અવદાનશતક · અધ્યાય 24

ઇતિ
ભગવાન્ આહ: એવમ્ એતદ્ આનન્દ, એવમ્ એતત્ । નાહેત્વપ્રત્યયમ્ આનન્દ તથાગતા અર્હન્તઃ સમ્યક્સંબુદ્ધાઃ સ્મિતં પ્રાવિષ્કુર્વન્તિ । પશ્યસ્ય્ આનન્દ અનયા દારિકયા તથાગતસ્ય સૌવર્ણચક્રં ક્ષિપ્તમ્* । એવં ભદન્ત । એષા આનન્દ દારિકા અનેન કુશલમૂલેન ચિત્તોત્પાદેન દેયધર્મપરિત્યાગેન ચ પઞ્ચદશ કલ્પાન્ વિનિપાતં ન ગમિષ્યતિ, દિવ્યં માનુષં સુખમ્ અનુભૂય ચ ચક્રાન્તરો નામ પ્રત્યેકબુદ્ધો ભવિષ્યતિ । અયમ્ અસ્ય દેયધર્મો યો મમાન્તિકે ચિત્તપ્રસાદઃ ઇતિ । તસ્માત્ તર્હિ ભિક્ષવ એવં શિક્ષિતવ્યમ્: યદ્ બુદ્ધપ્રત્યેકબુદ્ધશ્રાવકેષુ કારાન્ કરિષ્યામઃ । ઇત્ય્ એવં વો ભિક્ષવઃ શિક્ષિતવ્યમ્* ॥
ઇદમ્ અવોચદ્ ભગવાન્ । આત્તમનસસ્ તે ભિક્ષવો ભગવતો ભાષિતમ્ અભ્યનન્દન્* ॥
અવ્શ્_24 દશશિરાઃ । (એદ્. સ્પેયેર્, વોલ્. ઇ)
બુદ્ધો ભગવાન્ સત્કૃતો ગુરુકૃતો માનિતઃ પૂજિતો રાજભી રાજમાત્રૈર્ ધનિભિઃ પૌરૈઃ શ્રેષ્ઠિભિઃ સાર્થવાહૈર્ દેવૈર્ નાગૈર્ યક્ષૈર્ અસુરૈર્ ગરુડૈઃ કિન્નરૈર્ મહોરગૈર્ ઇતિ દેવનાગયક્ષાસુરગરુડકિન્નરમહોરગાભ્યર્ચિતો બુદ્ધો ભગવાન્ જ્ઞાતો મહાપુણ્યો લાભી ચીવરપિણ્ડપાતશયનાસનગ્લાનપ્રત્યયભૈષજ્યપરિષ્કારાણાં સશ્રાવકસંઘો મગધેષુ જનપદેષુ ચારિકાં ચરન્ ગઙ્ગાતીરમ્ અનુપ્રાપ્તઃ સાર્ધં ભિક્ષુસંઘેન । અદ્રાક્ષુસ્ તે ભિક્ષવો દૂરત એવ પુરાણસ્તૂપં વાતાતપવર્ષૈર્ અવરુગ્ણં પ્રરુગ્ણમ્* । દૃષ્ટ્વા ચ પુનર્ ભગવન્તં પપ્રચ્છુઃ: કસ્યૈષ ભદન્ત સ્તૂપ ઇતિ । ભગવાન્ આહ: દશશિરસઃ પ્રત્યેકબુદ્ધસ્યેતિ । ભિક્ષવઃ ઊચુઃ: કુતો ભદન્ત દશશિરસઃ પ્રત્યેકબુદ્ધસ્યોત્પત્તિર્ નામાભિનિર્વૃત્તિશ્ ચેતિ । ભગવાન્ આહ: ઇચ્છથ યૂયં ભિક્ષવઃ શ્રોતુમ્ ઇતિ? ત ઊચુઃ: એવં ભદન્તેતિ । તેન હિ ભિક્ષવઃ શૃણુત, સાધુ ચ સુષ્ઠુ ચ મનસિ કુરુત, ભાષિષ્યે ॥
ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવો ઽતીતે ઽધ્વનિ વારાણસ્યાં નગર્યાં બ્રહ્મદત્તો નામ રાજા રાજ્યં કારયતિ ઋદ્ધં ચ સ્ફીતં ચ ક્ષેમં ચ સુભિક્ષં ચ આકીર્ણબહુજનમનુષ્યં ચ પ્રશાન્તકલિકલહડિમ્બડમરં
-------------------- વૈદ્ય, પ્. 62 --------------------
તસ્કરરોગાપગતં શાલીક્ષુગોમહિષીસંપન્નમ્* । ધાર્મિકો ધર્મરાજો ધર્મેણ રાજ્યં કારયતિ । સ ચ રાજા અપુત્રઃ પુત્રાભિનન્દી શિવવરુણકુબેરશક્રબ્રહ્માદીન્ અન્યાંશ્ ચ દેવતાવિશેષાન્ આયાચતે । તદ્યથા: આરામદેવતા વનદેવતાશ્ ચત્વરદેવતાઃ શૃઙ્ગાટકદેવતા બલિપ્રતિગ્રાહિકા દેવતાઃ । સહજાઃ સહધાર્મિકા નિત્યાનુબદ્ધા અપિ દેવતા આયાચતે । સ ચૈવમ્ આયાચનપરસ્ તિષ્ટતિ । તસ્ય ચોદ્યાને નહતી પદ્મિની ઉત્પલપદ્મકુમુદપદ્મપુણ્ડરીકસંછન્ના હંસચક્રવાકકારણ્ડવાદિશકુનોપશોભિતા નલિની । તત્ર પદ્મમ્ અતિપ્રમાણમ્ અકણ્ટકં સહોત્પન્નમ્* । તદ્ દિવસે દિવસે વર્ધતે ન તુ ફુલ્લતિ । તત આરામિકેણ રાજ્ઞે નિવેદિતમ્* । રજ્ઞા ઉક્તઃ: પરિરક્ષ્યતામ્ એતત્ પદ્મમ્ ઇતિ । યાવદ્ અપરેણ સમયેન સૂર્યોદયે તત્ પદ્મં વિકસિતમ્* । તસ્ય પદ્મસ્ય કર્ણિકાયાં દારકઃ પર્યઙ્કં બદ્ધ્વાવસ્થિતઃ, અભિરૂપો દર્શનીયઃ પ્રાસાદિકો ગૌરઃ કનકવર્ણશ્ છત્રાકારશિરાઃ પ્રલમ્બબાહુર્ વિસ્તીર્ણલલાટ ઉચ્ચઘોષઃ સંગતબ્રૂસ્ તુઙ્ગનાસઃ દ્વાત્રિંશતા મહાપુરુષલક્ષણૈઃ સમલંકૃતો ઽશીત્યાનુવ્યઞ્જનૈર્ વિરાજિતગાત્રઃ । તં દૃષ્ટ્વા આરામિકેણ રાજ્ઞે નિવેદિતમ્* । શ્રુત્વા રાજા સામાત્યઃ સાન્તઃપુરશ્ ચ તદ્ ઉદ્યાનં ગતઃ । દદર્શ રાજા પદ્મકર્ણિકાયાં તથા વિભાજમાનમ્* । દૃષ્ટ્વા ચ પુનર્ હૃષ્ટતુષ્ટપ્રમુદિત ઉદગ્રપ્રીતિસૌમનસ્યજાતઃ પદ્મિનીમ્ અવગાહ્ય તં ગૃહીત્વા મહતા સત્કારેણ સ્વગૃહમ્ આનીય શ્રમણબ્રાહ્મણનૈમિત્તિકાનાં નિવેદ્ય ત્રીણિ સપ્તકાન્ય્ એકવિંશતિં દિવસાન્ જાતસ્ય જાતિમહં કૃત્વા દશશિરા ઇતિ નામધેયં કૃતવાન્* ॥
દશશિરા દારકઃ અષ્ટાભ્યો ધાત્રીભ્યો દત્તો દ્વાભ્યામ્ અંસધાત્રીભ્યાં દ્વાભ્યાં ક્ષીરધાત્રીભ્યાં દ્વાભ્યાં મલધાત્રીભ્યાં દ્વાભ્યાં ક્રીડનિકાભ્યાં ધાત્રીભ્યામ્* । સો ઽષ્ટાભિર્ ધાત્રીભિર્ ઉન્નીયતે વર્ધ્યતે ક્ષીરેણ દધ્ના નવનીતેન સર્પિષા સર્પિમણ્ડેનાન્યૈશ્ ચોત્ત્{અપ્તોત્ત્}અપ્તૈર્ ઉપકરણવિશેષૈઃ । આશુ વર્ધતે હ્રદસ્થમ્ ઇવ પઙ્કજમ્* । સ ચ કુમારઃ શ્રાદ્ધો ભદ્રઃ કલ્યાણાશય આત્મહિતપરહિતપ્રતિપન્નઃ કારુણિકો મહાત્મા ધર્મકામઃ પ્રજાવત્સલઃ । સ પશ્યતિ પિતરં રાજધર્મે સ્થિતં સાવદ્યમ્ અવદ્યાનિ કર્માણિ કુર્વાણમ્* । દૃષ્ટ્વા ચ કુમારઃ સંવિગ્નઃ પિતરં વિજ્ઞાપયામાસ: અનુજાનીહિ માં તાત, પ્રવ્રજિષ્યામિ સ્વાખ્યાતે ધર્મવિનયે ઇતિ । યાવત્ પિત્રાનુજ્ઞાતઃ કેશશ્મશ્રુ અવતાર્ય કાષાયાણિ વસ્ત્રાણ્ય્ આચ્છાદ્ય સમ્યગ્ એવ શ્રદ્ધયા અગારાદ્ અનગારિકાં પ્રવ્રજિતઃ । તેન વિનોપદેશેન સપ્તત્રિંશદ્ બોધિપક્ષાન્ ધર્માન્ આમુખીકૃત્ય પ્રત્યેકા બોધિઃ સાક્ષાત્કૃતા । સ ગગનતલમ્ ઉત્પત્ય પિતુઃ સકાશે વિચિત્રાણિ પ્રાતિહાર્યાણિ ચકાર । તતો રાજ્ઞા ત્રૈમાસ્ય પિણ્ડકેનોપનિમન્ત્રિતઃ । સ શરીરભારોદ્વહનપરિખિન્નો વિચિત્રાણિ પ્રાતિહાર્યાણિ દર્શયિત્વા ઇન્ધનક્ષયાદ્ ઇવાગ્નિર્ નિર્વૃતિમ્ ઉપજગામ । તસ્યૈષ સ્તૂપ ઇતિ ॥
અથ ભિક્ષવઃ સંશયજાતાઃ સર્વસંશયચ્છેત્તારં બુદ્ધં ભગવન્તં પપ્રચ્છુઃ: કાનિ ભદન્ત દશશિરસા કર્માણિ કૃતાનિ, યેન માતુઃ કુક્ષૌ નોપપન્નઃ, પદ્મ ઉપપન્ન ઇતિ ॥ ભગવાન્ આહ: દશશિરસૈવ ભિક્ષવઃ કર્માણિ કૃતાન્ય્ ઉપચિતાનિ લબ્ધસંભારાણિ પરિણતપ્રત્યયાનિ ઓઘવત્ પ્રત્યુપસ્થિતાન્ય્ અવશ્યંભાવીનિ । દશશિરસા કર્માણિ કૃતાન્ય્ ઉપચિતાનિ કો ઽન્યઃ પ્રત્યનુભવિષ્યતિ? ન ભિક્ષવઃ કર્માણિ કૃતાન્ય્ ઉપચિતાનિ બાહ્યે પૃથિવીધાતૌ વિપચ્યન્તે, નાબ્ધાતૌ, ન તેજોધાતૌ, ન વાયુધાતૌ, અપિ તૂપાત્તેષ્વ્ એવ સ્કન્ધધાત્વાયતનેષુ કર્માણિ કૃતાનિ વિપચ્યન્તે શુભાન્ય્ અશુભાનિ ચ ।
-------------------- વૈદ્ય, પ્. 63 --------------------
ન પ્રણશ્યન્તિ કર્માણિ કલ્પકોટિશતૈર્ અપિ । *{ઔછ્: કર્માણ્ય્ અપિ કલ્પશતૈર્ અપિ ।}*
સામગ્રીં પ્રાપ્ય કાલં ચ ફલન્તિ ખલુ દેહિનામ્*