અનુવ્યાખ્યાન · અધ્યાય 4.4

॥ શ્રીમદાનન્દતીર્થભગવત્પાદાચાર્યવિરચિતે શ્રીમદ્બ્રહ્મસૂત્રાનુવ્યાખ્યને ચતુર્થાધ્યાયસ્ય તૃતીયઃ પાદઃ ॥
અતિક્રમોક્તિઃ કૃતિરર્થલાભઃ પરા ગતિઃ પારગતિસ્તદોકઃ ।
સમસ્તકાર્યં વશિતા ચ વિશ્વસમ્ભાવના યુક્તયસ્ત્વન્યપક્ષે

સામાન્યરૂપં પ્રતિભાનમુક્તિરાશ્ચર્યતાકૃત્રિમતાસ્તદોષઃ ।
વિશેષકૢપ્તિઃ કૃતનિઃશ્રમશ્ચ માહાત્મ્યમિત્યેવ સુનિર્ણયાર્થાઃ

અનન્યભૃત્યત્વમિહોદિતભ્યસ્ત્વન્યસ્ય ભૃત્યત્વનિવારણાય ।
પતિં યદેષામપિ વિષ્ણુમાહ હ્યુતામૃતત્વસ્ય પતિત્વવાગ્ધરેઃ

એતે ઽપિચાન્યાધિપતિત્વયુક્તા વિષ્ણ્વન્યચિત્ત્વેન યથા પુમાંસઃ ।
પ્રસિદ્ધિભાજસ્ત્વિતિ ચાનુમૈવ હ્યભીષ્યસિદ્ધયૈ ભવતીહ નિશ્ચયાત્

મુક્તસ્વકીયાવરયન્તૃતાસ્તિ મુક્તાવપિ બ્રહ્મપુરસ્સરાણામ્ ।
અનેન દેવેન તથામુના ચ હીષ્યે પરાર્વાક્તનલોકિનામિતિ

ફલં શ્રુતિર્જ્ઞાનત આહ મુક્તાવેતચ્ચ સર્વાશુભનાશલિઙ્ગાત્ ।
લોકાધિપત્યં ચ વિધાતુરેવ સર્વાત્મનેત્યાહ તુરશ્રુતિશ્ચ ।
સર્વે બલિં દેવગણા વહન્તીત્યેતચ્ચ નાન્યસ્ય હિ યુક્તિમેતિ

લોકા ઇતીહાપિ તુ લોકિનાં વચો લોકા ઇતિ હ્યેવ રવઃ પ્રજાસુ ।
પ્રયુજ્યતે સર્વજનૈઃ સદૈવ તન્માનિનો લોકપદેન ચોક્તાઃ ।
તદ્ગાસ્તુ મુક્તા ઇહ લોકશબ્દા અન્યોન્યનાથા ઇતિ પૈઙ્ગિનાં શ્રુતિઃ

અલોકશબ્દેન વિમુક્તિભાજો વાચ્યાઃ પદં તાદૃગપીહ યુક્તમ્ ।
લોકાભિધાશ્ચાપિ યતો હિ મુક્તાઃ પ્રકાશરૂપાઃ સતતં ચ સર્વે ।
બ્રહ્મૈવ લોકાધિપતિર્વિમુક્તો ભવેદિતિ પ્રાહ તુરશ્રુતિશ્ચ

નચેહ વિજ્ઞાનફલં સમુક્તં લોકાધિપત્યં રવિબિમ્બતો હરૌ ।
ઉક્તં પૃથક્ તચ્ચ પુરૈવ યસ્માદ્ ભેદો ઽમુનેત્યાદિ ચ સમ્યગુક્તઃ

ત્વપ્રત્યયં ચાપ્યતિહાય નૈવ રૂપેણ તેનેતિ ભવેદિહાર્થઃ ।
ભવત્યસાવિત્યણુશબ્દમત્ર વિહાય વાક્યાનિ બહૂનિ દોષઃ

અતો જગદ્વયાપૃતિમન્ત એવ બ્રહ્માદયઃ પૂર્ણગુણાઃ ક્રમેણ ।
અમન્દમાનન્દમજસ્રમેવ ભુઞ્જન્ત આત્મીયમજાત્ સમાસતે

નમો નમો ઽશેષવિશેષપૂર્ણગુણૈકધામ્ને પુરુષોત્તમાય ।
ભક્તાનુકમ્પાદતિશુદ્ધસંવિદ્દાત્રે ઽનુપાધિપ્રિયસદ્ગુણાત્મને

યસ્ય ત્રીણ્યુદિતાનિ વેદવચને રૂપાણિ દિવ્યાનલં બટ્ તદ્ દર્શતમિત્થમેવ નિહિતં દેવસ્ય ભર્ગો મહત્ ।
વાયો રામવચોનયં પ્રથમકં પૃક્ષો દ્વિતીયં વપુર્મધ્વો યત્તુ તૃતીયમેતદનુમા ગ્રન્થઃ કૃતઃ કેશવે

નિઃશેષદોષરહિતકલ્યાણાખિલસદ્ગુણ ।
ભૂતિસ્વયમ્ભુશર્વાદિવન્દ્યં ત્વાં નૌમિ મે પ્રિયમ્