ભગવદ્ગીતા · અધ્યાય 122

શ્રીધરઃ :
વૈરાગ્યેણ વિના જ્ઞાનં ન ચ ભક્તિર્ અતઃ સ્ફુટમ્ ।
વૈરાગ્યોપસ્કૃતં જ્ઞાનમ્ ઈશઃ પઞ્ચદશે ઽદિશત્ ॥
પૂર્વાધ્યાન્તે માં ચ યો ઽવ્યભિચારેણ ભક્તિ-યોગેન સેવતે [ગીતા 14.26] ઇત્ય્ આદિના પરમેશ્વરમ્ એકાન્ત-ભક્ત્યા ભજતસ્ તત્-પ્રસાદ-લબ્ધ-જ્ઞાનેન બ્રહ્મ-ભાવો ભવતીત્ય્ ઉક્તમ્ । ન ચૈકાન્ત-ભક્તિઃ જ્ઞાનં ચાવિરક્તસ્ય સમ્ભવતીતિ વૈરાગ્ય-પૂર્વકં જ્ઞાનમ્ ઉપદેષ્ટુ-કામઃ પ્રથમં તાવત્ સાર્ધ-શ્લોકાભ્યાં સંસાર-સ્વરૂપં વૃક્ષ-રૂપકાલઙ્કારેણ વર્ણયન્ ભગવાન્ ઉવાચ ઊર્ધ્વ-મૂલમ્ ઇતિ । ઊર્ધ્વમ્ ઉત્તમઃ ક્ષરાક્ષરાભ્યામ્ ઉત્કૃષ્ટઃ પુરુષોત્તમો મૂલં યસ્ય તમ્ । અધ ઇતિ તતો ઽર્વાચીનાં કાર્યોપાધયો હિરણ્યગર્ભાદયો ગૃહ્યન્તે । તે તુ શાખા ઇવ શાખા યસ્ય તમ્ । વિનશ્વરત્વેન શ્વઃ પ્રભાત-પર્યન્તમ્
અપિ ન સ્થાસ્યતીતિ વિશ્વાસાનર્હત્વાદ્ અશ્વત્થં પ્રાહુઃ । પ્રવાહ-રૂપેણાવિચ્છેદાદ્ અવ્યયં ચ પ્રાહુઃ । ઊર્ધ્વ-મૂલો ઽવાક્-શાખ એષો ઽશ્વત્થઃ સનાતન [કઠુ 2.3.1] ઇત્ય્ આદ્યાઃ શ્રુતયઃ । છન્દાંસિ વેદા યસ્ય પર્ણાનિ ધર્માધર્મ-પ્રતિપાદન-દ્વારેણ ચ્છાયા-સ્થાનીયૈઃ કર્મ-ફલૈઃ સંસાર-વૃક્ષસ્ય સર્વ-જીવાશ્રયણીયત્વ-પ્રતિપાદનાત્ પર્ણ-સ્થાનીયા વેદાઃ । યસ્ તમ્ એવમ્ભૂતમ્ અશ્વત્થં વેદ સ એવ વેદાર્થ-વિત્ । સંસાર-પ્રપઞ્ચ-વૃક્ષસ્ય મૂલમ્ ઈશ્વરઃ । બ્રહ્માદયસ્ તદ્-અંશાઃ શાખા-સ્થાનીયાઃ । સ ચ સંસાર-વૃક્સો વિનશ્વરઃ । પ્રવાહ-રૂપેણ નિત્યશ્ ચ । વેદોક્તૈઃ
કર્મભિઃ સેવ્યતામ્ આપાદિતશ્ ચ ઇત્ય્ એતાવાન્ એવ હિ વેદાર્થઃ । અત એવં વિદ્વાન્ વેદવિદ્ ઇતિ સ્તૂયતે