અથર્વવેદ · અધ્યાય 12

સૂક્તમ્ ૧
સૂક્તમ્ ૨
સૂક્તમ્ ૩
સૂક્તમ્ ૪
સૂક્તમ્ ૫
સૂક્તમ્ ૬
સૂક્તમ્ ૭
સૂક્તમ્ ૮
સૂક્તમ્ ૯
સૂક્તમ્ ૧૦
સૂક્તમ્ ૧૧
12.1
સત્યં બૃહદૃતમુગ્રં દીક્ષા તપો બ્રહ્મ યજ્ઞઃ પૃથિવીં ધારયન્તિ ।
સા નો ભૂતસ્ય ભવ્યસ્ય પત્ન્યુરું લોકં પૃથિવી નઃ કૃણોતુ

અસંબાધં મધ્યતો માનવાનાં યસ્યા ઉદ્વતઃ પ્રવતઃ સમં બહુ ।
નાનાવીર્યા ઓષધીર્યા બિભર્તિ પૃથિવી નઃ પ્રથતાં રાધ્યતાં નઃ

યસ્યાં સમુદ્ર ઉત સિન્ધુરાપો યસ્યામન્નં કૃષ્ટયઃ સંબભૂવુઃ ।
યસ્યામિદં જિન્વતિ પ્રાણદેજત્સા નો ભૂમિઃ પૂર્વપેયે દધાતુ

યસ્યાશ્ચતસ્રઃ પ્રદિશઃ પૃથિવ્યા યસ્યામન્નં કૃષ્ટયઃ સંબભૂવુઃ ।
યા બિભર્તિ બહુધા પ્રાણદેજત્સા નો ભૂમિર્ગોષ્વપ્યન્ને દધાતુ

યસ્યાં પૂર્વે પૂર્વજના વિચક્રિરે યસ્યાં દેવા અસુરાન્ અભ્યવર્તયન્ ।
ગવામશ્વાનાં વયસશ્ચ વિષ્ઠા ભગં વર્ચઃ પૃથિવી નો દધાતુ

વિશ્વંભરા વસુધાની પ્રતિષ્ઠા હિરણ્યવક્ષા જગતો નિવેશની ।
વૈશ્વાનરં બિભ્રતી ભૂમિરગ્નિમિન્દ્રઋષભા દ્રવિણે નો દધાતુ

યાં રક્ષન્ત્યસ્વપ્ના વિશ્વદાનીં દેવા ભૂમિં પૃથિવીમપ્રમાદમ્ ।
સા નો મધુ પ્રિયં દુહામથો ઉક્ષતુ વર્ચસા

યાર્ણવેઽધિ સલિલમગ્ર આસીત્યાં માયાભિરન્વચરન્ મનીષિણઃ ।
યસ્યા હૃદયં પરમે વ્યોમન્ત્સત્યેનાવૃતમમૃતં પૃથિવ્યાઃ ।
સા નો ભૂમિસ્ત્વિષિં બલં રાષ્ટ્રે દધાતૂત્તમે

યસ્યામાપઃ પરિચરાઃ સમાનીરહોરાત્રે અપ્રમાદં ક્ષરન્તિ ।
સા નો ભૂમિર્ભૂરિધારા પયો દુહામથો ઉક્ષતુ વર્ચસા

યામશ્વિનાવમિમાતાં વિષ્ણુર્યસ્યાં વિચક્રમે ।
ઇન્દ્રો યાં ચક્ર આત્મનેઽનમિત્રાં શચીપતિઃ ।
સા નો ભૂમિર્વિ સૃજતાં માતા પુત્રાય મે પયઃ

ગિરયસ્તે પર્વતા હિમવન્તોઽરણ્યં તે પૃથિવિ સ્યોનમસ્તુ ।
બભ્રું કૃષ્ણાં રોહિણીં વિશ્વરૂપાં ધ્રુવાં ભૂમિં પૃથિવીમિન્દ્રગુપ્તામ્ ।
અજીતોઽહતો અક્ષતોઽધ્યષ્ઠાં પૃથિવીમહમ્

યત્તે મધ્યં પૃથિવિ યચ્ચ નભ્યં યાસ્ત ઊર્જસ્તન્વઃ સંબભૂવુઃ ।
તાસુ નો ધેહ્યભિ નઃ પવસ્વ માતા ભૂમિઃ પુત્રો અહં પૃથિવ્યાઃ પર્જન્યઃ પિતા સ ઉ નઃ પિપર્તુ

યસ્યાં વેદિં પરિગૃહ્ણન્તિ ભૂમ્યાં યસ્યાં યજ્ઞં તન્વતે વિશ્વકર્માણઃ ।
યસ્યાં મીયન્તે સ્વરવઃ પૃથિવ્યામૂર્ધ્વાઃ શુક્રા આહુત્યાઃ પુરસ્તાત્।
સા નો ભૂમિર્વર્ધયદ્વર્ધમાના

યો નો દ્વેષત્પૃથિવિ યઃ પૃતન્યાદ્યોઽભિદાસાન્ મનસા યો વધેન ।
તં નો ભૂમે રન્ધય પૂર્વકૃત્વરિ

ત્વજ્જાતાસ્ત્વયિ ચરન્તિ મર્ત્યાસ્ત્વં બિભર્ષિ દ્વિપદસ્ત્વં ચતુષ્પદઃ ।
તવેમે પૃથિવિ પઞ્ચ માનવા યેભ્યો જ્યોતિરમૃતં મર્ત્યેભ્ય ઉદ્યન્ત્સૂર્યો રશ્મિભિરાતનોતિ

તા નઃ પ્રજાઃ સં દુહ્રતાં સમગ્રા વાચો મધુ પૃથિવિ ધેહિ મહ્યમ્

વિશ્વસ્વં માતરમોષધીનાં ધ્રુવાં ભૂમિં પૃથિવીં ધર્મણા ધૃતામ્ ।
શિવાં સ્યોનામનુ ચરેમ વિશ્વહા

મહત્સધસ્થં મહતી બભૂવિથ મહાન્ વેગ એજથુર્વેપથુષ્ટે ।
મહાંસ્ત્વેન્દ્રો રક્ષત્યપ્રમાદમ્ ।
સા નો ભૂમે પ્ર રોચય હિરણ્યસ્યેવ સંદૃશિ મા નો દ્વિક્ષત કશ્ચન

અગ્નિર્ભૂમ્યામોષધીષ્વગ્નિમાપો બિભ્રત્યગ્નિરશ્મસુ ।
અગ્નિરન્તઃ પુરુષેષુ ગોષ્વશ્વેષ્વગ્નયઃ

અગ્નિર્દિવ આ તપત્યગ્નેર્દેવસ્યોર્વન્તરિક્ષમ્ ।
અગ્નિં મર્તાસ ઇન્ધતે હવ્યવાહં ઘૃતપ્રિયમ્

અગ્નિવાસાઃ પૃથિવ્યસિતજ્ઞૂસ્ત્વિષીમન્તં સંશિતં મા કૃણોતુ

ભૂમ્યાં દેવેભ્યો દદતિ યજ્ઞં હવ્યમરંકૃતમ્ ।
ભૂમ્યાં મનુષ્યા જીવન્તિ સ્વધયાન્નેન મર્ત્યાઃ ।
સા નો ભૂમિઃ પ્રાણમાયુર્દધાતુ જરદષ્ટિં મા પૃથિવી કૃણોતુ

યસ્તે ગન્ધઃ પૃથિવિ સંબભૂવ યં બિભ્રત્યોષધયો યમાપઃ ।
યં ગન્ધર્વા અપ્સરસશ્ચ ભેજિરે તેન મા સુરભિં કૃણુ મા નો દ્વિક્ષત કશ્ચન

યસ્તે ગન્ધઃ પુષ્કરમાવિવેશ યં સંજભ્રુઃ સૂર્યાયા વિવાહે ।
અમર્ત્યાઃ પૃથિવિ ગન્ધમગ્રે તેન મા સુરભિં કૃણુ મા નો દ્વિક્ષત કશ્ચન

યસ્તે ગન્ધઃ પુરુષેષુ સ્ત્રીષુ પુંસુ ભગો રુચિઃ ।
યો અશ્વેષુ વીરેષુ યો મૃગેષૂત હસ્તિષુ ।
કન્યાયાં વર્ચો યદ્ભૂમે તેનાસ્મામપિ સં સૃજ મા નો દ્વિક્ષત કશ્ચન

શિલા ભૂમિરશ્મા પાંસુઃ સા ભૂમિઃ સંધૃતા ધૃતા ।
તસ્યૈ હિરણ્યવક્ષસે પૃથિવ્યા અકરં નમઃ

યસ્યાં વૃક્ષા વાનસ્પત્યા ધ્રુવાસ્તિષ્ઠન્તિ વિશ્વહા ।
પૃથિવીં વિશ્વધાયસં ધૃતામછાવદામસિ

ઉદીરાણા ઉતાસીનાસ્તિષ્ઠન્તઃ પ્રક્રામન્તઃ ।
પદ્ભ્યાં દક્ષિણસવ્યાભ્યાં મા વ્યથિષ્મહિ ભૂમ્યામ્

વિમૃગ્વરીં પૃથિવીમા વદામિ ક્ષમાં ભૂમિં બ્રહ્મણા વાવૃધાનામ્ ।
ઊર્જં પુષ્ટં બિભ્રતીમન્નભાગં ઘૃતં ત્વાભિ નિ ષીદેમ ભૂમે

શુદ્ધા ન આપસ્તન્વે ક્ષરન્તુ યો નઃ સેદુરપ્રિયે તં નિ દધ્મઃ ।
પવિત્રેણ પૃથિવિ મોત્પુનામિ

યાસ્તે પ્રાચીઃ પ્રદિશો યા ઉદીચીર્યાસ્તે ભૂમે અધરાદ્યાશ્ચ પશ્ચાત્।
સ્યોનાસ્તા મહ્યં ચરતે ભવન્તુ મા નિ પપ્તં ભુવને શિશ્રિયાણઃ

મા નઃ પશ્ચાન્ મા પુરસ્તાન્ નુદિષ્ઠા મોત્તરાદધરાદુત ।
સ્વસ્તિ ભૂમે નો ભવ મા વિદન્ પરિપન્થિનો વરીયો યાવયા વધમ્

યાવત્તેઽભિ વિપશ્યામિ ભૂમે સૂર્યેણ મેદિના ।
તાવન્ મે ચક્ષુર્મા મેષ્ટોત્તરામુત્તરાં સમામ્

યચ્છયાનઃ પર્યાવર્તે દક્ષિણં સખ્યમભિ ભૂમે પાર્શ્વમુત્તાનાસ્ત્વા પ્રતીચીં યત્પૃષ્ટીભિરધિશેમહે ।
મા હિંસીસ્તત્ર નો ભૂમે સર્વસ્ય પ્રતિશીવરિ

યત્તે ભૂમે વિખનામિ ક્ષિપ્રં તદપિ રોહતુ ।
મા તે મર્મ વિમૃગ્વરિ મા તે હૃદયમર્પિપમ્

ગ્રીષ્મસ્તે ભૂમે વર્ષાણિ શરદ્ધેમન્તઃ શિશિરો વસન્તઃ ।
ઋતવસ્તે વિહિતા હાયનીરહોરાત્રે પૃથિવિ નો દુહાતામ્

યાપ સર્પં વિજમાના વિમૃગ્વરી યસ્યામાસન્ન્ અગ્નયો યે અપ્સ્વન્તઃ ।
પરા દસ્યૂન્ દદતી દેવપીયૂન્ ઇન્દ્રં વૃણાના પૃથિવી ન વૃત્રં શક્રાય દધ્રે વૃષભાય વૃષ્ણે

યસ્યાં સદોહવિર્ધાને યૂપો યસ્યાં નિમીયતે ।
બ્રહ્માણો યસ્યામર્ચન્ત્યૃગ્ભિઃ સામ્ના યજુર્વિદઃ યુજ્યન્તે યસ્યામૃત્વિજઃ સોમમિન્દ્રાય પાતવે

યસ્યાં પૂર્વે ભૂતકૃત ઋષયો ગા ઉદાનૃચુઃ ।
સપ્ત સત્રેણ વેધસો યજ્ઞેન તપસા સહ

સા નો ભૂમિરા દિશતુ યદ્ધનં કામયામહે ।
ભગો અનુપ્રયુઙ્ક્તામિન્દ્ર એતુ પુરોગવઃ

યસ્યાં ગાયન્તિ નૃત્યન્તિ ભૂમ્યાં મર્ત્યા વ્યૈલબાઃ ।
યુધ્યન્તે યસ્યામાક્રન્દો યસ્યાં વદતિ દુન્દુભિઃ ।
સા નો ભૂમિઃ પ્ર ણુદતાં સપત્નાન્ અસપત્નં મા પૃથિવી કૃણોતુ

યસ્યામન્નં વ્રીહિયવૌ યસ્યા ઇમાઃ પઞ્ચ કૃષ્ટયઃ ।
ભૂમ્યૈ પર્જન્યપત્ન્યૈ નમોઽસ્તુ વર્ષમેદસે

યસ્યાઃ પુરો દેવકૃતાઃ ક્ષેત્રે યસ્યા વિકુર્વતે ।
પ્રજાપતિઃ પૃથિવીં વિશ્વગર્ભામાશામાશાં રણ્યાં નઃ કૃણોતુ

નિધિં બિભ્રતી બહુધા ગુહા વસુ મણિં હિરણ્યં પૃથિવી દદાતુ મે ।
વસૂનિ નો વસુદા રાસમાના દેવી દધાતુ સુમનસ્યમાના

જનં બિભ્રતી બહુધા વિવાચસં નાનાધર્માણં પૃથિવી યથૌકસમ્ ।
સહસ્રં ધારા દ્રવિણસ્ય મે દુહાં ધ્રુવેવ ધેનુરનપસ્ફુરન્તી

યસ્તે સર્પો વૃશ્ચિકસ્તૃષ્ટદંશ્મા હેમન્તજબ્ધો ભૃમલો ગુહા શયે ।
ક્રિમિર્જિન્વત્પૃથિવિ યદ્યદેજતિ પ્રાવૃષિ તન્ નઃ સર્પન્ મોપ સૃપદ્યચ્છિવં તેન નો મૃડ

યે તે પન્થાનો બહવો જનાયના રથસ્ય વર્ત્માનસશ્ચ યાતવે ।
યૈઃ સંચરન્ત્યુભયે ભદ્રપાપાસ્તં પન્થાનં જયેમાનમિત્રમતસ્કરં યચ્છિવં તેન નો મૃડ

મલ્વં બિભ્રતી ગુરુભૃદ્ભદ્રપાપસ્ય નિધનં તિતિક્ષુઃ ।
વરાહેણ પૃથિવી સંવિદાના સૂકરાય વિ જિહીતે મૃગાય

યે ત આરણ્યાઃ પશવો મૃગા વને હિતાઃ સિંહા વ્યાઘ્રાઃ પુરુષાદશ્ચરન્તિ ।
ઉલં વૃકં પૃથિવિ દુછુનામિત ઋક્ષીકાં રક્ષો અપ બાધયાસ્મત્

યે ગન્ધર્વા અપ્સરસો યે ચારાયાઃ કિમીદિનઃ ।
પિશાચાન્ત્સર્વા રક્ષાંસિ તાન્ અસ્મદ્ભૂમે યાવય

યાં દ્વિપાદઃ પક્ષિણઃ સંપતન્તિ હંસાઃ સુપર્ણાઃ શકુના વયાંસિ ।
યસ્યાં વાતો માતરિશ્વેયતે રજાંસિ કૃણ્વંશ્ચ્યાવયંશ્ચ વૃક્ષાન્ ।
વાતસ્ય પ્રવામુપવામનુ વાત્યર્ચિઃ

યસ્યાં કૃષ્ણમરુણં ચ સંહિતે અહોરાત્રે વિહિતે ભૂમ્યામધિ ।
વર્ષેણ ભૂમિઃ પૃથિવી વૃતાવૃતા સા નો દધાતુ ભદ્રયા પ્રિયે ધામનિધામનિ

દ્યૌશ્ચ મ ઇદં પૃથિવી ચાન્તરિક્ષં ચ મે વ્યચઃ ।
અગ્નિઃ સૂર્ય આપો મેધાં વિશ્વે દેવાશ્ચ સં દદુઃ

અહમસ્મિ સહમાન ઉત્તરો નામ ભૂમ્યામ્ ।
અભીષાડસ્મિ વિશ્વાષાડાશામાશાં વિષાસહિઃ

અદો યદ્દેવિ પ્રથમાના પુરસ્તાદ્દેવૈરુક્તા વ્યસર્પો મહિત્વમ્ ।
આ ત્વા સુભૂતમવિશત્તદાનીમકલ્પયથાઃ પ્રદિશશ્ચતસ્રઃ

યે ગ્રામા યદરણ્યં યાઃ સભા અધિ ભૂમ્યામ્ ।
યે સંગ્રામાઃ સમિતયસ્તેષુ ચારુ વદેમ તે

અશ્વ ઇવ રજો દુધુવે વિ તાન્ જનાન્ ય આક્ષિયન્ પૃથિવીં યાદજાયત ।
મન્દ્રાગ્રેત્વરી ભુવનસ્ય ગોપા વનસ્પતીનાં ગૃભિરોષધીનામ્

યદ્વદામિ મધુમત્તદ્વદામિ યદીક્ષે તદ્વનન્તિ મા ।
ત્વિષીમાન્ અસ્મિ જૂતિમાન્ અવાન્યાન્ હન્મિ દોધતઃ

શન્તિવા સુરભિઃ સ્યોના કીલાલોધ્ની પયસ્વતી ।
ભૂમિરધિ બ્રવીતુ મે પૃથિવી પયસા સહ

યામન્વૈચ્છદ્ધવિષા વિશ્વકર્માન્તરર્ણવે રજસિ પ્રવિષ્ટામ્ ।
ભુજિષ્યં પાત્રં નિહિતં ગુહા યદાવિર્ભોગે અભવન્ માતૃમદ્ભ્યઃ

ત્વમસ્યાવપની જનાનામદિતિઃ કામદુઘા પપ્રથાના ।
યત્ત ઊનં તત્ત આ પૂરયાતિ પ્રજાપતિઃ પ્રથમજા ઋતસ્ય

ઉપસ્થાસ્તે અનમીવા અયક્ષ્મા અસ્મભ્યં સન્તુ પૃથિવિ પ્રસૂતાઃ ।
દીર્ઘં ન આયુઃ પ્રતિબુધ્યમાના વયં તુભ્યં બલિહૃતઃ સ્યામ

ભૂમે માતર્નિ ધેહિ મા ભદ્રયા સુપ્રતિષ્ઠિતમ્ ।
સંવિદાના દિવા કવે શ્રિયાં મા ધેહિ ભૂત્યામ્

12.2
નડમા રોહ ન તે અત્ર લોક ઇદં સીસં ભાગધેયં ત એહિ ।
યો ગોષુ યક્ષ્મઃ પુરુષેષુ યક્ષ્મસ્તેન ત્વં સાકમધરાઙ્પરેહિ

અઘશંસદુઃશંસાભ્યાં કરેણાનુકરેણ ચ ।
યક્ષ્મં ચ સર્વં તેનેતો મૃત્યું ચ નિરજામસિ

નિરિતો મૃત્યું નિરૃતિં નિરરાતિમજામસિ ।
યો નો દ્વેષ્ટિ તમદ્ધ્યગ્ને અક્રવ્યાદ્યમુ દ્વિષ્મસ્તમુ તે પ્ર સુવામસિ

યદ્યગ્નિઃ ક્રવ્યાદ્યદિ વા વ્યાઘ્ર ઇમં ગોષ્ઠં પ્રવિવેશાન્યોકાઃ ।
તં માષાજ્યં કૃત્વા પ્ર હિણોમિ દૂરં સ ગચ્છત્વપ્સુષદોઽપ્યગ્નીન્

યત્ત્વા ક્રુદ્ધાઃ પ્રચક્રુર્મન્યુના પુરુષે મૃતે ।
સુકલ્પમગ્ને તત્ત્વયા પુનસ્ત્વોદ્દીપયામસિ

પુનસ્ત્વાદિત્યા રુદ્રા વસવઃ પુનર્બ્રહ્મા વસુનીતિરગ્ને ।
પુનસ્ત્વા બ્રહ્મણસ્પતિરાધાદ્દીર્ઘાયુત્વાય શતશારદાય

યો અગ્નિઃ ક્રવ્યાત્પ્રવિવેશ નો ગૃહમિમં પશ્યન્ન્ ઇતરં જાતવેદસમ્ ।
તં હરામિ પિતૃયજ્ઞાય દૂરં સ ઘર્મમિન્ધાં પરમે સધસ્થે

ક્રવ્યાદમગ્નિં પ્ર હિણોમિ દૂરં યમરાજ્ઞો ગચ્છતુ રિપ્રવાહઃ ।
ઇહાયમિતરો જાતવેદા દેવો દેવેભ્યો હવ્યં વહતુ પ્રજાનન્

ક્રવ્યાદમગ્નિમિષિતો હરામિ જનાન્ દૃંહન્તં વજ્રેણ મૃત્યુમ્ ।
નિ તં શાસ્મિ ગાર્હપત્યેન વિદ્વાન્ પિતૄણાં લોકેઽપિ ભાગો અસ્તુ

ક્રવ્યાદમગ્નિં શશમાનમુક્થ્યં પ્ર હિણોમિ પથિભિઃ પિતૃયાણૈઃ ।
મા દેવયાનૈઃ પુનરા ગા અત્રૈવૈધિ પિતૃષુ જાગૃહિ ત્વમ્

સમિન્ધતે સંકસુકં સ્વસ્તયે શુદ્ધા ભવન્તઃ શુચયઃ પાવકાઃ ।
જહાતિ રિપ્રમત્યેન એતિ સમિદ્ધો અગ્નિઃ સુપુના પુનાતિ

દેવો અગ્નિઃ સંકસુકો દિવસ્પૃષ્ઠાન્યારુહત્।
મુચ્યમાનો નિરેણસોઽમોગસ્મામશસ્ત્યાઃ

અસ્મિન્ વયં સંકસુકે અગ્નૌ રિપ્રાણિ મૃજ્મહે ।
અભૂમ યજ્ઞિયાઃ શુદ્ધાઃ પ્ર ણ આયૂંષિ તારિષત્

સંકસુકો વિકસુકો નિરૃથો યશ્ચ નિસ્વરઃ ।
તે તે યક્ષ્મં સવેદસો દૂરાદ્દૂરમનીનશન્

યો નો અશ્વેષુ વીરેષુ યો નો ગોષ્વજાવિષુ ।
ક્રવ્યાદં નિર્ણુદામસિ યો અગ્નિર્જનયોપનઃ

અન્યેભ્યસ્ત્વા પુરુષેભ્યો ગોભ્યો અશ્વેભ્યસ્ત્વા ।
નિઃ ક્રવ્યાદં નુદામસિ યો અગ્નિર્જીવિતયોપનઃ

યસ્મિન્ દેવા અમૃજત યસ્મિન્ મનુષ્યા ઉત ।
તસ્મિન્ ઘૃતસ્તાવો મૃષ્ટ્વા ત્વમગ્ને દિવં રુહ

સમિદ્ધો અગ્ન આહુત સ નો માભ્યપક્રમીઃ ।
અત્રૈવ દીદિહિ દ્યવિ જ્યોક્ચ સૂર્યં દૃશે

સીસે મૃડ્ઢ્વં નડે મૃડ્ઢ્વમગ્નૌ સંકસુકે ચ યત્।
અથો અવ્યાં રામાયાં શીર્ષક્તિમુપબર્હણે

સીસે મલં સાદયિત્વા શીર્ષક્તિમુપબર્હણે ।
અવ્યામસિક્ન્યાં મૃષ્ટ્વા શુદ્ધા ભવત યજ્ઞિયાઃ

પરં મૃત્યો અનુ પરેહિ પન્થાં યસ્ત એષ ઇતરો દેવયાનાત્।
ચક્ષુષ્મતે શૃણ્વતે તે બ્રવીમીહેમે વીરા બહવો ભવન્તુ

ઇમે જીવા વિ મૃતૈરાવવૃત્રન્ન્ અભૂદ્ભદ્રા દેવહુતિર્નો અદ્ય ।
પ્રાઞ્ચો અગામ નૃતયે હસાય સુવીરાસો વિદથમા વદેમ

ઇમં જીવેભ્યઃ પરિધિં દધામિ મૈષાં નુ ગાદપરો અર્થમેતમ્ ।
શતં જીવન્તઃ શરદઃ પુરૂચીસ્તિરો મૃત્યું દધતાં પર્વતેન

આ રોહતાયુર્જરસં વૃણાના અનુપૂર્વં યતમાના યતિ સ્થ ।
તાન્ વસ્ત્વષ્ટા સુજનિમા સજોષાઃ સર્વમાયુર્નયતુ જીવનાય

યથાહાન્યનુપૂર્વં ભવન્તિ યથ ર્તવ ઋતુભિર્યન્તિ સાકમ્ ।
યથા ન પૂર્વમપરો જહાત્યેવા ધાતરાયૂંષિ કલ્પયૈષામ્

અશ્મન્વતી રીયતે સં રભધ્વં વીરયધ્વં પ્ર તરતા સખાયઃ ।
અત્રા જહીત યે અસન્ દુરેવા અનમીવાન્ ઉત્તરેમાભિ વાજાન્

ઉત્તિષ્ઠતા પ્ર તરતા સખાયોઽશ્મન્વતી નદી સ્યન્દત ઇયમ્ ।
અત્રા જહીત યે અસન્ન્ અશિવાઃ શિવાન્ત્સ્યોનાન્ ઉત્તરેમાભિ વાજાન્

વૈશ્વદેવીં વર્ચસા આ રભધ્વં શુદ્ધા ભવન્તઃ શુચયઃ પાવકાઃ ।
અતિક્રામન્તો દુરિતા પદાનિ શતં હિમાઃ સર્વવીરા મદેમ

ઉદીચીનૈઃ પથિભિર્વાયુમદ્ભિરતિક્રામન્તોઽવરાન્ પરેભિઃ ।
ત્રિઃ સપ્ત કૃત્વ ઋષયઃ પરેતા મૃત્યું પ્રત્યૌહન્ પદયોપનેન

મૃત્યોઃ પદં યોપયન્ત એત દ્રાઘીય આયુઃ પ્રતરં દધાનાઃ ।
આસીના મૃત્યું નુદતા સધસ્થેઽથ જીવાસો વિદથમા વદેમ

ઇમા નારીરવિધવાઃ સુપત્નીરાઞ્જનેન સર્પિષા સં સ્પૃશન્તામ્ ।
અનશ્રવો અનમીવાઃ સુરત્ના આ રોહન્તુ જનયો યોનિમગ્રે

વ્યાકરોમિ હવિષાહમેતૌ તૌ બ્રહ્મણા વ્યહં કલ્પયામિ ।
સ્વધાં પિતૃભ્યો અજરાં કૃણોમિ દીર્ઘેણાયુષા સમિમાન્ત્સૃજામિ

યો નો અગ્નિઃ પિતરો હૃત્સ્વન્તરાવિવેશામૃતો મર્ત્યેષુ ।
મય્યહં તં પરિ ગૃહ્ણામિ દેવં મા સો અસ્માન્ દ્વિક્ષત મા વયં તમ્

અપાવૃત્ય ગાર્હપત્યાત્ક્રવ્યાદા પ્રેત દક્ષિણા ।
પ્રિયં પિતૃભ્ય આત્મને બ્રહ્મભ્યઃ કૃણુતા પ્રિયમ્

દ્વિભાગધનમાદાય પ્ર ક્ષિણાત્યવર્ત્યા ।
અગ્નિઃ પુત્રસ્ય જ્યેષ્ઠસ્ય યઃ ક્રવ્યાદનિરાહિતઃ

યત્કૃષતે યદ્વનુતે યચ્ચ વસ્નેન વિન્દતે ।
સર્વં મર્ત્યસ્ય તન્ નાસ્તિ ક્રવ્યાચ્ચેદનિરાહિતઃ

અયજ્ઞિયો હતવર્ચા ભવતિ નૈનેન હવિરત્તવે ।
છિનત્તિ કૃષ્યા ગોર્ધનાદ્યં ક્રવ્યાદનુવર્તતે

મુહુર્ગૃધ્યૈઃ પ્ર વદત્યાર્તિં મર્ત્યો નીત્ય ।
ક્રવ્યાદ્યાન્ અગ્નિરન્તિકાદનુવિદ્વાન્ વિતાવતિ

ગ્રાહ્યા ગૃહાઃ સં સૃજ્યન્તે સ્ત્રિયા યન્ મ્રિયતે પતિઃ ।
બ્રહ્મૈવ વિદ્વાન્ એષ્યો યઃ ક્રવ્યાદં નિરાદધત્

યદ્રિપ્રં શમલં ચકૃમ યચ્ચ દુષ્કૃતમ્ ।
આપો મા તસ્માચ્છુમ્ભન્ત્વગ્નેઃ સંકસુકાચ્ચ યત્

તા અધરાદુદીચીરાવવૃત્રન્ પ્રજાનૈતીઃ પથિભિર્દેવયાનૈઃ ।
પર્વતસ્ય વૃષભસ્યાધિ પૃષ્ઠે નવાશ્ચરન્તિ સરિતઃ પુરાણીઃ

અગ્ને અક્રવ્યાન્ નિઃ ક્રવ્યાદં નુદા દેવયજનં વહ

ઇમં ક્રવ્યાદા વિવેશાયં ક્રવ્યાદમન્વગાત્।
વ્યાઘ્રૌ કૃત્વા નાનાનં તં હરામિ શિવાપરમ્

અન્તર્ધિર્દેવાનાં પરિધિર્મનુષ્યાણામગ્નિર્ગાર્હપત્ય ઉભયાન્ અન્તરા શ્રિતઃ

જીવાનામાયુઃ પ્ર તિર ત્વમગ્ને પિતૄણાં લોકમપિ ગચ્છન્તુ યે મૃતાઃ ।
સુગાર્હપત્યો વિતપન્ન્ અરાતિમુષામુષાં શ્રેયસીં ધેહ્યસ્મૈ

સર્વાન્ અગ્ને સહમાનઃ સપત્નાન્ ઐષામૂર્જં રયિમસ્માસુ ધેહિ

ઇમમિન્દ્રં વહ્નિં પપ્રિમન્વારભધ્વં સ વો નિર્વક્ષદ્દુરિતાદવદ્યાત્।
તેનાપ હત શરુમાપતન્તં તેન રુદ્રસ્ય પરિ પાતાસ્તામ્

અનડ્વાહં પ્લવમન્વારભધ્વં સ વો નિર્વક્ષદ્દુરિતાદવદ્યાત્।
આ રોહત સવિતુર્નાવમેતાં ષડ્ભિરુર્વીભિરમતિં તરેમ

અહોરાત્રે અન્વેષિ બિભ્રત્ક્ષેમ્યસ્તિષ્ઠન્ પ્રતરણઃ સુવીરઃ ।
અનાતુરાન્ત્સુમનસસ્તલ્પ બિભ્રજ્જ્યોગેવ નઃ પુરુષગન્ધિરેધિ

તે દેવેભ્ય આ વૃશ્ચન્તે પાપં જીવન્તિ સર્વદા ।
ક્રવ્યાદ્યાન્ અગ્નિરન્તિકાદશ્વ ઇવાનુવપતે નડમ્

યેઽશ્રદ્ધા ધનકામ્યા ક્રવ્યાદા સમાસતે ।
તે વા અન્યેષાં કુમ્ભીં પર્યાદધતિ સર્વદા

પ્રેવ પિપતિષતિ મનસા મુહુરા વર્તતે પુનઃ ।
ક્રવ્યાદ્યાન્ અગ્નિરન્તિકાદનુવિદ્વાન્ વિતાવતિ

અવિઃ કૃષ્ણા ભાગધેયં પશૂનાં સીસં ક્રવ્યાદપિ ચન્દ્રં ત આહુઃ ।
માષાઃ પિષ્ટા ભાગધેયં તે હવ્યમરણ્યાન્યા ગહ્વરં સચસ્વ

ઇષીકાં જરતીમિષ્ટ્વા તિલ્પિઞ્જં દણ્ડનં નડમ્ ।
તમિન્દ્ર ઇધ્મં કૃત્વા યમસ્યાગ્નિં નિરાદધૌ

પ્રત્યઞ્ચમર્કં પ્રત્યર્પયિત્વા પ્રવિદ્વાન્ પન્થાં વિ હ્યાવિવેશ ।
પરામીષામસૂન્ દિદેશ દીર્ઘેણાયુષા સમિમાન્ત્સૃજામિ

12.3
પુમાન્ પુંસોઽધિ તિષ્ઠ ચર્મેહિ તત્ર હ્વયસ્વ યતમા પ્રિયા તે ।
યાવન્તાવગ્રે પ્રથમં સમેયથુસ્તદ્વાં વયો યમરાજ્યે સમાનમ્

તાવદ્વાં ચક્ષુસ્તતિ વીર્યાણિ તાવત્તેજસ્તતિધા વાજિનાનિ ।
અગ્નિઃ શરીરં સચતે યદૈધોઽધા પક્વાન્ મિથુના સં ભવાથઃ

સમસ્મિંલ્લોકે સમુ દેવયાને સં સ્મા સમેતં યમરાજ્યેષુ ।
પૂતૌ પવિત્રૈરુપ તદ્ધ્વયેથાં યદ્યદ્રેતો અધિ વાં સંબભૂવ

આપસ્પુત્રાસો અભિ સં વિશધ્વમિમં જીવં જીવધન્યાઃ સમેત્ય ।
તાસાં ભજધ્વમમૃતં યમાહુરોદનં પચતિ વાં જનિત્રી

યં વાં પિતા પચતિ યં ચ માતા રિપ્રાન્ નિર્મુક્ત્યૈ શમલાચ્ચ વાચઃ ।
સ ઓદનઃ શતધારઃ સ્વર્ગ ઉભે વ્યાપ નભસી મહિત્વા

ઉભે નભસી ઉભયાંશ્ચ લોકાન્ યે યજ્વનામભિજિતાઃ સ્વર્ગાઃ ।
તેષાં જ્યોતિષ્માન્ મધુમાન્ યો અગ્રે તસ્મિન્ પુત્રૈર્જરસિ સં શ્રયેથામ્

પ્રાચીંપ્રાચીં પ્રદિશમા રભેથામેતં લોકં શ્રદ્દધાનાઃ સચન્તે ।
યદ્વાં પક્વં પરિવિષ્ટમગ્નૌ તસ્ય ગુપ્તયે દંપતી સં શ્રયેથામ્

દક્ષિણાં દિશમભિ નક્ષમાણૌ પર્યાવર્તેથામભિ પાત્રમેતત્।
તસ્મિન્ વાં યમઃ પિતૃભિઃ સંવિદાનઃ પક્વાય શર્મ બહુલં નિ યછાત્

પ્રતીચી દિશામિયમિદ્વરં યસ્યાં સોમો અધિપા મૃડિતા ચ ।
તસ્યાં શ્રયેથાં સુકૃતઃ સચેથામધા પક્વાન્ મિથુના સં ભવાથઃ

ઉત્તરં રાષ્ટ્રં પ્રજયોત્તરાવદ્દિશામુદીચી કૃણવન્ નો અગ્રમ્ ।
પાઙ્ક્તં છન્દઃ પુરુષો બભૂવ વિશ્વૈર્વિશ્વાઙ્ગૈઃ સહ સં ભવેમ

ધ્રુવેયં વિરાણ્નમો અસ્ત્વસ્યૈ શિવા પુત્રેભ્ય ઉત મહ્યમસ્તુ ।
સા નો દેવ્યદિતે વિશ્વવાર ઇર્ય ઇવ ગોપા અભિ રક્ષ પક્વમ્

પિતેવ પુત્રાન્ અભિ સં સ્વજસ્વ નઃ શિવા નો વાતા ઇહ વાન્તુ ભૂમૌ ।
યમોદનં પચતો દેવતે ઇહ તં નસ્તપ ઉત સત્યં ચ વેત્તુ

યદ્યદ્કૃષ્ણઃ શકુન એહ ગત્વા ત્સરન્ વિષક્તં બિલ આસસાદ ।
યદ્વા દાસ્યાર્દ્રહસ્તા સમઙ્ક્ત ઉલૂખલં મુસલં શુમ્ભતાપઃ

અયં ગ્રાવા પૃથુબુધ્નો વયોધાઃ પૂતઃ પવિત્રૈરપ હન્તુ રક્ષઃ ।
આ રોહ ચર્મ મહિ શર્મ યચ્છ મા દંપતી પૌત્રમઘં નિ ગાતામ્

વનસ્પતિઃ સહ દેવૈર્ન આગન્ રક્ષઃ પિશાચામપબાધમાનઃ ।
સ ઉચ્છ્રયાતૈ પ્ર વદાતિ વાચં તેન લોકામભિ સર્વાન્ જયેમ

સપ્ત મેધાન્ પશવઃ પર્યગૃહ્ણન્ ય એષાં જ્યોતિષ્માઁ ઉત યશ્ચકર્શ ।
ત્રયસ્ત્રિંશદ્દેવતાસ્તાન્ત્સચન્તે સ નઃ સ્વર્ગમભિ નેષ લોકમ્

સ્વર્ગં લોકમભિ નો નયાસિ સં જાયયા સહ પુત્રૈઃ સ્યામ ।
ગૃહ્ણામિ હસ્તમનુ મૈત્વત્ર મા નસ્તારીન્ નિરૃતિર્મો અરાતિઃ

ગ્રાહિં પાપ્માનમતિ તામયામ તમો વ્યસ્ય પ્ર વદાસિ વલ્ગુ ।
વાનસ્પત્ય ઉદ્યતો મા જિહિંસીર્મા તણ્ડુલં વિ શરીર્દેવયન્તમ્

વિશ્વવ્યચા ઘૃતપૃષ્ઠો ભવિષ્યન્ત્સયોનિર્લોકમુપ યાહ્યેતમ્ ।
વર્ષવૃદ્ધમુપ યચ્છ શૂર્પં તુષં પલાવાન્ અપ તદ્વિનક્તુ

ત્રયો લોકાઃ સંમિતા બ્રાહ્મણેન દ્યૌરેવાસૌ પૃથિવ્યન્તરિક્ષમ્ ।
અંશૂન્ ગૃભીત્વાન્વારભેથામા પ્યાયન્તાં પુનરા યન્તુ શૂર્પમ્

પૃથગ્રૂપાણિ બહુધા પશૂનામેકરૂપો ભવસિ સં સમૃદ્ધ્યા ।
એતાં ત્વચં લોહિનીં તાં નુદસ્વ ગ્રાવા શુમ્ભાતિ મલગ ઇવ વસ્ત્રા

પૃથિવીં ત્વા પૃથિવ્યામા વેશયામિ તનૂઃ સમાની વિકૃતા ત એષા ।
યદ્યદ્દ્યુત્તં લિખિતમર્પણેન તેન મા સુસ્રોર્બ્રહ્મણાપિ તદ્વપામિ

જનિત્રીવ પ્રતિ હર્યાસિ સૂનું સં ત્વા દધામિ પૃથિવીં પૃથિવ્યા ।
ઉખા કુમ્ભી વેદ્યાં મા વ્યથિષ્ઠા યજ્ઞાયુધૈરાજ્યેનાતિષક્તા

અગ્નિઃ પચન્ રક્ષતુ ત્વા પુરસ્તાદિન્દ્રો રક્ષતુ દક્ષિણતો મરુત્વાન્ ।
વરુણસ્ત્વા દૃંહાદ્ધરુણે પ્રતીચ્યા ઉત્તરાત્ત્વા સોમઃ સં દદાતૈ

પૂતાઃ પવિત્રૈઃ પવન્તે અભ્રાદ્દિવં ચ યન્તિ પૃથિવીં ચ લોકાન્ ।
તા જીવલા જીવધન્યાઃ પ્રતિષ્ઠાઃ પાત્ર આસિક્તાઃ પર્યગ્નિરિન્ધામ્

આ યન્તિ દિવઃ પૃથિવીં સચન્તે ભૂમ્યાઃ સચન્તે અધ્યન્તરિક્ષમ્ ।
શુદ્ધાઃ સતીસ્તા ઉ શુમ્ભન્ત એવ તા નઃ સ્વર્ગમભિ લોકં નયન્તુ

ઉતેવ પ્રભ્વીરુત સંમિતાસ ઉત શુક્રાઃ શુચયશ્ચામૃતાસઃ ।
તા ઓદનં દંપતિભ્યાં પ્રશિષ્ટા આપઃ શિક્ષન્તીઃ પચતા સુનાથાઃ

સંખ્યાતા સ્તોકાઃ પૃથિવીં સચન્તે પ્રાણાપાનૈઃ સંમિતા ઓષધીભિઃ ।
અસંખ્યાતા ઓપ્યમાનાઃ સુવર્ણાઃ સર્વં વ્યાપુઃ શુચયઃ શુચિત્વમ્

ઉદ્યોધન્ત્યભિ વલ્ગન્તિ તપ્તાઃ ફેનમસ્યન્તિ બહુલાંશ્ચ બિન્દૂન્ ।
યોષેવ દૃષ્ટ્વા પતિમૃત્વિયાયૈતૈસ્તણ્ડુલૈર્ભવતા સમાપઃ

ઉત્થાપય સીદતો બુધ્ન એનાન્ અદ્ભિરાત્માનમભિ સં સ્પૃશન્તામ્ ।
અમાસિ પાત્રૈરુદકં યદેતન્ મિતાસ્તણ્ડુલાઃ પ્રદિશો યદીમાઃ

પ્ર યચ્છ પર્શું ત્વરયા હરૌસમહિંસન્ત ઓષધીર્દાન્તુ પર્વન્ ।
વાસાં સોમઃ પરિ રાજ્યં બભૂવામન્યુતા નો વીરુધો ભવન્તુ

નવં બર્હિરોદનાય સ્તૃણીત પ્રિયં હૃદશ્ચક્ષુષો વલ્ગ્વસ્તુ ।
તસ્મિન્ દેવાઃ સહ દૈવીર્વિશન્ત્વિમં પ્રાશ્નન્ત્વૃતુભિર્નિષદ્ય

વનસ્પતે સ્તીર્ણમા સીદ બર્હિરગ્નિષ્ટોભૈઃ સંમિતો દેવતાભિઃ ।
ત્વષ્ટ્રેવ રૂપં સુકૃતં સ્વધિત્યૈના એહાઃ પરિ પાત્રે દદૃશ્રામ્

ષષ્ટ્યાં શરત્સુ નિધિપા અભીછાત્સ્વઃ પક્વેનાભ્યશ્નવાતૈ ।
ઉપૈનં જીવાન્ પિતરશ્ચ પુત્રા એતં સ્વર્ગં ગમયાન્તમગ્નેઃ

ધર્તા ધ્રિયસ્વ ધરુણે પૃથિવ્યા અચ્યુતં ત્વા દેવતાશ્ચ્યાવયન્તુ ।
તં ત્વા દંપતી જીવન્તૌ જીવપુત્રાવુદ્વાસયાતઃ પર્યગ્નિધાનાત્

સર્વાન્ત્સમાગા અભિજિત્ય લોકાન્ યાવન્તઃ કામાઃ સમતીતૃપસ્તાન્ ।
વિ ગાહેથામાયવનં ચ દર્વિરેકસ્મિન્ પાત્રે અધ્યુદ્ધરૈનમ્

ઉપ સ્તૃણીહિ પ્રથય પુરસ્તાદ્ઘૃતેન પાત્રમભિ ઘારયૈતત્।
વાશ્રેવોસ્રા તરુણં સ્તનસ્યુમિમં દેવાસો અભિહિઙ્કૃણોત

ઉપાસ્તરીરકરો લોકમેતમુરુઃ પ્રથતામસમઃ સ્વર્ગઃ ।
તસ્મિં છ્રયાતૈ મહિષઃ સુપર્ણો દેવા એનં દેવતાભ્યઃ પ્ર યછાન્

યદ્યજ્જાયા પચતિ ત્વત્પરઃપરઃ પતિર્વા જાયે ત્વત્તિરઃ ।
સં તત્સૃજેથાં સહ વાં તદસ્તુ સંપાદયન્તૌ સહ લોકમેકમ્

યાવન્તો અસ્યાઃ પૃથિવીં સચન્તે અસ્મત્પુત્રાઃ પરિ યે સંબભૂવુઃ ।
સર્વાંસ્તામુપ પાત્રે હ્વયેથાં નાભિં જાનાનાઃ શિશવઃ સમાયાન્

વસોર્યા ધારા મધુના પ્રપીના ઘૃતેન મિશ્રા અમૃતસ્ય નાભયઃ ।
સર્વાસ્તા અવ રુન્ધે સ્વર્ગઃ ષષ્ટ્યાં શરત્સુ નિધિપા અભીછાત્

નિધિં નિધિપા અભ્યેનમિછાદનીશ્વરા અભિતઃ સન્તુ યેઽન્યે ।
અસ્માભિર્દત્તો નિહિતઃ સ્વર્ગસ્ત્રિભિઃ કાણ્ડૈસ્ત્રીન્ત્સ્વર્ગાન્ અરુક્ષત્

અગ્ની રક્ષસ્તપતુ યદ્વિદેવં ક્રવ્યાદ્પિશાચ ઇહ મા પ્ર પાસ્ત ।
નુદામ એનમપ રુધ્મો અસ્મદાદિત્યા એનમઙ્ગિરસઃ સચન્તામ્

આદિત્યેભ્યો અઙ્ગિરોભ્યો મધ્વિદં ઘૃતેન મિશ્રં પ્રતિ વેદયામિ ।
શુદ્ધહસ્તૌ બ્રાહ્મણસ્યાનિહત્યૈતં સ્વર્ગં સુકૃતાવપીતમ્

ઇદં પ્રાપમુત્તમં કાણ્ડમસ્ય યસ્માલ્લોકાત્પરમેષ્ઠી સમાપ ।
આ સિઞ્ચ સર્પિર્ઘૃતવત્સમઙ્ગ્ધ્યેષ ભાગો અઙ્ગિરસો નો અત્ર

સત્યાય ચ તપસે દેવતાભ્યો નિધિં શેવધિં પરિ દદ્મ એતમ્ ।
મા નો દ્યૂતેઽવ ગાન્ મા સમિત્યાં મા સ્માન્યસ્મા ઉત્સૃજતા પુરા મત્

અહં પચામ્યહં દદામિ મમેદુ કર્મન્ કરુણેઽધિ જાયા ।
કૌમારો લોકો અજનિષ્ટ પુત્રોઽન્વારભેથાં વય ઉત્તરાવત્

ન કિલ્બિષમત્ર નાધારો અસ્તિ ન યન્ મિત્રૈઃ સમમમાન એતિ ।
અનૂનં પાત્રં નિહિતં ન એતત્પક્તારં પક્વઃ પુનરા વિશાતિ

પ્રિયં પ્રિયાણાં કૃણવામ તમસ્તે યન્તુ યતમે દ્વિષન્તિ ।
ધેનુરનડ્વાન્ વયોવય આયદેવ પૌરુષેયમપ મૃત્યું નુદન્તુ

સમગ્નયઃ વિદુરન્યો અન્યં ય ઓષધીઃ સચતે યશ્ચ સિન્ધૂન્ ।
યાવન્તો દેવા દિવ્યાતપન્તિ હિરણ્યં જ્યોતિઃ પચતો બભૂવ

એષા ત્વચાં પુરુષે સં બભૂવાનગ્નાઃ સર્વે પશવો યે અન્યે ।
ક્ષત્રેણાત્માનં પરિ ધાપયાથોઽમોતં વાસો મુખમોદનસ્ય

યદક્ષેષુ વદા યત્સમિત્યાં યદ્વા વદા અનૃતં વિત્તકામ્યા ।
સમાનં તન્તુમભિ સમ્વસાનૌ તસ્મિન્ત્સર્વં શમલં સાદયાથઃ

વર્ષં વનુષ્વાપિ ગચ્છ દેવાંસ્ત્વચો ધૂમં પર્યુત્પાતયાસિ ।
વિશ્વવ્યચા ઘૃતપૃષ્ઠો ભવિષ્યન્ત્સયોનિર્લોકમુપ યાહ્યેતમ્

તન્વં સ્વર્ગો બહુધા વિ ચક્રે યથા વિદ આત્મન્ન્ અન્યવર્ણામ્ ।
અપાજૈત્કૃષ્ણાં રુશતીં પુનાનો યા લોહિની તાં તે અગ્નૌ જુહોમિ

પ્રાચ્યૈ ત્વા દિશેઽગ્નયેઽધિપતયેઽસિતાય રક્ષિત્ર આદિત્યાયેષુમતે ।
એતં પરિ દદ્મસ્તં નો ગોપાયતાસ્માકમૈતોઃ ।
દિષ્ટં નો અત્ર જરસે નિ નેષજ્જરા મૃત્યવે પરિ ણો દદાત્વથ પક્વેન સહ સં ભવેમ

દક્ષિણાયૈ ત્વા દિશ ઇન્દ્રાયાધિપતયે તિરશ્ચિરાજયે રક્ષિત્રે યમાયેષુમતે ।
એતં પરિ દદ્મસ્તં નો ગોપાયતાસ્માકમૈતોઃ ।
દિષ્ટં નો અત્ર જરસે નિ નેષજ્જરા મૃત્યવે પરિ ણો દદાત્વથ પક્વેન સહ સં ભવેમ

પ્રતીચ્યૈ ત્વા દિશે વરુણાયાધિપતયે પૃદાકવે રક્ષિત્રેઽન્નાયેષુમતે ।
એતં પરિ દદ્મસ્તં નો ગોપાયતાસ્માકમૈતોઃ ।
દિષ્ટં નો અત્ર જરસે નિ નેષજ્જરા મૃત્યવે પરિ ણો દદાત્વથ પક્વેન સહ સં ભવેમ

ઉદીચ્યૈ ત્વા દિશે સોમાયાધિપતયે સ્વજાય રક્ષિત્રેઽશન્યા ઇષુમત્યૈ ।
એતં પરિ દદ્મસ્તં નો ગોપાયતાસ્માકમૈતોઃ ।
દિષ્ટં નો અત્ર જરસે નિ નેષજ્જરા મૃત્યવે પરિ ણો દદાત્વથ પક્વેન સહ સં ભવેમ

ધ્રુવાયૈ ત્વા દિશે વિષ્ણવેઽધિપતયે કલ્માષગ્રીવાય રક્ષિત્ર ઓષધીભ્ય ઇષુમતીભ્યઃ ।
એતં પરિ દદ્મસ્તં નો ગોપાયતાસ્માકમૈતોઃ ।
દિષ્ટં નો અત્ર જરસે નિ નેષજ્જરા મૃત્યવે પરિ ણો દદાત્વથ પક્વેન સહ સં ભવેમ

ઊર્ધ્વાયૈ ત્વા દિશે બૃહસ્પતયેઽધિપતયે શ્વિત્રાય રક્ષિત્રે વર્ષાયેષુમતે ।
એતં પરિ દદ્મસ્તં નો ગોપાયતાસ્માકમૈતોઃ ।
દિષ્ટં નો અત્ર જરસે નિ નેષજ્જરા મૃત્યવે પરિ ણો દદાત્વથ પક્વેન સહ સં ભવેમ

12.4
દદામીત્યેવ બ્રૂયાદનુ ચૈનામભુત્સત ।
વશાં બ્રહ્મભ્યો યાચદ્ભ્યસ્તત્પ્રજાવદપત્યવત્

પ્રજયા સ વિ ક્રીણીતે પશુભિશ્ચોપ દસ્યતિ ।
ય આર્ષેયેભ્યો યાચદ્ભ્યો દેવાનાં ગાં ન દિત્સતિ

કૂટયાસ્ય સં શીર્યન્તે શ્લોણયા કાટમર્દતિ ।
બણ્ડયા દહ્યન્તે ગૃહાઃ કાણયા દીયતે સ્વમ્

વિલોહિતો અધિષ્ઠાનાચ્છક્નો વિન્દતિ ગોપતિમ્ ।
તથા વશાયાઃ સંવિદ્યં દુરદભ્ના હ્યુચ્યસે

પદોરસ્યા અધિષ્ઠાનાદ્વિક્લિન્દુર્નામ વિન્દતિ ।
અનામનાત્સં શીર્યન્તે યા મુખેનોપજિઘ્રતિ

યો અસ્યાઃ કર્ણાવાસ્કુનોત્યા સ દેવેષુ વૃશ્ચતે ।
લક્ષ્મ કુર્વ ઇતિ મન્યતે કનીયઃ કૃણુતે સ્વમ્

યદસ્યાઃ કસ્મૈ ચિદ્ભોગાય બાલાન્ કશ્ચિત્પ્રકૃન્તતિ ।
તતઃ કિશોરા મ્રિયન્તે વત્સાંશ્ચ ઘાતુકો વૃકઃ

યદસ્યા ગોપતૌ સત્યા લોમ ધ્વાઙ્ક્ષો અજીહિડત્।
તતઃ કુમારા મ્રિયન્તે યક્ષ્મો વિન્દત્યનામનાત્

યદસ્યાઃ પલ્પૂલનં શકૃદ્દાસી સમસ્યતિ ।
તતોઽપરૂપં જાયતે તસ્માદવ્યેષ્યદેનસઃ

જાયમાનાભિ જાયતે દેવાન્ત્સબ્રાહ્મણાન્ વશા ।
તસ્માદ્બ્રહ્મભ્યો દેયૈષા તદાહુઃ સ્વસ્ય ગોપનમ્

ય એનાં વનિમાયન્તિ તેષાં દેવકૃતા વશા ।
બ્રહ્મજ્યેયં તદબ્રુવન્ ય એનાં નિપ્રિયાયતે

ય આર્ષેયેભ્યો યાચદ્ભ્યો દેવાનાં ગાં ન દિત્સતિ ।
આ સ દેવેષુ વૃશ્ચતે બ્રાહ્મણાનાં ચ મન્યવે

યો અસ્ય સ્યાદ્વશાભોગો અન્યામિછેત તર્હિ સઃ ।
હિંસ્તે અદત્તા પુરુષં યાચિતાં ચ ન દિત્સતિ

યથા શેવધિર્નિહિતો બ્રાહ્મણાનાં તથા વશા ।
તામેતદછાયન્તિ યસ્મિન્ કસ્મિંશ્ચ જાયતે

સ્વમેતદછાયન્તિ યદ્વશાં બ્રાહ્મણા અભિ ।
યથૈનાન્ અન્યસ્મિન્ જિનીયાદેવાસ્યા નિરોધનમ્

ચરેદેવા ત્રૈહાયણાદવિજ્ઞાતગદા સતી ।
વશાં ચ વિદ્યાન્ નારદ બ્રાહ્મણાસ્તર્હ્યેષ્યાઃ

ય એનામવશામાહ દેવાનાં નિહિતં નિધિમ્ ।
ઉભૌ તસ્મૈ ભવાશર્વૌ પરિક્રમ્યેષુમસ્યતઃ

યો અસ્યા ઊધો ન વેદાથો અસ્યા સ્તનાન્ ઉત ।
ઉભયેનૈવાસ્મૈ દુહે દાતું ચેદશકદ્વશામ્

દુરદભ્નૈનમા શયે યાચિતાં ચ ન દિત્સતિ ।
નાસ્મૈ કામાઃ સમૃધ્યન્તે યામદત્ત્વા ચિકીર્ષતિ

દેવા વશામયાચન્ મુખં કૃત્વા બ્રાહ્મણમ્ ।
તેષાં સર્વેષામદદદ્ધેડં ન્યેતિ માનુષઃ

હેડં પશૂનાં ન્યેતિ બ્રાહ્મણેભ્યોઽદદદ્વશામ્ ।
દેવાનાં નિહિતં ભાગં મર્ત્યશ્ચેન્ નિપ્રિયાયતે

યદન્યે શતં યાચેયુર્બ્રાહ્મણા ગોપતિં વશામ્ ।
અથૈનાં દેવા અબ્રુવન્ન્ એવં હ વિદુષો વશા

ય એવં વિદુષેઽદત્ત્વાથાન્યેભ્યો દદદ્વશામ્ ।
દુર્ગા તસ્મા અધિષ્ઠાને પૃથિવી સહદેવતા

દેવા વશામયાચન્ યસ્મિન્ન્ અગ્રે અજાયત ।
તામેતાં વિદ્યાન્ નારદઃ સહ દેવૈરુદાજત

અનપત્યમલ્પપશું વશા કૃણોતિ પૂરુષમ્ ।
બ્રાહ્મણૈશ્ચ યાચિતામથૈનાં નિપ્રિયાયતે

અગ્નીષોમાભ્યાં કામાય મિત્રાય વરુણાય ચ ।
તેભ્યો યાચન્તિ બ્રાહ્મણાસ્તેષ્વા વૃશ્ચતેઽદદત્

યાવદસ્યા ગોપતિર્નોપશૃણુયાદૃચઃ સ્વયમ્ ।
ચરેદસ્ય તાવદ્ગોષુ નાસ્ય શ્રુત્વા ગૃહે વસેત્

યો અસ્યા ઋચ ઉપશ્રુત્યાથ ગોષ્વચીચરત્।
આયુશ્ચ તસ્ય ભૂતિં ચ દેવા વૃશ્ચન્તિ હીડિતાઃ

વશા ચરન્તી બહુધા દેવાનાં નિહિતો નિધિઃ ।
આવિષ્કૃણુષ્વ રૂપાણિ યદા સ્થામ જિઘાંસતિ

આવિરાત્માનં કૃણુતે યદા સ્થામ જિઘાંસતિ ।
અથો હ બ્રહ્મભ્યો વશા યાઞ્ચ્યાય કૃણુતે મનઃ

મનસા સં કલ્પયતિ તદ્દેવામપિ ગચ્છતિ ।
તતો હ બ્રહ્માણો વશામુપપ્રયન્તિ યાચિતુમ્

સ્વધાકારેણ પિતૃભ્યો યજ્ઞેન દેવતાભ્યઃ ।
દાનેન રાજન્યો વશાયા માતુર્હેડં ન ગચ્છતિ

વશા માતા રાજન્યસ્ય તથા સંભૂતમગ્રશઃ ।
તસ્યા આહુરનર્પણં યદ્બ્રહ્મભ્યઃ પ્રદીયતે

યથાજ્યં પ્રગૃહીતમાલુમ્પેત્સ્રુચો અગ્નયે ।
એવા હ બ્રહ્મભ્યો વશામગ્નય આ વૃશ્ચતેઽદદત્

પુરોડાશવત્સા સુદુઘા લોકેઽસ્મા ઉપ તિષ્ઠતિ ।
સાસ્મૈ સર્વાન્ કામાન્ વશા પ્રદદુષે દુહે

સર્વાન્ કામાન્ યમરાજ્યે વશા પ્રદદુષે દુહે ।
અથાહુર્નારકં લોકં નિરુન્ધાનસ્ય યાચિતામ્

પ્રવીયમાના ચરતિ ક્રુદ્ધા ગોપતયે વશા ।
વેહતં મા મન્યમાનો મૃત્યોઃ પાશેષુ બધ્યતામ્

યો વેહતં મન્યમાનોઽમા ચ પચતે વશામ્ ।
અપ્યસ્ય પુત્રાન્ પૌત્રાંશ્ચ યાચયતે બૃહસ્પતિઃ

મહદેષાવ તપતિ ચરન્તી ગોષુ ગૌરપિ ।
અથો હ ગોપતયે વશાદદુષે વિષં દુહે

પ્રિયં પશૂનાં ભવતિ યદ્બ્રહ્મભ્યઃ પ્રદીયતે ।
અથો વશાયાસ્તત્પ્રિયં યદ્દેવત્રા હવિઃ સ્યાત્

યા વશા ઉદકલ્પયન્ દેવા યજ્ઞાદુદેત્ય ।
તાસાં વિલિપ્ત્યં ભીમામુદાકુરુત નારદઃ

તાં દેવા અમીમાંસન્ત વશેયા૩ અવશેતિ ।
તામબ્રવીન્ નારદ એષા વશાનાં વશતમેતિ

કતિ નુ વશા નારદ યાસ્ત્વં વેત્થ મનુષ્યજાઃ ।
તાસ્ત્વા પૃછામિ વિદ્વાંસં કસ્યા નાશ્નીયાદબ્રાહ્મણઃ

વિલિપ્ત્યા બૃહસ્પતે યા ચ સૂતવશા વશા ।
તસ્યા નાશ્નીયાદબ્રાહ્મણો ય આશંસેત ભૂત્યામ્

નમસ્તે અસ્તુ નારદાનુષ્ઠુ વિદુષે વશા ।
કતમાસાં ભીમતમા યામદત્ત્વા પરાભવેત્

વિલિપ્તી યા બૃહસ્પતેઽથો સૂતવશા વશા ।
તસ્યા નાશ્નીયાદબ્રાહ્મણો ય આશંસેત ભૂત્યામ્

ત્રીણિ વૈ વશાજાતાનિ વિલિપ્તી સૂતવશા વશા ।
તાઃ પ્ર યછેદ્બ્રહ્મભ્યઃ સોઽનાવ્રસ્કઃ પ્રજાપતૌ

એતદ્વો બ્રાહ્મણા હવિરિતિ મન્વીત યાચિતઃ ।
વશાં ચેદેનં યાચેયુર્યા ભીમાદદુષો ગૃહે

દેવા વશાં પર્યવદન્ ન નોઽદાદિતિ હીડિતાઃ ।
એતાભિરૃગ્ભિર્ભેદં તસ્માદ્વૈ સ પરાભવત્

ઉતૈનાં ભેદો નાદદાદ્વશામિન્દ્રેણ યાચિતઃ ।
તસ્માત્તં દેવા આગસોઽવૃશ્ચન્ન્ અહમુત્તરે

યે વશાયા અદાનાય વદન્તિ પરિરાપિણઃ ।
ઇન્દ્રસ્ય મન્યવે જાલ્મા આ વૃશ્ચન્તે અચિત્ત્યા

યે ગોપતિં પરાણીયાથાહુર્મા દદા ઇતિ ।
રુદ્રસ્યાસ્તાં તે હેતીં પરિ યન્ત્યચિત્ત્યા

યદિ હુતં યદ્યહુતામમા ચ પચતે વશામ્ ।
દેવાન્ત્સબ્રાહ્મણાન્ ઋત્વા જિહ્મો લોકાન્ નિરૃચ્છતિ

12.5
શ્રમેણ તપસા સૃષ્ટા બ્રહ્મણા વિત્તા ર્તે શ્રિતા

સત્યેનાવૃતા શ્રિયા પ્રાવૃતા યશસા પરીવૃતા

સ્વધયા પરિહિતા શ્રદ્ધયા પર્યૂઢા દીક્ષયા ગુપ્તા યજ્ઞે પ્રતિષ્ઠિતા લોકો નિધનમ્

બ્રહ્મ પદવાયં બ્રાહ્મણોઽધિપતિઃ

તામાદદાનસ્ય બ્રહ્મગવીં જિનતો બ્રાહ્મણં ક્ષત્રિયસ્ય

અપ ક્રામતિ સૂનૃતા વીર્યં પુન્યા લક્ષ્મીઃ

ઓજશ્ચ તેજશ્ચ સહશ્ચ બલં ચ વાક્ચેન્દ્રિયં ચ શ્રીશ્ચ ધર્મશ્ચ

બ્રહ્મ ચ ક્ષત્રં ચ રાષ્ટ્રં ચ વિશશ્ચ ત્વિષિશ્ચ યશશ્ચ વર્ચશ્ચ દ્રવિણં ચ

આયુશ્ચ રૂપં ચ નામ ચ કીર્તિશ્ચ પ્રાણશ્ચાપાનશ્ચ ચક્ષુશ્ચ શ્રોત્રં ચ

પયશ્ચ રસશ્ચાન્નં ચાન્નાદ્યં ચ ર્તં ચ સત્યં ચેષ્ટં ચ પૂર્તં ચ પ્રજા ચ પશવશ્ચ

તાનિ સર્વાણ્યપ ક્રામન્તિ બ્રહ્મગવીમાદદાનસ્ય જિનતો બ્રાહ્મણં ક્ષત્રિયસ્ય

સૈષા ભીમા બ્રહ્મગવ્યઘવિષા સાક્ષાત્કૃત્યા કૂલ્બજમાવૃતા

સર્વાણ્યસ્યાં ઘોરાણિ સર્વે ચ મૃત્યવઃ

સર્વાણ્યસ્યાં ક્રૂરાણિ સર્વે પુરુષવધાઃ

સા બ્રહ્મજ્યં દેવપીયું બ્રહ્મગવ્યાદીયમાના મૃત્યોઃ પદ્વીષ આ દ્યતિ

મેનિઃ શતવધા હિ સા બ્રહ્મજ્યસ્ય ક્ષિતિર્હિ સા

તસ્માદ્વૈ બ્રાહ્મણાનાં ગૌર્દુરાધર્ષા વિજાનતા

વજ્રો ધાવન્તી વૈશ્વાનર ઉદ્વીતા

હેતિઃ શફાન્ ઉત્ખિદન્તી મહાદેવોઽપેક્ષમાણા

ક્ષુરપવિરીક્ષમાણા વાશ્યમાનાભિ સ્ફૂર્જતિ

મૃત્યુર્હિઙ્કૃણ્વત્યુગ્રો દેવઃ પુછં પર્યસ્યન્તી

સર્વજ્યાનિઃ કર્ણૌ વરીવર્જયન્તી રાજયક્ષ્મો મેહન્તી

મેનિર્દુહ્યમાના શીર્ષક્તિર્દુગ્ધા

સેદિરુપતિષ્ઠન્તી મિથોયોધઃ પરામૃષ્ટા

શરવ્યા મુખેઽપિનહ્યમાન ઋતિર્હન્યમાના

અઘવિષા નિપતન્તી તમો નિપતિતા

અનુગચ્છન્તી પ્રાણાન્ ઉપ દાસયતિ બ્રહ્મગવી બ્રહ્મજ્યસ્ય

વૈરં વિકૃત્યમાના પૌત્રાદ્યં વિભાજ્યમાના

દેવહેતિર્હ્રિયમાણા વ્યૃદ્ધિર્હૃતા

પાપ્માધિધીયમાના પારુષ્યમવધીયમાના

વિષં પ્રયસ્યન્તી તક્મા પ્રયસ્તા

અઘં પ્રચ્યમાના દુષ્વપ્ન્યં પક્વા

મૂલબર્હણી પર્યાક્રિયમાણા ક્ષિતિઃ પર્યાકૃતા

અસંજ્ઞા ગન્ધેન શુગુદ્ધ્રિયમાણાશીવિષ ઉદ્ધૃતા

અભૂતિરુપહ્રિયમાણા પરાભૂતિરુપહૃતા

શર્વઃ ક્રુદ્ધઃ પિશ્યમાના શિમિદા પિશિતા

અવર્તિરશ્યમાના નિરૃતિરશિતા

અશિતા લોકાચ્છિનત્તિ બ્રહ્મગવી બ્રહ્મજ્યમસ્માચ્ચામુષ્માચ્ચ

તસ્યા આહનનં કૃત્યા મેનિરાશસનં વલગ ઊબધ્યમ્

અસ્વગતા પરિહ્ણુતા

અગ્નિઃ ક્રવ્યાદ્ભૂત્વા બ્રહ્મગવી બ્રહ્મજ્યં પ્રવિશ્યાત્તિ

સર્વાસ્યાઙ્ગા પર્વા મૂલાનિ વૃશ્ચતિ

છિનત્ત્યસ્ય પિતૃબન્ધુ પરા ભાવયતિ માતૃબન્ધુ

વિવાહાં જ્ઞાતીન્ત્સર્વાન્ અપિ ક્ષાપયતિ બ્રહ્મગવી બ્રહ્મજ્યસ્ય ક્ષત્રિયેણાપુનર્દીયમાના

અવાસ્તુમેનમસ્વગમપ્રજસં કરોત્યપરાપરણો ભવતિ ક્ષીયતે

ય એવં વિદુષો બ્રાહ્મણસ્ય ક્ષત્રિયો ગામાદત્તે

ક્ષિપ્રં વૈ તસ્યાહનને ગૃધ્રાઃ કુર્વત ઐલબમ્

ક્ષિપ્રં વૈ તસ્યાદહનં પરિ નૃત્યન્તિ કેશિનીરાઘ્નાનાઃ પાણિનોરસિ કુર્વાણાઃ પાપમૈલબમ્

ક્ષિપ્રં વૈ તસ્ય વાસ્તુષુ વૃકાઃ કુર્વત ઐલબમ્

ક્ષિપ્રં વૈ તસ્ય પૃચ્છન્તિ યત્તદાસી૩ ઇદં નુ તા૩ ઇતિ

છિન્ધ્યા છિન્ધિ પ્ર છિન્ધ્યપિ ક્ષાપય ક્ષાપય

આદદાનમાઙ્ગિરસિ બ્રહ્મજ્યમુપ દાસય

વૈશ્વદેવી હ્યુચ્યસે કૃત્યા કૂલ્બજમાવૃતા

ઓષન્તી સમોષન્તી બ્રહ્મણો વજ્રઃ

ક્ષુરપવિર્મૃત્યુર્ભૂત્વા વિ ધાવ ત્વમ્

આ દત્સે જિનતાં વર્ચ ઇષ્ટં પૂર્તં ચાશિષઃ

આદાય જીતં જીતાય લોકેઽમુષ્મિન્ પ્ર યચ્છસિ

અઘ્ન્યે પદવીર્ભવ બ્રાહ્મણસ્યાભિશસ્ત્યા

મેનિઃ શરવ્યા ભવાઘાદઘવિષા ભવ

અઘ્ન્યે પ્ર શિરો જહિ બ્રહ્મજ્યસ્ય કૃતાગસો દેવપીયોરરાધસઃ

ત્વયા પ્રમૂર્ણં મૃદિતમગ્નિર્દહતુ દુશ્ચિતમ્

વૃશ્ચ પ્ર વૃશ્ચ સં વૃશ્ચ દહ પ્ર દહ સં દહ

બ્રહ્મજ્યં દેવ્યઘ્ન્ય આ મૂલાદનુસંદહ

યથાયાદ્યમસાદનાત્પાપલોકાન્ પરાવતઃ

એવા ત્વં દેવ્યઘ્ન્યે બ્રહ્મજ્યસ્ય કૃતાગસો દેવપીયોરરાધસઃ

વજ્રેણ શતપર્વણા તીક્ષ્ણેન ક્ષુરભૃષ્ટિના

પ્ર સ્કન્ધાન્ પ્ર શિરો જહિ

લોમાન્યસ્ય સં છિન્ધિ ત્વચમસ્ય વિ વેષ્ટય

માંસાન્યસ્ય શાતય સ્નાવાન્યસ્ય સં વૃહ

અસ્થીન્યસ્ય પીડય મજ્જાનમસ્ય નિર્જહિ

સર્વાસ્યાઙ્ગા પર્વાણિ વિ શ્રથય

અગ્નિરેનં ક્રવ્યાત્પૃથિવ્યા નુદતામુદોષતુ વાયુરન્તરિક્ષાન્ મહતો વરિમ્ણઃ

સૂર્ય એનં દિવઃ પ્ર ણુદતાં ન્યોષતુ