અર્થશાસ્ત્ર · અધ્યાય 04.9

સમાહર્તૃ.પ્રદેષ્ટારઃ પૂર્વમ્ અધ્યક્ષાણામ્ અધ્યક્ષ.પુરુષાણાં ચ નિયમનં કુર્યુઃ ॥

ખનિ.સાર.કર્મ.અન્તેભ્યઃ સારં રત્નં વા^અપહરતઃ શુદ્ધ.વધઃ ॥

ફલ્ગુ.દ્રવ્ય.કર્મ.અન્તેભ્યઃ ફલ્ગુ દ્રવ્યમ્ ઉપસ્કરં વા પૂર્વઃ સાહસ.દણ્ડઃ ॥

પણ્ય.ભૂમિભ્યો વા રાજ.પણ્યં માષ.મૂલ્યાદ્ ઊર્ધ્વમ્ આપાદ.મૂલ્યાદ્ ઇત્ય્ અપહરતો દ્વાદશ.પણો દણ્ડઃ, આ.દ્વિ.પાદ.મૂલ્યાદ્ ઇતિ ચતુર્.વિંશતિ.પણઃ, આ.ત્રિ.પાદ.મૂલ્યાદ્ ઇતિ ષટ્.ત્રિંશત્.પણઃ, આ.પણ.મૂલ્યાદ્ ઇત્ય્ અષ્ટ.ચત્વારિંશત્.પણઃ, આ.દ્વિ.પણ.મૂલ્યાદ્ ઇતિ પૂર્વઃ સાહસ.દણ્ડઃ, આ.ચતુષ્પણ.મૂલ્યાદ્ ઇતિ મધ્યમઃ, આ.અષ્ટ.પણ.મૂલ્યાદ્ ઇત્ય્ ઉત્તમઃ, આ.દશ.પણ.મૂલ્યાદ્
ઇતિ વધઃ ॥

કોષ્ઠ.પણ્ય.કુપ્ય.આયુધ.અગારેભ્યઃ કુપ્ય.ભાણ્ડ.ઉપસ્કર.અપહારેષ્વ્ અર્ધ.મૂલ્યેષુ એત એવ દણ્ડાઃ ॥

કોશ.ભાણ્ડ.અગાર.અક્ષ.શાલાભ્યશ્ ચતુર્.ભાગ.મૂલ્યેષુ એત એવ દ્વિ.ગુણા દણ્ડાઃ ॥

ચોરાણામ્ અભિપ્રધર્ષણે ચિત્રો ઘાતઃ ॥

ઇતિ રાજ.પરિગ્રહેષુ વ્યાખ્યાતમ્ ॥

બાહ્યેષુ તુ - પ્રચ્છન્નમ્ અહનિ ક્ષેત્ર.ખલ.વેશ્મ.આપણેભ્યઃ કુપ્ય.ભાણ્ડમ્ ઉપસ્કરં વા માષ.મૂલ્યાદ્ ઊર્ધ્વમ્ આ.પાદ.મૂલ્યાદ્ ઇત્ય્ અપહરતસ્ ત્રિ.પણો દણ્ડઃ, ગોમય.પ્રદેહેન વા પ્રલિપ્ય^અવઘોષણમ્^ આ.દ્વિ.પાદ.મૂલ્યાદ્ ઇતિ ષટ્.પણઃ, ગોમય.ભસ્મના વા પ્રલિપ્ય^અવઘોષણમ્, આ.ત્રિ.પાદ.મૂલ્યાદ્ ઇતિ નવ.પણઃ, ગોમય.ભસ્મના વા પ્રલિપ્ય^અવઘોષણમ્,
શરાવ.મેખલયા વા^ આ.પણ.મૂલ્યાદ્ ઇતિ દ્વાદશ.પણઃ, મુણ્ડનં પ્રવ્રાજનં વા^ આ.દ્વિ.પણ.મૂલ્યાદ્ ઇતિ ચતુર્.વિંશતિ.પણઃ, મુણ્ડસ્ય^ઇષ્ટકા.શકલેન પ્રવ્રાજનં વા^ આ.ચતુષ્.પણ.મૂલ્યાદ્ ઇતિ ષટ્.ત્રિંશત્.પણહ્^ આ.પઞ્ચ.પણ.મૂલ્યાદ્
ઇત્ય્ અષ્ટ.ચત્વારિંશત્.પણઃ, આ.દશ.પણ.મૂલ્યાદ્ ઇતિ પૂર્વઃ સાહસ.દણ્ડહ્^ આ.વિંશતિ.પણ.મૂલ્યાદ્ ઇત્ દ્વિશતહ્^ આ.ત્રિંશત્.પણ.મૂલ્યાદ્ ઇતિ પઞ્ચ.શતહ્^ આ.ચત્વારિંશત્.પણ.મૂલ્યાદ્ ઇતિ સાહસ્રહ્^ આ.પઞ્ચાશત્.પણ.મૂલ્યાદ્ ઇતિ વધઃ ॥

પ્રસહ્ય દિવા રાત્રૌ વા^આન્તર્યામિકમ્ અપહરતો^અર્ધ.મૂલ્યેષુ એત એવ દણ્ડાઃ ॥

પ્રસહ્ય દિવા રાત્રૌ વા સ-શસ્ત્રસ્ય^અપહરતશ્ ચતુર્.ભાગ.મૂલ્યેષુ એત એવ દ્વિ.ગુણા દણ્ડાઃ ॥

કુટુંબિક.અધ્યક્ષ.મુખ્ય.સ્વામિનાં કૂટ.શાસન.મુદ્રા.કર્મસુ પૂર્વ.મધ્ય.ઉત્તમ.વધા દણ્ડાઃ, યથા.અપરાધં વા ॥

ધર્મસ્થશ્ ચેદ્ વિવદમાનં પુરુષં તર્જયતિ ભર્ત્સયત્ય્ અપસારયત્ય્ અભિગ્રસતે વા પૂર્વમ્ અસ્મૈ સાહસ.દણ્ડં કુર્યાત્, વાક્.પારુષ્યે દ્વિ.ગુણમ્ ॥

પૃચ્છ્યં ન પૃચ્છતિ, અપૃચ્છ્યં પૃચ્છતિ, પૃષ્ટ્વા વા વિસૃજતિ, શિક્ષયતિ, સ્મારયતિ, પૂર્વં દદાતિ વા, ઇતિ મધ્યમમ્ અસ્મૈ સાહસ.દણ્ડં કુર્યાત્ ॥

દેયં દેશં ન પૃચ્છતિ, અદેયં દેશં પૃચ્છતિ, કાર્યમ્ અદેશેન^અતિવાહયતિ, છલેન^અતિહરતિ, કાલ.હરણેન શ્રાન્તમ્ અપવાહયતિ, માર્ગ.આપન્નં વાક્યમ્ ઉત્ક્રમયતિ, મતિ.સાહાય્યં સાક્ષિભ્યો દદાતિ, તારિત.અનુશિષ્ટં કાર્યં પુનર્ અપિ ગૃહ્ણાતિ, ઉત્તમમ્ અસ્મૈ સાહસ.દણ્ડં કુર્યાત્ ॥

પુનર્.અપરાધે દ્વિ.ગુણં સ્થાનાદ્ વ્યવરોપણં ચ ॥

લેખકશ્ ચેદ્ ઉક્તં ન લિખતિ, અનુક્તં લિખતિ, દુરુક્તમ્ ઉપલિખતિ, સૂક્તમ્ ઉલ્લિખતિ, અર્થ.ઉત્પત્તિં વા વિકલ્પયતિ, ઇતિ પૂર્વમ્ અસ્મૈ સાહસ.દણ્ડં કુર્યાદ્, યથા.અપરાધં વા ॥

ધર્મસ્થઃ પ્રદેષ્ટા વા હૈરણ્ય.દણ્ડમ્ અદણ્ડ્યે ક્ષિપતિ ક્ષેપ.દ્વિ.ગુણમ્ અસ્મૈ દણ્ડં કુર્યાત્, હીન.અતિરિક્ત.અષ્ટ.ગુણં વા ॥

શરીર.દણ્ડં ક્ષિપતિ શારીરમ્ એવ દણ્ડં ભજેત, નિષ્ક્રય.દ્વિ.ગુણં વા ॥

યં વા ભૂતમ્ અર્થં નાશયતિ અભૂતમ્ અર્થં કરોતિ તદ્.અષ્ટ.ગુણં દણ્ડં દદ્યાત્ ॥

ધર્મસ્થીયે ચારકે બન્ધન.અગારે વા શય્યા.આસન.ભોજન.ઉચ્ચાર.સંચાર.રોધ.બન્ધનેષુ ત્રિ.પણ.ઉત્તરા દણ્ડાઃ કર્તુઃ કારયિતુશ્ ચ ॥

ચારકાદ્ અભિયુક્તં મુઞ્ચતો નિષ્પાતયતો વા મધ્યમઃ સાહસ.દણ્ડઃ, અભિયોગ.દાનં ચ, બન્ધન.અગારાત્ સર્વ.સ્વં વધશ્ ચ ॥

બન્ધન.અગાર.અધ્યક્ષસ્ય સંરુદ્ધકમ્ અનાખ્યાય ચારયતશ્ ચતુર્.વિંશતિ.પણો દણ્ડઃ, કર્મ કારયતો દ્વિ.ગુણઃ, સ્થાન.અન્યત્વં ગમયતો^અન્ન.પાનં વા રુન્ધતઃ ષણ્.ણવતિર્ દણ્ડઃ, પરિક્લેશયત ઉત્કોટયતો વા મધ્યમઃ સાહસ.દણ્ડઃ, ઘ્નતઃ સાહસ્રઃ ॥

પરિગૃહીતાં દાસીમ્ આહિતિકાં વા સંરુદ્ધિકામ્ અધિચરતઃ પૂર્વઃ સાહસ.દણ્ડઃ, ચોર.ડામરિક.ભાર્યાં મધ્યમઃ, સંરુદ્ધિકામ્ આર્યામ્ ઉત્તમઃ ॥

સંરુદ્ધસ્ય વા તત્ર^એવ ઘાતઃ ॥

તદ્ એવ^અક્ષણ.ગૃહીતાયામ્ આર્યાયાં વિદ્યાત્, દાસ્યાં પૂર્વઃ સાહસ.દણ્ડઃ ॥

ચારકમ્ અભિત્ત્વા નિષ્પાતયતો મધ્યમઃ, ભિત્ત્વા વધઃ, બન્ધન.અગારાત્ સર્વ.સ્વં વધશ્ ચ ॥
કz04.9.28અબ્। એવમ્ અર્થ.ચરાન્ પૂર્વં રાજા દણ્ડેન શોધયેત્ ।
કz04.9.28ચ્દ્। શોધયેયુશ્ ચ શુદ્ધાસ્ તે પૌર.જાનપદાન્ દમૈઃ ॥એ
(ઋએદેમ્પ્તિઓન્ fરોમ્ થે ચુત્તિન્ગ્ ઓf ઇન્દિવિદુઅલ્ લિમ્બ્સ્)