અવદાનશતક · અધ્યાય 69

ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવો ઽતીતે ઽધ્વનિ એકનવતે કલ્પે વિપશ્યી નામ સમ્યક્સંબુદ્ધો લોક ઉદપાદિ વિદ્યાચરણસંપન્નઃ સુગતો લોકવિદ્ અનુત્તરઃ પુરુષદમ્યસારથિઃ શાસ્તા દેવમનુષ્યાણાં બુદ્ધો ભગવાન્* । સ બન્ધુમતીં રાજધાનીમ્ ઉપનિશ્રિત્ય વિહરતિ । યાવદ્ વિપશ્યી સમ્યક્સંબુદ્ધઃ સકલં બુદ્ધકાર્યં કૃત્વા ઇન્ધનક્ષયાદ્ ઇવાગ્નિર્ નિરુપધિશેષે નિર્વાણધાતૌ પરિનિર્વૃતઃ, તસ્ય રાજ્ઞા બન્ધુમતા શરીરે શરીરપૂજાં કૃત્વા સમન્તયોજનશ્ ચતૂરત્નમયઃ સ્તૂપઃ પ્રતિષ્ઠાપિતઃ ક્રોશમ્ ઉચ્ચત્વેન, યત્રાનેકાનિ પ્રાણિશતસહસ્રાણિ કારાન્ કૃત્વા સ્વર્ગમોક્ષપરાયણાનિ ભવન્તિ । યાવદ્ ગોષ્ઠિકાનાં
-------------------- વૈદ્ય, પ્. 170 --------------------
શતં નિર્ગતમ્* । તંબ્ સ્તૂપં દૃષ્ટ્વા તથાગતગુણાન્ અનુસ્મૃત્ય તૈસ્ તત્ર સ્તૂપે એકપુરુષેણ વા એકદેહિના વા એકાત્મના વા એકચિત્તેનેવ એકાત્મભાવેનેવ (સ્પેયેર્: એકપુરુષેણેવૈકદેહિનેવૈકાત્મનેવૈકચિત્તેનેવૈકાત્મભાવેનેવ) સર્વૈર્ એકસમૂહીભૂતૈઃ પ્રસન્નચિત્તકૈઃ પ્રીતિજાતૈર્ એકાત્મનીભૂતૈસ્ તત્ર સ્તૂપે પુણ્યધૂપગન્ધમાલ્યવિલેપનાનિ નૈવેદ્યરસરસાગ્રભોજ્યાનિ સર્વોપહારાણિ ચોપઢૌકિતાનિ । ધ્વજવિતાનચ્છત્રાણિ ચારોપિતાનિ । આરોપ્ય એકસમૂહીભૂત્વા એકસ્વરેણ સ્તૂતિં કૃત્વા પ્રદક્ષિણશતસહસ્રં કૃતમ્* । તતસ્ તૈઃ સર્વૈર્ એકાત્મભાવેનૈકચિત્તકેન પ્રણિધાનં કૃત્વા: અનેન કુશલમૂલેનાસ્માકં તથૈવૈકાત્મજાતા એકચિત્તકાઃ સમાનદેહાઃ સમાનાચારાઃ સમાનધર્માઃ સમાનપુણ્યાઃ સમનિર્વાણા ભવન્તુ ઇતિ । તત્રૈવ સ્તૂપે એવં ભક્તિપરાયણા નિર્વૃત્તાઃ ॥
### <થે તેxત્ ઇન્ અલ્લ્ મ્સ્ ઇસ્ મુતિલતેદ્. થે પર મુસ્ત્ બેગિન્ન્ wઇથ્ કિં મન્યધ્વે ભિક્ષવઃ ... સંવૃત્તાઃ.> {કિં મન્યધ્વે ભુક્ષવઃ ... સંવૃત્તાઃ} । તેનૈવ હેતુના ઇદાનીમ્ એકપેશીજાતાઃ સમરૂપાઃ સમદેહભાવાઃ સમાત્મચિત્તાઃ સમબલવીર્યપરાક્રમાઃ સમાચારાઃ સમધર્મેષુ પરાયણાઃ સમં સ્રોતાપત્તિફલં પ્રાપ્તાઃ, સમં ચાર્હત્વં પ્રાપ્તાઃ । ઇતિ હિ ભિક્ષવ એકાન્તકૃષ્ણાનાં કર્મણામ્ એકાન્તકૃષ્ણો વિપાકઃ, એકાન્તશુક્લાનામ્ એકાન્તશુક્લઃ, વ્યતિમિશ્રાણાં વ્યતિમિશ્રઃ । તસ્માત્ તર્હિ ભિક્ષવ એકાન્તકૃષ્ણાનિ કર્માણ્ય્ અપાસ્ય વ્યતિમિશ્રાણિ ચ, એકાન્તશુક્લેષ્વ્ એવ કર્મસ્વ્ આભોગઃ કરણીયઃ । ઇત્ય્ એવં વો ભિક્ષવઃ શિક્ષિતવ્યમ્* ॥
ઇદમ્ અવોચદ્ ભગવાન્* । આત્તમનસસ્ તે ભિક્ષવો ભગવતો ભાષિતમ્ અભ્યનન્દન્* ॥
અવ્શ્_69 સૂર્યઃ । (એદ્. સ્પેયેર્, વોલ્. ઇ)
બુદ્ધો ભગવાન્ સત્કૃતો ગુરુકૃતો માનિતઃ પૂજિતો રાજભી રાજમાત્રૈર્ ધનિભિઃ પૌરૈઃ શ્રેષ્ઠિભિઃ સાર્થવાહૈર્ દેવૈર્ નાગૈર્ યક્ષૈર્ અસુરૈર્ ગરુડૈઃ કિન્નરૈર્ મહોરગૈર્ ઇતિ દેવનાગયક્ષાસુરગરુડકિન્નરમહોરગાભ્યર્ચિતો બુદ્ધો ભગવાન્ જ્ઞાતો મહાપુણ્યો લાભી ચીવરપિણ્ડપાતશયનાસનગ્લાનપ્રત્યયભૈષજ્યપરિષ્કારાણાં સશ્રાવકસંઘઃ કપિલવસ્તુનિ વિહરતિ ન્યગ્રોધારામે । કપિલવસ્તુનિ અન્યતમઃ શાક્ય આઢ્યો મહાધનો મહાભોગો વિસ્તીર્ણવિશાલપરિગ્રહો વૈશ્રવણધનસમુદિતો વૈશ્રવણધનપ્રતિસ્પર્ધી । તેન સદૃશાત્ કુલાત્ કલત્રમ્ આનીતમ્* । સ તયા સાર્ધં ક્રીડતિ રમતે પરિચારયતિ । તસ્ય ક્રીડતો રમમાણસ્ય પરિચારયતઃ પુત્રો જાતો ઽભિરૂપો દર્શનીયઃ પ્રાસાદિકો મહેશાખ્યઃ શિરસિ મણિરત્નયુક્તઃ । ### <તિબ્ ત્રન્સ્લ્. સેએમ્સ્ તો અદ્દ્ અfએw સેન્તનેચેસ્ હેરે, દેસ્ચ્રિબિન્ગ્ થે સુન્ લિને સ્પ્લેન્દોઉર્ ઓf થે ગેમ્ ઓન્ થે ચ્રેસ્ત્. ચ્f. તસ્ય મણિરત્નસ્ય પ્રભયા સર્વં ગૃહમ્ અવભાસિતં સૂર્યસ્યેવ.> । તસ્ય જતૌ જાતિમહં કૃત્વા નામધેયં વ્યવસ્થાપ્યતે: કિં ભવતુ દારકસ્ય નામેતિ । જ્ઞાતય ઊચુઃ: યસ્માદ્ અસ્ય દારકસ્ય શિરસિ મણિરત્નં પ્રાદુર્ભૂતમ્*, તસ્ય મણિરત્નસ્ય પ્રભયા સર્વં ગૃહમ્ અવભાસિતં સૂર્યસ્યેવ, તસ્માદ્ અસ્ય
-------------------- વૈદ્ય, પ્. 171 --------------------
સૂર્યો નામ ભવતુ ઇતિ । સૂર્યો દારકો ઽષ્ટાભ્યો ધાત્રીભ્યો દત્તો દ્વાભ્યામ્ અંસધાત્રીભ્યાં દ્વાભ્યાં મલધાત્રીભ્યાં દ્વાભ્યાં ક્ષીરધાત્રીભ્યાં દ્વાભ્યાં ક્રીડનિકાભ્યાં ધાત્રીભ્યામ્* । સો ઽષ્ટાભિર્ ધાત્રીભિર્ ઉન્નીયતે વર્ધ્યતે ક્ષીરેણ દધ્ના નવનીતેન સર્પિષા સર્પિમણ્ડેનાન્યૈશ્ ચોત્તપ્તોત્તપ્તૈર્ ઉપકરણવિશેષૈઃ । આશુ વર્ધતે હ્રદસ્થમ્ ઇવ પઙ્કજમ્* । સ ચ શ્રાદ્ધો ભદ્રઃ કલ્યાણાશય આત્મહિતપરહિતપ્રતિપન્નઃ કારુણિકો મહાત્મા ધર્મકામઃ પ્રજાવત્સલસ્ ત્યાગરુચિઃ પ્રદાનકૌશલો મહતિ ત્યાગે વર્તતે ।
યાવદ્ અપરેણ સમયેન સૂર્યો દારકો ન્યગ્રોધારામં ગતઃ । અથાસૌ દદર્શ બુદ્ધં ભગવન્તં દ્વાત્રિંશતા મહાપુરુષલક્ષણૈઃ સમલંકૃતમ્ અશીત્યા ચાનુવ્યઞ્જનૈર્ વિરાજિતગાત્રં વ્યામપ્રભાલંકૃતં સૂર્યસહસ્રાતિરેકપ્રભં જઙ્ગમમ્ ઇવ રત્નપર્વતં સમન્તતો ભદ્રકમ્* । સહદર્શનાચ્ ચાનેન ભગવતો ઽન્તિકે ચિત્તં પ્રસાદ્ય સ્વશિરસિ મણિરત્નમ્ ઉદ્ધૃત્ય ભગવત ઉપનામિતમ્* । તતઃ પ્રસાદજાતો ભગવતઃ પાદાભિવન્દનં કૃત્વા પુરસ્તાન્ નિષણ્ણો ધર્મશ્રવણાય । તતો ભગવતા સૂર્યસ્યાનુકમ્પામ્ ઉપાદાય તન્ મણિરત્નમ્ ઉપગૃહ્યાશયાનુશયં ધાતું પ્રકૃતિં ચ જ્ઞાત્વા તાદૃશી ચતુરાર્યસત્યસંપ્રતિવેધિકી ધર્મદેશના કૃતા, યાં શ્રુત્વા તેન સૂર્યેણ દારકેણ વિંશતિશિખરસમુદ્ગતં સત્કાયદૃષ્ટિશૈલં જ્ઞાનવજ્રેણ ભિત્વા સ્રોતાપત્તિફલં સાક્ષાત્કૃતમ્* । સ દૃષ્ટસત્યો દાનપ્રદાનાનિ દત્વા શ્રમણબ્રાહ્મણવનીપકાન્ દુઃખિતાન્ સત્વાન્ સંતર્પયિત્વા માતાપિતરાવ્ અનુજ્ઞાપ્ય ભગવતઃ શાસને પ્રવ્રજિતઃ । તેન યુજ્યમાનેન ઘટમાનેન વ્યાયચ્છમાનેન ઇદમ્ એવ પઞ્ચગણ્ડકં સંસારચક્રં ચલાચલં વિદિત્વા સર્વસંસ્કારગતીઃ શતનપતનવિકિરણવિધ્વંસનધર્મતયા પરાહત્ય સર્વક્લેશપ્રહાણાદ્ અર્હત્વં સાક્ષાત્કૃતમ્* । અર્હન્ સંવૃત્તઃ ત્રૈધાતુકવીતરાગઃ સમલોષ્ટકાઞ્ચન આકાશપાણિતલસમચિત્તો વાસીચન્દનકલ્પો વિદ્યાવિદારિતાણ્ડકોશો વિદ્યાભિજ્ઞાપ્રતિસંવિત્પ્રાપ્તો ભવલાભલોભસત્કારપરાઙ્મુખઃ । સેન્દ્રોપેન્દ્રાણાં દેવાનાં પૂજ્યો માન્યો ઽભિવાદ્યશ્ ચ સંવૃત્તઃ ॥
ભિક્ષવઃ સંશયજાતાઃ સર્વસંશયચ્છેત્તારં બુદ્ધં ભગવન્તં પપ્રચ્છુઃ: કાનિ ભદન્ત સૂર્યેણ દારકેણ કર્માણિ કૃતાન્ય્ યેન શિરસિ મણિરત્નં જાતમ્*, યેન ચ મહેશાખ્યો ઽર્હત્વં ચ પ્રાપ્તમ્ ઇતિ । ભગવાન્ આહ: સૂર્યેણૈવ ભિક્ષવઃ પૂર્વમ્ અન્યાસુ જાતિષુ કર્માણિ કૃતાન્ય્ ઉપચિતાનિ લબ્ધસંભારાણિ પરિણતપ્રત્યયાનિ ઓઘવત્ પ્રત્યુપસ્થિતાન્ય્ અવશ્યંભાવીનિ । સૂર્યેણ કર્માણિ કૃતાન્ય્ ઉપચિતાનિ । કો ઽન્યઃ પ્રત્યનુભવિષ્યતિ? ન ભિક્ષવઃ કર્માણિ કૃતાન્ય્ ઉપચિતાનિ બાહ્યે પૃથિવીધાતૌ વિપચ્યન્તે, નાબ્ધાતૌ, ન તેજોધાતૌ, ન વાયુધાતૌ, અપિ તૂપાત્તેષ્વ્ એવ સ્કન્ધધાત્વાયતનેષુ કર્માણિ કૃતાનિ વિપચ્યન્તે શુભાન્ય્ અશુભાનિ ચ:
ન પ્રણશ્યન્તિ કર્માણિ કલ્પકોટિશતૈર્ અપિ ।
સામગ્રીં પ્રાપ્ય કાલં ચ ફલન્તિ ખલુ દેહિનામ્*