ભગવદ્ગીતા · અધ્યાય 114

શ્રીધરઃ :
પું-પ્રકૃત્યોઃ સ્વતન્ત્રત્વં વારયન્ ગુણ-સઙ્ગતઃ ।
પ્રાહુઃ સંસાર-વૈચિત્ર્યં વિસ્તરેણ ચતુર્દશે ॥
યાવત્ સઞ્જાયતે કિઞ્ચિત્ સત્ત્વં સ્થાવર-જઙ્ગમમ્ । ક્ષેત્ર-ક્ષેત્રજ્ઞ-સંયોગાત્ તદ્ વિદ્ધિ ભરતર્ષભ ॥ ઇત્ય્ ઉક્તમ્ । સ ચ ક્ષેત્ર-ક્ષેત્રજ્ઞયોઃ સંયોગો નિરીશ્વર-સાઙ્ખ્યાનામ્ ઇવ ન સ્વાતન્ત્ર્યેણ । કિન્તુ ઈશ્વરેચ્છયિવેતિ કથન-પૂર્વકં કારણં ગુણ-સઙ્ગો ઽસ્ય સદ્-અસદ્-યોનિ-જન્મસુ ઇત્ય્ અનેનોક્તં સત્ત્વાદિ-ગુણીકૃતં સંસાર-વૈચિત્ર્યં પ્રપઞ્ચયિષ્યન્ એવમ્ભૂતં વક્ષ્યમાનમ્ અર્થં સ્તૌતિ ભગવાન્ પરં ભૂય ઇતિ દ્વાભ્યામ્ । પરં પરમાત્મ-નિષ્ઠમ્ । જ્ઞાયતે અનેનેતિ જ્ઞાનમ્ ઉપદેશઃ । તજ્ જ્ઞાનં ભૂયો ઽપિ તુભ્યં પ્રકર્ષેણ વક્ષ્યામિ
। કથમ્ભૂતમ્ । જ્ઞાનાનાં તપઃ-કર્માદિ-વિષયાણાં મધ્ય ઉત્તમમ્ । મોક્ષ-હેતુત્વાત્ । તદ્ એવાહ યજ્ જ્ઞાત્વા મુનયો મનન-શીલાઃ સર્વે । ઇતો દેહ-બન્ધનાત્ । પરાં સિદ્ધિં મોક્ષમ્ । ગતાઃ પ્રાપ્તાઃ