આપ્તમીમાંસા · શ્લોક 1-20

સમન્તભદ્ર: આપ્તમીમાંસા
દેવાગમનભોયાનચામરાદિવિભૂતયઃ ।
માયાવિષ્વપિ દૃશ્યન્તે નાતસ્ત્વમસિ નો મહાન્

અધ્યાત્મં બહિરપ્યેષ વિગ્રહાદિમહોદયઃ ।
દિવ્યઃ સત્યો દિવૌકસ્સ્વપ્યસ્તિ રાગાદિમત્સુ સઃ

તીર્થકૃત્સમયાનાં ચ પરસ્પરવિરોધતઃ ।
સર્વેષામાપ્તતા નાસ્તિ કશ્ચિદેવ ભવેદ્ગુરુઃ

દોષાવરણયોર્હાનિર્નિઃશેષાસ્ત્યતિશાયનાત્ ।
ક્વચિદ્યથા સ્વહેતુભ્યો બહિરન્તર્મલક્ષયઃ

સૂક્ષ્માન્તરિતદૂરાર્થાઃ પ્રત્યક્ષાઃ કસ્યચિદ્યથા ।
અનુમેયત્વતો ઽગ્ન્યાદિરિતિ સર્વજ્ઞસંસ્થિતિઃ

સ ત્વમેવાસિ નિર્દોષો યુક્તિશાસ્ત્રાવિરોધવાક્ ।
અવિરોધો યદિષ્ટં તે પ્રસિદ્ધેન ન બાધ્યતે

ત્વન્મતામૃતબાહ્યાનાં સર્વથૈકાન્તવાદિનામ્ ।
આપ્તાભિમાનદગ્ધાનાં સ્વેષ્ટં દૃષ્ટેન બાધ્યતે

કુશલાકુશલં કર્મ પરલોકશ્ચ ન ક્વચિત્ ।
એકાન્તગ્રહરક્તેષુ નાથ સ્વપરવૈરિષુ

ભાવૈકાન્તે પદાર્થાનામભાવાનામપહ્નવાત્ ।
સર્વાત્મકમનાદ્યન્તમસ્વરૂપમતાવકમ્

કાર્યદ્રવ્યમનાદિ સ્યાત્પ્રાગભાવસ્ય નિહ્નવે ।
પ્રધ્વંસસ્ય ચ ધર્મસ્ય પ્રચ્યવે ઽનન્તતાં વ્રજેત્

સર્વાત્મકં તદેકં સ્યાદન્યાપોહવ્યતિક્રમે ।
અન્યત્ર સમવાયેન વ્યપદિશ્યેત સર્વથા

અભાવૈકાન્તપક્ષે ઽપિ ભાવાપહ્નવવાદિનામ્ ।
બોધવાક્યં પ્રમાણં ન કેન સાધનદૂષણમ્

વિરોધાન્નોભયૈકાત્મ્યં સ્યાદ્વાદન્યાયવિદ્વિષામ્ ।
અવાચ્યતૈકાન્તે ઽપ્યુક્તિર્નાવાચ્યમિતિ યુજ્યતે

કથંચિત્તે સદેવેષ્ટં કથઞ્ચિદસદેવ તત્ ।
તથોભયમવાચ્યં ચ નયયોગાન્ન સર્વથા

સદેવ સર્વં કો નેચ્છેત્સ્વરૂપાદિચતુષ્ટયાત્ ।
અસદેવ વિપર્યાસાન્ન ચેન્ન વ્યવતિષ્ઠતે

ક્રમાર્પિતદ્વયાદ્ દ્વૈતં સહાવાચ્યમશક્તિતઃ ।
અવક્તવ્યોત્તરાઃ શેષાસ્ત્રયો ભઙ્ગાઃ સ્વહેતુતઃ

અસ્તિત્વં પ્રતિષેધ્યેનાવિનાભાવ્યેકધર્મિણિ ।
વિશેષણત્વાત્સાધર્મ્યં યથા ભેદવિવક્ષયા

નાસ્તિત્વં પ્રતિષેધ્યેનાવિનાભાવ્યેકધર્મિણિ ।
વિશેષણત્વાદ્વૈધર્મ્યં યથા ઽભેદવિવક્ષયા

વિધેયપ્રતિષેધ્યાત્મા વિશેષ્યઃ શબ્દગોચરઃ ।
સાધ્યધર્મો યથા હેતુરહેતુશ્ચાપ્યપેક્ષયા

શેષભઙ્ગાશ્ચ નેતવ્યા યથોક્તનયયોગતઃ ।
ન ચ કશ્ચિદ્વિરોધો ઽસ્તિ મુનીન્દ્ર તવ શાસને