ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 07.11

ભ્પ્_07.11.001।0 શ્રીશુક ઉવાચ
શ્રુત્વેહિતં સાધુ સભાસભાજિતં મહત્તમાગ્રણ્ય ઉરુક્રમાત્મનઃ ।
યુધિષ્ઠિરો દૈત્યપતેર્મુદાન્વિતઃ પપ્રચ્છ ભૂયસ્તનયં સ્વયમ્ભુવઃ

ભ્પ્_07.11.002।0 શ્રીયુધિષ્ઠિર ઉવાચ
ભગવન્ શ્રોતુમિચ્છામિ નૃણાં ધર્મં સનાતનમ્ ।
વર્ણાશ્રમાચારયુતં યત્ પુમાન્ વિન્દતે પરમ્

ભવાન્ પ્રજાપતેઃ સાક્ષાદાત્મજઃ પરમેષ્ઠિનઃ ।
સુતાનાં સમ્મતો બ્રહ્મંસ્તપોયોગસમાધિભિઃ

નારાયણપરા વિપ્રા ધર્મં ગુહ્યં પરં વિદુઃ ।
કરુણાઃ સાધવઃ શાન્તાસ્ત્વદ્વિધા ન તથાપરે

ભ્પ્_07.11.005।0 શ્રીનારદ ઉવાચ
નત્વા ભગવતે ઽજાય લોકાનાં ધર્મસેતવે ।
વક્ષ્યે સનાતનં ધર્મં નારાયણમુખાચ્ છ્રુતમ્

યો ઽવતીર્યાત્મનો ઽંશેન દાક્ષાયણ્યાં તુ ધર્મતઃ ।
લોકાનાં સ્વસ્તયે ઽધ્યાસ્તે તપો બદરિકાશ્રમે

ધર્મમૂલં હિ ભગવાન્ સર્વવેદમયો હરિઃ ।
સ્મૃતં ચ તદ્વિદાં રાજન્ યેન ચાત્મા પ્રસીદતિ

સત્યં દયા તપઃ શૌચં તિતિક્ષેક્ષા શમો દમઃ ।
અહિંસા બ્રહ્મચર્યં ચ ત્યાગઃ સ્વાધ્યાય આર્જવમ્

સન્તોષઃ સમદૃક્સેવા ગ્રામ્યેહોપરમઃ શનૈઃ ।
નૃણાં વિપર્યયેહેક્ષા મૌનમાત્મવિમર્શનમ્

અન્નાદ્યાદેઃ સંવિભાગો ભૂતેભ્યશ્ચ યથાર્હતઃ ।
તેષ્વાત્મદેવતાબુદ્ધિઃ સુતરાં નૃષુ પાણ્ડવ

શ્રવણં કીર્તનં ચાસ્ય સ્મરણં મહતાં ગતેઃ ।
સેવેજ્યાવનતિર્દાસ્યં સખ્યમાત્મસમર્પણમ્

નૃણામયં પરો ધર્મઃ સર્વેષાં સમુદાહૃતઃ ।
ત્રિંશલ્લક્ષણવાન્ રાજન્ સર્વાત્મા યેન તુષ્યતિ

સંસ્કારા યત્રાવિચ્છિન્નાઃ સ દ્વિજો ઽજો જગાદ યમ્ ।
ઇજ્યાધ્યયનદાનાનિ વિહિતાનિ દ્વિજન્મનામ્ ।
જન્મકર્માવદાતાનાં ક્રિયાશ્ચાશ્રમચોદિતાઃ

વિપ્રસ્યાધ્યયનાદીનિ ષડન્યસ્યાપ્રતિગ્રહઃ ।
રાજ્ઞો વૃત્તિઃ પ્રજાગોપ્તુરવિપ્રાદ્વા કરાદિભિઃ

વૈશ્યસ્તુ વાર્તાવૃત્તિઃ સ્યાન્ નિત્યં બ્રહ્મકુલાનુગઃ ।
શૂદ્રસ્ય દ્વિજશુશ્રૂષા વૃત્તિશ્ચ સ્વામિનો ભવેત્

વાર્તા વિચિત્રા શાલીન યાયાવરશિલોઞ્છનમ્ ।
વિપ્રવૃત્તિશ્ચતુર્ધેયં શ્રેયસી ચોત્તરોત્તરા

જઘન્યો નોત્તમાં વૃત્તિમનાપદિ ભજેન્ નરઃ ।
ઋતે રાજન્યમાપત્સુ સર્વેષામપિ સર્વશઃ

ઋતામૃતાભ્યાં જીવેત મૃતેન પ્રમૃતેન વા ।
સત્યાનૃતાભ્યામપિ વા ન શ્વવૃત્ત્યા કદાચન

ઋતમુઞ્છશિલં પ્રોક્તમમૃતં યદયાચિતમ્ ।
મૃતં તુ નિત્યયાચ્ઞા સ્યાત્ પ્રમૃતં કર્ષણં સ્મૃતમ્

સત્યાનૃતં ચ વાણિજ્યં શ્વવૃત્તિર્નીચસેવનમ્ ।
વર્જયેત્ તાં સદા વિપ્રો રાજન્યશ્ચ જુગુપ્સિતામ્ ।
સર્વવેદમયો વિપ્રઃ સર્વદેવમયો નૃપઃ

શમો દમસ્તપઃ શૌચં સન્તોષઃ ક્ષાન્તિરાર્જવમ્ ।
જ્ઞાનં દયાચ્યુતાત્મત્વં સત્યં ચ બ્રહ્મલક્ષણમ્

શૌર્યં વીર્યં ધૃતિસ્તેજસ્ત્યાગશ્ચાત્મજયઃ ક્ષમા ।
બ્રહ્મણ્યતા પ્રસાદશ્ચ સત્યં ચ ક્ષત્રલક્ષણમ્

દેવગુર્વચ્યુતે ભક્તિસ્ત્રિવર્ગપરિપોષણમ્ ।
આસ્તિક્યમુદ્યમો નિત્યં નૈપુણ્યં વૈશ્યલક્ષણમ્

શૂદ્રસ્ય સન્નતિઃ શૌચં સેવા સ્વામિન્યમાયયા ।
અમન્ત્રયજ્ઞો હ્યસ્તેયં સત્યં ગોવિપ્રરક્ષણમ્

સ્ત્રીણાં ચ પતિદેવાનાં તચ્છુશ્રૂષાનુકૂલતા ।
તદ્બન્ધુષ્વનુવૃત્તિશ્ચ નિત્યં તદ્વ્રતધારણમ્

સમ્માર્જનોપલેપાભ્યાં ગૃહમણ્ડનવર્તનૈઃ ।
સ્વયં ચ મણ્ડિતા નિત્યં પરિમૃષ્ટપરિચ્છદા

કામૈરુચ્ચાવચૈઃ સાધ્વી પ્રશ્રયેણ દમેન ચ ।
વાક્યૈઃ સત્યૈઃ પ્રિયૈઃ પ્રેમ્ણા કાલે કાલે ભજેત્ પતિમ્

સન્તુષ્ટાલોલુપા દક્ષા ધર્મજ્ઞા પ્રિયસત્યવાક્ ।
અપ્રમત્તા શુચિઃ સ્નિગ્ધા પતિં ત્વપતિતં ભજેત્

યા પતિં હરિભાવેન ભજેત્ શ્રીરિવ તત્પરા ।
હર્યાત્મના હરેર્લોકે પત્યા શ્રીરિવ મોદતે

વૃત્તિઃ સઙ્કરજાતીનાં તત્તત્કુલકૃતા ભવેત્ ।
અચૌરાણામપાપાનામન્ત્યજાન્તેવસાયિનામ્

પ્રાયઃ સ્વભાવવિહિતો નૃણાં ધર્મો યુગે યુગે ।
વેદદૃગ્ભિઃ સ્મૃતો રાજન્ પ્રેત્ય ચેહ ચ શર્મકૃત્

વૃત્ત્યા સ્વભાવકૃતયા વર્તમાનઃ સ્વકર્મકૃત્ ।
હિત્વા સ્વભાવજં કર્મ શનૈર્નિર્ગુણતામિયાત્

ઉપ્યમાનં મુહુઃ ક્ષેત્રં સ્વયં નિર્વીર્યતામિયાત્ ।
ન કલ્પતે પુનઃ સૂત્યૈ ઉપ્તં બીજં ચ નશ્યતિ

એવં કામાશયં ચિત્તં કામાનામતિસેવયા ।
વિરજ્યેત યથા રાજન્નગ્નિવત્ કામબિન્દુભિઃ

યસ્ય યલ્ લક્ષણં પ્રોક્તં પુંસો વર્ણાભિવ્યઞ્જકમ્ ।
યદન્યત્રાપિ દૃશ્યેત તત્ તેનૈવ વિનિર્દિશેત્