અવદાનશતક · અધ્યાય 3

ઇતિ
ભગવાન્ આહ: એવમ્ એતદ્ આનન્દ, એવમ્ એતત્ । નાહેત્વપ્રત્યયમ્ આનન્દ તથાગતા અર્હન્તઃ સમ્યક્સંબુદ્ધાઃ સ્મિતં પ્રાવિષ્કુર્વન્તિ । પશ્યસ્ય્ આનન્દ અનયા યશોમત્યા દારિકયા મમૈવંવિધં સત્કારં કૃતમ્* । એવં ભદન્ત । એષા આનન્દ યશોમતી દારિકા અનેન કુશલમૂલેન ચિત્તોત્પાદેન દેયધર્મપરિત્યાગેન ચ ત્રિકલ્પાસંખ્યેયસમુદાનીતાં બોધિં સમુદાનીય મહાકરુણાપરિભાવિતાઃ
-------------------- વૈદ્ય, પ્. 7 --------------------
ષટ્ પારમિતાઃ પરિપૂર્ય રત્નમતિર્ નામ સમ્યક્સંબુદ્ધો ભવિષ્યતિ, દશભિર્ બલૈશ્ ચતુર્ભિર્ વૈશારદ્યૈસ્ ત્રિભિર્ આવેણિકૈઃ સ્મૃત્યુપસ્થાનૈર્ મહાકરુણયા ચ । અયમ્ અસ્ય દેયધર્મો યો મમાન્તિકે ચિત્તસ્યાભિપ્રસાદ ઇતિ ॥
ઇદમ્ અવોચદ્ ભગવાન્ । આત્તમનસસ્ તે ભિક્ષવો ભગવતો ભાષિતમ્ અભ્યનન્દન્* ॥
અવ્શ્_3 કુસીદઃ । (એદ્. સ્પેયેર્, વોલ્. ઇ)
બુદ્ધો ભગવાન્ સત્કૃતો ગુરુકૃતો માનિતઃ પૂજિતો રાજભી રાજમાત્રૈર્ ધનિભિઃ પૌરૈઃ શ્રેષ્ઠિભિઃ સાર્થવાહૈર્ દેવૈર્ નાગૈર્ યક્ષૈર્ અસુરૈર્ ગરુડૈઃ કિન્નરૈર્ મહોરગૈર્ ઇતિ દેવનાગયક્ષાસુરગરુડકિન્નરમહોરગાભ્યર્ચિતો બુદ્ધો ભગવાન્ જ્ઞાતો મહાપુણ્યો લાભી ચીવરપિણ્ડપાતશયનાસનગ્લાનપ્રત્યયભૈષજ્યપરિષ્કારાણાં સશ્રાવકસંઘઃ શ્રાવસ્ત્યાં વિહરતિ જેતવને ઽનાથપિણ્ડદસ્યારામે ॥
શ્રાવસ્ત્યામ્ અન્યતમઃ શ્રેષ્ઠી પ્રતિવસતિ, આઢ્યો મહાધનો મહાભોગો વિસ્તીર્ણવિશાલપરિગ્રહો વૈશ્રવણધનસમુદિતો વૈશ્રવણધનપ્રતિસ્પર્ધી । તેન સડૃશાત્ કુલાત્ કલત્રમ્ આનીતમ્* । સ તયા સાર્ધં ક્રીડતિ રમતે પરિચારયતિ । તસ્ય ક્રીડતો રમમાણસ્ય પરિચારયતો ન પુત્રો ન દુહિતા । સ કરે કપોલં દત્વા ચિન્તાપરો વ્યવસ્થિતઃ: અનેકધનસમુદિતં મે ગૃહમ્* । ન મે પુત્રો ન દુહિતા । મમાત્યયાત્ સર્વસ્વાપતેયમ્ અપુત્રકમ્ ઇતિ કૃત્વા રાજવિધેયં ભવિષ્યતીતિ । સ શ્રમણબ્રાહ્મણનૈમિત્તિકસુહૃત્સંબન્ધિબાન્ધવૈર્ ઉચ્યતે: દેવતાયાચનં કુરુષ્વેતિ ॥ અસ્તિ ચૈષ લોકે પ્રવાદો યદાયાચનહેતોઃ પુત્રા જાયન્તે દુહિતરશ્ ચેતિ । તચ્ ચ નૈવમ્* । યદ્ય્ એવમ્ અભવિષ્યત્, એકૈકસ્ય પુત્રસહસ્રમ્ અભવિષ્યત્ તદ્યથા રાજ્ઞશ્ ચક્રવર્તિનઃ । અપિ તુ ત્રયાણાં સ્થાનાનાં સંમુખીભાવાત્ પુત્રા જાયન્તે દુહિતરશ્ ચ । કતમેષાં ત્રયાણામ્* । માતાપિતરાઉ રક્તૌ ભવતઃ સંનિપતિતૌ । માતા કલ્યા ભવતિ ઋતુમતી । ગન્ધર્વશ્ ચ પ્રત્યુપસ્થિતો ભવતિ । એષાં ત્રયાણાં સ્થાનાનાં સંમુખીભાવાત્ પુત્રા જાયન્તે દુહિતરશ્ ચ । તથા હ્ય્ અસૌ શ્રમણબ્રાહ્મણનૈમિત્તિકસુહૃત્સંબન્ધિબાન્ધવવિપ્રલબ્ધો ઽપુત્રઃ પુત્રાભિનન્દી શિવવરુણકુબેરશક્રબ્રહ્માદીન્ અન્યાંશ્ ચ દેવતાવિશેષાન્ આયાચતે સ્મ । તદ્યથા આરામદેવતા વનદેવતાશ્ ચત્વરદેવતાઃ શૃઙ્ગાટકદેવતા બલિપ્રતિગ્રાહિકા દેવતાઃ । સહજાઃ સહધર્મિકા નિત્યાનુબન્ધા અપિ દેવતા આયાચતે સ્મ । સ ચૈવમ્ આયાચનપરસ્ તિષ્ઠતિ । અન્યતમશ્ ચ સત્વો ઽન્યતમસ્માત્ સત્વનિકાયાચ્ ચ્યુત્વા તસ્યાઃ પ્રજાપત્યાઃ કુક્ષિમ્ અવક્રાન્તઃ । પઞ્ચાવેણિકા ધર્મા એકત્યે પણ્ડિતજાતીયે માતૃગ્રામે । કતમે પઞ્ચ । રક્તં પુરુષં જાનાતિ, વિરક્તં પુરુષં જાનાતિ । કાલં જાનાતિ ઋતું જાનાતિ । ગર્ભમ્ અવક્રાન્તં જાનાતિ । યસ્ય સકાશાદ્ ગર્ભો ઽવક્રામતિ તં જાનાતિ । દારકં જાનાતિ । દારિકાં જાનાતિ । સચેદ્ દારકો ભવતિ દક્ષિણં કુક્ષિં નિશ્રિત્ય તિષ્ઠતિ । સચેદ્ દારિકા ભવતિ વામં કુક્ષિં નિશ્રિત્ય તિષ્ઠતિ । સા આત્તમનાત્તમનાઃ સ્વામિન આરોચયતિ: દિષ્ટ્યા આર્યપુત્ર વર્ધસે । આપન્નસત્વાસ્મિ સંવૃત્તા । યથા ચ મે દક્ષિણં કુક્ષિં નિશ્રિત્ય તિષ્ઠતિ નિયતં દારકો ભવિષ્યતીતિ । સો ઽપ્ય્ આત્તમનાત્તમનાઃ
-------------------- વૈદ્ય, પ્. 8 --------------------
પૂર્વકાયમ્ અત્યુન્નમય્ય *{અભ્યુન્નમય્ય}* દક્ષિણં બાહુમ્ અભિપ્રસાર્ય ઉદાનમ્ ઉદાનયતિ: અપ્ય્ એવાહં ચિરકાલાભિલષિતં પુત્રમુખં પશ્યેયમ્* । જાતો મે સ્યાન્ નાવજાતઃ । કૃત્યાનિ મે કુર્વીત । ભૃતઃ પ્રતિબિભૃયાત્ । દાયાદ્ યં પ્રતિપદ્યેત । કુલવંશો મે ચિરસ્થિતિકઃ સ્યાત્* । અસ્માકં ચાપ્ય્ અતીતકાલગતાનામ્ અલ્પં વા પ્રભૂતં વા દાનાનિ દત્વા કૃત્યાનિ કૃત્વા અસ્માકં નામ્ના દક્ષિણામ્ આદેક્ષ્યતિ: ઇદં તયોર્ યત્રતત્રોપપન્નયોર્ ગચ્છતોર્ અનુગચ્છત્વ્ ઇતિ । આપન્નસત્વાં ચૈનાં વિદિત્વોપરિપ્રાસાદતલગતામ્ અયન્ત્રિતાં ધારયતિ । શીતે શીતોપકરણૈર્ ઉષ્ણે ઉષ્ણોપકરણૈર્ વૈદ્યપ્રજ્ઞપ્તૈર્ આહારૈર્ નાતિતિક્તૈર્ નાત્યમ્લૈર્ નાતિલવણૈર્ નાતિમધુરૈર્ નાતિકટુકૈર્ નાતિકષાયૈસ્ તિક્તામ્લલવણમધુરકટુકકષાયવિવર્જિતૈર્ આહારૈર્ હારાર્ધહારવિભૂષિતગાત્રીમ્ અપ્સરસમ્ ઇવ નન્દનવનવિચારિણીં મઞ્ચાન્ મઞ્ચં પીઠાત્ પીઠમ્ અનવતરન્તીમ્ અધરિમાં ભૂમિમ્* । ન ચાસ્યાઃ કિંચિદ્ અમનોજ્ઞશબ્દશ્રવણં યાવદ્ એવ ગર્ભસ્ય પરિપાકાય । સા અષ્ટાનાં વા નવાનાં વા માસાનામ્ અત્યયાત્ પ્રસૂતા । દારકો જાતઃ । અભિરૂપો દર્શનીયઃ પ્રાસાદિકઃ । જન્મનિ ચાસ્ય તત્ કુલં નન્દિતમ્* । તસ્ય જાતૌ જાતિમહં કૃત્વા નામધેયં વ્યવસ્થાપ્યતે: કિં ભવતુ દારકસ્ય નામેતિ । જ્ઞાતયઃ ઊચુઃ: યસ્માદ્ અસ્ય જન્મનિ સર્વકુલં નન્દિતમ્, તસ્માદ્ ભવતુ દારકસ્ય નન્દ ઇતિ નામેતિ । તસ્ય નન્દ ઇતિ નામ વ્યવસ્થાપિતમ્* ॥ નન્દો દારકો ઽષ્ટાભ્યો ધાત્રીભ્યો દત્તો દ્વાભ્યામ્ અંસધાત્રીભ્યાં દ્વાભ્યાં ક્ષીરધાત્રીભ્યાં દ્વાભ્યાં મલધાત્રીભ્યાં દ્વાભ્યાં ક્રીડનિકાભ્યાં ધાત્રીભ્યામ્* । સો ઽષ્ટાભિર્ ધાત્રીભિર્ ઉન્નીયતે વર્ધ્યતે ક્ષીરેણ દધ્ના નવનીતેન સર્પિષા સર્પિમણ્ડેનાન્યૈશ્ ચોત્તપ્તોત્તપ્તૈર્ ઉપકરણવિશેષૈઃ । આશુ વર્ધતે હ્રદસ્થમ્ ઇવ પઙ્કજમ્* ।
યદા મહાન્ સંવૃત્તઃ પંચવર્ષઃ ષડ્વર્ષો વા, તદા કુસીદઃ સંવૃત્તઃ પરમકુસીદઃ । નેચ્છતિ શયનાસનાદ્ અપ્ય્ ઉત્થાતુમ્* । તેન તીક્ષ્ણનિશિતબુદ્ધિતયા અન્તર્ગૃહસ્થેનૈવ શાસ્ત્રાણ્ય્ અધીતાનિ ॥ અથ શ્રેષ્ઠિન એતદ્ અભવત્: સો ઽપિ મે કદાચિત્ કર્હિચિદ્ દેવતારાધનયા પુત્રો જાતઃ, સો ઽપિ કુસીદઃ પરમકુસીદઃ । શયનાસનાદ્ અપિ નોત્તિષ્ઠતે । તત્ કિં મમાનેનેદૃગ્જાતીયેન પુત્રેણ, યો નામ સ્વસ્થશરીરો ભૂત્વા પશુર્ ઇવ સંતિષ્ઠતીતિ ॥ સ ચ શ્રેષ્ઠી પૂરણાભિપ્રસન્નઃ । તેન ષટ્ તીર્થિકાઃ શાસ્તારઃ સ્વગૃહમ્ આહૂતાઃ: અપિ નામ અયં દારકસ્ તેષાં દર્શનાદ્ ગૌરવજાતઃ શયનાસનાદ્ અપિ તાવદ્ ઉત્તિષ્ઠેત્* । અથ કુસીદો દારકસ્ તાંશ્ છાસ્તૄન્ દૃષ્ટ્વા ચક્ષુઃસંપ્રેક્ષણામ્ અપિ ન કૃતવાન્*, કઃ પુનર્ વાદ ઉત્થાસ્યતિ વા અભિવાદયિષ્યતિ વા, આસનેન વા ઉપનિમન્ત્રયિષ્યતિ । અથ સ ગૃહપતિસ્ તામ્ એવાવસ્થાં દૃષ્ટ્વા સુષ્ઠુતરમ્ ઉત્કણ્ઠિતઃ કરે કપોલં દત્વા ચિન્તાપરો વ્યવસ્થિતઃ ।

અત્રાન્તરે નાસ્તિ કિંચિદ્ બુદ્ધાનાં ભગવતામ્ અજ્ઞાતમ્ અદૃષ્ટમ્ અવિદિતમ્ અવિજ્ઞાતમ્* । ધર્મતા ખલુ બુદ્ધાનાં ભગવતાં મહાકારુણિકાનાં લોકાનુગ્રહપ્રવૃત્તકાનામ્ એકારક્ષાણાં શમથવિપશ્યનાવિહારિણાં ત્રિદમથવસ્તુકુશલાનાં ચતુરોઘોત્તીર્ણાનાં ચતુરૃદ્ધિપાદચરણતલસુપ્રતિષ્ઠિતાનાં ચતુર્ષુ સંગ્રહવસ્તુષુ દીર્ઘરાત્રકૃતપરિચયાનાં પઞ્ચાઙ્ગવિપ્રહીણાનાં પઞ્ચગતિસમતિક્રાન્તાનાં ષડઙ્ગસમન્વાગતાનાં ષટ્પારમિતાપરિપૂર્ણાનાં સપ્તબોધ્યઙ્ગકુસુમાઢ્યાનામ્ અષ્ટાઙ્ગમાર્ગદેશિકાનાં
-------------------- વૈદ્ય, પ્. 9 --------------------
નવાનુપૂર્વવિહારસમાપત્તિકુશલાનાં દશબલબલિનાં દશદિક્સમાપૂર્ણયશસાં દશશતવશવર્તિપ્રતિવિશિષ્ટાનાં ત્રી રાત્રેસ્ ત્રિર્ દિવસસ્ય ચ બુદ્ધચક્ષુષા લોકં વ્યવલોક્ય જ્ઞાનદર્શનં પ્રવર્તતે: કો હીયતે કો વર્ધતે કઃ કૃચ્છ્રપ્રાપ્તઃ કઃ સંકટપ્રાપ્તઃ કઃ સંબાધપ્રાપ્તઃ કઃ કૃચ્છ્રસંકટસંબાધપ્રાપ્તઃ કો ઽપાયનિમ્નઃ કો ઽપાયપ્રવણઃ કો ઽપાયપ્રાગ્ભારઃ કમ્ અહમ્ અપાયાદ્ ઉદ્ધૃત્ય સ્વર્ગે મોક્ષે ચ પ્રતિષ્ઠાપયેયમ્* । કસ્ય કામપઙ્કનિમગ્નસ્ય હસ્તોદ્ધારમ્ અનુપ્રદદ્યામ્* । કમ્ આર્યધનવિરહિતમ્ આર્યધનૈશ્વર્યાધિપત્યે પ્રતિષ્ઠાપયેયમ્* । કસ્યાજ્ઞાનતિમિરપટલપર્યવનદ્ધનેત્રસ્ય જ્ઞાનાઞ્જનશલાકયા ચક્ષુર્ વિશોધયામિ । કસ્યાનવરોપિતાનિ કુશલમુલાન્ય્ અવરોપયેયમ્* । કસ્યાવરોપિતાનિ પરિપાચયેયમ્* । કસ્ય પરિપક્વાનિ વિમોચયેયમ્* । આહ ચ:
અપ્ય્ એવાતિક્રમેદ્ વેલાં સાગરો મકરાલયઃ ।
ન તુ વૈનેયવત્સાનાં બુદ્ધો વેલામ્ અતિક્રમેત્
પશ્યતિ ભગવાન્: અયં દારકઃ કુસીદો મદ્દર્શનાદ્ વીર્યમ્ આરપ્સ્યતે યાવદ્ અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તં પરિણામયિષ્યતીતિ । તતો ભગવતા તીર્થ્યાનાં મદદર્પચ્છિત્ત્યર્થં દારકસ્ય ચ કુશલમૂલસંજનનાર્થં સૂર્યસહસ્રાતિરેકપ્રભાઃ કનકવર્ણમરીચય ઉત્સૃષ્ટાઃ, યૈસ્ તદ્ ગૃહં સમન્તાદ્ અવભાસિતમ્* । કલ્પસહસ્રપરિભાવિતાશ્ ચ મૈત્ર્યંશવ ઉત્સૃષ્ટાઃ, યૈર્ અસ્ય સ્પૃષ્ટમાત્રં શરીરં પ્રહ્લાદિતમ્* । સ ઇતશ્ ચામુતશ્ ચ પ્રેક્ષિતુમ્ આરબ્ધઃ: કસ્ય પ્રભાવાન્ મમ શરીરં પ્રહ્લાદિતમ્ ઇતિ । તતો ભગવાન્ ભિક્ષુગણપરિવૃતસ્ તદ્ ગૃહં પ્રવિવેશ । દદર્શ કુસીદો બુદ્ધં ભગવન્તં દ્વાત્રિંશતા મહાપુરુષુલક્ષણૈઃ સમલંકૃત અશીત્યા ચાનુવ્યંજનૈર્ વિરાજિતગાત્રં વ્યામપ્રભાલંકૃતં સૂર્યસહસ્રાતિરેકપ્રભં જઙ્ગમમ્ ઇવ રત્નપર્વતં સમન્તતો ભદ્રકમ્* । દૃષ્ટ્વા ચ પુનઃ પરં પ્રસાદમ્ આપન્નઃ । સહસા સ્વયમ્ એવોત્થાય ભગવતો ઽર્થે આસનં પ્રજ્ઞપયતિ । એવં ચાહ: એતુ ભગવાન્, સ્વાગતં ભગવતઃ, નિષીદતુ ભગવાન્ પ્રજ્ઞપ્ત એવાસન ઇતિ । અથાસ્ય માતાપિતરાવ્ અન્તર્જનશ્ ચાદૃષ્ટપૂર્વપ્રભાવં દૃષ્ટ્વા પરમં વિસ્મયમ્ આપન્નાઃ ॥
તતઃ કુસીદો દારકો હર્ષવિકસિતાભ્યાં નયનાભ્યાં ભગવતઃ પાદાભિવન્દનં કૃત્વા પુરસ્તાન્ નિષણ્ણો ધર્મશ્રવણાય । તસ્મૈ ભગવતા અનેકપ્રકારં કૌસીદ્યસ્યાવર્ણો ભાષિતઃ, વીર્યારમ્ભસ્ય ચાનુશંસઃ । ચન્દનમયીં ચાસ્ય યષ્ટિમ્ અનુપ્રયચ્છતિ: ઇમાં દારક યષ્ટિમ્ આકોટયેતિ । સ તામ્ આકોટયિતુમ્ આરબ્ધઃ । અથાસૌ યષ્ટિર્ આકોટ્યમાના મનોજ્ઞશબ્દશ્રવણં કરોતિ, વિવિધાનિ ચ રત્નનિધાનાનિ પશ્યતિ । તસ્યૈતદ્ અભવત્: મહાન્ બતાયં વીર્યારમ્ભે વિશેષો યન્વ્ અહં ભૂયસ્યા માત્રયા વીર્યમ્ આરભેયેતિ । સ શ્રાવસ્ત્યાં ઘણ્ટાવ્ અવઘોષણં સાર્થવાહમ્ આત્માનમ્ ઉદ્ઘોષ્ય ષડ્વારાન્ મહાસમુદ્રમ્ અવતીર્ણઃ । તતઃ સિદ્ધયાનપાત્રેણ મહારત્નસંગ્રહં કૃત્વા ભગવાન્ અન્તર્નિવેશને સશ્રાવકસંઘો ભોજિતઃ । અનુત્તરાયાં ચ સમ્યક્સંબોધૌ પ્રણિધાનં કૃતમ્* ॥
અથ ભગવાન્ કુસીદસ્ય દારકસ્ય હેતુપરંપરાં કર્મપરંપરાં ચ જ્ઞાત્વા સ્મિતં પ્રાવિરકાર્ષીત્ । ધર્મતા ખલુ યસ્મિન્ સમયે બુદ્ધા ભગવન્તઃ સ્મિતં પ્રાવિષ્કુર્વન્તિ તસ્મિન્ સમયે નીલપીતલોહિતાવદાતા અર્ચિષો મુખાન્ નિશ્ચાર્ય કાશ્ચિદ્ અધસ્તાદ્ ગચ્છન્તિ, કાશ્ચિદ્ ઉપરિષ્ટાદ્ ગચ્છન્તિ । યા
-------------------- વૈદ્ય, પ્. 10 --------------------
અધસ્તાદ્ ગચ્છન્તિ, તાઃ સંજીવં કાલસૂત્રં સંઘાતં રૌરવં મહારૌરવં તપનં પ્રતાપનમ્ અવીચિમ્ અર્બુદં નિરર્બુદં અટટં હહવં હુહુવમ્ ઉત્પલં પદ્મં મહાપદ્મં નરકાન્ ગત્વા યે ઉષ્ણનરકાસ્ તેષુ શીતીભૂતા નિપતન્તિ, યે શીતનરકાસ્ તેષુ ઉષ્ણીભૂતા નિપતન્તિ, તેન તેષાં સત્વાનાં કારણાવિશેષાઃ પ્રતિપ્રસ્રભ્યન્તે । તેષામ્ એવં ભવતિ: કિં નુ વયં ભવન્ત ઇતશ્ ચ્યુતાઃ આહોસ્વિદ્ અન્યત્રોપપન્ના ઇતિ । તેષાં પ્રસાદસંજનનાર્થં ભગવાન્ નિર્મિતં વિસર્જયતિ । તેષાં નિર્મિતં દૃષ્ટ્વૈવં ભવતિ: ન હ્ય્ એવ વયં ભવન્તઃ ઇતશ્ ચ્યુતાઃ, નાપ્ય્ અન્યત્રોપપન્નાઃ । અપિ ત્વ્ અયમ્ અપૂર્વદર્શનઃ સત્વઃ, અસ્યાનુભાવેનાસ્માકં કારણાવિશેષાઃ પ્રતિપ્રસ્રબ્ધા ઇતિ । તે નિર્મિતે ચિત્તમ્ અભિપ્રસાદ્ય તન્ નરકવેદનીયં કર્મ ક્ષપયિત્વા દેવમનુષ્યેષુ પ્રતિસન્ધિં ગૃહ્ણન્તિ યત્ર સત્યાનાં ભાજનભૂતા ભવન્તિ । યા ઉપરિષ્ટાદ્ ગચ્છન્તિ, તાશ્ ચાતુર્મહારાજિકાંસ્ ત્રયસ્ત્રિંશાન્ યામાંસ્ તુષિતાન્ નિર્માણરતીન્ પરનિર્મિતવશવર્તિનો બ્રહ્મકાયિકાન્ બ્રહ્મપુરોહિતાન્ મહાબ્રહ્મણઃ પરીત્તાભાન્ અપ્રમાણાભાન્ આભાસ્વરાન્ પરીત્તશુભાન્ અપ્રમાણશુભાઞ્ શુભકૃત્સ્નાન્ અનભ્રકાન્ પુણ્યપ્રસવાન્ બૃહત્ફલાન્ અબૃહાન્ અતપાન્ સુદૃશાન્ સુદર્શનાન્ અકનિષ્ઠાન્ દેવાન્ ગત્વા અનિત્યં દુઃખં શૂન્યમ્ અનાત્મેત્ય્ ઉદ્ઘોષયન્તિ, ગાથાદ્વયં ચ ભાષન્તે:
આરભધ્વં નિષ્ક્રામત યુજ્યધ્વં બુદ્ધશાસને ।
ધુનીત મૃત્યુનઃ સૈન્યં નડાગારમ્ ઇવ કુઞ્જરઃ

યો હ્ય્ અસ્મિન્ ધર્મવિનયે અપ્રમત્તશ્ ચરિષ્યતિ ।
પ્રહાય જાતિસંસારં દુઃખસ્યાન્તં કરિષ્યતિ

ઇતિ
અથ તા અર્ચિષસ્ ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રં લોકધાતુમ્ અન્વાહિણ્ડ્ય ભગવન્તમ્ એવ પૃષ્ઠતઃ પૃષ્ઠતઃ સમનુગચ્છન્તિ । તદ્ યદિ ભગવાન્ અતીતં કર્મ વ્યાકર્તુકામો ભવતિ, ભગવતઃ પૃષ્ઠતો ઽન્તર્ધીયન્તે । અનાગતં વ્યાકર્તુકામો ભવતિ, પુરસ્તાદ્ અન્તર્ધીયન્તે । નરકોપપત્તિં વ્યાકર્તુકામો ભવતિ, પાદતલે ઽન્તર્ધીયન્તે । તિર્યગુપપત્તિં વ્યાકર્તુકામો ભવતિ, પાર્ષ્ણ્યામ્ અન્તર્ધીયન્તે । પ્રેતોપપત્તિં વ્યાકર્તુકામો ભવતિ, પાદાઙ્ગુષ્ઠે ઽન્તર્ધીયન્તે । મનુષ્યોપપત્તિં વ્યાકર્તુકામો ભવતિ, જાનુનોર્ અન્તર્ધીયન્તે । બલચક્રવર્તિરાજ્યં વ્યાકર્તુકામો ભવતિ, વામે કરતલે ઽન્તર્ધીયન્તે । ચક્રવર્તિરાજ્યં વ્યાકર્તુકામો ભવતિ, દક્ષિણે કરતલે ઽન્તર્ધીયન્તે । દેવોપપત્તિં વ્યાકર્તુકામો ભવતિ, નાભ્યામ્ અન્તર્ધીયન્તે । શ્રાવકબોધિં વ્યાકર્તુકામો ભવતિ, આસ્યે ઽન્તર્ધીયન્તે । પ્રત્યેકબોધિં વ્યાકર્તુકામો ભવતિ, ઊર્ણાયામ્ અન્તર્ધીયન્તે । અનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિં વ્યાકર્તુકામો ભવતિ, ઉષ્ણીષે અન્તર્ધીયન્તે ॥
અથ ચ તા અર્ચિષો ભગવન્તં ત્રિઃ પ્રદક્ષિણીકૃત્ય ભગવત ઊષ્ણીષે ઽન્તર્હિતાઃ । અથાયુષ્માન્ આનન્દઃ કૃતકરપુટો ભગવન્તં પપ્રચ્છ: <સ્પેયેર્ 21>
નાનાવિધો રઙ્ગસહસ્રચિત્રો
વક્ત્રાન્તરાન્ નિષ્કસિતઃ કલાપઃ ।
અવભાસિતા યેન દિશઃ સમન્તાદ્
દિવાકરેણોદયતા યથૈવ

-------------------- વૈદ્ય, પ્. 11 --------------------
ગાથાશ્ ચ ભાષતે:
વિગતોદ્ભવા દૈન્યમદપ્રહીણા
બુદ્ધા જગત્ય્ ઉત્તમહેતુભૂતાઃ ।
નાકારણં શઙ્ખમૃણાલગૌરં
સ્મિતમ્ ઉપદર્શયન્તિ જિના જિતારયઃ

તત્કાલં સ્વયમ્ અધિગમ્ય વીર બુદ્ધ્યા
શ્રોતૄણાં શ્રમણ જિનેન્દ્ર કાઙ્ક્ષિતાનામ્* ।
ધીરાભિર્ મુનિવૃષ વાગ્ભિર્ ઉત્તમાભિર્
ઉત્પન્નં વ્યપનય સંશયં શુભાભિઃ

નાકાસ્માલ્ લવણજલાદ્રિરાજધૈર્યાઃ
સંબુદ્ધાઃ સ્મિતમ્ ઉપદર્શયન્તિ નાથાઃ ।
યસ્યાર્થે સ્મિતમ્ ઉપદર્શયન્તિ ધીરાઃ
તં શ્રોતું સમભિલષન્તિ તે જનૌઘાઃ