અર્થશાસ્ત્ર · અધ્યાય 03.19

દણ્ડ.પારુષ્યં સ્પર્શનમ્ અવગૂર્ણં પ્રહતમ્ ઇતિ ॥

નાભેર્ અધઃ.કાયં હસ્ત.પઙ્ક.ભસ્મ.પાંસુભિર્ ઇતિ સ્પૃશતસ્ ત્રિ.પણો દણ્ડઃ, તૈર્ એવ^અમેધ્યૈઃ પાદ.ષ્ઠીવિકાભ્યાં ચ ષટ્.પણઃ, છર્દિ.મૂત્ર.પુરીષ.આદિભિર્ દ્વાદશ.પણઃ ॥

નાભેર્ ઉપરિ દ્વિ.ગુણાઃ, શિરસિ ચતુર્.ગુણાઃ સમેષુ ॥

વિશિષ્ટેષુ દ્વિ.ગુણાઃ, હીનેષ્વ્ અર્ધ.દણ્ડાઃ, પર.સ્ત્રીષુ દ્વિ.ગુણાઃ, પ્રમાદ.મદ.મોહ.આદિભિર્ અર્ધ.દણ્ડાઃ ॥

પાદ.વસ્ત્ર.હસ્ત.કેશ.અવલમ્બનેષુ ષટ્.પણ.ઉત્તરા દણ્ડાઃ ॥

પીડન.આવેષ્ટન.અઞ્ચન.પ્રકર્ષણ.અધ્યાસનેષુ પૂર્વઃ સાહસ.દણ્ડઃ ॥

પાતયિત્વા^અપક્રામતો^અર્ધ.દણ્ડઃ ॥

શૂદ્રો યેન^અઙ્ગેન બ્રાહ્મણમ્ અભિહન્યાત્ તદ્ અસ્યચ્^છેદયેત્ ॥

અવગૂર્ણે નિષ્ક્રયઃ, સ્પર્શે^અર્ધ.દણ્ડઃ ॥

તેન ચણ્ડાલ.અશુચયો વ્યાખ્યાતઃ ॥

હસ્તેન^અવગૂર્ણે ત્રિ.પણ.અવરો દ્વાદશ.પણ.પરો દણ્ડઃ, પાદેન દ્વિ.ગુણઃ, દુઃખ.ઉત્પાદનેન દ્રવ્યેણ પૂર્વઃ સાહસ.દણ્ડઃ, પ્રાણ.આબાધિકેન મધ્યમઃ ॥

કાષ્ઠ.લોષ્ટ.પાષાણ.લોહ.દણ્ડ.રજ્જુ.દ્રવ્યાણામ્ અન્યતમેન દુઃખમ્ અશોણિતમ્ ઉત્પાદયતશ્ ચતુર્વિંશતિ.પણો દણ્ડઃ, શોણિત.ઉત્પાદને દ્વિ.ગુણઃ, અન્યત્ર દુષ્ટ.શોણિતાત્ ॥

મૃત.કલ્પમ્ અશોણિતં ઘ્નતો હસ્ત.પાદ.પારઞ્ચિકં વા કુર્વતઃ પૂર્વઃ સાહસ.દણ્ડઃ, પાણિ.પાદ.દન્ત.ભઙ્ગે કર્ણ.નાસ.આચ્છેદને વ્રણ.વિદારણે ચ્ચ, અન્યત્ર દુષ્ટ.વ્રણેભ્યઃ ॥

સક્થિ.ગ્રીવ.આભઞ્જને નેત્ર.ભેદને વા વાક્ય.ચેષ્ટા.ભોજન.ઉપરોધેષુ ચ મધ્યમઃ સાહસ.દણ્ડઃ સમુત્થાન.વ્યયશ્ ચ ॥

વિપત્તૌ કણ્ટક.શોધનાય નીયેત ॥

મહા.જનસ્ય^એકં ઘ્નતઃ પ્રત્યેકં દ્વિ.ગુણો દણ્ડઃ ॥

"પર્યુષિતઃ કલહો^અનુપ્રવેશો વા ન^અભિયોજ્યઃ" ઇત્ય્ આચાર્યાઃ ॥

ન^અસ્ત્ય્ અપકારિણો મોક્ષ ઇતિ કૌટિલ્યઃ ॥

"કલહે પૂર્વ.આગતો જયતિ, અક્ષમમાણો હિ પ્રધાવતિ" ઇત્ય્ આચાર્યાઃ ॥

ન^ઇતિ કૌટિલ્યઃ ॥

પૂર્વં પશ્ચાદ્ વા^અભિગતસ્ય સાક્ષિણઃ પ્રમાણમ્, અસાક્ષિકે ઘાતઃ કલહ.ઉપલિઙ્ગનં વા ॥

ઘાત.અભિયોગમ્ અપ્રતિબ્રુવતસ્ તદ્ અહર્ એવ પશ્ચાત્.કારઃ ॥

કલહે દ્રવ્યમ્ અપહરતો દશ.પણો દણ્ડઃ, ક્ષુદ્રક.દ્રવ્ય.હિંસાયાં તચ્ ચ તાવચ્ ચ દણ્ડઃ, સ્થૂલક.દ્રવ્ય.હિંસાયાં તચ્ ચ દ્વિ.ગુણશ્ ચ દણ્ડઃ, વસ્ત્ર.આભરણ.હિરણ્ય.સુવર્ણ.ભાણ્ડ.હિંસાયાં તચ્ ચ પૂર્વશ્ ચ સાહસ.દણ્ડઃ ॥

પર.કુડ્યમ્ અભિઘાતેન ક્ષોભયતસ્ ત્રિ.પણો દણ્ડઃ, છેદન.ભેદને ષટ્.પણઃ, પ્રતીકારશ્ ચ ॥

દુઃખ.ઉત્પાદનં દ્રવ્યમ્ અન્ય.વેશ્મનિ પ્રક્ષિપતો દ્વાદશ.પણો દણ્ડઃ, પ્રાણ.આબાધિકં પૂર્વઃ સાહસ.દણ્ડઃ ॥

ક્ષુદ્ર.પશૂનાં કાષ્ઠ.આદિભિર્ દુઃખ.ઉત્પાદને પણો દ્વિ.ગુણો વા દણ્ડઃ, શોણિત.ઉત્પાદને દ્વિ.ગુણઃ ॥

મહા.પશૂનામ્ એતેષ્વ્ એવ સ્થાનેષ્વ્ દ્વિ.ગુણો દણ્ડઃ સમુત્થાન.વ્યયશ્ ચ ॥

પુર.ઉપવન.વનસ્પતીનાં પુષ્પ.ફલચ્.છાયાવતાં પ્રરોહચ્.છેદને ષટ્.પણઃ, ક્ષુદ્ર.શાખાચ્.છેદને દ્વાદશ.પણઃ, પીન.શાખાચ્.ચ્છેદને ચતુર્.વિંશતિ.પણઃ, સ્કન્ધ.વધે પૂર્વઃ સાહસ.દણ્ડઃ, સમુચ્છિત્તૌ મધ્યમઃ ॥

પુષ્પ.ફલચ્.છાયાવદ્.ગુલ્મ.લતાસ્વ્ અર્ધ.દણ્ડાઃ, પુણ્ય.સ્થાન.તપો.વન.શ્મશાન.દ્રુમેષુ ચ ॥
કz03.19.30અબ્। સીમ.વૃક્ષેષુ ચૈત્યેષુ દ્રુમેષ્વ્ આલક્ષિતેષુ ચ ।
કz03.19.30ચ્દ્। ત એવ દ્વિ.ગુણા દણ્ડાઃ કાર્યા રાજ.વનેષુ ચ ॥એ
(ઙમ્બ્લિન્ગ્ અન્દ્ બેત્તિન્ગ્)
(ંઇસ્ચેલ્લનેઓઉસ્)