અષ્ટાઙ્ગસંગ્રહ · અધ્યાય 2.4

અથાતો ગર્ભવ્યાપદં વ્યાખ્યાસ્યામઃ ।
ઇતિ હ સ્માહુરાત્રેયાદયો મહર્ષયઃ ॥

સ્ત્રી ચેદાપન્નગર્ભા પરિહાર્યાણ્યાસેવેત ।
તતશ્ચ યસ્યા બસ્તિપાર્શ્વશ્રોણિયોનિમુખેષુ શૂલં પુષ્પદર્શનં ચ સ્યાત્ ।
તાં મૃદુસુખશિશિરાસ્તરણશયનસ્થામીષદવનતશિરસં શીતપ્રદેહપરિષેકાદિભિરુપાચરેત્ ॥

તદ્યથા ।
સહસ્રધૌતેન સર્પિષાધોનાભેઃ સર્વતઃ પ્રદિહ્યાત્ ।
મધુકસિદ્ધસર્પિષા સુશીતેન પિચુમાપ્લાવ્ય યોનિસમીપે સ્થાપયેત્ ।
ગવ્યેન પયસા મધુકામ્બુના ન્યગ્રોધાદિકષાયેણ વા પરિષેચયેત્ ।
પરિપીતતત્સ્વરસાનિ ચ તૈલાનિ યોનૌ નિધાપયેત્ ।
તચ્છૃઙ્ગસિદ્ધસ્ય વા ક્ષીરસર્પિષઃ પિચુમ્ ॥

અતિસ્રવતિ તુ રક્તે તત એવાક્ષમાત્રં પ્રાશયેત્ ।
કેવલાદેવ વા ક્ષીરસર્પિષઃ ।
પદ્મોત્પલકુમુદકિઞ્જલ્કં ચ સમધુશર્કરં લેહયેત્ ॥

ધાતકીગૈરિકસર્જરસાઞ્જનચૂર્ણં વા મધુના ।
ન્યગ્રોધાદિત્વક્પ્રવાલકલ્કં વા ।
શશૈણહરિણરુધિરં વા સક્ષૌદ્રં પાયયેત્ ।
ઋદ્ધિવિદારીજીવન્તીર્વા પયસા ।
નીલોત્પલસિતાપક્વલોષ્ટચન્દનાદિ વા તણ્ડુલશાલૂકોદુમ્બરશલાટુન્યગ્રોધશૃઙ્ગાનિ વાઆજેન પયસા ॥

કશેરુકમૃણાલકશૃઙ્ગાટકકાશ્મર્યપરૂષકદ્રાક્ષાસારિવાપ્રપૌણ્ડરીકાનન્તોત્પલકદમ્બબીજક્વાથેન વા શર્કરામધુમધુરેણ શાલિચૂર્ણમ્ ।
જીવનીયશૃતં વા ક્ષીરમ્ ।
બલાતિબલાશાલિષષ્ટિકેક્ષુમૂલકાકોલીશૃતેન પયસા સમધુશર્કરેણ રક્તશાલ્યોદનં સુશીતં ભોજયેત્ ।
શીતવીર્યજાઙ્ગલરસેન વા ।
રક્તપિત્તક્રિયાશ્ચ શોધનવર્જ્યાઃ પ્રયુઞ્જીત ।
સૌમ્યાશ્ચ મનો ઽનુકૂલાઃ કથાઃ ॥

અદૃષ્ટશોણિતાં તુ મધુકપયસ્યાસુરદારુભિઃ સિદ્ધં પયઃ પાયયેત્ ।
તામ્રવલ્યશ્મન્તકશતાવરીપયસ્યાભિર્વા ।
વિદાર્યાદિગણેન વા ।
શ્વદંષ્ટ્રાસ્વરસક્ષીરસિદ્ધં વા સર્પિઃ ।
પલાણ્ડુરસસિદ્ધં વા સક્ષૌદ્રમ્ ॥

અસમ્પૂર્ણત્રિમાસાયાસ્તુ પુષ્પદર્શને ગર્ભઃ પ્રાયો ન તિષ્ઠત્યસઞ્જાતસારત્વાત્ ॥

આમાન્વયે ચોર્ધ્વમપિ વિરુદ્ધોપક્રમત્વાત્ ।
તત્ર રૂક્ષશીતાનિ પ્રયુઞ્જીત ॥

તદ્યથા ।
પ્રાગુપવાસં તતો દુરાલભામૃતોશીરપર્પટકઘનચન્દનાતિવિષાબલાકટ્વઙ્ગધાન્યાકક્વાથપાનમ્ ।
તૃણધાન્યશાલિષષ્ટિકપેયામશનં ચ મુદ્ગાદિયૂષૈઃ ।
જિતે ત્વામે સ્નિગ્ધશીતાનિ પૂર્વવત્ ॥

આમગર્ભે તુ પતિતે મદ્યાનામન્યતમં સામર્થ્યતઃ પાયયેત્ ।
ગર્ભકોષ્ઠવિશુધ્યર્થમાર્તિવિસ્મરણાર્થં ચ ।
અમદ્યપાં પાચનીયદ્રવ્યોપહિતાભિઃ સ્નેહલવણવર્જ્યાભિઃ સતિલાભિરુદ્દાલકાદિયવાગૂભિરુપાચરેદ્યાવન્તો માસાસ્તાવન્ત્યહાનીતિ ॥

તતઃ પ્રીણનૈર્બલાનુરક્ષિભિરસ્નેહૈરાહારૈરાદોષધાતુક્લેદશુદ્ધેઃ ।
આમગર્ભશેષેણ હિ પુનઃપુનરકુશલમનુષજ્યેત ।
તસ્માત્તીક્ષ્ણૈરનવશેષયન્નુપાચરેત્ ।
તતઃ પરં સ્નેહપાનૈર્બસ્તિભિરાહારૈશ્ચ દીપનીયપાચનીયજીવનીયબૃંહણીયમધુરવાતહરૈરિતિ ॥

યસ્યાઃ પુનર્મહતિ જાતસારે ગર્ભે વર્જ્યાનામવર્જનાત્ પુષ્પદર્શનં સ્યાદન્યદ્વા યોનિસ્રવણમ્ ।
તસ્યાસ્તન્નિમિત્તં વાયુઃ પ્રકુપિતઃ પિત્તશ્લેષ્માણૌ પરિગૃહ્ય ગર્ભસ્ય રસવહાં નાડીં પ્રતિપીડ્યાવતિષ્ઠતે ।
તતો નાડ્યાં દોષૈઃ કુલ્યાયામિવ તૃણપત્રાદિભિઃ પ્રતિચ્છન્નાયાં રસસ્યાસમ્યગ્વહનાદ્ગર્ભો વૃદ્ધિમનાપ્નુવન્નુપવિશત્યુપશુષ્યતિ વા ॥

તત્ર યસ્યાઃ કાદાચિત્કાર્તવપરિસ્રાવાવલ્પૌ ચ દૃશ્યેતે સતતં ચ ગર્ભઃ પ્રાપ્તાત્પરિમાણાદપરિહીયમાન એવ સ્ફુરતિ ।
ન ચ કુક્ષિર્વિવર્ધતે ।
તમુપવિષ્ટકમિત્યાચક્ષતે ।
યદા તુ પ્રતિમાસમાર્તવં પ્રત્યહં વા પરિસ્રવણં નાત્યલ્પં ચ તથા પરિહીયમાણો ગર્ભશ્ચિરાત્ કિઞ્ચિત્ સ્પન્દતે ।
કુક્ષિશ્ચ વૃદ્ધો ઽપિ પરિહીયતે ।
તદુપશુષ્કકં નાગોદરં ચ ॥

તૌ તુ માતુરાહારતેજસાલ્પેનાપ્યાય્યમાનૌ યદા પુષ્ટૌ સ્યાતાં કેશદશનાદિયુક્તૌ ।
તદા વર્ષગણૈરપિ પ્રમદા પ્રસૂયત એવ ॥

તત્ર વાતેનોપવિષ્ટકોપશુષ્કકયોર્વાયુઃ પ્રતિહન્યતે સશબ્દં ફેનિલં વિચ્છિન્નં શકૃદુપવેશ્યતે મૂત્રમુપરુધ્યતે કટીપૃષ્ઠહૃદયેષુ વેદના જૃમ્ભા નિદ્રાનાશો ઽભીક્ષ્ણં પ્રતિશ્યાયઃ શુષ્કકાસઃ સાદઃ ક્ષ્વેડેતે ઇવ કર્ણૌ તુદ્યેતે ઇવ શઙ્ખૌ પિપીલિકાભિરિવ સંસૃજ્યતે શરીરં પરિકૃન્તન્નિવ વાયુર્ભ્રમતિ કુક્ષૌ તમ ઇવ પ્રવેશ્યતે દુઃખેનાન્નસ્ય જરણમહરહઃ પરિહાનિઃ સ્ફુટિતવિવર્ણપરુષત્વક્ત્વં ચ ભવતિ ॥

પિત્તેન તામ્રહરિતમુપવેશ્યતે ધૂમકો ઽમ્લકશ્છર્દિર્મૂર્છા કુક્ષિહૃદયદાહઃ પીતરક્તગોમૂત્રાભનેત્રમૂત્રનખત્વક્ત્વં કાલી દુર્બલા નિત્યશૂના ચ નારી ભવતિ ॥

શ્લેષ્મણા મધુરાસ્યત્વમુત્ક્લેશઃ શ્લેષ્મોદ્વમનં ભક્તદ્વેષઃ શ્વેતહસ્તપાદનેત્રતા કાસઃ શ્વાસશ્ચ ॥

તયોર્જીવનીયબૃંહણીયમધુરૌષધસિદ્ધાનાં સંપિષામુપયોગઃ ।
તથા પયસાં રસાનામામગર્ભાણાં ચ ગર્ભવૃદ્ધિકરઃ ।
તથા સમ્ભોજનમેતૈરેવ ચ ઘૃતાદિભિઃ ।
સુભિક્ષાયા અભીક્ષ્ણં યાનવાહનાપવર્જનબૃંહણૈરુપપાદનમ્ ॥

અથ વિશેષેણ વાતે પૂર્વમેવ સૈન્ધબોપહિતં ક્ષીરબસ્તિં દત્વા શીતોદકસ્નાતાં મૃદુ શાલ્યોદનં ભોજયેત્ ।
તતો વિદાર્યાદિગણસાધિતેન સંષિષાનુવાસયેત્ ।
નિવાતં ચ સેવેત ।
પિત્તે મધુકવિદારીનિર્યૂહસિદ્ધં પયઃ પિબેત્ ।
તિસ્રઃ સ્થૂલકુક્કુટીર્નિસ્તુષમાષાઢકં ચ ક્ષીરોદકેનોલૂખલે સઙ્ક્ષુદ્ય તદ્રસેન સર્પિષા ચ તિત્તિરિકપિઞ્જલાન્યતરરસં સાઘયિત્વા પાયયેદુપવિષ્ટકવિવર્ધનાર્થમુપશુષ્કકબૃંહણાર્થં ચ ।
અજાસંપિષા ક્ષીરેણ જીવનીયૈશ્ચ સંસ્કૃતાં યવાગૂં પિબેત્ ॥

પયસ્યાકાકોલીદ્વયસુનિષણ્ણકકલ્કેન પયસા ચ સર્પિર્વિપાચયેત્ ।
તત્ કાલ્યં ક્ષીરાનુપાનમુપયુઞ્જીત ।
આમગર્ભરસેન ચાશ્નીયાત્ ।
તાનેવ ચ તત્ર ભૃષ્ટાન્ ભક્ષયેત્ ।
જલચરમાંસાનિ ચ ।
કફે ત્વાનૂપૌદકપિશિતોપદંશામચ્છસુરાં ત્રિરાત્રં પઞ્ચરાત્રં સપ્તરાત્રં વા પિબેત્ ॥

તિલમુદ્ગમાષલવણાબિલ્વપાત્રૈઃ પઞ્ચભિર્ઘૃતપાત્રં સંયોજ્ય સ્વનુગુપ્તં નિધાપયેત્ ।
તતઃ પ્રાતઃ પિણ્ડં બિલ્વમાત્રં શૃતશીતચ્છાગદુગ્ધાનુપાનં વાશ્નીયાત્ ।
અત્રૈવ વા બદરચૂર્ણપાત્રમપિ નિદધ્યાત્ ।
એવમવૃદ્ધૌ તીક્ષ્ણૈર્વિરેચયેદપરાપાતનીયૈશ્ચ પાતયેત્ ॥

યસ્યાઃ પુનર્વાતોપસૃષ્ટસ્રોતસિ લીનો ગર્ભઃ પ્રસુપ્તો ન સ્પન્દતે તં લીનમિત્યાહુઃ ।
તત્ર શ્યેનોત્ક્રોશગોમત્સ્યગોધાશિખિકુક્કુટતિત્તિરીણામન્યતમસ્ય રસેન ભૂરિસર્પિષ્કેણ માષયૂષેણ વા ઘૃતાઢ્યેન રક્તશાલ્યોદનં ભોજયેત્ ।
સક્તૂન્વા તિલમાષબિલ્વશલાટુયુક્તાન્ પયસા પાયયેત્ ।
મેદ્યમાંસોપદંશં વા માર્દ્વીકમ્ ।
તૈલેન ચાભીક્ષ્ણમુદરવઙ્ક્ષણોરુકટીપાર્શ્વપૃષ્ઠાન્યભ્યજ્યાત્ ।
મુહુર્મુહુશ્ચૈનાં હર્ષયેત્ ।
પૂર્વોક્તં ચેક્ષેત ।
યસ્યાઃ પુનરુદાવર્તવિબન્ધઃ સ્યાત્તાં વાતહરસ્નિગ્ધાન્નપાનૈરુપાચરેત્ ॥

અષ્ટમે તુ માસે મધુકસિદ્ધેન તૈલેનાનુવાસયેત્ ।
તદસિદ્ધૌ વીરણશાલિકુશકાશેક્ષુબાલિકાવેતસપરિવ્યાધમૂલાનાં ભૂતીકાનન્તાકાશ્મર્યપરૂષકમધૂકમધુકમૃદ્વીકાનાં ચ પયસાર્ધોદકેનોદ્ગૃહ્ય રસં તેન પ્રિયાલબિભીતકમજ્જતિલકલ્કયુક્તેનેષલ્લવણોષ્ણેન નિરૂહયેત્ ।
વિગતવિબન્ધાં ચ સ્નાતાશિતાં સાયં તેનૈવ તૈલેનાનુવાસયેત્ ॥

ઉદાવર્તો હિ સમુપેક્ષિતઃ સહસા સગર્ભાં ગર્ભિણીમતિપાતયેત્ ॥

યસ્યાઃ પુનરતિમાત્રદોષોપચયાદ્યથોક્તૈર્વા વ્યવાયાદિભિરન્યૈર્વા વ્યાધિભિઃ પૂર્વોપચિતેન વા જનન્યપત્યયોઃ કર્મણા બન્ધનાન્મુચ્યતે ગર્ભઃ ફલમિવ વૃન્તાત્ સ મુક્તબન્ધનો ગર્ભશય્યામતિક્રમ્ય યકૃત્પ્લીહાન્ત્રવિવરૈરવસ્રંસમાનઃ કોષ્ઠસઙ્ક્ષોભમાપાદયતિ ।
તતઃ કોષ્ઠસઙ્ક્ષોભાદ્વાયુરપાનો મૂઢઃ કુક્ષિબસ્તિપાર્શ્વોદરયોનિશૂલાનાહવિણ્મૂત્રસઙ્ગાનાપાદ્ય ગર્ભં ચ્યાવયતિ તરુણં શોણિતભાવેન ।
સો ઽભિહિતઃ પ્રાક્ ॥

વિવૃદ્ધે તુ ગર્ભે સ્તબ્ધં સ્તિમિતં શીતમશ્મગર્ભમિવોદરમાભાતિ ।
શૂલમધિકમુપજાયતે ન ચ સ્પન્દતે ગર્ભો નાવ્યઃ પ્રાદુર્ભવન્તિ ન સ્રવતિ યોનિરક્ષિણી ચાસ્યાઃ સ્રંસ્યેતે તથા ભૃશમરતિપરીતા વ્યથતે ઽન્યથા ચેષ્ટતે તામ્યતિ ભ્રામ્યતિ રોદિત્યહર્નિશં ન સ્વપિતિ પૂત્યુચ્છવાસા કૃચ્છ્રાચ્છ્રવસિત્યતિકષ્ટં પ્રાણિતિ જક્ષિતીત્યેવંવિધાં સ્ત્રિયં મૃતગર્ભાં વિદ્યાત્ ॥

તં તુ ગર્ભં કદાચિદસમ્યગપત્યપથમનેકધા પ્રતિપન્નં વિગુણેનેવ વાયુના ષીડિતં મોહિતં ચ મૂઢ ગર્ભમિત્યાહુઃ ।
વિગુણાનિલપ્રતિપીડનવૈચિત્ર્યાદસઙ્ખ્યગતિં ચ ॥

સમાસતસ્તુ ત્રિવિધા ગ....ર્ધ્વ ।
તિર્યઙ્ ન્યુબ્જા ચ ।
સંસ્થાનાનિ ષુનરષ્ટૌ ।
તાન્યત્રૈવોત્તરત્ર વક્ષ્યન્તે ॥

તેષુ સંવેષ્વપિ વિપરીતેન્દ્રિયાર્થામાક્ષેપયોનિ ભ્રંશસંવરણમક્કલશ્વાસભ્રમાભિપન્નાં શીતગાત્રાં પૂત્યુદ્ગારાં ચ વર્જયેત્ ॥

ન તુ ક્ષણમપ્યુપેક્ષેત ગર્ભશલ્યમ્ ।
તદ્ધિ નિરુચ્છ્વાસીકૃત્યાશુ જનનીં હન્યાત્ ॥

સચેતનશ્ચ ગર્ભઃ શસ્ત્રેણ વિદાર્યમાણો વિષમમઙ્ગાનિ વિક્ષિપેત્ ॥

તસ્માત્તત્સઙ્ગે સૂત્યઃ પ્રયતેરન્ પૂર્વોક્તાનિ ચ મન્ત્રૌષધાનિ પ્રયુઞ્જીત ।
ત્રિવિધસ્તુ સઙ્ગો ભવતિ ।
શિરસ્યંસે જઘને વા ॥

મૂઢગર્ભસ્ય તુ જરાયુપાતનસામાન્યં કર્મેત્યેકે ।
મન્ત્રાદિકર્માથર્વવેદવિહિતમિત્યેકે ।
દૃષ્ટકર્મણા શલ્યહર્ત્રા શલ્યાહરણમિત્યેકે ॥

ન ત્વતઃ કષ્ટતમમસ્તિ શસ્ત્રકર્મ ।
યતો યોનિયકૃત્પ્લીહાન્ત્રગર્ભશયાદીનાં મધ્યે તાનનુપહિંસતા સ્પર્શવતા શસ્ત્રમવચાર્યમુત્કર્ષણવ્યાવર્તમોત્કર્તચ્છેદનભેદનપીડનર્જૂકરણાનિ ચૈકેન પાણિના કાર્યાણિ ॥

તસ્માદીશ્વરમાપૃચ્છ્ય પરં ચ યત્નમાસ્થાય તદ્વિદ્યસહિતસ્તમુપક્રમેત્ ।
અક્રિયાયાં ધ્રુવં મરણમ્ ।
ઉપક્રમે સંશયઃ ।
તથોદરાશ્મરીપ્રભૃતીનપિ ॥

અથોત્તાનાયા વ્યાભુગ્નસક્થ્યા વસ્ત્રચુમ્બલોન્નમિતકટિપ્રદેશાયાશ્ચ ધન્વનાગવૃન્તિકાશાલ્મલીપિચ્છાઘૃતૈરભ્યજ્ય હસ્તં યોનિં ચ ગર્ભમાહરેત્ ॥

તત્ર સક્થિભ્યામાગતસ્યાનુલોમમાઞ્છનમેવ ।
એકસક્થિપ્રપન્નસ્યેતરં સક્થિઃ પ્રસાર્ય ।
સ્ફિગ્દેશાગતસ્ય સ્ફિગ્દેશં પ્રતિષિધ્યોર્ધ્વમુત્ક્ષિપ્ય સક્થિની પ્રસાર્ય ।
તિર્યગાગતસ્ય પરિઘસ્યેવાપરાર્ધમુત્ક્ષિપ્ય પૂર્વાર્ધમપત્યપથં પ્રત્યાર્જવમાનીય ।
પાર્શ્વાપવૃત્તશિરસો ઽસં પ્રતિપીડ્યોર્ધ્વમુત્ક્ષિપ્ય શિરોપત્યપથમાનીય ।
બાહુદ્વયપ્રપન્નસ્યોર્ધ્વમુત્પીડ્યાસૌ શિરોમૂઅમાનીય ॥

યસ્ત્વાભુગ્નમધ્યઃ પાણિપાદશિરોભિર્યોનિં પ્રતિપદ્યતે ।
યશ્ચાભુગ્ન એવૈકેન પાદેન યોનિં દ્વિતીયેન પાયુમ્ ।
તૌ મૂઢૌ હસ્તેનાહર્તુમશક્યાવિતિ શસ્ત્રમવચારયેત્ ॥

અથ સ્ત્રિયમાશ્વાસ્ય મણ્ડલાગ્રેણાઙ્ગુલિશસ્ત્રેણ વા વિદાર્ય શિરઃ કપાલાન્યાહૃત્ય ગર્ભશઙ્કુના ગૃહીત્વા ચિબુકે તાલુન્યુરસિ કક્ષ્યાયાં વાપહરેત્ ।
અભિન્નશિરસં ચાક્ષિકૂટે વા ।
તથાંસસક્તસ્યાંસદેશે બાહું છિત્વા દૃતેરિવાધ્માતસ્ય વાતપૂર્ણમુદરમવદાર્ય નિરસ્યાન્ત્રાણિ શિથિલીભૂતમાહરેત્ ।
જઘનસક્તસ્ય જઘનકપાલાનિ દારયિત્વેતિ ॥

અપિ ચ યદ્યદ્વાયુવશાદઙ્ગં સજ્જેદ્ગર્ભસ્ય ખણ્ડશઃ ।
તત્તચ્છિત્વા હરેત્સમ્યગ્રક્ષન્નારીં ચ યત્નતઃ ॥

અથાપતન્તીમપરાં પાતયેત્ પૂર્વવદ્ભિષક્ ।
એવં નિર્હૃતશલ્યાં તુ સિઞ્ચેદુષ્ણેન વારિણા ॥

દદ્યાદભ્યક્તદેહાયૈ યોનૌ સ્નેહપિચું તતઃ ।
યોનિર્મૃદુર્ભવેત્તેન શૂલં ચાસ્યાઃ પ્રશામ્યતિ ॥

દીપ્યકાતિવિષારાસ્નાહિઙ્ગ્વેલાપઞ્ચકોલકાત્ ।
ચૂર્ણં સ્નેહેન કલ્કં વા ક્વાથં વા પાયયેત્તતઃ ॥

કટુકાતિવિષાપાઠાશાકત્વગ્ધિઙ્ગુતૈજનીઃ ।
તદ્વચ્ચ દોષસ્યન્દાર્થં વેદનોપશમાય ચ ॥

ત્રિરાત્રમેવં સપ્તાહં સ્નેહમેવ તતઃ પિબેત્ ।
સાયં પિબેદરિષ્ટં ચ તથા સુકૃતમાસવમ્ ॥

શિરીષકકુભક્વાથપિચૂન્યોનૌ ચ નિક્ષિપેત્ ॥

ઉપદ્રવાશ્ચ યે ઽન્યે સ્યુસ્તાન્યથાસ્વમુપાચરેત્ ।
પયો વાતહરૈઃ સિદ્ધં દશાહં ભોજને હિતમ્ ॥

રસો દશાહં ચ પરં લઘુપથ્યાલ્પભોજના ॥

સ્નેહાભ્યઙ્ગપરા સ્નેહાન બલાતૈલાદિકાન્ ભજેત્ ।
ઊર્ધ્વં ચતુર્ભ્યો માસેભ્યઃ સા ક્રમેણ સુખાનિ ચ ॥

અથ બલાતૈલમુપદેક્ષ્યામઃ ।
બલામૂલકષાયસ્ય ભાગાઃ ષટ્ તાવન્ત એવ પયસો યવકોલકુલત્થદશમૂલકષાયસ્ય ભાગો ભાગશ્ચતુર્દશસ્તૈલસ્ય તત્સર્વમૈકધ્યં કૃત્વા શ્લક્ષ્ણપિષ્ટાનિ ચાવાપ્ય કાકોલીક્ષીરકાકોલીજીવકર્ષભકમુદ્ગપર્ણીમાષપર્ણી મોદામહામેદાક્ષીરશુક્લામધુકદેવદારુમઞ્જિષ્ઠાચન્દનસારિવાતગરકુષ્ઠશતાવર્યશ્વગન્ધાપુનર્નવાશતપુષ્પાવરાપત્રરસસરલશૈલેયૈલાવચાગરુકાલાનુસારીસૈન્ધવાનિ શનૈર્મૃદ્વગ્નિના સાધયિત્વા સુભાજને ઽનુગુપ્તં નિદધ્યાદેષ ભગવતો ધન્વન્તરેરભિમતસ્તૈલરાજો રાજ્ઞાં રાજમાત્રાણાં સૂતિકાનાં કૃશાનાં શિશૂનામતીતવયસાં સુકુમારાણાં શૂલિનાં મહાગ્રહગૃહીતાનાં દીર્ઘરોગક્ષપિતવપુષાં મર્મવિદ્ધપતિતાભિહતભગ્નવિશ્લિષ્ટદેહાનાં દૈવોપઘાતાભિશપ્તમનોજ્વરપરીતાનાં પાનનાવનાભ્યઙ્ગબસ્તિષુ પ્રયોજ્યઃ ।
તેન બલપૌરુષસ્મૃતિમતિમેધાગ્નિવીર્યૌજાંસિ વિવર્ધન્તે પક્ષાઘાતાક્ષેપકાર્દિતાદિવિવિધવાતવિકારગુલ્મહિક્કાશ્વાસકાસા નિવર્તન્તે ।
અહરહશ્ચોપયુજ્યમાને ષણ્માસાદાન્ત્રવૃદ્ધિઃ પ્રશામ્યતિ ચ વન્ધ્યા ચ પુત્રં ગુણવન્તમિચ્છયા લભત ઇતિ ।
ભવન્તિ ચાત્ર ॥

બસ્તિદ્વારે વિપન્નાયાઃ કુક્ષિઃ પ્રસ્પન્દતે યદિ ।
જન્મકાલે તતઃ શીઘ્રં પાટયિત્વોદ્ધરેચ્છિશુમ્ ॥

મધુકં શાકબીજં ચ પયસ્યા સુરદારુ ચ ।
અશ્મન્તકઃ કૃષ્ણતિલાસ્તામ્રવલ્લી શતાવરી ॥

વૃક્ષાદની પયસ્યા ચ લતા ચોત્પલસારિબા ।
અનન્તા સારિવા રાસ્ના પદ્મા ચ મધુયષ્ટિકા ॥

બૃહતીદ્વયકાશ્મર્યક્ષીરિશૃઙ્ગત્વચો ઘૃતમ્ ।
પૃશ્નિપર્ણી બલા શિગ્રુઃ શ્વદંષ્ટ્રા મધુપર્ણિકા ॥

શૃઙ્ગાટકં બિસં દ્રાક્ષા કશેરુમધુકં બલા ।
સપ્તૈતાન્ પયસા યોગાનર્ધશ્લોકસમાપનાન્ ॥

ક્રમાત્ સપ્તસુ માસેષુ ગર્ભે સ્રવતિ યોજયેત્ ।
કપિત્થબિલ્વબૃહતીપટોલેક્ષુનિદિગ્ધિકાત્ ॥

મૂલૈઃ શૃતં પ્રયુઞ્જીત ક્ષીરં માસે તથાષ્ટમે ।
નમમે સારિવાનન્તાપયસ્યામધુયષ્ટિભિઃ ॥

યોજયેદ્દશમે માસિ સિદ્ધં ક્ષીરં પયસ્યયા ।
અથવા યષ્ટિમધુકનાગરામરદારુભિઃ ॥