અષ્ટાવક્ર ગીતા · અધ્યાય 1

કથં જ્ઞાનમ્ અવાપ્તો ઽતિ કથં મુક્તિર્ ભવિષ્યતિ
વૈરાગ્યં ચ કથં પ્રાપ્તમ્ એતદ્ બ્રૂહિ મમ પ્રભો ॥

મુક્તિમ્ ઇચ્છસિ ચેત્ તાત વિષયાન્ વિષવત્ ત્યજ
ક્ષમાર્જવદયાતોષ સત્યં પીયૂષવદ્ ભજ ॥

ન પૃથ્વી ન જલં નાગ્નિર્ ન વાયુર્ દ્યૌર્ ન વા ભવાન્
એષાં સાક્ષિણમ્ આત્માનં ચિદ્રૂપં વિદ્ધિ મુક્તયે ॥

યદિ દેહં પૃથક્ કૃત્ય ચિતિ વિશ્રામ્ય તિષ્ઠસિ
અધુનૈવ સુખી શાન્તો બન્ધમુક્તો ભવિષ્યસિ ॥

ન ત્વં વિપ્રાદિકો વર્ણો નાશ્રમી નાક્ષગોચરઃ
અસઙ્ગો ઽસિ નિરાકારો વિશ્વસાક્ષી સુખી ભવ ॥

ધર્માધર્મૌ સુખં દુઃખં માનસાનિ ન તે વિભો
ન કર્તાસિ ન ભોક્તાસિ મુક્ત એવાસિ સર્વદા ॥

એકો દ્રષ્ટાસિ સર્વસ્ય મુક્તપ્રાયો ઽસિ સર્વદા
અયમ્ એવ હિ તે બન્ધો દ્રષ્ટારં પશ્યસીતરમ્ ॥

અહં કર્તેત્ય્ અહંમાન મહાકૃષ્ણાહિદંશિતઃ
નાહં કર્તેતિ વિશ્વાસા મૃતં પીત્વા સુખી ભવ ॥

એકો વિશુદ્ધબોધો ઽહમ્ ઇતિ નિશ્ચયવહ્નિના
પ્રજ્વાલ્યાજ્ઞાનગહનં વીતસોકઃ સુખી ભવ ॥

યત્ર વિશ્વમ્ ઇદં ભાતિ કલ્પિતં રજ્જુસર્પવત્
આનન્દપરમાનન્દઃ સ બોધસ્ ત્વં સુખં ચર ॥

મુક્તાભિમાની મુક્તો હિ બદ્ધો બદ્ધાભિમાન્ય્ અપિ
કિં વદન્તીહ સત્યે ઽયં યા મતિઃ સા ગતિર્ ભવેત્ ॥

આત્મા સાક્ષી વિભુઃ પૂર્ણ એકો મુક્તશ્ ચિદ્ અક્રિયઃ
અસઙ્ગો નિસ્પૃહઃ શાન્તો ભ્રમાત્ સંસારવાન્ ઇવ ॥

કૂટસ્થં બોધમ્ અદ્વૈતમ્ આત્માનં પરિભાવય
આભાસો ઽહં ભ્રમં મુક્ત્વા ભાવં બાહ્યમ્ અથાન્તરં ॥

દેહાભિમાનપાશેન ચિરં બદ્ધો ઽસિ પુત્રક
બોધો ઽહં જ્ઞાનખડ્ગેન તન્ નિષ્કૃત્ય સુખી ભવ ॥

નિઃસઙ્ગો નિષ્ક્રિયો ઽસિ ત્વં સ્વપ્રકાશો નિરઞ્જનઃ
અયમ્ એવ હિ તે બન્ધઃ સમાધિમ્ અનુતિષ્ઠસિ ॥

ત્વયા વ્યાપ્તમ્ ઇદં વિશ્વં ત્વયિ પ્રોતં યથાર્થતઃ
શુદ્દ્ધબુદ્ધસ્વરૂપસ્ ત્વં, મા ગમઃ ક્ષુદ્રચિત્તતામ્ ॥

નિરપેક્ષો નિર્વિકારો નિર્ભરઃ શીતલાશયઃ
અગાધબુદ્ધિર્ અક્ષુબ્ધો ભવ ચિન્માત્રવાસનઃ ॥

સાકારમ્ અનૃતં વિદ્ધિ નિરાકારં તુ નિશ્ચલમ્
એતત્તત્ત્વોપદેશેન ન પુનર્ભવસમ્ભવઃ ॥

યથૈવાદર્શમ્ અધ્યસ્થે રૂપે ઽન્તઃ પરિતસ્ તુ સઃ
તથૈવાસ્મિન્ શરીરે ઽન્તઃ પરિતઃ પરમેશ્વરઃ ॥

એકં સર્વગતં વ્યોમ બહિર્ અન્તર્ યથા ઘટે
નિત્યં નિરન્તરં બ્રહ્મ સર્વભૂતગણે તથા ॥