અશોકાવદાન · ભાગ 2128

યદા મહારાજ સુમાગધયા અનાથપિણ્ડદુહિત્રા ઉપનિમન્ત્રિતઃ પઞ્ચભિરર્હચ્છતૈઃ સાર્ધમૃદ્ધ્યા પુણ્ડવર્ધનં ગતસ્તદાહં ઋદ્ધ્યા પર્વતશૈલં ગ્રહાય ગગનતલમાક્રમ્ય પુણ્ડવર્ધનં ગતઃ । ત્વન્નિમિત્તં ચ મે ભગવતાજ્ઞા ક્ષિપ્તા । ન તાવત્તે પરિનિર્વાતવ્યં યાવદ્ધર્મો નાન્તર્હિત ઇતિ । આહ ચ ।
યદા જગામર્દ્ધિબલેન નાયકઃ સુમાગધાયોપનિમન્ત્રિતો ગુરુઃ ।
તદા ગૃહીત્વર્દ્ધિબલેન પર્વતં જગામ તૂર્ણં ખલુ પુણ્ડવર્ધનં ॥
આજ્ઞા તદા શાક્યકુલોદિતેન દત્તા ચ મે કારુણિકેન તેન ।
તાવન્નતે નિર્વૃતિરભ્યુપેયા અન્તર્હિતો યાવદયં ન ધર્મઃ ॥
યદાપિ મહારાજ ત્વયા પૂર્વં બાલભાવાદ્ ભગવતો રાજગૃહં પિણ્ડાય પ્રવિષ્ટસ્ય સક્તું દાસ્યામીતિ પાંશ્વઞ્જલિર્ભગવતઃ પાત્રે પ્રક્ષિપ્તો રાધગુપ્તેન ચાનુમોદિતં ત્વં ચ ભગવતા નિર્દિષ્ટો ઽયં દારકો વર્ષશતપરિનિર્વૃતસ્ય મમ પાટલિપુત્રે નગરે ઽશોકો નામ રાજા ભવિષ્યતિ ચતુર્ભાગચક્રવર્તી ધાર્મિકો ધર્મરાજા યો મે શરીરધાતુકં વૈસ્તારિકં કરિષ્યતિ ચતુરશીતિધર્મરાજિકાસહસ્રં પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યત્યહં તત્કાલં તત્રૈવાસમ્ । આહ ચ ।
યદા પાંશ્વઞ્જલિર્દસ્ત્વયા બુદ્ધસ્ય ભાજને ।
બાલભાવાત્ પ્રસાદિત્વા તત્રૈવાહં તદાભવમ્ ॥
રાજાહ । સ્થવિર । કુત્રેદાનીમુષ્યત ઇતિ । સ્થવિર ઉવાચ ।
ઉત્તરે સરરાજસ્ય પર્વતે ગન્ધમાદને ।
વસામિ નૃપતે તત્ર સાર્ધં સબ્રહ્મચારિભિઃ ॥
રાજાહ । કિયન્તઃ સ્થવિરસ્ય પરિવારાઃ । સ્થવિર ઉવાચ ।
ષષ્ટ્યર્હન્તઃ સહસ્રાણિ પરિવારો નૃણાં વર ।
વસામિ યૈરહં સાર્ધં નિષ્પૃહૈર્જિતકલ્મષૈઃ ॥
અપિ ચ મહારાજ કિમનેન સન્દેહેન કૃતેન । પરિવિષ્યતાં ભિક્ષુસઙ્ઘઃ । ભુક્તવતો ભિક્ષુસઙ્ઘસ્ય પ્રતિસંમોદનં કરિષ્યામિ । રાજાહ । એવમસ્તુ યથા સ્થવિર આજ્ઞાપયતિ । કિન્તુ બુદ્ધસ્મૃતિપ્રતિબોધિતો ઽહં બોધિસ્નપનં તાવત્ કરિષ્યામિ । સમનન્તરં ચ મનાપેન ચાહારેણ ભિક્ષુસઙ્ઘમુપસ્થાસ્યામીતિ ।
અથ રાજા સર્વમિત્રમ્ ઉદ્ઘોષકમામન્ત્રયતિ । અહમ્ આર્યસઙ્ઘસ્ય શતસહસ્રં દાસ્યામિ । કુમ્ભસહસ્રેણ ચ બોધિં સ્નાપયિષ્યામિ । મમ નામ્ના ઘુષ્યતાં પઞ્ચવાર્ષિકમિતિ ।
તત્કાલં ચ કુનાલસ્ય નયનદ્વયમવિપન્નમાસીત્ । સ રાજ્ઞો દક્ષિણે પાર્શ્વે સ્થિતઃ । તેનાંગુલિદ્વયમુત્ક્ષિપ્તં ન તુ વાગ્ ભાષિતા । દ્વિગુણં ત્વહં પ્રદાસ્યામીત્યાકારયતિ । પાણૌ વર્ધિતમાત્રે ચ કુનાલેન સર્વજનકાયેન હાસ્યં મુક્તં ।
તતો રાજા હાસ્યં મુક્ત્વા કથયતિ । અહો રાધગુપ્ત કેનૈતદ્ વર્ધિતમિતિ ।
રાધગુપ્તઃ કથયતિ । દેવ બહવઃ પુણ્યાર્થિનઃ પ્રાણિનો યઃ પુણ્યાર્થી તેન વર્ધિતમિતિ ।
રાજાહ । શતસહસ્રત્રયં દાસ્યામીત્યાર્યસઙ્ઘે । કુમ્ભસહસ્રેણ ચ બોધિં સ્નપયિષ્યામિ । મમ નામ્ના ઘુષ્યતાં પઞ્ચવાર્ષિકમિતિ ।
યાવત્ કુનાલેન ચતસ્રો ઽઙગુલય ઉત્ક્ષિપ્તા । તતો રાજા રૂષિતો રાધગુપ્તમુવાચ । અહો રાધગુપ્ત કો ઽયમસ્માભિઃ સાર્ધં પ્રતિદ્વન્દ્વયતિ અલોકજ્ઞઃ ।
રુષિતં ચ રાજાનમવેક્ષ્ય રાધગુપ્તો રાજ્ઞઃ પાદયોર્નિપત્યોવાચ । દેવ કસ્ય શક્તિર્નરેન્દ્રેણ સાર્ધં વિસ્પર્ધિતું ભવેત્ । કુનાલો ગુણવાન્ પિત્રા સાર્ધં વિકુરુતે । અથ રાજા દક્ષિણેન પરિવૃત્ય કુનાલમવલોક્યોવાચ । સ્થવિર અહં કોશં સ્થાપયિત્વા રાજ્યમન્તઃપુરમમાત્યગણમાત્માનં ચ કુનાલં ચાર્યસઙ્ઘે નિર્યાતયામિ । સુવર્ણરૂપ્યસ્ફટિકવૈડૂર્યમયૈઃ પઞ્ચકુમ્ભસહસ્રૈર્નાનાગન્ધપૂર્ણૈઃ ક્ષીરચન્દનકુંકુમકર્પૂરવાસિતૈર્મહાબોધિં સ્નપયિષ્યામિ । પુષ્પશતસહસ્રાણિ ચ બોધિપ્રમુખે ચાર્યસઙ્ઘે દદામિ । મમ નામ્ના ઘુષ્યતાં પઞ્ચવાર્ષિકમિતિ । આહ ચ ।
રાજ્યં સમૃદ્ધં હિ સંસ્થાપ્ય કોશમન્તઃ પુરામાત્યગણં ચ સર્વં ।
દદામિ સઙ્ઘે ગુણપાત્રભૂતે આત્માકુનાલં ચ ગુણોપપન્નં ॥
તતો રાજા પિણ્ડોલભરદ્વાજપ્રમુખે ભિક્ષુસઙ્ઘે નિર્યાતયિત્વા બોધિવૃક્ષસ્ય ચ ચતુર્દિશં વારં બદ્ધ્વા સ્વયમેવ ચ વારમભિરુહ્ય ચતુર્ભિઃ કુમ્ભસહસ્રૈ ર્બોધિસ્નપનં કૃતવાન્ । કૃતમાત્રે ચ બોધિસ્નપને બોધિવૃક્ષો યથાપૌરાણઃ સંવૃત્તઃ । વક્ષ્યતિ હિ ।
કૃતમાત્રે નૃપતિના બોધિસ્નપનમુત્તમં ।
બોધિવૃક્ષસ્તદા જાતો હરિત્પલ્લવકોમલઃ ॥
દૃષ્ટ્વા હરિતપત્રાઢ્યં પલ્લવાઙ્કુરકોમલં ।
રાજા હર્ષપરં યાતઃ સામાત્યગણનૈગમઃ ॥
અથ રાજા બોધિસ્નપનં કૃત્વા ભિક્ષુસઙ્ઘં પરિવેષ્ટુમારબ્ધઃ । તત્ર યશો નામ્ના સ્થવિરઃ । તેનાભિહિતં । મહારાજ મહાનયં પરમદક્ષિણીય આર્યસઙ્ઘઃ સંનિપતિતઃ । તથા તે પરિવેષ્ટવ્યં યથા તેન ક્ષતિર્ન સ્યાદિતિ ।
તતો રાજા સ્વહસ્તેન પરિવેષયન્ યાવન્ નવકાન્તં ગતઃ । તત્ર દ્વૌ શ્રામણેરૌ સંરઞ્જનીયં ધર્મં સમાદાય વર્તતઃ । એકેનાપિ સક્તવો દત્તા દ્વિતીયેનાપિ સક્તવઃ । એકેન ખાદ્યકા દ્વિતીયેનાપિ ખાદ્યકા એવ । એકેન મોદકા દ્વિતીયેનાપિ મોદકાઃ । તૌ દૃષ્ટ્વા રાજા હસિતઃ । ઇમૌ શ્રામણેરૌ બાલક્રીડયા ક્રીડતઃ ।
યાવદ્ રાજ્ઞા ભિક્ષુસઙ્ઘં પરિવેષ્ય વૃદ્ધાન્તમારૂઢઃ । સ્થવિરેણ ચાનુયુક્તઃ । મા દેવેન કુત્રચિદ્ અપ્રસાદ ઉત્પાદિત ઇતિ ।
રાજાહ । નેતિ । અપિ તુ અસ્તિ દ્વૌ શ્રામણેરૌ બાલક્રીડયા ક્રીડયો યથા બાલદારકાઃ પાંશ્વાગારૈઃ ક્રીડન્ત્યેવં તૌ શ્રામણેરૌ સક્તુક્રીડયા ક્રીડતઃ ખાદ્યક્રીડયા ક્રીડતઃ ।
સ્થવિર ઉવાચ । અલં મહારાજ । ઉભૌ હિ તૌ ઉભયતો ભાગવિમુક્તૌ અર્હન્તૌ ।
શ્રુત્વા ચ રાજ્ઞઃ પ્રીતિમનસો બુદ્ધિરુત્પન્ના । તૌ શ્રમણેરાવાગમ્ય ભિક્ષુસઙ્ઘં પટેનાચ્છાદયિષ્યામિ । તતસ્તૌ શ્રામણેરૌ રાજ્ઞો ઽભિપ્રાયમવગમ્ય ભૂયો ઽન્યે ઽસ્માભિઃ સ્વગુણા ઉભ્દાવયિતવ્યા ઇતિ [ચિન્તિતૌ] । તયોરેકેન કટાહકા ઉપસ્થાપિતા દ્વિતીયેન રઙ્ગઃ સમુદાનીતઃ ।
રાજ્ઞા પૃષ્ટૌ શ્રામણેરકૌ । કિમિદમારબ્ધં । તયોરભિહિતં । દેવો ઽસ્માકમાગમ્ય ભિક્ષુસઙ્ઘં પટેનાચ્છાદિતુકામઃ । તાન્ પટાન્ રઞ્જયિષ્યામઃ ।
શ્રુત્વા ચ રાજ્ઞો બુદ્ધિરુત્પન્ના । મયા કેવલં ચિન્તિતં ન તુ વાઙ નિશ્ચારિતા । પરચિત્તવિદાવેતૌ મહાત્માનૌ । તતઃ સર્વશરીરેણ પાદયોર્નિપત્યં કૃતાઞ્જલિરુવાચ ।
મૌર્યઃ સભૃત્યઃ સજનઃ સપૌરઃ સુલબ્ધલાભાર્થસુયષ્ટયજ્ઞઃ ।
યસ્યેદૃશઃ સાધુજન પ્રસાદઃ કાલે તથોત્સાહિ કરોતિ દાનં ॥
યાવદ્ રાજ્ઞાભિહિતં । યુષ્માકમાગમ્ય ત્રિચીવરેણ ભિક્ષુસઙ્ઘમાચ્છાદયિષ્યામીતિ । તતો રાજાશોકઃ પઞ્ચવાર્ષિકે પર્યવસિતે સર્વભિક્ષૂન્ ત્રિચીવરેણાચ્છાદ્ય ચત્વારિ શતસહસ્રાણિ સઙ્ઘાસ્યાચ્છાદનાનિ ( અ-અવ્ 104 ) દત્ત્વા પૃથિવીમન્તઃપુરમમાત્યગણમાત્માનં ચ કુનાલં ચ નિષ્ક્રીતવાન્ । ભૂયસા ભગવચ્છાસને શ્રદ્ધા પ્રતિલબ્ધા । ચતુરશીતિધર્મરાજિકાસહસ્રં પ્રતિષ્ઠાપિતમ્ । ઇતિ ।

કુનાલોપાખ્યાનં
યસ્મિન્નેવ દિવસે રાજ્ઞાશોકેન ચતુરશીતિધર્મરાજિકાસહસ્રં પ્રતિષ્ઠાપિતં તસ્મિન્નેવ દિવસે રાજ્ઞો ઽશોકસ્ય પદ્માવતી નામ્ના દેવી પ્રસૂતા । પુત્રો જાતઃ અભિરૂપો દર્શનીયઃ પ્રાસાદિકો નયનાનિ ચાસ્ય પરશોભનાનિ ।
યાવદ્ રાજ્ઞો ઽશોકસ્ય નિવેદિતં । દેવ દિષ્ટ્યા વૃદ્ધિર્દેવસ્ય પુત્રો જાતઃ । શ્રુત્વા રાજા આત્તમનાઃ કથયતિ ।
પ્રીતિઃ પરા મે વિપુલા હ્યવાપ્તા મૌર્યસ્ય વંશસ્ય પરા વિભૂતિઃ ।
ધર્મેણ રાજ્યં મમ કુર્વતો હિ જાતઃ સુતો ધર્મવિવર્ધનો ઽસ્તુ ॥
તસ્ય ધર્મવિવર્ધન ઇતિ નામ કૃતં । યાવત્ કુમારો રાજ્ઞો ઽશોકસ્યોપનામિતઃ । અથ રાજા કુમારં નિરીક્ષ્ય પ્રીતમનાઃ કથયતિ ।
સુતસ્ય મે નેત્રવરા સુપુણ્યા સુજાતનીલોત્પલસંનિકાશા ।
અલઙ્કતં શોભતિ યસ્ય વક્ત્રં સમ્પૂર્ણચન્દ્રપ્રતિમં વિભાતિ ॥
યાવદ્ રાજામાત્યાન્ ઉવાચ । દૃષ્ટાનિ ભવભ્દિઃ કસ્યેદૃશાનિ નયનાનિ । અમાત્યા ઊચુઃ । દેવ મનુષ્યભૂતસ્ય ન દૃષ્ટાનિ । અપિ તુ દેવ, અસ્તિ હિમવતિ પર્વતરાજે કુનાલો નામ પક્ષી પ્રતિવસતિ । તસ્ય સદૃશાનિ નયનાનિ । આહ ચ ।
હિમેન્દ્રરાજે ગિરિશૈલશૃઙ્ગે પ્રબાલપુષ્પપ્રસવે જલાઢ્યે ।
કુનાલનામ્નેતિ નિવાસિ પક્ષી નેત્રાણિ તેનાસ્ય સમાન્યમૂનિ ॥
તતો રાજ્ઞાભિહિતં । કુનાલઃ પક્ષી આનીયતામિતિ ।
તસ્યોર્ધ્વતો યોજનં યક્ષાઃ શ્રૃણ્વન્તિ । અધો યોજનં નાગાઃ । તતો યક્ષિસ્તત્ક્ષણેન કુનાલઃ પક્ષી આનીતઃ । અથ રાજા કુનાલસ્ય નેત્રાણિ સુચિરં નિરીક્ષ્ય ન કિંચિદ્ વિશેષં પશ્યતિ । તતો રાજ્ઞાભિહિતં । કુમારસ્ય કુનાલસદૃશાનિ નયનાનિ । ભવતુ કુમારસ્ય કુનાલ ઇતિ નામ । વક્ષ્યતિ હિ ।
નેત્રાનુરાગેણ સ પાર્થિવેન્દ્રઃ સુતં કુનાલેતિ તદા બભાષે ।
તતો ઽસ્ય નામ પ્રથિતં પૃથિવ્યાં તસ્યાર્યસત્ત્વસ્ય નૃપાત્મજસ્ય ॥
વિસ્તરેણ યાવત્ કુમારો મહાન્ સંવૃત્તઃ । તસ્ય કાઞ્ચનમાલા નામ દારિકા પત્ન્યર્થે આનીતા ।
યાવદ્ રાજાશોકઃ કુનાલેન સહ કુક્કુટારામં ગતઃ । તત્ર યશો નામ્ના સઙ્ઘસ્થવિરઃ અર્હન્ ષડભિજ્ઞઃ । સ પશ્યતિ કુનાલસ્ય ન ચિરાન્ નયનવિનાશો ભવિષ્યતિ ।
તેન રાજાભિહિતઃ । કિમર્થં કુનાલઃ સ્વકર્મણિ ન નિયુજ્યતે । તતો રાજ્ઞાભિહિતઃ । કુનાલ સઙ્ઘસ્થવિરો યદાજ્ઞાપયતિ તત્ પરિપાલયિતવ્યં । તતઃ કુનાલઃ સ્થવિરસ્ય પાદયોર્નિપત્ય કથયતિ । સ્થવિર કિમાજ્ઞાપયસિ । સ્થવિર ઉવાચ । ચક્ષુઃકુનાલ અનિત્યમિતિ કુરુ । આહ ।
કુમાર ચક્ષુઃ સતતં પરીક્ષ્યં ચલાત્મકં દુઃખસહસ્રયુક્તં ।
યત્રાનુરક્તા બહવઃ પૃથગ્જનાઃ કુર્વન્તિ કર્માણ્યહિતાવહાનિ ॥
સ ચ તથાભ્યાસં કરોતિ મનસિકારપ્રયુક્તઃ । એકાભિરામઃ પ્રશમારામશ્ચ સંવૃત્તઃ । સ રાજકુલે વિવિક્તે સ્થાને ઽવસ્થિતસ્ ચક્ષુરાદીન્યાયતનાનિ અનિત્યાદિભિર્ આકારૈઃ પરીક્ષતે ।
તિષ્યરક્ષિતા ચ નામ્નાશોકસ્યાગ્રમહિષી તં પ્રદેશમભિગતા । સા તં કુનાલમેકાકિનં દૃષ્ટ્વા નયનાનુરાગેણ ગાત્રેષુ પરિષ્વજ્ય કથયતિ ।
દૃષ્ટ્વા તવેદં નયનાભિરામં શ્રીમદ્ વપુર્નેત્રયુગં ચ કાન્તં ।
દંદહ્યતે મે હૃદયં સમન્તાદ્ દાવાગ્નિના પ્રજ્વલતે ચ કક્ષઃ ॥
શ્રુત્વા કુનાલ ઉભાભ્યાં પાણિભ્યાં કર્ણૌ પિધાય કથયતિ ।
વાક્યં ન યુક્તં તવ વક્ત્તુમેતત્ સૂનોઃ પુરસ્તાજ્ જનની મમાસિ ।
અધર્મમાર્ગં પરિવર્જયસ્વ અપાયમાર્ગસ્ય સ એવ હેતુઃ ॥
તતસ્તિષ્યરક્ષિતા તત્કાલમલભમાના ઋદ્ધા કથયતિ ।
અભિકામામભિગતાં યત્ત્વં નેચ્છસિ મામિહ ।
ન ચિરાદેવ દુર્બુદ્ધે સર્વથા ન ભવિષ્યસિ ॥
કુનાલ ઉવાચ ।
મમ ભવતુ મરણં માત સ્થિતસ્ય ધર્મે વિશુદ્ધભાવસ્ય ।
ન તુ જીવિતેન કાર્યં સજ્જનજનધિક્કૃતેન મમ ॥
સ્વર્ગસ્ય ધર્મલોપો યતો ભવતિ જીવિતેન કિં તેન ।
મમ મરણહેતુના વૈ બુધપરિભૂતેન ધિક્કૃતેન ॥
યાવત્ તિષ્યરક્ષિતા કુનાલસ્ય છિદ્રાન્વેષિણિ અવસ્થિતા ।
રાજ્ઞો ઽશોકસ્યોત્તરાપથે તક્ષશિલા નગરં વિરુદ્ધં । શ્રુત્વા ચ રાજા સ્વયમેવાભિપ્રસ્થિતઃ । તતો ઽમાત્યૈરભિહિતઃ । દેવ કુમારઃ પ્રેષ્યતાં ।
અથ રાજા કુનાલમાહૂય કથયતિ । વત્સ કુનાલ ગમિષ્યસિ તક્ષશિલાનગરં સંનામયિતું ।
કુનાલ ઉવાચ । પરં દેવ ગમિષ્યામિ ।
તતો નૃપસ્તસ્ય નિશામ્ય ભાવં પુત્રાભિધાનસ્ય મનોરથસ્ય ।

સ્નેહાચ્ચ યોગ્યં મનસા ચ બુદ્દ્વા આજ્ઞાપયામાસ વિહારયાત્રાં ॥
અથ રાજાશોકો નગરશોભાં માર્ગશોભાં ચ કૃત્વા જીર્ણાતુરકૃપણાંશ્ચ માર્ગાદપનીય એકરથે ઽભિરુહ્ય કુમારેણ સહ પાટલિપુત્રાન્ નિર્ગતઃ । અનુવ્રજિત્વા નિવર્તમાનઃ કુનાલં કણ્ઠે પરિષ્વજ્ય નયનં નિરીક્ષમાણઃ પ્રરુદન્નુવાચ ।
ધન્યાનિ તસ્ય ચક્ષૂંષિ ચક્ષુષ્મન્તશ્ચ તે જનાઃ ।
સતતં યે કુમારસ્ય દ્રક્ષ્યન્તિ દુખપઙ્કજં ॥
યાવન્ નૈમિત્તિકો બ્રાહ્મણઃ પશ્યતિ કુમારસ્ય ન ચિરાન્ નયનવિનાશો ભવિષ્યતિ । સ ચ રાજાશોકસ્તસ્ય નયનેષ્વત્યર્થમનુષુક્તઃ । દૃષ્ટ્વા ચ કથયતિ ।
નૃપાત્મજસ્ય નયને વિશુદ્ધે મહીપતિશ્ચાપ્યનુરક્તમસ્ય ।
શ્રિયા વિવૃદ્ધે હિ સુખાનુકૂલે પશ્યામિ નેત્રે ઽદ્ય વિનશ્યમાને ॥
ઇદં પુરં સ્વર્ગ ઇવ પ્રહૃષ્ટં કુમારસંદર્શનજાતહર્ષં ।
પુરં વિપન્ને નયને તુ તસ્ય ભવિષ્યતે શોકપરીતચેતઃ ॥
અનુપૂર્વેણ તક્ષશિલામનુપ્રાપ્તઃ । શ્રુત્વા ચ તક્ષશિલાપૌરા અર્ધત્રિકાણિ યોજનાનિ માર્ગશોભાં નગરશોભાં ચ કૃત્વા પૂર્ણકુમ્ભૈઃ પ્રત્યુદ્ગતાઃ । વક્ષ્યતિ ચ ।
શ્રુત્વા તક્ષશિલાપૌરો રત્નપૂર્ણઘટાદિકાન્ ।
ગૃહ્ય પ્રત્યુજ્જગામાશુ બહુમાન્ય નૃપાત્મજં ॥
પ્રત્યુદ્ગમ્ય કૃતાઞ્જલિરુવાચ । ન વયં કુમારસ્ય વિરુદ્ધા ન રાજ્ઞો ઽશોકસ્ય । અપિ તુ દૃષ્ટાત્માનો ઽમાત્યા આગત્યાસ્માકમપમાનં કુર્વન્તિ । યાવત્ કુનાલો મહતા સમ્માનેન તક્ષશિલાં પ્રવેશિતઃ ।
રાજ્ઞશ્ચાશોકસ્ય મહાન્ વ્યાધિરુત્પન્નઃ । તસ્ય મુખાદુચ્ચારો નિર્ગન્તુમારબ્ધઃ । સર્વરોમકૂપેભ્યશ્ચાશુચિ પ્રઘરતિ ન ચ શક્યતે ચિકિત્સિતું । તતો રાજ્ઞાભિહિતં । કુનાલમાનયત રાજ્યે પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યામીતિ । કિં મમેદૃશેન જીવિતેન પ્રયોજનં ।
શ્રુત્વા ચ તિષ્યરક્ષિતા ચિન્તયતિ । યદિ કુનાલં રાજ્યે પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યતિ નાસ્તિ મમ જીવિતં । તયાભિહિતં । અહં ત્વા સ્વસ્થં કરિષ્યામિ કિં તુ વૈદ્યાનાં પ્રવેશઃ પ્રતિષિધ્યતાં । યાવદ્ રાજ્ઞા વૈદ્યાનાં પ્રવેશઃ પ્રતિષિદ્ધઃ । તતસ્તિષ્યરક્ષિતયા વૈદ્યાનામભિહિતં । યદિ કશ્ચિદીદૃશેન વ્યાધિના સ્પૃષ્ટઃ સ્ત્રી વા પુરુષો વાગચ્છતિ મમ દર્શયિતવ્યાઃ ।
અન્યતમશ્ચાભીરસ્તાદૃશેનૈવ વ્યાધિના સ્પૃષ્ટઃ । તસ્ય પત્ન્યા વૈદ્યાય વ્યાધિર્નિવેદિતઃ । વૈદ્યેનાભિહિતં । સ એવાગચ્છત્વાતુરો વ્યાધિં દૃષ્ટ્વા ભૈષજ્યમુપદેક્ષ્યામિ । યાવદાભીરો વૈદ્યસકાશમભિગતઃ । વૈદ્યેન ચ તિષ્યરક્ષિતાયાઃ સમીપમુપનીતઃ । તતસ્તિષ્યરક્ષિતયા પ્રતિગુપ્તે પ્રદેશે જીવિતાદ્ વ્યપરોપિતઃ । જીવિતાદ્ વ્યપરોપ્ય કુક્ષિં પાટયિત્વા પશ્યતિ ચ તસ્ય પક્વાશયસ્થાનં । અન્ત્રાયાં કૃમિર્મહાન્ પ્રાદુર્ભૂતઃ । સ યદ્યૂર્ધ્વં ગચ્છતિ તેનાશુચિ પ્રઘરતિ । અથાઘો ગચ્છત્યધઃ પ્રઘરતિ । યાવત્ તત્ર મરિચાન્ પેષયિત્વા દત્તો ન ચ [સ] મ્રિયતે । એવં પિપ્પલિં શ્રૃઙ્ગવેરં ચ । વિસ્તરેણ યાવત્ પલાણ્ડું દત્તઃ । સ્પૃષ્ટશ્ચ ( અ-અવ્ 111 ) મૃત ઉચ્ચારમાર્ગેણ નિર્ગતઃ । એતચ્ચ પ્રકરણં તયા રાજ્ઞે નિવેદિતં । દેવ પલાણ્ડું પરિભુંક્ષ્વ સ્વાસ્થ્યં ભવિષ્યતિ । રાજાહ । દેવિ, અહં ક્ષત્રિયઃ કથં પલાણ્ડું પરિભક્ષયામિ । દેવ્યુવાચ । દેવ, પરિભોક્તવ્યં જીવિતસ્યાર્થે ભૈષજ્યમેતત્ ।
રાજ્ઞા પરિભુક્તં । સ ચ કૃમિર્મૃત ઉચ્ચારમાર્ગેણ નિર્ગતઃ । સ્વસ્થીભૂતશ્ચ રાજા । તેન પરિતુષ્ટેન તિષ્યરક્ષિતા વરેણ પ્રવારિતા । કિં તે વર પ્રયચ્છામિ । તયાભિહિતં । સપ્તાહં મમ દેવો રાજ્યં પ્રયચ્છતુ । રાજાહ । અહં કો ભવિષ્યામિ । દેવ્યુવાચ । સપ્તાહસ્યાત્યયાદ્ દેવ એવ રાજા ભવિષ્યતિ ।
યાવદ્ રાજ્ઞા તિષ્યરક્ષિતાયાઃ સપ્તાહં રાજ્યં દત્તં । તસ્યા બુદ્ધિરુત્પન્ના । ઇદાનીં મયાસ્ય કુનાલસ્ય વૈરં નિર્યાતયિતવ્યઃ । તયા કપટલેખો લિખિતસ્તક્ષશિલકાનાં પૌરાણાં । કુનાલસ્ય નયનં વિનાશયિતવ્યમિતિ । આહ ચ ।
રાજા હ્યશોકો બલવાન્ પ્રચણ્ડ આજ્ઞાપયત્તક્ષશિલાજનં હિ ।
ઉદ્ધાર્યતાં લોચનમસ્ય શત્રૌર્મૌર્યસ્ય વંશસ્ય કલઙ્કુ એષઃ ॥
રાજ્ઞો ઽશોકસ્ય યત્ર કાર્યમાશુ પરિપ્રાપ્યં ભવતિ [સ] દન્તમુદ્રયા મુદ્રયતિ । યાવત્ તિષ્યરક્ષિતા શયિતસ્ય રાજ્ઞસ્તં લેખં દન્તમુદ્રયા મુદ્રયિષ્યામીતિ રાજ્ઞઃ સકાશમભિગતા । રાજા ચ ભીતઃ પ્રતિબુદ્ધઃ । ( અ-અવ્ 112 ) દેવી કથયતિ । કિમિદમિતિ । રાજા કથયતિ । દેવિ સ્વપ્નં મંઽશોભનં દૃષ્ટં । પશ્યામિ દ્વૌ ગૃધ્રૌ કુનાલસ્ય નયનમુત્પાટયિતુમિચ્છતઃ । દેવી કથયતિ । સ્વાસ્થ્યં કુમારસ્યેતિ । એવં દ્વિરપિ રાજા ભીતઃ પ્રતિબુદ્ધઃ કથયતિ । દેવિ સ્વપ્નો મે ન શોભનો દૃષ્ટ ઇતિ । તિષ્યરક્ષિતા કથયતિ । કીદૃશઃ સ્વપ્ન ઇતિ । રાજાહ । પશ્યામિ કુનાલં દીર્ઘકેશનખશ્મશ્રું પૌરં પ્રવિષ્ટં । દેવ્યાહ । સ્વાસ્થ્યં કુમારસ્યેતિ ।
યાવત્ તિષ્યરક્ષિતયા રાજ્ઞઃ શયિતસ્ય સ લેખો દન્તમુદ્રયા મુદ્રયિત્વા તક્ષશિલાં પ્રેષિતઃ । યાવદ્ રાજ્ઞા શયિતેન સ્વપ્ને દૃષ્ટં દન્તા વિશીર્ણાઃ ।
તતો રાજા તસ્યા એવ રાત્રેરત્યયે નૈમિત્તિકાન્ આહૂય કથયતિ । કીદૃશ એષાં સ્વપ્નાનાં વિપાક ઇતિ । નૈમિત્તિકાઃ કથયન્તિ । દેવ ય ઈદૃશસ્વપ્નાનિ પશ્યતિ તસ્ય પુત્રસ્ય ચક્ષુર્ભેદો ભવતિ । આહ ચ ।
દન્તા યસ્ય વિશીર્યન્તે સ્વપ્નાન્તે પ્રપતન્તિ ચ ।
ચતુર્ભેદં ચ પુત્રસ્ય પુત્રનાશં સ પશ્યતિ ॥
શ્રુત્વા ચ રાજાશોકસ્ ત્વરિતમુત્થાયાસનાત્ કૃતાઞ્જલિશ્ચતુર્દિશં દેવતાં યાચયિતુમારબ્ધઃ । આહ ચ ।
યા દેવતા શાસ્તુરભિપ્રસન્ના ધર્મે ચ સઙ્ઘે ચ ગણપ્રધાને ।
યે ચાપિ લોકે ઋષયો વરિષ્ઠા રક્ષન્તુ તે ઽસ્મત્તનયં કુનાલં ॥
સ ચ લેખો ઽનુપૂર્વેણ તક્ષશિલામુપનીતઃ । અથ તક્ષશિલાઃ પૌરજાનપદા લેખદર્શનાત્ કુનાલસ્ય ગુણવિસ્તરતુષ્ટા નોત્સહન્તે તદપ્રિયં નિવેદિતું । ચિરં વિચારયિત્વા ચણ્ડો રાજા દુઃશીલઃ સ્વપુત્રસ્ય ન મર્ષયતિ પ્રાગેવાસ્માકં [કિં] મર્ષયતિ । આહ ચ ।
મુનિવૃત્તસ્ય શાન્તસ્ય સર્વભૂતહિતૈષિણઃ ।
યસ્ય દ્વેષઃ કુમારસ્ય કસ્ય નાસ્ય ભવિષ્યતિ ॥
તૈર્યાવત્ કુનાલસ્ય નિવેદિતં । લેખશ્ચોપનીતઃ । તતઃ કુનાલો વાચયિત્વા કથયતિ । વિશ્રબ્ધં યથાત્મપ્રયોજનં ક્રિયતામિતિ । યાવચ્ ચણ્ડાલા ઉપનીતાઃ કુનાલસ્ય નયનમ્ ઉત્પાટયતેતિ । તે ચ કૃતાઞ્જલિપુટા ઊચુઃ । નોત્સહયામઃ । કુતઃ ।
યો હિ ચન્દ્રમસઃ કાન્તિં મોહાદભ્યુદ્ધરેન્ નરઃ ।
સ ચન્દ્રસદૃશાદ્ વક્ત્રાત્ તવ નેત્રે સમુદ્ધરેત્ ॥
તતઃ કુમારેણ મકુટં દત્તમ્ । અનયા દક્ષિણયોત્પાટયત ઇતિ । તસ્ય તુ કર્મણાવશ્યં વિપક્તવ્યં । પુરુષો હિ વિકૃતરૂપોષ્ટાદશભિર્દૌર્વર્ણિકૈઃ ( અ-અવ્ 114 ) સમન્વાગતો ઽભ્યાગતઃ । સ કથયતિ । અહમુત્પાટયિષ્યામીતિ । યાવત્ કુનાલસ્ય સમીપં નીતઃ । તસ્મિંશ્ચ સમયે કુનાલસ્ય સ્થવિરાણાં વચનમામુખીભૂતં । સ તદ્ વચનમનુસ્મૃત્યોવાચ ।
ઇમાં વિપત્તિં વિજ્ઞાય તૈરુક્તં તત્ત્વવાદિભિઃ ।
પશ્યાનિત્યમિદં સર્વં નાસ્તિ કશ્ચિદ્ ધ્રુવે સ્થિતઃ ॥
કલ્યાણમિત્રાસ્તે મહ્યં સુખકામા હિતૈષિણઃ ।
યૈરયં દેશિતો ધર્મો વીતક્લેશૈર્મહાત્મભિઃ ॥
અનિત્યતાં સંપરિપશ્યતો મે ગુરૂપદેશાન્ મનસિ પ્રકુર્વતઃ ।

ઉત્પાટને ઽહં ન બિભેમિ સૌમ્ય નેત્રદ્વયસ્યાસ્થિરતાં હિ પશ્યે ॥
ઉત્પાટ્યે વા ન વા નેત્રે યથા વા મન્યતે નૃપઃ ।
ગૃહીતસારં ચક્ષુર્મે હ્યનિત્યાદિભિરાશ્રયૈઃ ॥
તતઃ કુનાલસ્ તં પુરુષમુવાચ । તેન હિ ભોઃ પુરુષ એકં તાવન્ નયનમ્ ઉત્પાટ્ય મમ હસ્તે ઽનુપ્રયચ્છ । યવત્ સ પુરુષઃ કુનાલસ્ય નયનમુત્પાટયિતું પ્રવૃત્તઃ । તતો ઽનેકાનિ પ્રાણિશતસહસ્રાણિ વિક્રોષ્ટુમારબ્ધાનિ । કષ્ટં ભોઃ ।
એષ હિ નિર્મલજ્યોત્સ્નો ગગનાત્ પતતે શશી ।
પુણ્ડરીકવનાચ્ચાપિ શ્રીમાનુત્પાટ્યતે ઽમ્બુજઃ ॥
તેષુ પ્રાણિશતસહસ્રેષુ રુદત્સુ કુનાલસ્યૈવ નયનમુત્પાટ્ય હસ્તે દત્તં । તતઃ કુનાલસ્તન્નયનં ગૃહ્યોવાચ ।
રૂપાણિ કસ્માન્ન નિરીક્ષસે ત્વં યથા પુરા પ્રાકૃતમાંસપિણ્ડ ।
તે વઞ્ચિતાસ્તે ચ વિગર્હણીયા આત્મેતિ યે ત્વામબુધાઃ શ્રયન્તે ॥
સામગ્ર્યકં બુર્બુદસન્નિકાશં સુદુર્લભં નિર્વિષયાસ્વતન્ત્રં ।
એવં પ્રવીક્ષન્તિ સદાપ્રમત્તા યે ત્વાં ન તે દુઃખમનુપ્રયાન્તિ ॥
એવં ચિન્તયતા તેન સર્વભાવેષ્વનિત્યતાં ।
સ્ત્રોતાપત્તિફલં પ્રાપ્તં જનકાયસ્ય પશ્યતઃ ॥
તતઃ કુનાલો દૃષ્ટસત્યસ્તં પુરુષમુવાચ । ઇદાનીં દ્વિતીયં વિશ્રબ્ધં નયનમુત્પાટ્યતાં । યાવત્તેન પુરુષેણ કુનાલસ્ય દ્વિતીયં નયનમુત્પાટ્ય હસ્તે દત્તં । અથ કુનાલો માંસચક્ષુષિ ઉદ્ધૃતે પ્રજ્ઞાચક્ષુષિ ચ વિશુદ્ધે કથયતિ ।
ઉદ્ધૃતં માંસચક્ષુર્મે યદ્યપ્યેતત્ સુદુર્લભં ।
પ્રજ્ઞાચક્ષુર્વિશુદ્ધં મે પ્રતિલબ્ધમ્ અનિન્દિતં ।
પરિત્યક્તો નૃપતિના યદ્યહં પુત્રસંજ્ઞયા ।
ધર્મરાજસ્ય પુત્રત્વમુપેતો ઽસ્મિ મહાત્મનઃ ॥
ઐશ્વર્યાદ્ યદ્યહં ભ્રષ્ટઃ શોકદુઃખનિબન્ધનાદ્ ।
ધર્મૈશ્વર્યમવાપ્તં મે દુઃખશોકવિનાશનં ॥
યાવત્ કુનાલેન શ્રુતં નાયં તાતસ્યાશોકસ્ય આદેશઃ । અપિ તુ તિષ્યરક્ષિતાયાં અયં પ્રયોગ ઇતિ । શ્રુત્વા ચ કુનાલઃ કથયતિ ।
ચિરં સુખં તિષ્ઠતુ તિષ્યનામ્ની આયુર્બલં પાલયતાં ચ દેવી ।
સંપ્રેષિતોયં હિ યયા પ્રયોગો યસ્યાનુભાવેન કૃતઃ સ્વકાર્થઃ ॥
તતઃ કાઞ્ચનમાલયા શ્રુતં કુનાલસ્ય નયનાનિ ઉત્પાટિતાનીતિ । શ્રુત્વા ચ ભર્તૃતયા કુનાલસમીપમુપસંક્રમ્ય પર્ષદમવગાહ્ય કુનાલમુદ્ધૃતનયનં રુધિરાવસિક્તગાત્રં દૃષ્ટ્વા મૂર્છિતા ભૂમૌ પતિતા । યાવજ્ જલસેકં કૃત્વા ઉત્થાપિતા ।
તતઃ કથંચિત્ સંજ્ઞામુપલભ્ય સસ્વરં પ્રરુદતી ઉવાચ ।
નેત્રાણિ કાન્તાનિ મનોહરાણિ યે માં નિરીક્ષ્યા જનયન્તિ તુષ્ટિં ।
તે મે વિપન્ના હ્યનિરીક્ષણીયા સ્ત્યજન્તિ મે પ્રાણસમાઃ શરીરં ॥
તતઃ કુનાલો ભાર્યામનુનયન્નુવાચ । અલં રુદિતેન । નાર્હસિ શોકમાશ્રયિતું । સ્વયંકૃતાનામિહ કર્મણાં ફલમુપસ્થિતં । આહ ચ ।
કર્માત્મકં લોકમિદં વિદિત્વા દુઃખાત્મકં ચાપિ જનં હિ મત્વા ।
મત્વા ચ લોકં પ્રિયવિપ્રયોગં કર્તું પ્રિયે નાર્હસિ વાષ્પમોક્ષં ॥
તતઃ કુનાલો ભાર્યયા સહ તક્ષશિલાયા નિષ્કાસિતઃ । સ ગર્ભાધાનમુપાદાય પરમસુકુમારશરિરઃ । ન કિઞ્ચિદ્ ઉત્સહતે કર્મ કર્તું । કેવલં વીણાં વાદયતિ । ગાયતિ ચ । તતો ભૈક્ષ્યં લભતે કુનાલઃ પત્ન્યા સહ ભુંક્તે ।
તતઃ કાઞ્ચનમાલા યેન માર્ગેણ પાતલિપુત્રાદાનીતા તમેવ માર્ગંમનુસરન્તી ભર્તુદ્વિતીયા પાટલિપુત્રં ગતા । યાવદશોકસ્ય ગૃહમારબ્ધા પ્રવેષ્ટું । દ્વારપાલેન ચ નિવારિતૌ । યાવદ્ રાજ્ઞો ઽશોકસ્ય યાનશાલાયામવસ્થિતૌ ।
તતઃ કુનાલો રાત્ર્યાઃ પ્રત્યુષમયે વીણાં વાદયિતુમારબ્ધઃ । યથા નયનાન્યુત્પાટિતાનિ સત્યદર્શનં ચ કૃતં તદનુરૂપં હિતં ચ ગીતં પ્રારબ્ધં । આહ ચ ।
ચક્ષુરાદીનિ યઃ પ્રાજ્ઞઃ પશ્યત્યાયતનાનિ ચ ।
જ્ઞાનદીપેન શુદ્ધેન સ સંસારાદ્ વિમુચ્યતે ॥
યદિ તવ ભવદુઃખપીડિતા ભવતિ ચ દોષવિનિશ્ચિતા મતિઃ ।
સુખમિહ ચ યદીચ્છસિ ધ્રુવં ત્વરિતમિહાયતનાનિ સંત્યજ ॥
તસ્ય ગીતશબ્દો રાજ્ઞાશોકેન શ્રુતઃ । શ્રુત્વા ચ પ્રીતમના ઉવાચ ।
ગીતં કુનાલેન મયિ પ્રસક્તં વીણાસ્વરશ્ચૈવ શ્રુતશ્ચિરેણ ।
અભ્યાગતો ઽપીહ ગૃહં નુ કઞ્ચિન્ ન ચેચ્છતિ દ્રષ્ટુમયં કુમારઃ ॥

અથ રાજાશોકો ઽન્યતમપુરુષમાહૂયોવાચ । પુરુષ લક્ષ્યતે ।
ન ખલ્વેષ કિં ગીતસ્ય કુનાલસદૃશો ધ્વનિઃ ।
કર્મણ્યધૈર્યતાં ચૈવ સૂચયન્નિવ લક્ષ્યતે ॥
તદનેનાસ્મિ શબ્દેન ધૈર્યાદાકમ્પિતો ભૃશં ।
કલભસ્યેવ નષ્ટસ્ય પ્રનષ્ટકલભઃ કરી ॥
ગચ્છ કુનાલમાનયસ્વેતિ । યાવત્ પુરુષો યાનશાલાં ગતઃ । પશ્યતિ કુનાલમ્ ઉદ્ધૃતનયનં વાતાતપપરિદગ્ધગાત્રમપ્રત્યભિજ્ઞાય ચ રાજાનમશોકમ્ અભિગમ્યોવાચ । દેવ ન હ્યેષ કુનાલઃ । અન્ધક એષ વનીપકઃ પત્ન્યા સહ દેવસ્ય યાનશાલાયામ્ અવસ્થિતઃ । શ્રુત્વા ચ રાજા સંવિગ્નશ્ચિન્તયામાસ । યથા મયા સ્વપ્નાન્યશોભનાનિ દૃષ્ટાનિ નિયતં કુનાલસ્ય નયનાનિ વિનષ્ટાનિ ભવિષ્યન્તિ । આહ ચ ।
સ્વપ્નાન્તરે નિમિત્તાનિ યથા દૃષ્ટાનિ મે પુરા ।
નિઃસંશયં કુનાલસ્ય નેત્રે વૈ નિધનં ગતે ॥
તતો રાજા પ્રરુદન્નુવાચ ।
શીઘ્રમાનીયતામેષ મત્સમીપં વનીપકઃ ।
ન હિ મે શામ્યતે ચેતઃ સુતવ્યસનચિન્તયા ॥
યાવત્ પુરુષો યાનશાલાં ગત્વા કુનાલમુવાચ । કસ્ય ત્વં પુત્રઃ । કિં ચ નામ । કુનાલઃ પ્રાહ ।
અશોકો નામ રાજાસૌ મૌર્યાણાં કુલવર્ધનઃ ।
કૃત્સ્નેયં પૃથિવી યસ્ય વશે વર્તતિ કિંકર ॥
તસ્ય રાજ્ઞસ્ત્વહં પુત્રઃ કુનાલ ઇતિ વિશ્રુતઃ ।
ધાર્મિકસ્ય તુ પુત્રો ઽહં બુદ્ધસ્ય આદિત્યબાન્ધવઃ ॥
તતઃ કુનાલ પત્ન્યા સહ રાજ્ઞો ઽશોકસ્ય સમીપમાનીતઃ । અથ રાજાશોકઃ [પશ્યતિ] કુનાલમુદ્ધૃતનયનં વાતાતપપરિદગ્ધગાત્રં રથ્યાચોડકસંઘાતપ્રત્યવરેણ વાસસા લક્ષ્યાલક્ષ્યપ્રચ્છાદિતકૌપીનં । સ તમપ્રત્યભિજ્ઞાય આકૃતિમાત્રકં દૃષ્ટ્વા કથયતિ । ત્વં કુનાલ ઇતિ । કુનાલઃ પ્રાહ । એવં દેવ કુનાલો ઽસ્મીતિ । શ્રુત્વા મૂર્ચ્છિતો ભૂમૌ પતિતઃ । વક્ષ્યતિ હિ ।
તતઃ કુનાલસ્ય મુખં નિરીક્ષ્ય નેત્રોદ્ધૃતં શોકપરીતચેતાઃ ।
રાજા હ્યશોકઃ પતિતો ધરણ્યાં હા પુત્ર શોકેન હિ દહ્યમાનઃ ॥
યાવજ્ જલપરિષેકં કૃત્વા રાજાનમુત્થાપયિત્વાસને નિષાદિતઃ । અથ રાજા કથઞ્ચિત્ સંજ્ઞામુપલભ્ય કુનાલમુત્સઙ્ગે સ્થાપયામાસ । વક્ષ્યતિ હિ ।
તતો મુહૂર્તં નૃપ આશ્વસિત્વા કણ્ઠે પરિષ્વજ્ય રસાશ્રુકણ્ઠઃ ।
મુહુઃ કુનાલસ્ય મુખં પ્રમૃજ્ય બહૂનિ રાજા વિલલાપ તત્ર ॥
નેત્રે કુનાલપ્રતિમે વિલોક્ય સુતં કુનાલેતિ પુરા બભાસે ।
તદસ્ય નેત્રે નિધનં ગતે તે પુત્રં કુનાલેતિ કથં ચ વક્ષ્યે ॥
આહ ચ ।
કથય કથય સાધુપુત્ર તાવદ્ વદનમિદં તવ કેન ચારુનેત્રં ।
ગગનમિવ વિપન્નચન્દ્રતારં વ્યપગતશોભમ્ અનીક્ષકં કૃતં તે ॥
અકરુણહૃદયેન તેન તાત મુનિસદૃશસ્ય ન સાધુ સાધુબુદ્ધેઃ ।
નરવરનયનેષ્વવૈરવૈરં પ્રકૃતમિદં મમ ભૂરિશોકમૂલં ॥
વદ સુવદન ક્ષિપ્રમેતદર્થં વ્રજતિ શરીરમિદં પુરા વિનાશં ।
તવ નયનવિનાશશોકદગ્ધં વનમિવ નાગવિમુક્તવજ્રદગ્ધં ॥
તતઃ કુનાલઃ પિતરં પ્રણિપત્ય ઉવાચ ।
રાજન્નતીતં ખલુ નૈવ શોચ્યં કિં ન શ્રુતં તે મુનિવાક્યમ્ એતત્ ।
યત્કર્મભિસ્તે ઽપિ જિના ન મુક્તાઃ પ્રત્યેકબુદ્ધાઃ સુદૃઢૈસ્તથૈવ ॥
લબ્ધાફલસ્થાશ્ચ પૃથગ્જનાશ્ચ યે કૃતાનિ કર્માણ્યમૃતાનિ દેહિનાં ।
સ્વયં કૃતાનામિહ કર્મણાં ફલં કથં તુ વક્ષ્યામિ પરૈરિદં કૃતં ॥
અહમેવ મહારાજ કૃતાપરાધશ્ચ સાપરાધશ્ચ । વિનિવર્તયામિ યો ઽહં વિનયામિ વિપત્તિજનનાનિ ।
ન શસ્ત્રવજ્રાગ્નિવિષાણિ પન્નગાઃ કુર્વન્તિ પીડાં રભસાપકારિણઃ ।
શરીરલક્ષ્યે હિ ધૃતે હિ પાર્થિવ પતન્તિ દુઃખાન્યશિવાનિ દેહિનાં ॥
અથ રાજા શોકાગ્નિના સંતાપિતહૃદય ઉવાચ ।

કેનોદ્ધૃતાનિ નયનાનિ સુતસ્ય મહ્યં કો જીવિતં સુમધુરં ત્યજિતું વ્યવસ્તઃ ।
શોકાનલો નિપતિતો હૃદયે પ્રચણ્ડઃ આચક્ષ્વ પુત્ર લઘુ કસ્ય હરામિ દણ્ડં ॥
યાવદ્ રાજ્ઞાશોકેન શ્રુતં તિષ્યરક્ષિતાયા અયં પ્રયોગ ઇતિ । શ્રુત્વા રાજા તિષ્યરક્ષિતામાહૂયોવાચ ।
કથં હ્યધન્યે ન નિમજ્જસે ક્ષિતૌ છેત્તાસ્મિ શીર્ષં પરશુપ્રહારિતં ।
ત્યજામ્યહં ત્વામતિપાપકારિણીમ્ અધર્મયુક્તાં શ્રિયમાત્મવાનિવ ॥
તતો રાજા ક્રોધાગ્નિના પ્રજ્વલિતસ્તિષ્યરક્ષિતાં નિરીક્ષ્યોવાચ ।
ઉત્પાટ્ય નેત્રે પરિપાટયામિ ગાત્રં કિમસ્યા નખરૈઃ સુતીક્ષ્ણૈઃ ।
જીવન્તિશૂલામથ કારયામિ છેત્તાસ્મિ નાસાં ક્રકચેન વાસ્યાઃ ॥
ક્ષૂરેણ જિવ્હામથ કર્તયામિ વિષેણ પૂર્ણામથ ઘાટયિષ્યે ।
સ એવમિત્યાદિવઘપ્રયોગં બહુપ્રકારં હ્યવદન્નરેન્દ્રઃ ॥
શ્રુત્વા કુનાલઃ કરુણાત્મકસ્તુ વિજ્ઞાપયામાસ ગુરું મહાત્મા ।
અનાર્યકર્મા યદિ તિષ્યરક્ષિતા ત્વમાર્યકર્મા ભવ મા વધી સ્ત્રિયં ॥
ફલં હિ મૈત્ર્યા સદૃશં ન વિદ્યતે પ્રભો તિતિક્ષા સુગતેન વર્ણિતા ।
પુનઃ પ્રણમ્ય પિતરં કુમારઃ કૃતાઞ્જલિઃ સૂનૃતવાગ્ જગાદ ॥
રાજન્ન મે દુઃખલવો ઽસ્તિ કશ્ચિત્ તીવ્રાપકારે ઽપિ ન મન્યુતાપઃ ।
મનઃ પ્રસન્નં યદિ મે જનન્યાં યયોદ્ધૃતે મે નયને સ્વયં હિ ।
તત્તેન સત્યેન મમાસ્તુ તાવન્ નેત્રદ્વયં પ્રાક્તનમેવ સદ્યઃ ॥
ઇત્યુક્તમાત્રે પૂર્વાધિકપ્રશોભિતે નેત્રયુગ્મે પ્રાદુર્બભૂવતુઃ । યાવદ્ રાજ્ઞાશોકેન તિષ્યરક્ષિતામર્ષિતેન જતુગૃહં પ્રવેશયિત્વા દગ્ધા । તક્ષશિલાશ્ચ પૌરાઃ પ્રઘાતિતાઃ ।
ભિક્ષવઃ સંશયજાતાઃ સર્વસંશયછેત્તારમાયુષ્મન્તં સ્થવિરોપગુપ્તં પૃચ્છતિ । કિં કુનાલેન કર્મ કૃતં યસ્ય કર્મણો વિપાકેન નયનાન્યુત્પાટિતાનિ ।
સ્થવિર ઉવાચ । તેન હ્યાયુષ્મન્તઃ શ્રૂયતાં ।
ભૂતપૂર્વમતીતે ઽધ્વનિ વારાણસ્યામન્યતમો લુબ્ધકઃ । સ હિમવન્તં ગત્વા મૃગાન્ પ્રઘાતયતિ । સો ઽપરેણ સમયેન હિમવન્તં ગતઃ । તત્ર ચાશનિપતિતાનિ પઞ્ચમૃગશતનિ એકસ્યા ગુહાયાં પ્રવિષ્ટાન્યાસાદિતાનિ । તેન વાગુરયા સર્વે ગૃહીતાઃ । તસ્ય બુદ્ધિરુત્પન્ના । યદિ ( અ-અવ્ 124 ) પ્રઘાતયિષ્યામિ માંસઃ ક્લેદમુપયાસ્યતિ । તેન પઞ્ચાનાં મૃગશતાનામક્ષીણ્યુત્પાટિતાનિ । તે ઉદ્ધૃતનયના ન ક્વચિત્ પલાયન્તિ । એવં બહૂનાં મૃગશતાનાં નયનાન્યુત્પાટિતાનિ ।
કિં મન્યધ્વમાયુષ્મન્તઃ । યો ઽસૌ લુબ્ધકઃ સ એષ કુનાલઃ । યત્તત્રાનેન બહૂનાં મૃગશતાનાં નયનાન્યુત્પાટિતાનિ તસ્ય કર્મણો વિપાકેન બહૂનિ વર્ષશતસહસ્રાણિ નરકેષુ દુઃખમનુભૂય તતઃ કર્મવિશેષેણ પઞ્ચજન્મશતાનિ તસ્ય નયનાન્યુત્પાટિતાનિ ।
કિં કર્મ કૃતં યસ્ય કર્મણો વિપાકેનોચ્ચે કૂલે ઉપપન્નઃ । પ્રાસાદિકશ્ચ સંવૃત્તઃ । સત્યદર્શનં ચ કૃતં ।
તેન હ્યાયુષ્મન્તઃ શ્રૂયતાં ।
ભૂતપૂર્વમતીતે ઽધ્વનિ ચત્વારિંશદ્વર્ષસહસ્રાયુષિ પ્રજાયાં ક્રકુચ્છન્દો નામ સમ્યક્સમ્બુદ્ધો લોક ઉદપાદિ ।
યદા ક્રકુચ્છન્દઃ સમ્યક્સમ્બુદ્ધઃ સકલં બુદ્ધકાર્યં કૃત્વા નિરુપધિશેષે નિર્વાણધાતૌ પરિનિર્વૃતઃ, તસ્યાશોકેન રાજ્ઞા ચતૂરત્નમયઃ સ્તૂપઃ કારિતઃ । યદા રાજાશોકઃ કાલગતો ઽશ્રાદ્ધો રાજા રાજ્યે પ્રતિષ્ઠિતઃ । તાનિ રત્નાન્યદત્તાદાયિકૈર્હૃતાનિ । પાંશુકાષ્ઠં ચાવશિષ્ટં । તત્ર જનકાયો ગત્વા વિશીર્ણં દૃષ્ટ્વા શોચિતુમારબ્ધઃ ।
તસ્મિંશ્ચ સમયેન્યતમશ્ચ શ્રેષ્ઠિપુત્રઃ । તેનોક્તઃ । કિમર્થં રુદ્યત ઇતિ । તૈરભિહિતં ક્રકુચ્છન્દસ્ય સમ્યક્સમ્બુદ્ધસ્ય સ્તૂપશ્ચતૂરત્નમય આસીત્ । સ ઇદાનીં વિશીર્ણં ઇતિ ।
તતસ્તેન યા તત્ર ક્રકુચ્છન્દસ્ય સમ્યક્સમ્બુદ્ધસ્ય કાયપ્રમાણિકા પ્રતિમા બભૂવ વિશીર્ણા સાભિસંસ્કૃતા । સમ્યક્પ્રણિધાનં ચ કૃતં । યાદૃશઃ ક્રકુચ્છન્દઃ શાસ્તેદૃશમેવ શાસ્તારમારાગયેયં । મા વિરાગયેયમિતિ ।
કિં મન્યધ્વમાયુષ્મન્તઃ । યો ઽસૌ શ્રેષ્ઠિપુત્રઃ સ એષ કુનાલઃ । યત્રાનેન ક્રકુચ્છન્દસ્ય સ્તૂપો ઽભિસંસ્કૃતસ્તસ્ય કર્મણો વિપાકેનોચ્ચકુલે ઉપપન્નઃ । યત્ પ્રતિમાભિસંસ્કૃતા તસ્ય કર્મણો વિપાકેન કુનાલઃ પ્રાસાદિકઃ સંવૃત્તઃ । યત્ પ્રણિધાનં કૃતં તસ્ય કર્મણો વિપાકેન કુનાલેન [યાદૃશઃ] શાક્યમુનિઃ સમ્યક્સમ્બુદ્ધસ્તાદૃશ એવ શાસ્તા સમારાગિતો ન વિરાગિતઃ । સત્યદર્શનં ચ કૃતં ।
ઇતિ શ્રીદિવ્યાવદાને કુનાલાવદનં સપ્તવિંશતિમં સમાપ્તં ॥
અશોકાવદાનં
યદા રાજ્ઞાશોકેન ભગવચ્છાસને શ્રદ્ધા પ્રતિલબ્ધા સ ભિક્ષૂન્ ઉવાચ । કેન ભગવચ્છાસને પ્રભૂતં દાનં દત્તં । ભિક્ષવ ઊચુઃ । અનાથપિણ્ડદેન ગૃહપતિના । રાજાહ । કિયત્તેન ભગવચ્છાસને દાનં દત્તં । ભિક્ષવ ઊચુઃ । કોટિશતં તેન ભગવચ્છાસને દાનં દત્તં । શ્રુત્વા ચ રાજાશોકશ્ચિન્તયતિ । તેન ગૃહપતિના ભૂત્વા કોટિશતં ભગવચ્છાસને દાનં દત્તં । તેનાભિહિતં । અહમપિ કોટીશતં ભગચ્છાસને દાનં દાસ્યામિ ।
તેન યાવચ્ ચતુરશીતિધર્મરાજિકાસહસ્રં પ્રતિષ્ઠાપિતં । સર્વત્ર ચ શતસહસ્રાણિ દત્તાનિ । જાતૌ બોધૌ ધર્મચક્રે પરિનિર્વાણે ચ સર્વત્ર શતસહસ્રં દત્તં । પઞ્ચવાર્ષિકં કૃતં । તત્ર ચ ચત્વારિ શતસહસ્રાણિ દત્તાનિ । ત્રીણિ શતસહસ્રાણિ ભિક્ષૂણાં ભોજિતાનિ । યત્રૈકમર્હતાં દ્વે શૈક્ષાણાં પૃથગ્જનકલ્યાણકાનાં ચ । કોષં સ્થાપયિત્વા મહાપૃથિવીમન્તઃપુરામાત્યગણમાત્માનં કુનાલં ચાર્યસઙ્ઘે નિર્યાતયિત્વા ચત્વારિ શતસહસ્રાણિ દત્ત્વા નિષ્ક્રીતવાન્ । ષણ્ણવતિકોટ્યો ભગવચ્છાસને દાનં દત્તં । સ યાવદ્ ગ્લાનીભૂતઃ । અથ રાજા ઇદાનીં ન ભવિષ્યામીતિ વિક્લવીભૂતઃ ।
તસ્ય રાધગુપ્તો નામામાત્યો યેન સહ પાંશુદાનં દત્તં । તદા સ રાજાનમશોકં વિક્લવીભૂતમવેક્ષ્ય પાદયોર્નિપત્ય કૃતાઞ્જલિરુવાચ ।
યચ્છત્રુસઙ્ઘૈઃ પ્રબલૈઃ સમેત્ય નોદ્વીક્ષિતં ચણ્ડદિવાકરાભં ।
પદ્માનનશ્રીશતસંપ્રપીતં કસ્માત્ સવાષ્પં તવ દેવ વક્ત્રં ॥
રાજાહ । રાધગુપ્ત, નાહં દ્રવ્યવિનાશં ન રાજ્યનાશનં ન ચાશ્રયવિયોગં શોચામિ । કિન્તુ શોચામિ, આર્યૈર્યદ્, વિપ્રયોક્ષ્યામિ ।
નાહં પુનઃ સર્વગુણોપપન્નં સઙ્ઘં સમક્ષં નરદેવપૂજિતં ।
સંપૂજયિષ્યામિ વરાન્નપાનૈર્ એતદ્ વિચિન્ત્યાશ્રુવિમોક્ષણં મે ॥
અપિ ચ રાધગુપ્ત, અયં મે મનોરથો બભૂવ, કોટીશતં ભગવચ્છાસને દાનં દાસ્યામીતિ । સ ચ મે ઽભિપ્રાયો ન પરિપૂર્ણઃ ।

તતો રાજ્ઞાશોકેન ચતસ્રઃ કોટીઃ પરિપુરયિષ્યામીતિ હિરણ્યસુવર્ણં કુક્કુટારામં પ્રેષયિતુમારબ્ધઃ ।
તસ્મિંશ્ચ સમયે કુનાલસ્ય સંપદી નામ પુત્રો યુવરાજ્યે પ્રવર્તતે । તસ્યામાત્યૈર્ અભિહિતં । કુમાર અશોકો રાજા સ્વલ્પકાલવસ્થાયી । ( અ-અવ્ 128 ) ઇદં ચ દ્રવ્યં કુક્કુટારામં પ્રેષ્યતે । કોશબલિનશ્ચ રાજાનઃ । નિવારયિતવ્યઃ ।
યાવત્કુમારેણ ભાણ્ડાગારિકઃ પ્રતિષિદ્ધઃ । યદા રાજ્ઞો ઽશોકસ્યાપ્રતિષિદ્ધા [સમ્પત્] તસ્ય સુવર્ણભાજને આહારમુપનામ્યતે । ભુક્ત્વા તાનિ સુવર્ણભાજનાનિ કુક્કુટારામં પ્રેષયતિ ।
તસ્ય સુવર્ણભાજનં પ્રતિષિદ્ધં । રૂપ્યભાજને આહારમુપનામ્યતે । તાન્યપિ કુક્કુટારામં પ્રેષયતિ । તતો રૂપ્યભાજનમપિ પ્રતિષિદ્ધં । તસ્ય યાવન્ મૃભ્દાજન આહારમુપનામ્યતે ।
તસ્મિંશ્ચ સમયે રાજ્ઞો ઽશોકસ્યાર્ધામલકં કરાન્તરગતં । અથ રાજાશોકઃ સંવિગ્નઃ અમાત્યાન્ પૌરાંશ્ચ સંનિપાત્ય કથયતિ । કઃ સામ્પ્રતં પૃથિવ્યામીશ્વરઃ ।
તતો ઽમાત્યા ઉત્થાયાસનાદ્ યેન રાજાશોકસ્તેનાઞ્જલિં પ્રણમ્ય ઊચુઃ । દેવ પૃથિવ્યામીશ્વરઃ । અથ રાજા અશોકઃ સાશ્રુદુર્દિનનયનવદનો ઽમાત્યાન્ ઉવાચ ।
દાક્ષિણ્યાદનૃતં હિ કિં કથયથ ભ્રષ્ટાધિરાજ્યા વયં
શેષં ત્વામલકાર્ધમિત્યવસિતં યત્ર પ્રભુત્વં મમ ।
ઐશ્વર્યં ધિગનાર્યમુદ્ધતનદીતોયપ્રવેશોપમં
મર્ત્યેન્દ્રસ્ય મમાપિ યત્ પ્રતિભયં દારિદ્ર્યમભ્યાગતં ॥
અથવા કો ભગવતો વાક્યમન્યથા કરિષ્યતિ । સમ્પત્તયો હિ સર્વા વિપત્તિનિદાના ઇતિ પ્રતિજ્ઞાતં યદવિતથવાદિના ગૌતમેન ન હિ તદ્ વિસંવદતિ । પ્રતિશિષ્યતે ઽસ્મન્નચિરાજ્ઞા મમ યાવતિથા મનસા સાદ્ય મહાદ્રિશિલાતલે વિહતાવન્ નદી પ્રતિનિવૃત્તા ।
આજ્ઞાપ્ય વ્યવધૂતડિમ્બડમરામ્ એકાતપત્રાં મહીં
ઉત્પાટ્ય પ્રતિગર્વિતાનરિગણાન્ આશ્વાસ્ય દીનાતુરાન્ ।
ભ્રષ્ટાસ્થાયતનો ન ભાટિ કૃપણઃ સંપ્રત્યશોકો નૃપશ્
છિન્નમ્લાનવિશીર્ણપત્રકુસુમઃ શુષ્યત્યશોકો યથા ॥
તતો રાજાશોકઃ સમીપગતં પુરુષમાહૂયોવાચ । ભદ્રમુખ પૂર્વગુણાનુરાગાદ્ ભ્રષ્ટૈશ્વર્યસ્યાપિ મમ ઇમં તાવદ્ અપશ્ચિમં વ્યાપારં કુરુ । ઇદં મમાર્ધામલકં ગ્રહાય કુક્કુટારામં ગત્વા સઙ્ઘે નિર્યાતય । મદ્વચનાચ્ચ સઙ્ઘસ્ય પાદાભિવન્દનં કૃત્વા વક્તવ્યં ।
જમ્બુદ્વીપૈશ્વર્યસ્ય રાજ્ઞ એષ સામ્પ્રતં વિભવ ઇતિ । ઇદં તાવદ્ અપશ્ચિમં દાનં તથા પરિભોક્તવ્યં યથા મે સઙ્ઘગતા દક્ષિણા વિસ્તીર્ણા સ્યાદિતિ । આહ ચ ।
ઇદં પ્રદાનં ચરમં મમાદ્ય રાજ્યં ચ તચ્ચૈવ ગતં સ્વભાવં ।
આરોગ્યવૈદ્યોષધિવર્જિતસ્ય ત્રાતા ન મે ઽસ્ત્યાર્યગણાદ્ બહિર્ધા ॥
તત્તથા ભુજ્યતાં યેન પ્રદાનં મમ પશ્ચિમં ।
યથા સઙ્ઘગતા મે ઽદ્ય વિસ્તીર્ણા દક્ષિણા ભવેત્ ॥
એવં દેવેતિ સ પુરુષો રાજ્ઞો ઽશોકસ્ય પ્રતિશ્રુત્ય તદર્ધામલકં ગૃહ્ય કુક્કુટારામં ગત્વા વૃદ્ધાન્તે સ્થિત્વા કૃતાઞ્જલિસ્તદર્ધામલકં સઙ્ઘે નિર્યાતયન્નુવાચ ।
એકચ્છત્રસમુચ્છ્રયાં વસુમતીમાજ્ઞાપયન્ યઃ પુરા
લોકં તાપયતિ સ્મ મધ્યદિવસપ્રાપ્તો દિવા ભાસ્કરઃ ।
ભાગ્યચ્છિદ્રમવેક્ષ્ય સો ઽદ્ય નૃપતિઃ સ્વૈઃ કર્મભિર્વઞ્ચિતઃ
સંપ્રાપ્તે દિવસક્ષયે રવિરિવ ભ્રષ્ટપ્રભાવઃ સ્થિતઃ ॥
ભક્ત્યાવનતેન શિરસા પ્રણમ્ય સઙ્ઘાય તેન ખલુ દત્તમિદમામલકસ્યાર્ધં લક્ષ્મીચાપલ્યચિન્હિતં । તતઃ સઙ્ઘસ્થવિરો ભિક્ષૂનુવાચ । ભદન્તા ભવભ્દિઃ શક્યમિદાનીં સંવેગમુત્પાદયિતું । કુતઃ । એવં હ્યુક્તં ભગવતા- પરવિપત્તિઃ સંવેજનીયં સ્થાનમિતિ । કસ્યેદાનીં સહૃદયસ્ય સંવેગો નોત્પાદ્યતે । કુતઃ ।
ત્યાગશૂરો નરેન્દ્રો ઽસૌ અશોકો મોર્યકુઞ્જરઃ ।
જન્બુદ્વિપેશ્વરો ભૂત્વા જાતો ઽર્ધામલકેશ્વરઃ ॥
ભૃત્યૈઃ સ ભૂમિપતિરદ્ય હૃતાધિકારો
દાનં પ્રયચ્છતિ કિલામલકાર્ધમેતત્ ।
શ્રીભોગવિસ્તરમદૈરતિગર્વિતાનાં
પ્રત્યાદિશન્નિવ મનાંસિ પૃથગ્જનાનાં ॥
યાવદ્ તદર્ધામલકં ચુર્ણયિત્વા યૂષે પ્રક્ષિપ્ય સઙ્ઘે ચારિતં ।
તતો રાજાશોકો રાધગુપ્તમુવાચ । કથય રાધગુપ્ત કઃ સામ્પ્રતં પૃથિવ્યામીશ્વરઃ ।
અથ રાધગુપ્તો ઽશોકસ્ય પાદયોર્નિપત્ય કૃતાઞ્જલિર્ ઉવાચ । દેવઃ પૃથિવ્યામીશ્વરઃ ।
અથ રાજાશોકઃ કથંચિદુત્થાય ચતુર્દિશમવલોક્ય સઙ્ઘાયાઞ્જલિં કૃત્વોવાચ ।
એષ ઇદાનીં મહત્ કોશં સ્થાપયિત્વા ઇમાં સમુદ્રપર્યન્તાં મહાપૃથિવીં ભગવચ્છ્રાવકસઙ્ઘે નિર્યાતયામિ ।
આહ ચ ।
ઇમાં સમુદ્રોત્તમનીલકઞ્ચુકામનેકરત્નાકરભૂષિતાનનાં ।

દદામ્યહં ભુતધરાં સમન્દરાં સઙ્ઘાય તસ્મૈ હ્યુપભુજ્યતાં ફલં ॥
અપિ ચ ।
દાનેનાહમનેન નેન્દ્રભવનં ન બ્રહ્મલોકે ફલં
કાઙ્ક્ષામિ દ્રુતવારિવેગચપલાં પ્રાગેવ રાજશ્રિયં ।
દાનસ્યાસ્ય ફલં તુ ભક્તિમહિતં યન્મે ઽસ્તિ તેનાપ્નુયાં
ચિત્તૈશ્વર્યમહર્યમાર્યમહિતં નાયાતિ યદ્ વિક્રિયાં ॥
યાવત્ પત્રાભિલિખિતં કૃત્વા દન્તમુદ્રયા મુદ્રિતં । તતો રાજા મહાપૃથિવીં સઙ્ઘે દત્ત્વા કાલગતઃ । યાવદમાત્યૈર્નીલપીતાભિઃ શિવિકાભિર્નિર્હરિત્વા શરીરપૂજાં કૃત્વા ધ્માપયિત્વા રાજાનં પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યામ ઇતિ [ઉક્તમ્] । યાવદ્ રાધગુપ્તેનાભિહિતં । રાજ્ઞાશોકેન મહાપૃથિવી સઙ્ઘે નિર્યાતિતા ઇતિ । તતો ઽમાત્યૈરભિહિતં કિમર્થમિતિ ।
રાધગુપ્ત ઉવાચ । એષ રાજ્ઞો ઽશોકસ્ય મનોરથો બભૂવ કોટીશતં ભગવચ્છાસને દાનં દાસ્યામીતિ । તેન ષણ્ણ્વતિકોટ્યો દત્તાઃ । યાવદ્ આજ્ઞા પ્રતિષિદ્ધા । તદભિપ્રાયેણ રાજ્ઞા મહાપૃથિવી સઙ્ઘે દત્તા ।
યાવદમાત્યૈશ્ચતસ્રઃ કોટીર્ ભગવચ્છાસને દત્ત્વા પૃથિવીં નિષ્ક્રીય સંપદી રાજ્યે પ્રતિષ્ઠાપિતઃ ।
સંપદિનો બૃહસ્પતિ પુત્રો બૃહસ્પતે ઽર્વૃષસેનો વૃષસેનસ્ય પુષ્યધર્મા પુષ્યધર્મણઃ પુષ્યમિત્રઃ । સો ઽમાત્યાનામન્ત્રયતે । ક ઉપાયઃ સ્યાદ્ યદસ્માકં નામ ચિરં તિષ્ઠેદ્ ।
તૈરભિહિતં । દેવસ્ય ચ વંશાદ્ અશોકો નામ્ના રાજા બભૂવેતિ । તેન ચતુરશીતિધર્મરાજિકાસહસ્રં પ્રતિષ્ઠાપિતં યાવદ્ ભગવચ્છાસનં પ્રાપ્યતે તાવત્ તસ્ય યશઃ સ્થાસ્યતિ । દેવો ઽપિ ચતુરશીતિધર્મરાજિકાસહસ્રં પ્રતિષ્ઠાપયતુ ।
રાજાહ । મહેશાખ્યો રાજાશોકો બભૂવ । અન્યઃ કશ્ચિદુપાય ઇતિ । તસ્ય બ્રાહ્મણપુરોહિતઃ પૃથગ્જનો ઽશ્રાદ્ધઃ । તેનાભિહિતં । દેવ, દ્વાભ્યાં કારણાભ્યાં નામ ચિરં સ્થાસ્યતિ । રાજ્ઞાશોકેન ચતુરશીતિધર્મરાજિકાસહસ્રં સ્થાપિતમતસ્તસ્ય નામ ચિરં તિષ્ઠતિ । ભવાંશ્ચેત્ તાનિ નાશયેદ્ ભવતો નામ ચિરતરં સ્થાસ્યતીતિ ।
યાવદ્ રાજા પુષ્યમિત્રશ્ચતુરઙ્ગબલકાયં સંનાહયિત્વા ભગવચ્છાસનં વિનાશયિષ્યામીતિ કુક્કુટારામં નિર્ગતઃ । દ્વારે ચ સિંહનાદો મુક્તઃ । યાવત્ સ રાજા ભીતઃ પાટલિપુત્રં પ્રવિષ્ટઃ । એવં દ્વિરપિ ત્રિરપિ । યાવદ્ ભિક્ષૂંશ્ચ સઙ્ઘમાહૂય કથયતિ । ભગવચ્છાસનં નાશયિષ્યામીતિ । કિમ્ ઇચ્છથ સ્તૂપં સઙ્ઘારામાન્ વા । સ્તૂપાઃ ભિક્ષુભિઃ ( અ-અવ્ 134 ) પરિગૃહીતાઃ । યાવત્ પુષ્યમિત્રો યાવત્ સઙ્ઘારામં [નાશયન્] ભિક્ષૂંશ્ચ પ્રઘાતયન્ પ્રસ્થિતઃ ।
સ યાવચ્ છાકલમનુપ્રાપ્તઃ । તેનાભિહિતં । યો મે શ્રમણશિરો દાસ્યતિ તસ્યાહં દીનારશતં દાસ્યામિ । [તત્ર એકઃ] ધર્મરાજિકાવાસ્યઽર્હદ્ ઋદ્ધ્યા શિરો દાતુમારબ્ધઃ । શ્રુત્વા ચ રાજાર્હન્તં પ્રઘાતયિતુમારબ્ધઃ । સ ચ નિરોધં સમાપન્નઃ । તસ્ય પરોપક્રમો ન ક્રમતે । સ તં સમુત્સૃજ્ય યાવત્ કોષ્ઠકં ગતઃ ।
દંષ્ટ્રાનિવાસી યક્ષશ્ચિન્તયતિ । ઇદં ભગવચ્છાસનં વિનશ્યતિ । અહં ચ શિક્ષાં ધારયાનિ । ન મયા શક્યં કસ્યચિદપ્રિયં કર્તું । તસ્ય દુહિતા કૃમિશેન યક્ષેણ યાચ્યતે । ન ચાનુપ્રયચ્છતિ ત્વં પાપકર્મકારીતિ । યાવત્ સા દુહિતા તેન કૃમિશસ્ય દત્તા । ભગવચ્છાસનપરિત્રાણાર્થં પરિગ્રહપરિપાલનાર્થં ચ ।
પુષ્યમિત્રસ્ય રાજ્ઞઃ પૃષ્ઠતો યક્ષો મહાપ્રમાણો ઽનુબદ્ધઃ । તસ્યાનુભાવાત્ સ રાજા ન પ્રતિહન્યતે । યાવદ્ દંષ્ટ્રાનિવાસી યક્ષસ્તં પુષ્યમિત્રાનુબદ્ધં ( અ-અવ્ 135 ) યક્ષં ગ્રહાય પર્વતચર્યે ઽચરત્ । યાવદ્ દક્ષિણં મહાસમુદ્રં ગતઃ । કૃમિશેન ચ યક્ષેણ મહાન્તં પર્વતમાનયિત્વા પુષ્યમિત્રો રાજા સબલવાહનો ઽવષ્ટબ્ધઃ । તસ્ય સુનિહિત ઇતિ સંજ્ઞા વ્યવસ્થાપિતા । યદા પુષ્યમિત્રો રાજા પ્રઘાતતસ્તદા મૌર્યવંશઃ સમુચ્છિન્નઃ ।
ઇતિ શ્રીદિવ્યાવદાને ઽશોકાવદાનં સમાપ્તં ॥