ભગવદ્ગીતાભાષ્ય · અધ્યાય 17

યે શાસ્ત્રવિધિમ્ ઉત્સૃજ્ય યજન્તે શ્રદ્ધયાન્વિતાઃ ।
તેષાં નિષ્ઠા તુ કા કૃષ્ણ સત્ત્વમ્ આહો રજસ્ તમઃ ॥

ત્રિવિધા ભવતિ શ્રદ્ધા દેહિનાં સા સ્વભાવજા ।
સાત્ત્વિકી રાજસી ચૈવ તામસી ચેતિ તાં શૃણુ ॥

સત્ત્વાનુરૂપા સર્વસ્ય શ્રદ્ધા ભવતિ ભારત ।
શ્રદ્ધામયો ઽયં પુરુષો યો યચ્છ્રદ્ધઃ સ એવ સઃ ॥

યજન્તે સાત્ત્વિકા દેવાન્ યક્ષરક્ષાંસિ રાજસાઃ ।
પ્રેતાન્ ભૂતગણાંશ્ ચાન્યે યજન્તે તામસા જનાઃ ॥

અશાસ્ત્રવિહિતં ઘોરં તપ્યન્તે યે તપો જનાઃ ।
દમ્ભાહઙ્કારસંયુક્તાઃ કામરાગબલાન્વિતાઃ ॥

કર્શયન્તઃ શરીરસ્થં ભૂતગ્રામમ્ અચેતસઃ ।
માં ચૈવાન્તશ્શરીરસ્થં તાન્ વિદ્ધ્ય્ આસુરનિશ્ચયાન્ ॥

આહારસ્ ત્વ્ અપિ સર્વસ્ય ત્રિવિધો ભવતિ પ્રિયઃ ।
યજ્ઞસ્ તપસ્ તથા દાનં તેષાં ભેદમ્ ઇમં શૃણુ ॥

આયુસ્સત્ત્વબલારોગ્યસુખપ્રીતિવિવર્ધનાઃ ।
રસ્યાઃ સ્નિગ્ધાઃ સ્થિરા હૃદ્યા આહારાઃ સાત્ત્વિકપ્રિયઃ ॥

કટ્વમ્લલવણાત્યુષ્ણતીક્ષ્ણરૂક્ષવિદાહિનઃ ।
આહારા રાજસસ્યેષ્ટા દુઃખશોકામયપ્રદાઃ ॥

યાતયામં ગતરસં પૂતિ પર્યુષિતં ચ યત્ ।
ઉચ્છિષ્ટમ્ અપિ ચામેધ્યં ભોજનં તામસપ્રિયમ્ ॥

અફલાકાઙ્ક્ષિભિર્ યજ્ઞો વિધિદૃષ્ટો ય ઇજ્યતે ।
યષ્ટવ્યમ્ એવેતિ મનસ્ સમાધાય સ સાત્ત્વિકઃ ॥

અભિસન્ધાય તુ ફલં દમ્ભાર્થમ્ અપિ ચૈવ યઃ ।
ઇજ્યતે ભરતશ્રેષ્થ તં યજ્ઞં વિદ્ધિ રાજસમ્ ॥

વિધિહીનમ્ અસૃષ્ટાન્નં મન્ત્રહીનમ્ અદક્ષિણમ્ ।
શ્રદ્ધાવિરહિતં યજ્ઞં તામસં પરિચક્ષતે ॥

દેવદ્વિજગુરુપ્રાજ્ઞપૂજનં શૌચમ્ આર્જવમ્ ।
બ્રહ્મચર્યમ્ અહિંસા ચ શારીરં તપ ઉચ્યતે ॥

અનુદ્વેગકરં વાક્યં સત્યં પ્રિયહિતં ચ યત્ ।
સ્વાધ્યાયાભ્યસનં ચૈવ વાઙ્મયં તપ ઉચ્યતે ॥

મનઃપ્રસાદઃ સૌમ્યત્વં મૌનમ્ આત્મવિનિગ્રહઃ ।
ભાવસંશુદ્ધિર્ ઇત્ય્ એતત્ તપો માનસમ્ ઉચ્યતે ॥

શ્રદ્ધયા પરયા તપ્તં તપસ્ તત્ ત્રિવિધં નરૈઃ ।
અફલાકાઙ્ક્ષિભિર્ યુક્તૈઃ સાત્ત્વિકં પરિચક્ષતે ॥

સત્કારમાનપૂજાર્થં તપો દમ્ભેન ચૈવ યત્ ।
ક્રિયતે તદ્ ઇહ પ્રોક્તં રાજસં ચલમ્ અધ્રુવમ્ ॥

મૂઢગ્રાહેણાત્મનો યત્ પીડયા ક્રિયતે તપઃ ।
પરસ્યોત્સાદનાર્થં વા તત્ તામસમ્ ઉદાહૃતમ્ ॥

દાતવ્યમ્ ઇતિ યદ્ દાનં દીયતે ઽનુપકારિણે ।
દેશે કાલે ચ પાત્રે ચ તદ્ દાનં સાત્ત્વિકં સ્મૃતમ્ ॥

યત્ તુ પ્રત્યુપકારાર્થં ફલમ્ ઉદ્દિશ્ય વા પુનઃ ।
દીયતે ચ પરિક્લિષ્ટં તદ્ રાજસમ્ ઉદાહૃતમ્ ॥

અદેશકાલે યદ્ દાનમ્ અપાત્રેભ્યશ્ ચ દીયતે ।
અસત્કૃતમ્ અવજ્ઞાતં તત્ તામસમ્ ઉદાહૃતમ્ ॥

ઓં તત્ સદ્ ઇતિ નિર્દેશો બ્રહ્મણસ્ ત્રિવિધઃ સ્મૃતઃ ।
બ્રાહ્મણાસ્ તેન વેદાશ્ ચ યજ્ઞાશ્ ચ વિહિતાઃ પુરા ॥

તસ્માદ્ ઓમ્ ઇત્ય્ ઉદાહૃત્ય યજ્ઞદાનતપઃક્રિયાઃ ।
પ્રવર્તન્તે વિધાનોક્તાઃ સતતં બ્રહ્મવાદિનામ્ ॥

તદ્ ઇત્ય્ અનભિસન્ધાય ફલં યજ્ઞતપઃક્રિયાઃ ।
દાનક્રિયાશ્ ચ વિવિધાઃ ક્રિયન્તે મોક્ષકાઙ્ક્ષિભિઃ ॥

સદ્ભાવે સાધુભાવે ચ સદ્ ઇત્ય્ એતત્ પ્રયુજ્યતે ।
પ્રશસ્તે કર્મણિ તથા સચ્છબ્દઃ પાર્થ યુજ્યતે ॥

યજ્ઞે તપસિ દાને ચ સ્થિતિઃ સદ્ ઇતિ ચોચ્યતે ।
કર્મ ચૈવ તદર્થીયં સદ્ ઇત્ય્ એવાભિધીયતે ॥

અશ્રદ્ધયા હુતં દત્તં તપસ્ તપ્તં કૃતં ચ યત્ ।
અસદ્ ઇત્ય્ ઉચ્યતે પાર્થ ન ચ તત્ પ્રેત્ય નો ઇહ ॥