ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 07.03

ભ્પ્_07.03.001।0 શ્રીનારદ ઉવાચ
હિરણ્યકશિપૂ રાજન્નજેયમજરામરમ્ ।
આત્માનમપ્રતિદ્વન્દ્વમેકરાજં વ્યધિત્સત

સ તેપે મન્દરદ્રોણ્યાં તપઃ પરમદારુણમ્ ।
ઊર્ધ્વબાહુર્નભોદૃષ્ટિઃ પાદાઙ્ગુષ્ઠાશ્રિતાવનિઃ

જટાદીધિતિભી રેજે સંવર્તાર્ક ઇવાંશુભિઃ ।
તસ્મિંસ્તપસ્તપ્યમાને દેવાઃ સ્થાનાનિ ભેજિરે

તસ્ય મૂર્ધ્નઃ સમુદ્ભૂતઃ સધૂમો ઽગ્નિસ્તપોમયઃ ।
તીર્યગ્ ઊર્ધ્વમધો લોકાન્ પ્રાતપદ્વિષ્વગ્ ઈરિતઃ

ચુક્ષુભુર્નદ્યુદન્વન્તઃ સદ્વીપાદ્રિશ્ચચાલ ભૂઃ ।
નિપેતુઃ સગ્રહાસ્તારા જજ્વલુશ્ચ દિશો દશ

તેન તપ્તા દિવં ત્યક્ત્વા બ્રહ્મલોકં યયુઃ સુરાઃ ।
ધાત્રે વિજ્ઞાપયામાસુર્દેવદેવ જગત્પતે

દૈત્યેન્દ્રતપસા તપ્તા દિવિ સ્થાતું ન શક્નુમઃ ।
તસ્ય ચોપશમં ભૂમન્ વિધેહિ યદિ મન્યસે ।
લોકા ન યાવન્ નઙ્ક્ષ્યન્તિ બલિહારાસ્તવાભિભૂઃ

તસ્યાયં કિલ સઙ્કલ્પશ્ચરતો દુશ્ચરં તપઃ ।
શ્રૂયતાં કિં ન વિદિતસ્તવાથાપિ નિવેદિતમ્

સૃષ્ટ્વા ચરાચરમિદં તપોયોગસમાધિના ।
અધ્યાસ્તે સર્વધિષ્ણ્યેભ્યઃ પરમેષ્ઠી નિજાસનમ્

તદહં વર્ધમાનેન તપોયોગસમાધિના ।
કાલાત્મનોશ્ચ નિત્યત્વાત્ સાધયિષ્યે તથાત્મનઃ

અન્યથેદં વિધાસ્યે ઽહમયથા પૂર્વમોજસા ।
કિમન્યૈઃ કાલનિર્ધૂતૈઃ કલ્પાન્તે વૈષ્ણવાદિભિઃ

ઇતિ શુશ્રુમ નિર્બન્ધં તપઃ પરમમાસ્થિતઃ ।
વિધત્સ્વાનન્તરં યુક્તં સ્વયં ત્રિભુવનેશ્વર

તવાસનં દ્વિજગવાં પારમેષ્ઠ્યં જગત્પતે ।
ભવાય શ્રેયસે ભૂત્યૈ ક્ષેમાય વિજયાય ચ

ઇતિ વિજ્ઞાપિતો દેવૈર્ભગવાન્ આત્મભૂર્નૃપ ।
પરિતો ભૃગુદક્ષાદ્યૈર્યયૌ દૈત્યેશ્વરાશ્રમમ્

ન દદર્શ પ્રતિચ્છન્નં વલ્મીકતૃણકીચકૈઃ ।
પિપીલિકાભિરાચીર્ણં મેદસ્ત્વઙ્માંસશોણિતમ્

તપન્તં તપસા લોકાન્ યથાભ્રાપિહિતં રવિમ્ ।
વિલક્ષ્ય વિસ્મિતઃ પ્રાહ હસંસ્તં હંસવાહનઃ

ભ્પ્_07.03.017।0 શ્રીબ્રહ્મોવાચ
ઉત્તિષ્ઠોત્તિષ્ઠ ભદ્રં તે તપઃસિદ્ધો ઽસિ કાશ્યપ ।
વરદો ઽહમનુપ્રાપ્તો વ્રિયતામીપ્સિતો વરઃ

અદ્રાક્ષમહમેતં તે હૃત્સારં મહદદ્ભુતમ્ ।
દંશભક્ષિતદેહસ્ય પ્રાણા હ્યસ્થિષુ શેરતે

નૈતત્ પૂર્વર્ષયશ્ચક્રુર્ન કરિષ્યન્તિ ચાપરે ।
નિરમ્બુર્ધારયેત્ પ્રાણાન્ કો વૈ દિવ્યસમાઃ શતમ્

વ્યવસાયેન તે ઽનેન દુષ્કરેણ મનસ્વિનામ્ ।
તપોનિષ્ઠેન ભવતાજિતો ઽહં દિતિનન્દન

તતસ્ત આશિષઃ સર્વા દદામ્યસુરપુઙ્ગવ ।
મર્તસ્ય તે હ્યમર્તસ્ય દર્શનં નાફલં મમ

ભ્પ્_07.03.022।0 શ્રીનારદ ઉવાચ
ઇત્યુક્ત્વાદિભવો દેવો ભક્ષિતાઙ્ગં પિપીલિકૈઃ ।
કમણ્ડલુજલેનૌક્ષદ્દિવ્યેનામોઘરાધસા

સ તત્ કીચકવલ્મીકાત્ સહઓજોબલાન્વિતઃ ।
સર્વાવયવસમ્પન્નો વજ્રસંહનનો યુવા ।
ઉત્થિતસ્તપ્તહેમાભો વિભાવસુરિવૈધસઃ

સ નિરીક્ષ્યામ્બરે દેવં હંસવાહમુપસ્થિતમ્ ।
નનામ શિરસા ભૂમૌ તદ્દર્શનમહોત્સવઃ

ઉત્થાય પ્રાઞ્જલિઃ પ્રહ્વ ઈક્ષમાણો દૃશા વિભુમ્ ।
હર્ષાશ્રુપુલકોદ્ભેદો ગિરા ગદ્ગદયાગૃણાત્

ભ્પ્_07.03.026।0 શ્રીહિરણ્યકશિપુરુવાચ
કલ્પાન્તે કાલસૃષ્ટેન યો ઽન્ધેન તમસાવૃતમ્ ।
અભિવ્યનગ્ જગદિદં સ્વયઞ્જ્યોતિઃ સ્વરોચિષા

આત્મના ત્રિવૃતા ચેદં સૃજત્યવતિ લુમ્પતિ ।
રજઃસત્ત્વતમોધામ્ને પરાય મહતે નમઃ

નમ આદ્યાય બીજાય જ્ઞાનવિજ્ઞાનમૂર્તયે ।
પ્રાણેન્દ્રિયમનોબુદ્ધિ વિકારૈર્વ્યક્તિમીયુષે

ત્વમીશિષે જગતસ્તસ્થુષશ્ચ પ્રાણેન મુખ્યેન પતિઃ પ્રજાનામ્ ।
ચિત્તસ્ય ચિત્તૈર્મનૈન્દ્રિયાણાં પતિર્મહાન્ ભૂતગુણાશયેશઃ

ત્વં સપ્તતન્તૂન્ વિતનોષિ તન્વા ત્રય્યા ચતુર્હોત્રકવિદ્યયા ચ ।
ત્વમેક આત્માત્મવતામનાદિર્ અનન્તપારઃ કવિરન્તરાત્મા

ત્વમેવ કાલો ઽનિમિષો જનાનામ્ આયુર્લવાદ્યવયવૈઃ ક્ષિણોષિ ।
કૂટસ્થ આત્મા પરમેષ્ઠ્યજો મહાંસ્ ત્વં જીવલોકસ્ય ચ જીવ આત્મા

ત્વત્તઃ પરં નાપરમપ્યનેજદ્ એજચ્ ચ કિઞ્ચિદ્વ્યતિરિક્તમસ્તિ ।
વિદ્યાઃ કલાસ્તે તનવશ્ચ સર્વા હિરણ્યગર્ભો ઽસિ બૃહત્ ત્રિપૃષ્ઠઃ

વ્યક્તં વિભો સ્થૂલમિદં શરીરં યેનેન્દ્રિયપ્રાણમનોગુણાંસ્ત્વમ્ ।
ભુઙ્ક્ષે સ્થિતો ધામનિ પારમેષ્ઠ્યે અવ્યક્ત આત્મા પુરુષઃ પુરાણઃ

અનન્તાવ્યક્તરૂપેણ યેનેદમખિલં તતમ્ ।
ચિદચિચ્છક્તિયુક્તાય તસ્મૈ ભગવતે નમઃ

યદિ દાસ્યસ્યભિમતાન્ વરાન્ મે વરદોત્તમ ।
ભૂતેભ્યસ્ત્વદ્વિસૃષ્ટેભ્યો મૃત્યુર્મા ભૂન્ મમ પ્રભો

નાન્તર્બહિર્દિવા નક્તમન્યસ્માદપિ ચાયુધૈઃ ।
ન ભૂમૌ નામ્બરે મૃત્યુર્ન નરૈર્ન મૃગૈરપિ

વ્યસુભિર્વાસુમદ્ભિર્વા સુરાસુરમહોરગૈઃ ।
અપ્રતિદ્વન્દ્વતાં યુદ્ધે ઐકપત્યં ચ દેહિનામ્

સર્વેષાં લોકપાલાનાં મહિમાનં યથાત્મનઃ ।
તપોયોગપ્રભાવાણાં યન્ ન રિષ્યતિ કર્હિચિત્