ભગવદ્ગીતા · અધ્યાય 138

મધુસૂદનઃ : યે શાસ્ત્ર-વિધિમ્ ઉત્સૃજ્ય શ્રદ્ધયા યજન્તે તે શ્રદ્ધા-ભેદાદ્ ભિદ્યન્તે । તત્ર યે સાત્ત્વિક્યા શ્રદ્ધયાન્વિતાસ્ તે દેવાઃ શાસ્ત્રોક્ત-સાધને ઽધિક્રિયન્તે તત્-ફલેન ચયુજ્યન્તે । યે તુ રાજસ્યા તામસ્યા ચ શ્રદ્ધયાન્વિતાસ્ તે ઽસુરા ન શાસ્ત્રીય-સાધને ઽધિક્રિયન્તે ન વા તત્-ફલેન યુજ્યન્ત ઇતિ વિવેકેનાર્જુનસ્ય સન્દેહમ્ અપનિનીષુઃ શ્રદ્ધા-ભેદં શ્રી-ભગવાન્ ઉવાચ ત્રિ-વિધેતિ । યથા શ્રદ્ધયાન્વિતાઃ શાસ્ત્ર-વિધિમ્ ઉત્સૃજ્ય યજન્તે સા દેહિનાં સ્વભાવજા, જન્માન્તર-કૃતો ધર્માધર્માદિ-શુભાશુભ-સંસ્કાર ઇદાનીન્તન-જન્મારમ્ભકઃ સ્વભાવઃ । સ ત્રિ-વિધઃ સાત્ત્વિકો રાજસસ્ તામસશ્ ચેતિ । તેન જનિતા શ્રદ્ધા ત્રિ-વિધા ભવતિ સાત્ત્વિકી રાજસી તામસી ચ । કારણાનુરૂપત્વાત્ કાર્યસ્ય । યા ત્વ્ આરબ્ધે જન્મનિ શાસ્ત્ર-સંસ્કાર-માત્રજા
વિદુષાં સા કારણૈક-રૂપત્વાદ્ એક-રૂપા સાત્ત્વિક્ય્ એવ । ન રાજસી તામસી ચેતિ પ્રથમ-ચ-કારાર્થઃ । શાસ્ત્ર-નિરપેક્ષા તુ પ્રાણિ-માત્ર-સાધારણી સ્વભાવ-જા । સૈવ સ્વભાવ-ત્રૈવિધ્યાત્ ત્રિવિધેત્ય્ એવ-કારાર્થઃ । ઉક્ત-વિધા-ત્રય-સમુચ્ચયાર્થશ્ ચરમશ્ ચ-કારઃ । યતઃ પ્રાગ્-ભવીય-વાસનાખ્ય-સ્વભાવસ્યાભિભાવકં શાસ્ત્રીયં વિવેક-વિજ્ઞાનમ્ અનાદૃત-શાસ્ત્રાણાં દેહિનાં નાસ્તિ અતસ્ તેષાં સ્વભાવ-વશાત્ ત્રિધા ભવન્તીં તાં શ્રદ્ધાં શૃણુ । શ્રુત્વા ચ દેવાસુર-ભાવં સ્વયમ્ એવાવધારયેત્ય્ અર્થઃ