આત્મસિદ્ધિ · અધ્યાય 4

અથ ખલુ ભગવાન્ શ્રીમદ્યામુનમિનિઃ શ્રીવૈષ્ણવસંપ્રદાયપ્રવર્તકાચાર્યેષુ પ્રથમપરિગાણિતસ્ય યોગરહસ્યન્યાયતત્ત્વશાસ્ત્રપ્રણેતુર્ભગવતઃ શ્રીમન્નાથમુનેઃ પૌત્ર રિશ્વરમુનિતનુજન્મા વિશિષ્ટાદ્વૈતસિદ્ધાન્તપ્રવર્તનધુરન્ધરઃ પ્રતિવાદિવારણપ્રકટાટોપવિપાટનક્ષમઃ પરમાચાર્ય આત્મસિદ્ધિનામકં વેદાન્તપ્રકરણમુપક્રમમાણો ઽવિઘ્નપરિસમાપ્તિપ્રચયગમનાદિફલં મઙ્ગલમાશીરૂપં વસ્તુનિર્દેશં ચ કુર્વાણઃ શિષ્યશિક્ષાયૈ નિબધ્નાતિ "પ્રકૃતીઽ તિ । પ્રકૃતિર્માયા, તત્કાર્યાણિ સમષ્ટિવ્યષ્ટિરૂપાણિ વ્યક્તાનિ, પ્રકૃતિપ્રાકૃતપરિણામહેતુઃ કાલઃ, તદ્બદ્ધો જીવરાશિશ્રેતિ લીલાવિભૂતિસ્થાઃ સર્વે સઙ્ગૃહીતાઃ શબ્દચતુષ્ટયેન । મુક્તાઃ ભગવદુપાસનાપ્રભાવાદ્ભવબન્ધનાત્કર્મપાશપ્રગ્રથિતાદ્વિનિર્મુક્તાઃ । એતે પ્રકૃત્યાદયો યસ્યૈવ પરમપુરુષસ્યેચ્છાં સઙ્કલ્પરૂપાં સદા સમનુસરન્તિ સ્વરૂપસ્થિતિપ્રવૃત્તિષુ, તસ્મિન્ પૂરુષ ઇત્યન્વયઃ । ઇમાનિ ચ
સર્જનાવનસંહરણસંસારવિમોચનાનિ સઙ્કલ્પૈકનિષ્પાદ્યાનિ ભગવતો લીલારસાય કલ્પન્તે । એવં લીલાવિભૂતિયોગ ઉક્તઃ । અથ નિત્યવિભૂતિયોગમાહ ઽનિત્યમ્ઽ ઇતિ । નિત્યમિતિ પૂર્વોત્તરયોરન્વિતં મધ્યમણિન્યાયેન । સદોદ્ભૂતાપહતપાપ્મત્વાદિસ્વરૂપૈઃ સર્વજ્ઞૈર્ભગવદનુભવજનિતપ્રીતિકારિતાશેષશેષવૃત્ત્યન્વયત એવાધિગતભોગૈરનન્તૈરનન્તગરુડવિષ્વક્સેનાદિભિર્નિત્યસૂરિભિઃ શ્રીમતિ મહાવૈકુણ્ઠે દિવ્યે ઽક્ષરે ધામ્નિ સદા નિરતિશયપ્રીતિમનુભવતિ નારીણામુત્તમાયાઃ શ્રિયો વલ્લભે પુરુષોત્તમે પરબ્રહ્મણિ મમ ભક્તિપ્રચયો ભૂયાદિત્યાશંસા । ઉભયવિભૂતિનાથે રમાનાથે ભક્તિર્હિ સર્વશ્રેયસ્કરી । તત્તદ્ભક્ત્યાશંસનમુચિતતરમ્ । ભક્તિરેવ ભગવતિ પ્રાર્થ્યા ચેતનૈઃ । સ હિ સ્વયમેવ શ્રેયો વિદધાતિ । તત્તસ્મિન્ શ્વશ્રેયઃપ્રાર્થના નોચિતતરા ભક્તાનામિતિ ચાનેન જ્ઞાપ્યતે । અચેતનભેદશ્ચેતનભેદશ્ચ પરમાર્થતઃ, શ્રીમન્નારાયણસ્યૈવ પારમ્યં, સર્વચેતનાચેતનાનાં તદ્વિભૂતિત્વં, નિરતિશયપ્રેમગર્ભતદુપાસનસ્યૈવાપવર્ગહેતુત્વમવિચ્છિન્નપૂર્ણભગવદનુભવગર્ભસેવાયા એવ પરમપુમર્થત્વં ચેતિ સ્વાભિમતાઃ પ્રકરણાર્થા અત્ર સંસૂચિતાઃ

વિરુદ્ધમતયો ઽનેકાઃ સન્ત્યાત્મપરમાત્મનોઃ ।
અતસ્તત્પરિશુદ્ધ્યર્થમાત્મસિદ્ધિર્વિધીયતે