આપસ્તમ્બગૃહ્યસૂત્ર (ટીકા સહિત) · અધ્યાય 56

આપ્ગ્સ્-તાત્_18.2:
ઇહ ચ ઽશઙ્ખિનમ્ઽઇત્યત્ર ફલવચનં, સર્વત્ર શ્રુતિતોર્ઽથતો વાવગતસ્ય કામિનઃ કર્મોપદેશઃ સામર્થ્યાત્ફલસિદ્ધ્યવગમપર્યન્ત ઇતિ પ્રદર્શયિતુમ્ ।
તેન ઽયક્ષ્મગૃહીતામ્ઽ(આપ.ગૃ.9-10) ઇત્યાદૌ ફલવચનાભોવે ઽપ્યુપદોશઃ કામ્યસિદ્ધિપર્યન્ત એવ ।
કેચિત્- એવમેતસ્મિન્ કર્મણિ ત્રિસન્ધ્યં કૃતે, અગદો ભવતિ ।
યદિ ન ભવતિ તદા પુનરપ્યેતત્કર્મ કર્તવ્યં, યાવદગદો ભવતિ ઇતિ ।
નૈતત્, સ્વાભિમતાભ્યાસબોધકશબ્દાભાવાત્

શઙ્ખિનં કુમારં તપોયુક્ત ઉત્તરાભ્યામભિમન્ત્ર્યોત્તરયોદકુમ્ભેન શિરસ્તો ઽવનયેત્પ્રાતર્મધ્યન્દિને સાયમ્ ॥ આ
(પ.7.ખં.,17-3)
ચોમ્મેન્તરિએસ્:
આપ્ગ્સ્-અના_18.3:
શઙ્ખો નામ ગ્રહઃ કુમારાણાં ભયઙ્કરઃ, યેન ગૃહીતઃ શહ્ખવન્નદતીતિ ।
તેન ગૃહીતં શઙ્ખિનમુત્તરાભ્યાં એતે તે પ્રતિદ્વશ્યેતે ઇત્યેતામ્યામૃગ્ભ્યાં અભિમન્ત્ર્ય તત ઉદકુંભેન શિરસ્તો ઽવનયેત્ , અભિષિઞ્ચેદુત્તરયર્ચા ઽઋષિર્બોધઃ પ્રબોધઽઇત્યેતયા
એવમેતદભીમન્ત્રણાદિ ત્રિષુ કાલેષુ કર્તવ્યમ્

આપ્ગ્સ્-તાત્_18.3:
શહ્ખો ઽપિ ગ્રહઃ યેન ગૃહીતઃ શઙ્ખવન્નદતિ તદ્ગૃહીત શ્શઙ્ખી ।
ઉત્તરાભ્યાં ઽએતે તે પ્રતિદૃશ્યેતેઽઇત્યેતાભ્યાં ઉત્તરયા ઽઋષિર્બોધઃ પ્રબોધઃઽઇત્યે તયા શિરસ્તો ઽવનયેત્ શિરસ્યભિષિઞ્ચેત્, ઉદકુમ્ભેન ત્રિસન્ધ્યમ્

અગદો ભવતિ ॥ આ
(પ.8.ખં.,18-4)
ચોમ્મેન્તરિએસ્:
આપ્ગ્સ્-અના_18.4:
પૂર્વવદસ્ય પ્રયોજનમ્

આપ્ગ્સ્-તાત્_18.4:
ઉક્તર્થમ્

અથ સર્પબલેર્યસ્મિન્ કાલે યેન વિધિનોપક્રમસ્તમાહ--
18 સર્પબલિઃ -
1 તદુપક્રમે સ્થાલીપાકઃ ।
શ્રાવણ્યાં પૌર્ણમાસ્યામસ્તમિતે સ્થાલીપાકઃ ॥ આ
(પ.7.ખં18-5)
ચોમ્મેન્તરિએસ્:
આપ્ગ્સ્-અના_18.5:
અથ સર્પવલિર્નામ કર્મ નિત્યં સંવત્સરે સંવત્સરે કર્તવ્યમુપદિશ્યતેતસ્ય શ્રાવણ્યાં પૌર્ણમાસ્યામારમ્ભઃ
માર્ગશીર્ષ્યામુત્સર્ગઃ ।
તસ્યોપક્રમે શ્રાવણ્યાં પૌર્ણમાસ્યાં અસ્તમિતે આદિત્યે સ્થાલીપાકો ભવતિ ।
અસત્યપિ નક્ષત્રયોગે શ્રાવણસ્ય માસસ્ય પૌર્ણમાસી શ્રાવણીત્યુચ્યતે લક્ષણયા ।
તત્ર શ્લોકૌમેષાદિસ્થે સવિતરિ યોયો દર્શઃ પ્રવર્તતે ।
ચાન્દ્રમાસાસ્તદન્તાશ્ચ ચૈત્રાદયા દ્વાદશ સ્મૃતાઃ ॥
તેષુ યા યા પૌર્ણમાસી સા સા ચૈત્ર્યાદિકા સ્મૃતા ।
કાદાચિત્કેન યોગેન નક્ષત્રસ્યેતિ નિર્ણયઃ ॥
ઇતિ ॥
તત્ર સાયમાહુતિં હુત્વા સ્થાલીપાકકર્મ પ્રતિપદ્યતે પાર્વણેનાતો ઽન્યાનીત્યુક્તં, પૌર્ણમાસ્યાં પૌર્ણમાસીતિ ચ ।
શ્રાવણ્યૈ પૌર્ણમાસ્યૈ સઙ્કલ્પિતાન્ વ્રીહિન્ યવાન્ વા નિરુપ્ય પ્રતિષ્ઠિતાભિધારણાન્તં કૃત્વાગ્નેરુપસમાધાનાદિ દ્વન્દ્વં ન્યઞ્ચિ પાત્રાણિ કિંશુકપુષ્પૈરારગ્વધમયસમિદ્ભિશ્ચ સહ

આપ્ગ્સ્-તાત્_18.5:
શ્રવણેન નક્ષત્રેણ યુક્તા પૌર્ણમાસી શ્રાવણી ।
અયુક્તાપીહ વિવક્ષિતા, નિત્યત્વાત્સર્પબલેઃ ।
શ્રાવણમાસસ્ય પૌર્ણમાસીત્યર્થઃ ।
ન તુ શ્રાવણમાસસ્ય શ્રવણનક્ષત્રમ્, શ્રાવણસ્ય પૌર્ણમાસીવિશેષણાર્થત્વાત્, ઽપૌર્ણમાસ્યાં (આપ.પ.2-20) ઇતિ વચનાચ્ચ ।
અથ ચાન્દ્રમસમાસાનાં ચૈત્રાદીનાં, પૌર્ણમાસીનાં ચ ચૈત્ર્યાદીનાં નિર્ણયાર્થૌ શ્લોકૌ--
"મેષાદિસ્થે સવિતરિ યે યે દર્શઃ પ્રવર્તતે ।
ચાન્દ્રા માસાસ્તત્તદન્તાશ્ચૈત્રાદ્યા દ્વાદશ સ્મૃતાઃ ॥
તેષુ યા યા પૌર્ણમાસી સા સા ચૈત્ર્યાદિકા સ્મતા ।
કાદાચિત્કેન યોગેન નક્ષ6સ્યેતિ નિર્ણયઃ" ॥
ઇતિ ।
તસ્યાં શ્રાવણ્યાં પૌર્ણમાસ્યાં, અસ્તમિતે આદિત્યે, સાયં હોમાન્તે ઽપત્ન્યવહન્તિઽ(આપ.ગૃ.7-2) ઇતિ વિધિતા પ્રતિષ્ઠિતાભિઘારણાન્તર સ્થાલીપાકઃ કર્તવ્યઃ

2 તત્ર કિંશુકહોમઃ ।
પાર્વણવદાજ્યભાગાન્તે સ્થાલીપાકાદ્ધુત્વાઞ્જલિનોત્તરૈઃ પ્રતિમન્ત્રં કિંશુકાનિ જુહોતિ ॥ આ
(પ.7.ખં.,18-6)
ચોમ્મેન્તરિએસ્:
આપ્ગ્સ્-અના_18.6:
સર્વ પાર્વણવદિત્ત્યુચ્યતે-સ્થાલીપાકાદેવ પાર્વણવજ્જુહોતિ, ન કિંશુકાનીતિ ।
તેન તેષ્વવદાનકલ્પો ન ભવતિ ।
સ્વિષ્ટકૃતશ્ચાવદાનં તેભ્યો ન ભવતિ ।
કિંશુકૈઃ સમિધો વ્યાખ્યાતાઃ ।
આજ્યભાગાન્તવચનં તન્ત્રપ્રાપ્યર્થમ્ ।
શ્રાવણ્યૈ પૌર્ણમાસ્યૈ સ્વાહેતિ
સ્થાલીપાકાદેધોમઃ ।
ઉત્તરૈર્મન્ત્રેઃ ઽજગ્ધો મશ્કઽઇત્યાદિભિસ્ત્રિભિઃ ।
કિંશુકાનિ ।
પલાશપુષ્પાણિ ।
પલાશાનાં કણ્ટકિનાં પુષ્પાણીત્યન્યે ।
પ્રતિમન્ત્રમિત્ત્યુચ્યતે પ્રતિમન્ત્રં કિંશુકાનાં બહુત્વં યથા સ્યાદિતિ ।
અન્યથા એકૈકસ્ય કિંશુકસ્ય હોમઃ પ્રાપ્નોતિ, યથા સમિધામ્

આપ્ગ્સ્-તાત્_18.6:
તતઃ પાર્વણ વદગ્નેરુપસમાધાના દ્યાજ્યભાગાન્તે અગ્નિમુખાન્ત ઇત્યર્થઃ;સર્વેષ્વૌષધહવિષ્કેષુ તન્ત્રવત્સુ કર્મસુ અગ્નિમુખસ્ય વિહિતત્વાત્ ।
શ્થાલીપાકાદ્વિ ધિવદવદાય ઽશ્રાવણ્યૈ પૌર્મમાસ્યૈ સ્વાહાઽઇતિ હુત્વા ઽજગ્ધો મશકઃઽઇત્યાદિભિસ્ત્રિભિઃ ઉત્તરૈઃ પ્રતિમન્ત્રં કિંશુકાનિ પલાશસ્ય પુષ્પાણિ જુહોતિ ।
કેચિત્-પલાશસૂદૃશસ્ય કણ્ટકિનઃ પુષ્પાણીતિ ॥
એતાનિ ચ વસન્ત એવ સઙ્ગૃહીતવ્યાનિ ।
અત્ર ચાઞ્જલેસ્સંસ્કારઃ ઉપસ્તરણાદિરવદાનધર્મઃ,કિંશુકશેષાદપિ સ્વિષ્ટકૃતે સમવદાનમ્ ।
અઞ્જલેરપિ દર્વ્યા સહ લેપાઞ્જનં ચ ભવત્યેવ;મુખ્યેન ધર્મપ્રવૃત્તેરુક્તત્વાત્ ।
વિપ્રતિષિદ્ધં ત્વન્યઃ કુર્યાત્ ।
કેચિત-અઞ્જલિહોમા લાજહોમવદ્યાવદુક્તધર્માણ એવેતિ

3 આરગ્વધસમિદ્ધોમઃ ।
ઉત્તરાભિસ્તિસૃભિરારગ્વધમય્યસ્સમિધઃ ॥ આ
(પ.7.,ખં.18-7)
ચોમ્મેન્તરિએસ્:
આપ્ગ્સ્-અના_18.7:
આરગ્વધો રાજવૃક્ષઃ ।
યસ્ય સુવર્ણવર્ણાનિ પુષ્પાણિ અરત્નિમાત્રાણિ ફલાનિ ।
ઉત્તરાભિસ્તિસૃભિઃ ઋગ્ભિઃ ઽઇન્દ્ર ઇતિ જહિ દન્દશૂકઽમિત્યાદિભિઃ ।
સમિધ આદધાતિ જુહોતિ વા ।
સર્વથા સ્વાહાકારાન્તા મન્ત્રાં

આપ્ગ્સ્-તાત્_18.7:
અથો ત્તરાભિસ્તિસૃભિઃ ઽઇન્દ્ર જહિ દન્દશૂકઽઇત્યાદિભિઃ પ્રત્યૃચમ્ ।
આરગ્વધમય્યસ્સમિધઃ, આરગ્વધવિકારાસ્સમિધઃ ।
કિમ્?
જુહોતીતિ સમ્બન્ધ- ।
તેનાત્ર સમિધાં માન્ત્રવર્ણિકદેવતોદ્દેશેન ત્યાગઃ કર્તવ્ય એવ

4 આજ્યાહુતયઃ ।
આજ્યાહુતીરુત્તરાઃ ॥ આ
(પ.7ખં.,18-8)
ચોમ્મેન્તરિએસ્:
આપ્ગ્સ્-અના_18.8:
ઉત્તરા શ્ચતસ્ર આજ્યાહુતી ર્જુહોતિ તત્સત્યં યત્તે ઽમાવાસ્યાયાં, ઽનમો અસ્તુ સર્પેભ્યઽઇતિ તિસ્રઃ

આપ્ગ્સ્-તાત્_18.8:
ઉત્તરા શ્ચતસ્રઃ ઽતત્સત્યં યત્તે ઽભાવાસ્યાયામ્ઽઇત્યેકા, ઽનમો અસ્તુ સર્પેભ્યઃઽઇતિ ત્સ્રશ્ચ

જયાદિ પ્રતિપદ્યતે ॥ આ
(ફ.7ખં.,18-9)
ચોમ્મેન્તરિએસ્:
આપ્ગ્સ્-અના_18.9:
એવમેતા એકાદશ પ્રધાનાહુતીર્હુત્વા સૌવિષ્ટકૃતં ચ સ્થાલીપાકાદેવ હુત્વા તતો જયાદિ પ્રતિપદ્યતે કિંશુકપ્રભૃતીનામપ્યાહુતીનાં પ્રાધાન્યજ્ઞાપનાર્થમિદં નચનમ્ ।
અન્યથા પૌર્ણમાસ્યામસ્તમિતે સ્થાલીપાક ઇતિ વિહિતત્વાત્ પૌર્મમાસ્યાં પૌર્ણમાસીતિ ચ તસ્ય દેવતાભિધાનાદર્શકર્મકત્વાચ્ચ કિંશુકાનાં પ્રધાનત્વં ન ગમ્યેત ।
તતશ્ચ પાર્ણવદુપહોમાન્તં કૃત્વા તતઃ કિંશુકાદીનાં હેમઃ પ્રાપ્નોતિ

આપ્ગ્સ્-તાત્_18.9:
એતચ્ચ વચનં જયાદિપ્રાપ્યર્થમ્, સ્થાલીપાકકિંશુકસમિદાજ્યાહુતીનામેકદશાનાં પ્રાધાન્યત્રાપનાર્થ ચ ।
જયાદ્યનન્તરં સ્વિષ્ટકૃદિત્યુક્તમેવ

5 ગૃહાદીશાન્યાં દિશિ સ્થણ્ડિલં કલ્પયિત્વા તત્ર સક્તુનિવાપઃ ।
પરિષેચનાન્તં કૃત્વા વાગ્યતસ્સંભારાનાદાય પ્રાચીમુદીચીં વા દિશમુપનિષ્ક્રમ્ય સ્થણ્ડિલં કલ્પયિત્વા તત્ર પ્રાચીરુદીચીશ્ચ તિસ્ત્રસ્તિસ્ત્રો લેખા લિખિત્વાદ્ભિરુપનિનીય તાસૂત્તરયા સક્તૂન્નિવપતિ ॥ આ
(પ.7ખં.,18-10)
ચોમ્મેન્તરિએસ્:
આપ્ગ્સ્-અના_18.10:
પરિષેચનાન્તવચનમાનન્તર્યાર્થમ્ ।
પરિષેચનાન્તે ઉપનિષ્ક્રમણમેવ નાન્દિતિ કિં સિદ્ધં ભવતિ ?તેન સર્પિષ્મતા બ્રાહ્મણં ભોજયેત્ઽઇત્યાદેરુત્કર્ષસ્સિદ્ધો ભવતિ ।
વાગ્યતઃ શબ્દમકુર્વન્ ધાનાઃ લાજાઃ અ#જનાભ્યઞ્જને સ્થગરોશીરમુ- દપાત્રમિતિ સંભારાઃ ।
ઉપલિપ્તો ભૂમિભાગઃ સ્થણ્ડિલમ્ ।
કલ્પયિત્વેતિ વચનાત્ સ્વયમેવ કલ્પનં નાન્યૈઃ કલ્પિતસ્ય પરિગ્રહઃ ।
તત્રેતિ વચનાત્ સ્થણ્ડિલસ્ય મધ્યે બલેરાયતનં ભવતિ ।
શ્લોકશ્ચ ભવતિ--
પ્રાચીઃ પૂર્વમુદક્સંસ્થં દક્ષિણારમ્ભમાલિખેત્ ।
અથોદીચીઃ પુરસ્સંસ્થં પશ્ચિમારંભમાલિખેત્ ॥
અપરે તુ પ્રાચીનાનાં દક્ષિણત આરમ્ભમિચ્છન્તિ ।
(પ્રાચીઃ પ્રાગાયતઃ એવમુદીચીઃ ઉદગાયતાઃ ક્રમસ્ય વિવક્ષિતત્વાત્) ।
પ્રથમં પ્રાચીસ્તત ઇદીચીઃ ।
એકં ચેદં લેખાકરણં નામ કર્મ ઽપુરસ્તાદિદગ્વોપક્રમસ્તથાપવર્ગઃઽઇત્યુક્તમ્ ।
તત્રેહ પ્રાગુપક્રમસ્યાસંભવાત્ ઉદગુપક્રમઃ પ્રાગપવર્ગઃ ।
એતેન ઽયત્ર ક્વચાગ્નિઽમિતિ એતલ્લેખારણં વ્યાખ્યાતમ્ ।
એવં લોખા લિખિત્વાદ્ભિરુપનિનયતિ તાસાં સમીપે અપો નિનયતિ સર્વદેવજનેભ્યો દદાતિ યથાપિતૃભ્યઃ પિણ્ડદાને ।
તતસ્તાસુ લેખાસૂત્તરયર્ચા ઽનમો ઽસ્તુ સર્પેભ્યો યે પાર્થિવાઽઇત્યેતયા સક્તૂન્નિવપતિ હસ્તેન દર્વ્યા વા, આશ્વલાયનકે દર્શનાત્ ।
તાસ્વિતિ વચનં તાઃ સર્વા લેખાઃ યથા બલિર્વ્યાપ્નુયાદિત્યેવમર્થમ્

આપ્ગ્સ્-તાત્_18.10:
અથ તન્ત્રશેષં સમાપ્ય, સમ્ભારાનુ ત્તરત્રોપયોક્ષ્યમાણાન્ સક્તવાદીનાદાય, વાગ્યતઃ પ્રાચીમુદીચીં વા દિશમુપનિષ્ક્રમ્ય, સ્થણડિલં પીઠં કલ્પયિત્વા તત્ર પીઠે દક્ષિણસ્યા આરભ્ય પ્રાચીસ્તિસ્રઃ પ્રતીચ્યા આરભ્ય ઉદીચીસ્તિસ્રશ્ચ રેખા લિખિત્વાદ્ભિરુ પનિનીય તાસુ ષચિસુ લેખાસુ લેખનક્પમેણોત્તરયા ઽનમો અસ્તુ સર્પેભ્યો યે પાર્થિવાઃઽઇત્યાદિકયા ઽબલિં હરિષ્યામિઽઇત્યન્તયાં સક્તૂન્નિન્નિવપતિ ।
સકૃદેવ મન્ત્રઃ ।
ન ચ સ્વાહાકારઃ;અજુહોતિચેદિતત્વાત્, નમસ્કારસ્યાપિ પ્રદીનાર્તત્વાદિત્યુક્તત્વાચ્ચ ।
કેચિત્-સર્વાસુ રેખાસુ યથા યુગપત્યાપ્નુયાદ્વલિઃ તથા નિવપતિ

6 તત્રાક્ષતાદીનાં નિવપનમ્ ।
તૂષ્ણી સમ્પુષ્કા ધાના લાજાનાઞ્જનાભ્યઞ્જને સ્થગરોશીરમિતિ ॥ આ
(પ.7ખં.,18-11)
ચોમ્મેન્તરિએસ્:
આપ્ગ્સ્-અના_18.11:
સંપુષ્કા અક્ષતા અખણ્ડિતાસ્તણ્ડુલૈઃ કૃતાઃ સ્થગરઞ્ચોશીરઞ્ચ ગન્ધદ્રવ્યે એતાનિ ષટ્ દ્રવ્યાણિ તાસુ નિવપતિ ।
ઇતિ શબ્દઃ સમુચ્ચયાર્થઃ તેન સર્વત્ર પૂર્વેણ મન્ત્રેણૈવ નિવપને પ્રાપ્તે તૂષ્ણીમિતિ મન્ત્રપ્રતિષ્ધઃ

આપ્ગ્સ્-તાત્_18.11:
સમ્પુષ્કાઃ સમ્પુષ્ટા ઇતિ ધાનાવિશે,ણં અખણ્ડિતતણ્ડુલૈઃ કૃતા ધાના ઇત્યર્થઃ ।
સ્થગર માપણસ્થં ગન્ધગદ્રવ્યમ્ ।
અન્યાનિ પ્રસિદ્ધાનિ ।
ઇતિ શબ્દસ્સમુચ્ચયાર્તઃ ।
એતાનિ ષટ્ દ્રવ્યાણિ તૂષ્ણી રેખસ્વેવ નિવપતિ

7 ઉપસ્થાનાન્તરં ગૃહમાગત્ય તત્પરિષિચ્ય તતો બ્રાહ્મણભોજનમ્ ।
ઉત્તરૈરુપસ્થાયાપઃ પરિષિચ્યાપ્રતીક્ષસ્તૂષ્ણીમેત્યા પશ્વેત પદેત્યેતાભ્યામુદકુમ્ભેન ત્રિઃ પ્રદક્ષિણમન્તરતો ઽગારં નિવેશનં વા પરિષિચ્ય બ્રાહ્મણાન્ ભોજયેત્ ॥ આ
(પ.7.,ખં.18-12)
ચોમ્મેન્તરિએસ્:
આપ્ગ્સ્-અના_18.12:
એવમેવૈતં બલિં સપ્તભિર્દ્રવ્યૈર્દત્વા તતસ્તાં બલિદેવતામુપતિષ્ઠતે ।
ઉત્તરૈર્મન્ત્રૈઃ"તક્ષક વેશાલેયે"ત્યાદિભિઃ
અષ્ટાદશભિઃ ।
તેભ્ય ઇમં બલિમહાર્ષમિતિ પૂર્વસ્યા એવોત્તરસ્ય પાદસ્ય સન્નામઃ ન મન્ત્રાન્તરમ્ ।
વક્ષ્યતિ ટ ઽબલિમન્ત્રસ્ય સન્નામઃઽઇતિ ।
એવમુપસ્થાય અપઃ પરિષિઞ્ચતિ સર્વતસ્સિઞ્ચતિ ।
ન્યુપ્તસ્ય બલેઃ પ્રકૃતત્વાત્ ।
તતો ઽપ્રતીક્ષઃ પૃષ્ટતઃ અપ્રતીક્ષમાણસ્તૂષ્ણીં વાગ્યતઃ પ્રત્યેતિ ।
પ્રત્યેત્ય ઽઅપશ્વેત પદાઽઇત્યેતાભ્યાં ઋગ્ભ્યાં ઉદકુંભેન ઉ ન્તરતો ઽગારં નિવેશનં વાપરિષિચ્ય બ્રહ્મણાન્ યુગમાન્ ભોજયેત્ સ્થાલીપાકશ્ષાદિભિઃ

ઇતિ શ્રીહરદત્તવિરચિતાયાં ગૃહ્યવૃત્તાવનાકુલાયામષ્ટાદશઃ ખણ્ડઃ

આપ્ગ્સ્-તાત્_18.12:
અથ ઉત્તરૈર્મન્ત્રૈઃ ઽતક્ષક વેશાલેયઽઇત્યાદિબિરષ્ટાદશભિઃ માન્ત્રવર્ણિકીં બલિદેવતામુપતિષ્ઠતે ।
તત્ર ચ ઽઓજસ્વિની નામાસિઽ; ઇત્યાદિષુ ચતુર્ષુ પર્યાયેષુ દશભ્યઃ પદેભ્ય ઊર્ધ્વ ઽરક્ષિતા યશ્ચાધિપતિઃઽઇત્યાદેરનુષઙ્ગઃ ।
તથા ઽહેતયો નામ સ્થઽઇત્યાદિષ્વપિ પઞ્ચસ્વેકાદશભ્ય ઉર્ધ્વ ઽવાતનામં તેભ્યો વો નમઃઽઇતિ આદેઃ ।
યત્તુમધ્યે-તેભ્ય ઇમંબલિમહાર્ષમિતિ તત્પૂર્વસ્યા એવ બલિહરણાર્થાયા ઋચઃ
ઉત્તરભાગસ્યોત્સર્જનાર્થઃ સન્નામઃ ।
વક્ષ્યતિ હિ તત્ર ઽઅહાર્ષમિતિ બલિમન્ત્રસ્ય સન્નામઃઽ(આપ.ગૃ.19-4)ઇતિ ।
અથ ન્યપ્તં બલિમદ્ભિઃ પરિષિચ્ય તમપ્રતીક્ષમાણઃ તૂષ્ણીં વાગ્યતો ગૃહાન્પ્રત્યેત્ય ઽઅપ શ્વેત પદાઽઇત્યેતાભ્યામિત્યાદિ યથાસૂત્રં કરોતિ ।
તત્રાતિ બ્રાહ્મણભોજનવચનં ક્રમાર્થમ્ ।
ઉપનયનવદ્ભુક્તવદ્ભિરાશીર્વચનમ્