અષ્ટાધ્યાયી · અધ્યાય 8.1

સર્વસ્ય દ્વે

તસ્ય પરમ્ આમ્રેડિતમ્

અનુદાત્તં ચ

નિત્ય-વીપ્સયોઃ

પરેર્ વર્જને

પ્ર-સમ્-ઉપ-ઉદઃ પાદપૂરણે

ઉપર્યધ્યધસઃ સામીપ્યે

વાક્યાદેર્ આમન્ત્રિતસ્ય અસૂયા-સમ્મતિ-કોપ-કુત્સન-ભર્ત્સનેષુ

એકં બહુવ્રીહિવત્

આબાધે ચ

કર્મધારયવદ્ ઉત્તરેષુ

પ્રકારે ગુણવચનસ્ય

અકૃચ્છ્રે પ્રિય-સુખયોર્ અન્યતરસ્યામ્

યથાસ્વે યથાયથમ્

દ્વન્દ્વં રહસ્ય-મર્યાદાવચન-વ્યુત્ક્રમણ-યજ્ઞપાત્રપ્રયોગ-અભિવ્યક્તિષુ

પદસ્ય

પદાત્

અનુદાત્તં સર્વમ્ અપાદાદૌ

આમન્ત્રિતસ્ય ચ

યુષ્મદ્-અસ્મદોઃ ષષ્ઠી-ચતુર્થી-દ્વિતીયાસ્થયોર્ વાન્-નાવૌ

બહુવચનસ્ય વસ્-નસૌ

તેમયાવ્ એકવચનસ્ય

ત્વામૌ દ્વિતીયાયાઃ

ન ચ-વા-હ-અહ-એવયુક્તે

પશ્યાર્થૈશ્ ચ અનાલોચને

સપૂર્વાયાઃ પ્રથમાયા વિભાષા

તિઙો ગોત્રાદીનિ કુત્સન-આભીક્ષ્ણ્યયોઃ

તિઙ્ઙ્ અતિઙઃ

ન લુટ્

નિપાતૈર્ યદ્-યદિ-હન્ત-કુવિન્-નેચ્-ચેચ્-ચણ્-કચ્ચિદ્-યત્રયુતમ્

નહ પ્રત્યારમ્ભે

સત્યં પ્રશ્ને

અઙ્ગાપ્રાતિલોમ્યે

હિ ચ

છન્દસ્ય્ અનેકમ્ અપિ સાકાઙ્ક્ષમ્

યાવદ્-યથાભ્યામ્

પૂજાયાં ન અનન્તરમ્

ઉપસર્ગવ્યપેતં ચ

તુ-પશ્યપશ્યત-અહૈઃ પૂજાયામ્

અહો ચ

શેષે વિભાષા

પુરા ચ પરીપ્સાયામ્

નન્વ્ ઇત્ય્ અનુજ્ઞા-એષણાયામ્

કિં ક્રિયાપ્રશ્ને ઽનુપસર્ગમ્ અપ્રતિષિદ્ધમ્

લોપે વિભાષા

એહિ મન્યે પ્રહાસે લૃટ્

જાત્વપૂર્વમ્

કિંવૃત્તં ચ ચિદુત્તરમ્

આહો ઉતાહો ચ અનન્તરમ્

શેષે વિભાષા

ગત્યર્થ-લોટા લૃણ્ ન ચેત્ કારકં સર્વાન્યત્

લોટ્ ચ

વિભાષિતં સોપસર્ગમ્ અનુત્તમમ્

હન્ત ચ

આમ એકાન્તરમ્ આમન્ત્રિતમ્ અનન્તિકે

યદ્-ધિ-તુપરં છન્દસિ

ચન-ચિદ્-ઇવ-ગોત્રાદિ-તદ્ધિત-આમ્રેડિતેષ્વ્ અગતેઃ

ચાદિષુ ચ

ચ-વા-યોગે પ્રથમા

હેતિ ક્ષિયાયામ્

અહ+ઇતિ વિનિયોગે ચ

ચ-અહ-લોપ એવ+ઇત્ય્ અવધારણમ્

ચદિલોપે વિભાષા

વૈ-વાવ+ઇતિ ચ ચ્છન્દસિ

એકાન્યાભ્યાં સમર્થાભ્યામ્

યદ્વૃત્તાન્ નિત્યમ્

પૂજનાત્ પૂજિતમ્ અનુદાત્તં કાષ્ઠાદિભ્યઃ

સગતિર્ અપિ તિઙ્

કુત્સને ચ સુપ્ય્ અગોત્રાદૌ

ગતિર્ ગતૌ

તિઙિ ચ+ઉદાત્તવતિ

આમન્ત્રિતં પૂર્વમ્ અવિદ્યમાનવત્

ન આમન્ત્રિતે સમાનાધિકરણે સામાન્યવચનમ્

વિભાષિતં વિશેષવચને બહુવચનમ્