અર્થશાસ્ત્ર · અધ્યાય 02.24

સીતા.અધ્યક્ષઃ કૃષિ.તન્ત્ર.શુલ્બ.વૃક્ષ.આયુર્.વેદજ્ઞસ્ તજ્.જ્ઞ.સખો વા સર્વ.ધાન્ય.પુષ્પ.ફલ.શાક.કન્દ.મૂલ.વાલ્લિક્ય.ક્ષૌમ.કાર્પાસ.બીજાનિ યથા.કાલં ગૃહ્ણીયાત્ ॥

બહુ.હલ.પરિકૃષ્ટાયાં સ્વ.ભૂમૌ દાસ.કર્મ.કર.દણ્ડ.પ્રતિકર્તૃભિર્ વાપયેત્ ॥

કર્ષણ.યન્ત્ર.ઉપકરણ.બલીવર્દૈશ્ ચ^એષામ્ અસઙ્ગં કારયેત્, કારુભિશ્ ચ કર્માર.કુટ્ટાક.મેદક.રજ્જુ.વર્તક.સર્પ.ગ્રાહ.આદિભિશ્ ચ ॥

તેષાં કર્મ.ફલ.વિનિપાતે તત્.ફલ.હાનં દણ્ડઃ ॥

ષોડશ.દ્રોણં જાઙ્ગલાનાં વર્ષ.પ્રમાણમ્, અધ્યર્ધમ્ આનૂપાનાં દેશ.વાપાનામ્, અર્ધ.ત્રયોદશ^અશ્મકાનામ્, ત્રયોવિંશતિર્ અવન્તીનામ્, અમિતમ્ અપર.અન્તાનાં હૈમન્યાનાં ચ, કુલ્યા.આવાપાનાં ચ કાલતઃ ॥

વર્ષ.ત્રિ.ભાગઃ પૂર્વ.પશ્ચિમ.માસયોઃ, દ્વૌ ત્રિ.ભાગૌ મધ્યમયોઃ - સુષમા.રૂપમ્ ॥

તસ્ય^ઉપલધિર્ બૃહસ્પતેઃ સ્થાન.ગમન.ગર્ભ.આધાનેભ્યઃ શુક્ર.ઉદય.અસ્તમય.ચારેભ્યઃ સૂર્યસ્ય પ્રકૃતિ.વૈકૃતાચ્ ચ ॥

સૂર્યાદ્ બીજ.સિદ્ધિઃ, બૃહસ્પતેઃ સસ્યાનાં સ્તમ્બ.કારિતા, શુક્રાદ્ વૃષ્ટિઃ । ઇતિ ॥
કz02.24.09અબ્। ત્રયઃ સપ્ત.અહિકા મેઘા અશીતિઃ કણ.શીકરાઃ ।
કz02.24.09ચ્દ્। ષષ્ટિર્ આતપ.મેઘાનામ્ એષા વૃષ્ટિઃ સમા હિતા ॥
કz02.24.10અબ્। વાતમ્ આતપ.યોગં ચ વિભજન્ યત્ર વર્ષતિ ।
કz02.24.10ચ્દ્। ત્રીન્ કરીષાંશ્ ચ જનયંસ્ તત્ર સસ્ય.આગમો ધ્રુવઃ ॥

તતઃ પ્રભૂત.ઉદકમ્ અલ્પ.ઉદકં વા સસ્યં વાપયેત્ ॥

શાલિ.વ્રીહિ.કોદ્રવ.તિલ.પ્રિયઙ્ગુ.ઉદારક.વરકાઃ પૂર્વ.વાપાઃ ॥

મુદ્ગ.માષ.શૈમ્બ્યા મધ્ય.વાપાઃ ॥

કુસુમ્ભ.મસૂર.કુલત્થ.યવ.ગો.ધૂમ.કલાય.અતસી.સર્ષપાઃ પશ્ચાદ્.વાપાઃ ॥

યથા.ઋતુ.વશેન વા બીજ.વાપાઃ ॥

ઇક્ષવો હિ બહ્વ્.આબાધા વ્યય.ગ્રાહિણશ્ ચ ॥

ફેન.આઘાતો વલ્લી.ફલાનામ્, પરીવાહ.અન્તાઃ પિપ્પલી.મૃદ્વીક.ઇક્ષૂણામ્, કૂપ.પર્યન્તાઃ શાક.મૂલાનામ્, હરણી.પર્યન્તા હરિતકાનામ્, પાલ્યો લવાનાં ગન્ધ.ભૈષજ્ય.ઉશીર.હ્રીબેર.પિણ્ડાલુક.આદીનામ્ ॥

યથા.સ્વં ભૂમિષુ ચ સ્થાલ્યાશ્ ચ^આનૂપ્યાશ્ ચ^ઓષધીઃ સ્થાપયેત્ ॥

તુષાર.પાયન.મુષ્ણ.શોષણં ચ^આ.સપ્ત.રાત્રાદ્ ઇતિ ધાન્ય.બીજાનામ્, ત્રિ.રાત્રં વા પઞ્ચ.રાત્રં વા કોશી.ધાન્યાનામ્, મધુ.ઘૃત.સૂકર.વસાભિઃ શકૃદ્.યુક્તાભિઃ કાણ્ડ.બીજાનાં છેદ.લેપો, મધુ.ઘૃતેન કન્દાનામ્, અસ્થિ.બીજાનાં શકૃદ્.આલેપઃ, શાખિનાં ગર્ત.દાહો ગો.અસ્થિ.શકૃદ્ભિઃ કાલે દૌહ્ર્દં ચ ॥

પ્રરૂઢાંશ્ ચ^અશુષ્ક.કટુ.મત્સ્યાંશ્ ચ સ્નુહિ.ક્ષીરેણ પાયયેત્ ॥
કz02.24.26અબ્। કાર્પાસ.સારં નિર્મોકં સર્પસ્ય ચ સમાહરેત્ ।
કz02.24.26ચ્દ્। ન સર્પાસ્ તત્ર તિષ્ઠન્તિ ધૂમો યત્ર^એષ તિષ્ઠતિ ॥

સર્વ.જીજાનાં તુ પ્રથમ.વાપે સુવર્ણ.ઉદક.સમ્પ્લુતાં પૂર્વ.મુષ્ટિં વાપયેદ્, અમું ચ મન્ત્રં બ્રૂયાત્ - "પ્રજાપતયે કાશ્યપાય દેવાય ચ નમઃ સદા । સીતા મે ઋધ્યતાં દેવી બીજેષુ ચ ધનેષુ ચ ॥

ષણ્ડ.વાટ.ગો.પાલક.દાસ.કર્મ.કરેભ્યો યથા.પુરુષ.પરિવાપં ભક્તં કુર્યાત્, સ-પાદ.પણિકં ચ માસં દદ્યાત્ ॥

કર્મ.અનુરૂપં કારુભ્યો ભક્ત.વેતનમ્ ॥

પ્રશીર્ણં ચ પુષ્પ.ફલં દેવ.કાર્ય.અર્થં વ્રીહિ.યવમ્ આગ્રયણ.અર્થં શ્રોત્રિયાસ્ તપસ્વિનશ્ ચ^આહરેયુઃ, રાશિ.મૂલમ્ ઉઞ્છ.વૃત્તયઃ ॥
કz02.24.31અબ્। યથા.કાલં ચ સસ્ય.આદિ જાતં જાતં પ્રવેશયેત્ ।
કz02.24.31ચ્દ્। ન ક્ષેત્રે સ્થાપયેત્ કિંચિત્ પલાલમ્ અપિ પણ્ડિતઃ ॥
કz02.24.32અબ્। પ્રાકારાણાં સમુચ્છ્રયાન્ વલભીર્ વા તથા.વિધાઃ ।
કz02.24.32ચ્દ્। ન સંહતાનિ કુર્વીત ન તુચ્છાનિ શિરાંસિ ચ ॥
કz02.24.33અબ્। ખલસ્ય પ્રકરાન્ કુર્યાન્ મણ્ડલ.અન્તે સમાશ્રિતાન્ ।
કz02.24.33ચ્દ્। અનગ્નિકાઃ સ-ઉદકાશ્ ચ ખલે સ્યુઃ પરિકર્મિણઃ ॥એ
(ચોન્ત્રોલ્લેર્ ઓf સ્પિરિતુઅલ્ લિqઉઓર્સ્)