ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 01.02

ભ્પ્_01.02.001।0 વ્યાસ ઉવાચ
ઇતિ સમ્પ્રશ્નસંહૃષ્ટો વિપ્રાણાં રૌમહર્શણિઃ ।
પ્રતિપૂજ્ય વચસ્તેશાં પ્રવક્તુમ્ ઉપચક્રમે

ભ્પ્_01.02.002।0 સૂત ઉવાચ
યં પ્રવ્રજન્તમ્ અનુપેતમ્ અપેતકૃત્યં દ્વૈપાયનો વિરહકાતર આજુહાવ ।
પુત્રેતિ તન્મયતયા તરવો ઽભિનેદુસ્ તં સર્વભૂતહૃદયં મુનિમ્ આનતો ઽસ્મિ

યઃ સ્વાનુભાવમ્ અખિલશ્રુતિસારમ્ એકમ્ અધ્યાત્મદીપમ્ અતિતિતીર્ષતાં તમો ઽન્ધમ્ ।
સંસારિણાં કરુણયાહ પુરાણગુહ્યં તં વ્યાસસૂનુમ્ ઉપયામિ ગુરું મુનીનામ્

નારાયણં નમસ્કૃત્ય નરં ચૈવ નરોત્તમમ્ ।
દેવીં સરસ્વતીં વ્યાસં તતો જયમ્ ઉદીરયેત્

મુનયઃ સાધુ પૃષ્ટો ઽહં ભવદ્ભિર્લોકમઙ્ગલમ્ ।
યત્ કૃતઃ કૃષ્ણસમ્પ્રશ્નો યેનાત્મા સુપ્રસીદતિ

સ વૈ પુંસાં પરો ધર્મો યતો ભક્તિરધોક્ષજે ।
અહૈતુક્યપ્રતિહતા યયાત્મા સુપ્રસીદતિ

વાસુદેવે ભગવતિ ભક્તિયોગઃ પ્રયોજિતઃ ।
જનયત્યાશુ વૈરાગ્યં જ્ઞાનં ચ યદહૈતુકમ્

ધર્મઃ સ્વનુષ્ઠિતઃ પુંસાં વિષ્વક્સેનકથાસુ યઃ ।
નોત્પાદયેદ્યદિ રતિં શ્રમ એવ હિ કેવલમ્

ધર્મસ્ય હ્યાપવર્ગ્યસ્ય નાર્થો ઽર્થાયોપકલ્પતે ।
નાર્થસ્ય ધર્મૈકાન્તસ્ય કામો લાભાય હિ સ્મૃતઃ

કામસ્ય નેન્દ્રિયપ્રીતિર્લાભો જીવેત યાવતા ।
જીવસ્ય તત્ત્વજિજ્ઞાસા નાર્થો યશ્ચેહ કર્મભિઃ

વદન્તિ તત્ તત્ત્વવિદસ્તત્ત્વં યજ્ જ્ઞાનમ્ અદ્વયમ્ ।
બ્રહ્મેતિ પરમાત્મેતિ ભગવાન્ ઇતિ શબ્દ્યતે

તચ્ છ્રદ્દધાના મુનયો જ્ઞાનવૈરાગ્યયુક્તયા ।
પશ્યન્ત્યાત્મનિ ચાત્માનં ભક્ત્યા શ્રુતગૃહીતયા

અતઃ પુમ્ભિર્દ્વિજશ્રેષ્ઠા વર્ણાશ્રમવિભાગશઃ ।
સ્વનુષ્ઠિતસ્ય ધર્મસ્ય સંસિદ્ધિર્હરિતોષણમ્ ॥

॥
તસ્માદેકેન મનસા ભગવાન્ સાત્વતાં પતિઃ ।
શ્રોતવ્યઃ કીર્તિતવ્યશ્ચ ધ્યેયઃ પૂજ્યશ્ચ નિત્યદા

યદનુધ્યાસિના યુક્તાઃ કર્મગ્રન્થિનિબન્ધનમ્ ।
છિન્દન્તિ કોવિદાસ્તસ્ય કો ન કુર્યાત્ કથારતિમ્

શુશ્રૂષોઃ શ્રદ્દધાનસ્ય વાસુદેવકથારુચિઃ ।
સ્યાન્ મહત્સેવયા વિપ્રાઃ પુણ્યતીર્થનિષેવણાત્

શૃણ્વતાં સ્વકથાઃ કૃષ્ણઃ પુણ્યશ્રવણકીર્તનઃ ।
હૃદ્યન્તઃસ્થો હ્યભદ્રાણિ વિધુનોતિ સુહૃત્સતામ્

નષ્ટપ્રાયેષ્વભદ્રેષુ નિત્યં ભાગવતસેવયા ।
ભગવત્યુત્તમશ્લોકે ભક્તિર્ભવતિ નૈષ્ઠિકી

તદા રજસ્તમોભાવાઃ કામલોભાદયશ્ચ યે ।
ચેત એતૈરનાવિદ્ધં સ્થિતં સત્ત્વે પ્રસીદતિ

એવં પ્રસન્નમનસો ભગવદ્ભક્તિયોગતઃ ।
ભગવત્તત્ત્વવિજ્ઞાનં મુક્તસઙ્ગસ્ય જાયતે

ભિદ્યતે હૃદયગ્રન્થિશ્છિદ્યન્તે સર્વસંશયાઃ ।
ક્ષીયન્તે ચાસ્ય કર્માણિ દૃષ્ટ એવાત્મનીશ્વરે

અતો વૈ કવયો નિત્યં ભક્તિં પરમયા મુદા ।
વાસુદેવે ભગવતિ કુર્વન્ત્યાત્મપ્રસાદનીમ્

સત્ત્વં રજસ્તમ ઇતિ પ્રકૃતેર્ગુણાસ્તૈર્ યુક્તઃ પરમપુરુષ એક ઇહાસ્ય ધત્તે ।
સ્થિત્યાદયે હરિવિરિઞ્ચિહરેતિ સંજ્ઞાઃ શ્રેયાંસિ તત્ર ખલુ સત્ત્વતનોર્નૃણાં સ્યુઃ

પાર્થિવાદ્દારુણો ધૂમસ્તસ્માદગ્નિસ્ત્રયીમયઃ ।
તમસસ્તુ રજસ્તસ્માત્ સત્ત્વં યદ્બ્રહ્મદર્શનમ્

ભેજિરે મુનયો ઽથાગ્રે ભગવન્તમ્ અધોક્ષજમ્ ।
સત્ત્વં વિશુદ્ધં ક્ષેમાય કલ્પન્તે યે ઽનુ તાન્ ઇહ

મુમુક્ષવો ઘોરરૂપાન્ હિત્વા ભૂતપતીન્ અથ ।
નારાયણકલાઃ શાન્તા ભજન્તિ હ્યનસૂયવઃ

રજસ્તમઃપ્રકૃતયઃ સમશીલા ભજન્તિ વૈ ।
પિતૃભૂતપ્રજેશાદીન્ શ્રિયૈશ્વર્યપ્રજેપ્સવઃ

વાસુદેવપરા વેદા વાસુદેવપરા મખાઃ ।
વાસુદેવપરા યોગ વાસુદેવપરાઃ ક્રિયાઃ

વાસુદેવપરં જ્ઞાનં વાસુદેવપરં તપઃ ।
વાસુદેવપરો ધર્મો વાસુદેવપરા ગતિઃ

સ એવેદં સસર્જાગ્રે ભગવાન્ આત્મમાયયા ।
સદસદ્રૂપયા ચાસૌ ગુણમયાગુણો વિભુઃ

તયા વિલસિતેષ્વેષુ ગુણેષુ ગુણવાન્ ઇવ ।
અન્તઃપ્રવિષ્ટ આભાતિ વિજ્ઞાનેન વિજૃમ્ભિતઃ

યથા હ્યવહિતો વહ્નિર્દારુષ્વેકઃ સ્વયોનિષુ ।
નાનેવ ભાતિ વિશ્વાત્મા ભૂતેષુ ચ તથા પુમાન્

અસૌ ગુણમયૈર્ભાવૈર્ભૂતસૂક્ષ્મેન્દ્રિયાત્મભિઃ ।
સ્વનિર્મિતેષુ નિર્વિષ્ટો ભુઙ્ક્તે ભૂતેષુ તદ્ગુણાન્

ભાવયત્યેષ સત્ત્વેન લોકાન્ વૈ લોકભાવનઃ ।
લીલાવતારાનુરતો દેવતિર્યઙ્નરાદિષુ