આનન્દકન્દ · અધ્યાય 1.9

આક્, 1, 9
<રસાયનાર્હરસસંસ્કારઃ; પ્રથમઃ પ્રકારઃ>
શ્રીભૈરવી ।
રસાયનાર્હાં સૂતસ્ય સંસ્કૃતિં વદ મે વિભો ।
શ્રીભૈરવઃ ।
શૃણુ પાર્વતિ યત્નેન સંસ્કારં શોધનાદિકમ્

પુનર્નવારસૈઃ પેષ્યં ધાન્યાભ્રં પારદં સમમ્ ।
તપ્તખલ્વે દિનં દેવિ વજ્રમૂષાગતં રસમ્

પચેદ્ભૂધરયન્ત્રે ચ પુનઃ સંમર્દયેચ્ચ તમ્ ।
પૂર્વદ્રવૈર્યથાપૂર્વં મર્દનં પાચનં પુનઃ

કૃત્વૈવં દશવારં તં પાત્યં પાતનયન્ત્રકે ।
શુદ્ધઃ સ્યાત્પારદો દેવિ યોજ્યો યોગે રસાયને

<દ્વિતીયઃ પ્રકારઃ>
દશમાંશં રસાદ્ગન્ધં તપ્તખલ્વે વિનિક્ષિપેત્ ।
વરાજમ્બીરકન્યાગ્નિદ્રવૈર્યામં વિમર્દયેત્

પાતયેત્પાતનાયન્ત્રે કુર્યાદેવં તુ સપ્તધા ।
સગન્ધકં મર્દનં ચ પાતનં ભવતિ પ્રિયે

શુદ્ધઃ સ્યાત્પારદો દેવિ યોગ્યો યોગે રસાયને ।
<તૃતીયઃ પ્રકારઃ>
તિલતૈલૈર્ માહિષિકૈર્ મૂત્રૈર્ મર્દ્યામ્લકેન ચ

ગોમાંસૈર્ હિઙ્ગુલં પાચ્યં લોહપાત્રે ક્રમાગ્નિના ।
સપ્તાહં લોહદણ્ડેન ચાલયન્સદ્રવં મુહુઃ

સાર્દ્રમાયૂરપિત્તેન ભાવયેદાતપે દિનમ્ ।
પાચયેત્પાતનાયન્ત્રે દરદં ખરવહ્નિના

શુદ્ધો ભવેચ્ચતુર્યામાત્પારદઃ સ્યાદ્રસાયને ।
<રસભસ્મક્રમઃ; પ્રથમઃ પ્રકારઃ>
ઊર્ધ્વાધસ્તાત્ખજીર્ણસ્ય સૂતસ્ય સમગન્ધકમ્

નિક્ષિપેત્પક્વમૂષાયાં ગર્તે દ્વાભ્યાં ચતુર્ગુણમ્ ।
કાકમાચીદ્રવં દત્ત્વા નિરુધ્યૈનાં ક્રમાગ્નિના

પચેદ્ગુણ્ડકયન્ત્રસ્થાં મૂષાં યામચતુષ્ટયમ્ ।
ભસ્મસાજ્જાયતે સૂતો યોજયેત્તુ રસાયને

<દ્વિતીયઃ પ્રકારઃ>
જીર્ણસૂતં સ્નુક્ક્ષીરૈઃ સમં ગન્ધં વિમર્દયેત્ ।
દિનં તતો ગર્ભયન્ત્રે પુટે ભસ્મતિ પૂર્વવત્

<તૃતીયઃ પ્રકારઃ>
ખજીર્ણસૂતં તુલ્યાંશં લાક્ષોર્ણામધુટઙ્કણમ્ ।
ગુઞ્જાં ભૃઙ્ગરસૈઃ સર્વં દિનમેકં વિમર્દયેત્

અન્ધ્રિતં વજ્રમૂષાયાં ધમેદ્ભસ્મતિ પારદઃ ।
<ચતુર્થઃ પ્રકારઃ>
ઘનજીર્ણં રસં ગન્ધં ત્ર્યહં તુલ્યં વિમર્દયેત્

અહિમાર્યા રસૈર્વાથ હ્યજામાર્યા રસેન વા ।
રસેન કીટમારિણ્યાઃ શ્વેતાઙ્કોલરસેન વા

દિવારાત્રં કરીષાગ્નૌ મૃણ્મયે સંપુટે દહેત્ ।
તુષાગ્નિના વા ત્રિદિનાદ્ભસ્મીભવતિ પારદઃ

તપ્તખલ્વે વજ્રભસ્મ જીર્ણે સૂતે સમં ત્ર્યહમ્ ।
હંસપાદીરસૈર્ મર્દ્યં બીજૈર્દિવ્યૌષધોદ્ભવૈઃ

લેપયેદ્વજ્રમૂષાયાં તત્ર પૂર્વં રસં ક્ષિપેત્ ।
ત્ર્યહં તુષાગ્નિના પાચ્યં હંસપાદીદ્રવૈઃ પુનઃ

મર્દયેત્ત્રિદિનં ગાઢં તદ્ગોલં પૂર્વવત્પચેત્ ।
ભસ્મીભવતિ સૂતેન્દ્રઃ શઙ્ખકુન્દેન્દુસન્નિભઃ

<જારિતરસમારણમ્; પ્રથમઃ પ્રકારઃ>
અથ વક્ષ્યામિ દેવેશિ જારિતં રસમારણમ્ ।
પ્રથમં જારણં કુર્યાત્સબીજં સુરનાયિકે

અજારિતં રસં મૂઢઃ પ્રમાદાન્મારયેદ્યદિ ।
મમ દ્રોહી સ પાપિષ્ઠો મહાપાતકવાન્ ભવેત્

ભ્રૂણહા ગુરુઘાતી ચ ગોઘ્નઃ સ્ત્રીબાલઘાતકઃ ।
તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન કુર્યાજ્જારણપૂર્વકમ્

મારણં રસરાજસ્ય મમ બીજસ્ય પાર્વતિ ।
ધરાયાં ગોમયં દેવિ સ્થાપયિત્વા તત ઉપરિ

પક્વમૂષાયાં વિનિક્ષિપ્ય તન્મધ્યે કટુતુમ્બિજમ્ ।
તૈલં નિધાય સૂતં ચ નિક્ષિપેચ્ચ તત ઉપરિ

કાકમાચીરસો દેયસ્તૈલતુલ્યો વરાનને ।
શુદ્ધં ગન્ધં વ્રીહિમાત્રં દત્ત્વા મૂષાં નિરોધયેત્

તદૂર્ધ્વં ખાદિરાઙ્ગારપૂરિતં શ્રાવકં ન્યસેત્ ।
જ્ઞાત્વા તત્સ્વાઙ્ગશીતત્વં પુનર્ગન્ધં ચ તૈલકમ્

કાકમાચીદ્રવં દત્ત્વા વહ્નિમેવં પુનઃ પુનઃ ।
અધસ્તાદ્ગોમયં સાન્દ્રમુપરિષ્ટાચ્ચ પાવકમ્

કાકમાચીદ્રવઃ સૂતસ્તૈલં ચૈતત્ત્રયં સમમ્ ।
જારયેત્ષડ્ગુણં ગન્ધં રસસ્યેત્થં મુખીકૃતિઃ

દિનં જમ્બીરનીરેણ મર્દયેત્તં રસં પુનઃ ।
ચતુઃ ષષ્ટ્યંશકં હેમ્નઃ પત્રં કણ્ટકભેદનમ્

મયૂરપિત્તં તૈલં ચ લિપેત્સર્ષપસંભવમ્ ।
અભાવે તૈલપિત્તસ્ય ચૂલિકાલવણં બલિમ્

જમ્બીરસ્ય રસૈર્મર્દ્યં તં રસં હેમપત્રકમ્ ।
પાચયેત્પૂર્વવદ્વહ્નૌ જમ્બીરસ્ય રસૈઃ પુનઃ

સમ્પૂર્ણાં રોધયેન્મૂષાં પૂર્વવજ્જારયેત્પુનઃ ।
દ્વાત્રિંશદંશકં હેમ ષોડશાંશં તત ઉપરિ

મર્દયેજ્જારયેદેવં તતઃ સૂતસ્ય મારણમ્ ।
સમૂલાં કુમ્ભિમ્ આદાય ગવાં મૂત્રેણ પેષયેત્

દિનમેકં તદ્રસેન મર્દયેત્પારદં સુધીઃ ।
સંપુટે કાન્તજે ક્ષિપ્ત્વા ચોર્ધ્વાધશ્ચ નિયામકાન્

ચુલ્લ્યાં મૃદ્વગ્નિના પાચ્યં દિનં ભસ્મ ભવેદ્રસઃ ।
અક્ષીણો મૃત્યુનાશી સ્યાજ્જરાદારિદ્ર્યનાશનઃ

<દ્વિતીયઃ પ્રકારઃ>
વાસિતં પારદં કર્ષમષ્ટગુઞ્જાઃ સુવર્ણકમ્ ।
મૃતં વજ્રં ચતુર્ગુઞ્જં મર્દ્યં હંસપદીરસૈઃ

તપ્તખલ્વે વજ્રમૂષાગતં કૃત્વા નિરોધયેત્ ।
પચેદ્ભૂધરયન્ત્રે ચ પુનરાદાય તં રસમ્

હંસપાદીદ્રવૈર્મર્દ્યં તપ્તખલ્વે દિનત્રયમ્ ।
પૂર્વવદ્ભૂધરે યન્ત્રે પચેત્સૂતં પુનઃ પુનઃ

એવં શતપુટં કૃત્વા ભસ્મ સ્યાદ્રક્તવર્ણકમ્ ।
એતાનિ રસભસ્માનિ શસ્તાનિ ચ રસાયને

<રસાયનયોગાઃ; અભ્રકરસાયનમ્>
એકદ્વિત્રિચતુઃપઞ્ચયોગયુક્તં રસાયનમ્ ।
ક્રમાદ્વક્ષ્યામિ દેવેશિ તત્રાપ્યભ્રકસેવનમ્

વમનાદિવિશુદ્ધાત્મા ત્યક્તક્ષારામ્લકાદિકઃ ।
પૂર્વવદ્ભસ્મયેદ્વ્યોમસત્વં ભૃઙ્ગવરારસૈઃ

ત્રિઃ સપ્તધા ભાવનીયં પ્રાતર્ગુઞ્જાદ્વયં ભજેત્ ।
સસિતં તદનુ ક્ષૌદ્રં ઘૃતૈઃ સત્રિફલં લિહેત્

દ્વાત્રિંશદ્ગુઞ્જકા વૃદ્ધિઃ ક્રામણં કર્ષમાત્રકમ્ ।
એષ ષોડશમાસાન્તે સર્વરોગાદ્વિમુચ્યતે

સ ભવેત્કાન્તસેવાર્હસ્ત્વેવમભ્રકસેવયા ।
<કાન્તરસાયનમ્>
પૂર્વવદ્ભસ્મયેત્કાન્તં વરાનિર્ગુણ્ડિભૃઙ્ગજૈઃ

રસૈસ્ત્રિસપ્તવારાણિ મર્દયેદ્ભાવયેત્ક્રમાત્ ।
ક્ષૌદ્રાજ્યાભ્યાં લિહેત્પ્રાતર્નિત્યં ગુઞ્જાદ્વયોન્મિતમ્

અનુ ભક્ષ્યં સિન્દુવારવરાભૃઙ્ગભવં રજઃ ।
મધ્વાજ્યાભ્યાં કર્ષમાત્રં શુદ્ધાઙ્ગો વમનાદિભિઃ

દ્વાત્રિંશદ્ગુઞ્જિકા વૃદ્ધિઃ પરમાવધિરીશ્વરિ ।
ભવેત્ ષોડશમાસાન્તાજ્જરાવ્યાધિભિરુજ્ઝિતઃ

કાન્તસ્ય સેવયા પશ્ચાદ્ભવેત્કાન્તાભ્રકાર્હકઃ ।
<કાન્તાભ્રરસાયનમ્>
મૃતં કાન્તં ઘનં તુલ્યં ધાત્રીભૃઙ્ગપુનર્નવાઃ

દ્રવૈરેષાં પૃથઙ્મર્દ્યં કલ્યે ગુઞ્જાદ્વયં લિહેત્ ।
શર્કરામધુસર્પિર્ભિઃ શુદ્ધાત્મા વમનાદિભિઃ

ભૃઙ્ગામલકવર્ષાભૂચૂર્ણં ક્રામણમુત્તમમ્ ।
મધ્વાજ્યૈરનુ લેહ્યં તદ્દ્વાત્રિંશદ્ગુઞ્જકાવધિ

માસષોડશયોગેન વલીપલિતજિદ્બલી ।
કાન્તાભ્રસત્વભજનાદ્ધેમસેવાર્હકો ભવેત્

<સ્વર્ણરસાયનમ્>
પૂર્વવદ્ભસ્મયેત્સ્વર્ણં દશમૂલકષાયતઃ ।
એકવિંશતિવારં તં મર્દયેદ્ભાવયેત્પ્રિયે

મધ્વાજ્યાભ્યાં મુદ્ગમાનં લિહેત્પ્રાતર્વિશુદ્ધધીઃ ।
ગુડૂચીત્રિફલાક્વાથં પલં ચાનુપિબેત્સુધીઃ

અષ્ટગુઞ્જાવધિર્ વૃદ્ધિર્ ભવેત્ ષોડશમાસતઃ ।
તેજસ્વી બલવાન્ધીમાંશ્ચક્ષુષ્માન્ રોગવર્જિતઃ

વલીપલિતનિર્મુક્તસ્ત્રિકાલવિષજિદ્ભવેત્ ।
<સ્વર્ણાભ્રકરસાયનમ્>
પૂર્વવન્મારયેત્સ્વર્ણં તસ્માદ્ દ્વિગુણમભ્રકમ્

દશમૂલવરાભૃઙ્ગીક્વાથૈર્ ભાવ્યં ત્રિસપ્તધા ।
પ્રાતર્માષત્રયં લેહ્યં મધ્વાજ્યૈઃ ક્રામણં લિહેત્

પલં ગુડૂચીત્રિફલાક્વાથં તદનુ પાર્વતિ ।
ચતુર્વિંશતિગુઞ્જાસ્ય વૃદ્ધિઃ સ્યાત્પરમાવધિઃ

માસષોડશયોગેન દિવ્યતેજા મહાબલઃ ।
ઘનકાઞ્ચનયોગેન સ્વર્ણકાન્તાર્હકો ભવેત્

<સ્વર્ણકાન્તરસાયનમ્>
પૂર્વવન્મારયેત્સ્વર્ણં કાન્તં સ્વર્ણદ્વિભાગકમ્ ।
ધાત્રીફલૈર્ દ્વિસપ્તૈવ ભાવયેન્મર્દયેત્ક્રમાત્

સશર્કરં ભજેત્ પ્રાતસ્ત્રિમાષં ચ પિબેદનુ ।
ધાત્રીસત્વં ઘૃતં ક્ષૌદ્રં કર્ષમાત્રં સુરેશ્વરિ

ચતુર્વિંશતિકા ગુઞ્જા વૃદ્ધિઃ સ્યાત્ પરમાવધિઃ ।
માસષોડશયોગેન વલીપલિતવર્જિતઃ

તપ્તકાઞ્ચનસચ્છાયઃ પઞ્ચબાણ ઇવાપરઃ ।
હેમકાન્તાસ્વાદનેન કાન્તાભ્રકનકાર્હકઃ

<સ્વર્ણાભ્રકાન્તરસાયનમ્>
પૂર્વવન્મારયેત્સ્વર્ણં કાન્તસત્ત્વાભ્રસત્વકમ્ ।
સમાનિ ત્રીણિ ચૈતાનિ ભાવયેચ્ચ ત્રિસપ્તકમ્

મુણ્ડિનિર્ગુણ્ડિકાભૃઙ્ગવરાનીરેણ પાર્વતિ ।
માષત્રયોન્મિતં પ્રાતર્લિહેત્ક્ષૌદ્રઘૃતાપ્લુતમ્

મુણ્ડીચૂર્ણં કર્ષમાત્રં મધ્વાજ્યાભ્યાં લિહેદનુ ।
ગોક્ષીરં પલમાત્રં ચ પિબેત્તદનુ પાર્વતિ

વલ્લદ્વાદશસંખ્યાતા પરા વૃદ્ધિર્ ભવેત્ પ્રિયે ।
માસષોડશયોગે દિવ્યકાયો ભવેન્નરઃ

હેમાભ્રકાન્તભજનાદ્ યોગ્યઃ સ્યાદ્વજ્રભક્ષણે ।
<વજ્રરસાયનમ્>
પૂર્વવદ્ભસ્મયેદ્ વજ્રં ધાત્રીનીરેણ મર્દયેત્

ભાવયેત્સપ્તધા ધીમાન્વ્રીહિમાત્રં લિહેત્પ્રિયે ।
ઘૃતક્ષૌદ્રયુતં ચાનુપિબેદ્ધાત્રીરસં પલમ્

વલ્લાવધિર્ ભવેદ્વૃદ્ધિર્માસષોડશયોગતઃ ।
ચિરજીવી વજ્રકાયો દિવ્યદૃષ્ટિર્ મહાબલઃ

વજ્રસ્ય સેવયા યોગ્યો ભવેદ્વજ્રાભ્રભક્ષણે ।
<વજ્રાભ્રરસાયનમ્>
પૂર્વવન્મારયેદ્વ્યોમ વજ્રં વજ્રાચ્ચતુર્ગુણમ્

ઘનં ધાત્ર્યાઃ શતાવર્યા રસૈર્ ભાવ્યં ત્રિસપ્તધા ।
યવમાત્રં લિહેત્પ્રાતર્મધ્વાજ્યાભ્યાં લિહેદનુ

ધાત્રીશતાવરીનીરં ક્રામણં પલમાત્રકમ્ ।
ચતુર્ગુઞ્જા પરા વૃદ્ધિર્ભવેત્ષોડશમાસતઃ

વાક્સિદ્ધિર્ દિવ્યદૃષ્ટિઃ સ્યાદ્દેવતાસદૃશપ્રભઃ ।
સેવયા ઘનવજ્રસ્ય કાન્તવજ્રાર્હકો ભવેત્

<કાન્તવજ્રરસાયનમ્>
પૂર્વવદ્ભસ્મયેદ્વજ્રં કાન્તં વજ્રાચ્ચતુર્ગુણમ્ ।
કાન્તં ત્રિસપ્તધા ભાવ્યમશ્વગન્ધાવરારસૈઃ

યવમાત્રં ક્ષૌદ્રઘૃતૈર્યુક્તં લેહ્યં દિનોદયે ।
અશ્વગન્ધાવરાચૂર્ણં કર્ષં ગોપયસા પિબેત્

ચતુર્ગુઞ્જાવધિર્જ્ઞેયા વૃદ્ધિઃ સ્યાત્પરમાવધિઃ ।
માસષોડશયોગેન બાલસૂર્યસમદ્યુતિઃ

મહાબલો મહાતેજા વાક્સિદ્ધઃ સિદ્ધતાં વ્રજેત્ ।
સેવયા વજ્રકાન્તસ્ય વજ્રકાન્તાભ્રકાર્હકઃ

<વજ્રાભ્રકરસાયનમ્>
પૂર્વવન્મારયેદ્વજ્રં કાન્તાભ્રાણિ ચ હીરકાત્ ।
ચતુર્ગુણે ચ કાન્તાભ્રે વરાભૃઙ્ગકુરણ્ડજૈઃ

રસૈસ્ત્રિસપ્તધા ભાવ્યં યવમાત્રં લિહેત્પ્રિયે ।
સમધ્વાજ્યં ભૃઙ્ગવરાકુરણ્ડકરજોયુતમ્

પલં પિબેચ્ચ ગોક્ષીરં ચતુર્ગુઞ્જાપરાવધિઃ ।
માસષોડશયોગેન ગૃધ્રદૃષ્ટિર્ મહાબલઃ

અવ્યાહતગતિર્ધીરઃ સિદ્ધસંઘેન વર્તતે ।
કાન્તાભ્રવજ્રભજનાદ્યોગ્યઃ સ્યાદ્ધેમવજ્રયોઃ

<સ્વર્ણવજ્રરસાયનમ્>
પૂર્વવન્મારયેદ્વજ્રં સ્વર્ણં વજ્રાદ્દ્વિભાગકમ્ ।
સુવર્ણવજ્રં વર્ષાભૂરસૈર્ભાવ્યં ત્રિસપ્તધા

વ્રીહિમેયં લિહેત્ક્ષૌદ્રઘૃતાભ્યાં ચ પુનર્નવામ્ ।
કર્ષં પલં ચ ગોક્ષીરમનુપેયં સુરેશ્વરિ

દ્વિગુઞ્જાવધિ વૃદ્ધિઃ સ્યાન્માસષોડશયોગતઃ ।
ચિરકાલં ભવેજ્જીવી વલીપલિતવર્જિતઃ

વજ્રહેમોપયોગેન સ્વર્ણાભ્રકુલિશાર્હકઃ ।
<સ્વર્ણાભ્રવજ્રરસાયનમ્>
પૂર્વવદ્ભસ્મયેદ્ધેમઘનવજ્રાણિ પાર્વતિ

હીરકાદ્ દ્વિગુણં સ્વર્ણં સ્વર્ણાદભ્રં દ્વિભાગકમ્ ।
મુસલીકન્દસારેણ ભાવનીયં ત્રિસપ્તધા

યવમાત્રં લિહેત્પ્રાતર્મધ્વાજ્યાભ્યાં પિબેદનુ ।
કર્ષં સ્યાન્મુસલીચૂર્ણં ગોક્ષીરં પલમાત્રકમ્

ચતુર્ગુઞ્જાવધિર્ વૃદ્ધિર્માસષોડશયોગતઃ ।
મૃત્યું જયેજ્જરાહીનો વજ્રકાયો મહાબલઃ

એતસ્ય સેવયા વજ્રહેમકાન્તાર્હકો ભવેત્ ।
<સ્વર્ણવજ્રકાન્તરસાયનમ્>
વજ્રકાન્તસુવર્ણાનિ પૂર્વવન્મારિતાનિ ચ

વજ્રાત્સુવર્ણં દ્વિગુણં સ્વર્ણાત્કાન્તં દ્વિભાગકમ્ ।
ધાત્રીભૃઙ્ગરસૈર્મર્દ્યમેકવિંશતિવારકમ્

યવમાત્રં લિહેત્પ્રાતર્મધ્વાજ્યાભ્યાં પિબેદનુ ।
ધાત્રીભૃઙ્ગભવં ચૂર્ણં કર્ષં ગોદુગ્ધકં પલમ્

ગુઞ્જાચતુષ્ટયી વૃદ્ધિર્માસષોડશયોગતઃ ।
વલીપલિતનિર્મુક્તો દિવ્યતેજા મહાબલઃ

એતસ્ય સેવયા કાન્તસ્વર્ણવજ્રાભ્રકાર્હકઃ ।
<સ્વર્ણકાન્તવજ્રાભ્રકરસાયનમ્>
ભસ્મયેત્ સ્વર્ણકાન્તાભ્રવજ્રાણિ ચ યથોક્તવત્

જ્યોતિષ્મતીરસૈર્ ભાવ્યમેકવિંશતિવારકમ્ ।
યવમાત્રં લિહેત્પ્રાતર્મધ્વાજ્યાભ્યાં પિબેદનુ

અશ્વગન્ધાકન્દચૂર્ણં કર્ષં ગોદુગ્ધકં પલમ્ ।
ગુઞ્જાચતુષ્ટયી વૃદ્ધિઃ પરમાવધિરીશ્વરિ

માસષોડશયોગેન સાક્ષાદિન્દ્રસમો ભવેત્ ।
એતસ્ય સેવયા દેવિ રસં સેવિતુમ્ અર્હતિ

<રસભસ્મ>
ધાન્યાભ્રં પારદં મર્દ્યં તપ્તખલ્વે દિનત્રયમ્ ।
ત્રિફલારગ્વધનિશાકુમારીકૃષ્ણધૂર્તજૈઃ

પુનર્નવાગ્નિજંબીરભવૈર્ નીરૈર્ વિમર્દયેત્ ।
પાતયેત્પાતનાયન્ત્રે ત્વેવં મર્દનપાતનમ્

કુર્યાત્ત્રિવારં શુદ્ધઃ સ્યાત્પારદો દોષવર્જિતઃ ।
નિયામકૈર્મર્દયેત્તં મૂષાલેપં નિયામકૈઃ

કૃત્વા તં મર્દિતં સૂતં મૂષાયાં નિક્ષિપેત્સુધીઃ ।
અન્ધ્રયિત્વા ભૂધરાખ્યે યન્ત્રે પાચ્યં સુરેશ્વરિ

એવં ચ સપ્તધા કુર્યાન્મર્દનં પુટપાચનમ્ ।
રસભસ્મ ભવેચ્છુભ્રં યોજ્યં યોગે રસાયને

<આરોટકરસાઃ; અભ્રકજીર્ણરસભસ્મ>
અથ ચારોટકરસં દેહસિદ્ધ્યેકકારણમ્ ।
માષમાત્રં લિહેત્પ્રાતર્ મધ્વાજ્યત્રિફલૈઃ સહ

ધારોષ્ણં ગોપયઃ પેયં માત્રમનુ પ્રિયે ।
અષ્ટગુઞ્જાવધિં વૃદ્ધિં કૃત્વા ષોડશમાસકમ્

વલીપલિતનિર્મુક્તો જીવેદાચન્દ્રતારકમ્ ।
એતસ્ય સેવયા દેવિ હ્યભ્રસૂતાર્હકો ભવેત્

મુખીકૃતે રસે દેવિ ચતુઃષષ્ટિકનિષ્કકે ।
અભ્રસત્વં નિષ્કમાત્રં ક્ષિપ્ત્વા જમ્બીરજૈર્દ્રવૈઃ

તપ્તખલ્વે મર્દયેચ્ચ દિનં કચ્છપયન્ત્રકે ।
સબિડં ચ પચેત્પશ્ચાત્તમાદાય વિમર્દયેત્

અભ્રસત્વં દ્વિનિષ્કં ચ જમ્બીરામ્લેન પાર્વતિ ।
તપ્તખલ્વે કચ્છપાખ્યે યન્ત્રે પચનકર્મ ચ

તૃતીયે ચ ચતુર્નિષ્કં ચતુર્થે પઞ્ચમે ક્રમાત્ ।
અષ્ટનિષ્કાભ્રસત્વં ચ દદ્યાત્પઞ્ચમપાતને

ઘનષોડશનિષ્કં ચ ષષ્ઠે દ્વાત્રિંશદંશકમ્ ।
સત્ત્વં સપ્તમે સ્યાત્સમમેવ હિ પાર્વતિ

પારદેઽભ્રકસત્વસ્ય જારણા ભવતિ પ્રિયે ।
એવં જારિતસૂતેન્દ્રં ભસ્મીકુર્યાચ્ચ પૂર્વવત્

પલં ચૈતત્સૂતભસ્મ વ્યોમસત્વં ચતુષ્પલમ્ ।
ભૃઙ્ગરાજદ્રવૈર્ મર્દ્યં મૂષાયામન્ધયેદ્દૃઢમ્

કુક્કુટાખ્યે પુટે પચ્યાત્સ્વાઙ્ગશીતં સમાહરેત્ ।
ત્રિફલાભૃઙ્ગજૈર્ નીરૈર્ ભાવયેત્તત્ત્રિસપ્તધા

મધ્વાજ્યાભ્યાં ગુઞ્જમાત્રં લિહેત્પ્રાતર્વિશુદ્ધધીઃ ।
પિબેદનુ વરાક્વાથં પલં નિયતમાનસઃ

ગુઞ્જાષોડશિકા વૃદ્ધિઃ સેવ્યં ષોડશમાસતઃ ।
આચન્દ્રતારકં જીવેદ્વલીપલિતવર્જિતઃ

એતસ્ય સેવયા કાન્તસૂતસેવાર્હકો ભવેત્ ।
<કાન્તજીર્ણરસભસ્મ>
મુખીકૃતે સૂતરાજે યથાભૂદભ્રજારણા

તથૈવ કાન્તસત્વસ્ય જારણા ભવતિ પ્રિયે ।
મારયેત્ પૂર્વવત્સૂતં કાન્તસત્વેન જારિતમ્

એવંવિધં સભસ્મ ભાગમેકં ભવેત્પુનઃ ।
ચતુર્ભાગં કાન્તભસ્મ મર્દયેત્ત્રિફલામ્બુના

મૂષાયામ્ અન્ધ્રયેત્ પશ્ચાત્પચેત્કૌક્કુટિકે પુટે ।
તમાદાય વરાનીરૈર્ ભાવયેચ્ચ ત્રિસપ્તધા

મધ્વાજ્યાભ્યાં લિહેદ્ગુઞ્જામાત્રં પ્રાતરતન્દ્રિતઃ ।
અનુપેયં ચ ગોક્ષીરં પલમાત્રં સુરેશ્વરિ

ગુઞ્જાષોડશિકા વૃદ્ધિર્માસષોડશયોગતઃ ।
દિવ્યદૃષ્ટિં ખેચરત્વં પ્રાપ્નુયાદ્ ઐન્દ્રકં પદમ્

એતસ્ય સેવયા સૂતઘનકાન્તાર્હકો ભવેત્ ।
મુખીકૃતરસે કુર્યાત્પૂર્વવદ્વ્યોમજારણમ્

<કાન્તાભ્રકજીર્ણરસભસ્મ>
સમં સૂતસ્ય દેવેશિ પશ્ચાત્કાર્યં વિચક્ષણૈઃ ।
પૂર્વવત્કાન્તસત્વસ્ય જારણા સૂતરાટ્સમા

કાન્તસત્વાભ્રસત્વાભ્યાં જારિતઃ પારદો યદિ ।
સ રસઃ પક્ષહીનઃ સ્યાચ્ચાઞ્ચલ્યરહિતઃ શિવઃ

તં રસં પૂર્વવદ્ દિવ્યૈર્ ઔષધૈર્ મારિતં રસમ્ ।
પલં તદ્દ્વિગુણં વ્યોમસત્વભસ્મ ચ તત્સમમ્

ભસ્મ વૈક્રાન્તસત્વસ્ય મર્દ્યમેવં ત્રયં ત્રિધા ।
ભૃઙ્ગધાત્રીફલરસે તતો લઘુપુટે પચેત્

ભૃઙ્ગધાત્રીફલરસૈશ્છાયાયાં ભાવયેદ્રસમ્ ।
ત્રિફલામધુસર્પિર્ભિર્ ગુઞ્જામાત્રં લિહેદનુ

પિબેત્પલં ચ ગોક્ષીરં વૃદ્ધિઃ ષોડશગુઞ્જિકા ।
માસષોડશયોગેન જીવેદાચન્દ્રતારકમ્

એતસ્ય સેવયા સૂતસ્વર્ણસેવાર્હકો ભવેત્ ।
<સ્વર્ણજીર્ણરસભસ્મ>
હેમજીર્ણં સૂતરાજં ભસ્મીકુર્યાચ્ચ પૂર્વવત્

એવંવિધં સૂતભસ્મ પલં સ્વર્ણપલદ્વયમ્ ।
ભૃઙ્ગધાત્રીફલરસૈશ્છાયાયાં ભાવયેત્ત્રિધા

રુદ્ધ્વા તં સંપુટે પચ્યાત્કુક્કુટાખ્યે પુટે પચેત્ ।
પુનસ્ત્રિસપ્તધા ભૃઙ્ગધાત્રીનીરૈશ્ચ ભાવયેત્

માષમાત્રં લિહેત્ પ્રાતર્ મધ્વાજ્યાભ્યાં યુતં રસમ્ ।
અનુપેયં ચ ગોક્ષીરં વૃદ્ધિઃ ષોડશમાષકમ્

માસષોડશયોગેન દેવતુલ્યશ્ચિરાયુષઃ ।
સેવયા સ્વર્ણસૂતસ્ય ઘનહેમરસાર્હકઃ

<સ્વર્ણાભ્રકજીર્ણરસભસ્મ>
મુખીકૃતરસે ચાભ્રસત્વં જાર્યં સમં પુરા ।
તતઃ સ્વર્ણં સમં જાર્યં તં સૂતં ભસ્મયેત્તતઃ

પૂર્વોક્તવત્સૂતભસ્મ પલં સ્વર્ણપલદ્વયમ્ ।
ચતુષ્પલં વ્યોમસત્વભસ્મ ચૈકત્ર યોજયેત્

નીલીપત્રરસે મર્દ્યં વરાક્વાથે દિનં પ્રિયે ।
રુદ્ધ્વા તં સંપુટે પચ્યાદન્યૈર્ વિંશતિગોમયૈઃ

નીલીરસવરાક્વાથૈર્ ભાવયેત્તં ત્રિસપ્તધા ।
ગુઞ્જોન્મેયં લિહેત્કલ્યે મધ્વાજ્યાભ્યાં પિબેદનુ

પલમાત્રં વરાક્વાથં વૃદ્ધિઃ ષોડશગુઞ્જિકા ।
માસષોડશયોગેન જીવેદાચન્દ્રતારકમ્

એતસ્ય સેવયા કાન્તહેમસૂતાર્હકો ભવેત્ ।
<સ્વર્ણકાન્તજીર્ણરસભસ્મ>
સમુખે પારદે કાન્તસત્વં જાર્યં યથોક્તવત્

જારયેચ્ચ તથા સ્વર્ણં દ્વાભ્યાં જીર્ણં સમં સમમ્ ।
વિધિના ભસ્મયેત્સૂતં કાન્તહાટકજારિતમ્

તં રસં પલમેકં ચ હેમભસ્મ પલદ્વયમ્ ।
ચલં કાન્તસત્વભસ્મ યુઞ્જ્યાદ્યથાવિધિ

શતાવરીવરાનીરે દિનં સંમર્દ્ય સંપુટે ।
રુદ્ધ્વા તં કુક્કુટપુટે પચેદાદાય તં રસમ્

ત્રિઃ સપ્તધા શતાવર્યા રસૈર્ભાવ્યં વરારસૈઃ ।
ગુઞ્જામાત્રં ઘૃતક્ષૌદ્રયુક્તં લેહ્યં પિબેદનુ

શતાવરીરસઃ પેયઃ પલમાત્રં સુરેશ્વરિ ।
ગુઞ્જાષોડશિકા વૃદ્ધિર્માસષોડશયોગતઃ

વલીપલિતનિર્મુક્તઃ પ્રલયાન્તં ચ જીવતિ ।
એતસ્ય સેવયા સ્વર્ણકાન્તાભ્રરસભુગ્ ભવેત્

<સ્વર્ણકાન્તાભ્રજીર્ણરસભસ્મ>
ઘનકાન્તસુવર્ણાનિ ચૈકૈકાનિ સમાનિ વૈ ।
મુખીકૃતસ્ય સૂતસ્ય જારયેત્ક્રમશઃ પ્રિયે

ઘનાદિજારિતં સૂતં મારયેત્પૂર્વવત્સુધીઃ ।
તસ્માદ્ભસ્મીકૃતાત્ સૂતાદ્ દ્વિગુણં હેમભસ્મ ચ

હેમતુલ્યં મૃતં કાન્તં કાન્તતુલ્યં મૃતં ઘનમ્ ।
એતત્ સર્વં વરાક્વાથમુણ્ડીભૃઙ્ગરસૈર્ દિનમ્

મર્દયેત્સંપુટે રુદ્ધ્વા પચેત્કૌક્કુટિકે પુટે ।
તદાદાય વરાભૃઙ્ગમુણ્ડિનીરૈશ્ચ ભાવયેત્

ત્રિઃ સપ્તવારં છાયાયાં પ્રાતર્ગુઞ્જોન્મિતં લિહેત્ ।
શર્કરામધુસર્પિર્ભિર્ અનુપેયં ચ ગોપયઃ

ગુઞ્જાષોડશિકા વૃદ્ધિર્માસષોડશયોગતઃ ।
વલીપલિતનિર્મુક્તો જીવેદાચન્દ્રતારકમ્

એતસ્ય સેવયા સૂતવજ્રસેવાર્હકો ભવેત્ ।
<વજ્રજીર્ણરસભસ્મ>
સમુખે પારદે કુર્યાત્પૂર્વવદ્વજ્રજારણામ્

વજ્રજીર્ણં રસં દેવિ ભસ્મીકુર્યાચ્ચ પૂર્વવત્ ।
ભસ્મીભૂતરસાદ્ વજ્રભસ્મ ચ દ્વિગુણં પ્રિયે

કન્યાભૃઙ્ગવરાનીરૈર્ દિનં મર્દ્યં ચ સંપુટે ।
કુક્કુટાખ્યે પુટે પચ્યાત્તમાદાયાથ ભાવયેત્

કન્યાભૃઙ્ગવરાનીરૈર્ ભાવયેચ્ચ ત્રિસપ્તધા ।
યવમાત્રં લિહેત્પ્રાતર્મધ્વાજ્યાભ્યાં પિબેદનુ

ગોક્ષીરં પલમાત્રં તુ વૃદ્ધિર્ગુઞ્જાચતુષ્ટયમ્ ।
માસષોડશયોગેન જીવેદાચન્દ્રતારકમ્

એતસ્ય સેવયા વજ્રસૂતવ્યોમાર્હકો ભવેત્ ।
<વજ્રાભ્રકજીર્ણરસભસ્મ>
ઘનજીર્ણં વજ્રજીર્ણં ભસ્મીકુર્યાદ્રસં સુધીઃ

ભસ્મીભૂતાદ્ રસાદ્વજ્રં દ્વિગુણં વ્યોમભસ્મ ચ ।
ચતુર્ગુણં ચ તત્સર્વમેકીકૃત્ય વિમર્દયેત્

વરાક્વાથે રસૈર્દિનં સંપુટકે પચેત્ ।
કૃતે લઘુપુટે પશ્ચાદ્ભાવ્યં ભૃઙ્ગવરારસૈઃ

ત્રિસપ્તધા સમધ્વાજ્યં માષમાત્રં પિબેદનુ ।
ગવ્યં ક્ષીરપલં પેયં વૃદ્ધિર્ગુઞ્જાષ્ટકાવધિઃ

એવં ષોડશમાસેન જીવેદાચન્દ્રતારકમ્ ।
એતસ્ય સેવયા કાન્તવજ્રસૂતાર્હકો ભવેત્

<કાન્તવજ્રજીર્ણરસભસ્મ>
કાન્તં વજ્રં સમં જાર્યં સમુખે પારદે પ્રિયે ।
કાન્તહીરકજીર્ણં તં પારદં મારયેત્સુધીઃ

પૂર્વોક્તવિધિના કાન્તે એતત્પારદભસ્મ ચ ।
પારદાદ્દ્વિગુણં વજ્રં વજ્રાત્કાન્તં ચતુર્ગુણમ્

પલાશપુષ્પસ્વરસૈર્દિનં મર્દ્યં ચ સંપુટે ।
રુદ્ધ્વા કુક્કુટકે પશ્ચાત્તમાદાયાથ ભાવયેત્

પલાશપુષ્પનીરેણ ભાવયેત્તં ત્રિસપ્તધા ।
સમધ્વાજ્યં માષમાત્રં લિહેદનુ પિબેત્પયઃ

અષ્ટગુઞ્જાવધિર્ વૃદ્ધિર્ ભવેત્ષોડશમાસતઃ ।
વલીપલિતનિર્મુક્તો જીવેદાચન્દ્રતારકમ્

એતસ્ય સેવયા વજ્રરસકાન્તાભ્રકાર્હકઃ ।
<કાન્તવજ્રાભ્રકજીર્ણરસભસ્મ>
સમુખે પારદે વ્યોમકાન્તવજ્રાણિ ચ ક્રમાત્

સમાનિ જારયેત્પશ્ચાજ્જીર્ણં તં મારયેદ્રસમ્ ।
પૂર્વવત્પારદાદ્વજ્રં સમં વજ્રચતુર્ગુણમ્

કાન્તં કાન્તસમં વ્યોમસત્વં ચૈતાનિ મર્દયેત્ ।
ત્રિફલાભૃઙ્ગજરસૈ રુદ્ધ્વા સંપુટકે પચેત્

લઘુનાગ્નિપુટેનૈવ તમાદાયાથ ભાવયેત્ ।
વરાભૃઙ્ગરસૈર્ એકવિંશતિં વારમાતપે

માષમાત્રં સમધ્વાજ્યં લિહેત્પ્રાતર્વિશુદ્ધધીઃ ।
અનુપેયં ચ ગોક્ષીરં વૃદ્ધિર્ગુઞ્જાષ્ટકં ભવેત્

માસષોડશયોગેન જીવેદાચન્દ્રતારકમ્ ।
એતસ્ય સેવયા હેમવજ્રસૂતાર્હકો ભવેત્

<સ્વર્ણવજ્રજીર્ણરસભસ્મ>
સમુખે પારદે તુલ્યે હેમ વજ્રં ચ જારયેત્ ।
તં રસં ભસ્મયેદ્દેવિ રસં વજ્રં સમં સમમ્

તયોઃ સમં મૃતં હેમ વરાક્વાથેન મર્દયેત્ ।
તત્સર્વં સંપુટે ક્ષિપ્ત્વા ભૂધરાખ્યે પુટે પચેત્

તમાદાય વરાક્વાથૈર્ભાવયેચ્ચ ત્રિસપ્તધા ।
માષમાત્રં લિહેત્પ્રાતસ્તિલાજ્યમધુસંયુતમ્

ગોક્ષીરમનુપેયં સ્યાદષ્ટગુઞ્જાવધિ ક્રમાત્ ।
માસષોડશપર્યન્તં જીયાદ્ આચન્દ્રતારકમ્

એતસ્ય સેવયા વ્યોમહેમવજ્રરસાર્હકઃ ।
<સ્વર્ણવજ્રાભ્રકજીર્ણરસભસ્મ>
સમુખે પારદે વ્યોમહેમવજ્રાણિ જારયેત્

પારદસ્ય સમાંશાનિ તતઃ સૂતં વિમારયેત્ ।
રસતુલ્યં મૃતં વજ્રં તયોસ્તુલ્યં ચ હાટકમ્

સર્વતુલ્યં રસં વ્યોમ તત્સર્વં બ્રહ્મબીજકૈઃ ।
તૈલૈસ્ત્ર્યહં પેષયિત્વા સંપુટેદ્ભૂધરે પુટે

તં પલાશકષાયેણ ભાવનાશ્ચૈકવિંશતિઃ ।
તં રસં માષમાત્રં ચ તૈલં બ્રહ્મદ્રુબીજકમ્

કર્ષમાત્રં પિબેચ્ચાનુ યાવદ્ગુઞ્જાષ્ટકાવધિ ।
માસષોડશયોગેન સિદ્ધો ભવતિ શાશ્વતઃ

એતસ્ય સેવયા કાન્તહેમવજ્રરસાર્હકઃ ।
<સ્વર્ણકાન્તવજ્રજીર્ણરસભસ્મ>
મુખીકૃતે સૂતરાજે કાન્તં સ્વર્ણં સમં સમમ્

જારયેદ્ભસ્મયેત્તં ચ તત્સમં વજ્રભસ્મ ચ ।
તયોસ્તુલ્યં મૃતં હેમ કાન્તં સર્વસમં પ્રિયે

વરાભૃઙ્ગરસે પિષ્ટ્વા ભૂધરે સંપુટે પચેત્ ।
તતો ભૃઙ્ગવરાનીરૈરેકવિંશતિભાવનાઃ

વરાક્ષૌદ્રૈર્ લિહેત્ પ્રાતર્માષમાત્રં રસં સુધીઃ ।
ગવ્યં પયઃ પલં પેયં વૃદ્ધિઃ ષોડશમાષિકા

માસષોડશયોગેન ભવેત્ સિદ્ધસમઃ પ્રભુઃ ।
એતસ્ય સેવયા વ્યોમકાન્તહેમપવીરસમ્

સેવિતું જાયતેઽર્હોઽસૌ સંયતાત્મા મહેશ્વરઃ ।
<સ્વર્ણકાન્તવજ્રાભ્રકજીર્ણરસભસ્મ>
ઘનકાન્તસ્વર્ણવજ્રં જારયેત્ સમુખે રસે

પ્રત્યેકં પારદસમમેવ કાર્યં સુરેશ્વરિ ।
તતસ્તં મારયેદ્યુક્ત્યા રસતુલ્યં મૃતં પવિમ્

તયોસ્તુલ્યં મૃતં હેમ સર્વતુલ્યં મૃતં ઘનમ્ ।
ઘનતુલ્યમયસ્કાન્તં સર્વતુલ્યં સુરદ્રુજૈઃ

તૈલૈસ્તતઃ સંપુટે ચ ક્ષિપ્ત્વા ભૂધરકે પચેત્ ।
ગુઞ્જામાત્રં રસં ચૈતં લિહેત્ પ્રાતઃ શુચિઃ સુધીઃ

દેવદારુજતૈલેન કર્ષમાત્રં તુ પાર્વતિ ।
ધારોષ્ણં ગોપયઃ પેયં પલમાત્રમનુ પ્રિયે

ગુઞ્જાષોડશપર્યન્તં માસષોડશયોગતઃ ।
ય ઇમં પારદં દિવ્યં સેવતે પથ્યભુક્સદા

વ્યાધિજન્મજરામૃત્યુવર્જિતઃ સર્વસિદ્ધિભાક્ ।
સર્વજ્ઞઃ સર્વગઃ સિદ્ધઃ સૃજતીવ પિતામહઃ

વિષ્ણુવત્ત્રાયતે વિશ્વં હરતીવ હરઃ સ્વયમ્ ।
વાઞ્છિતાર્થાન્ સ્વયં દત્તે કલ્પદ્રુમ ઇવાપરઃ

કન્દર્પ ઇવ કામાક્ષીઃ સહસ્રં રમયેત્ ક્ષણાત્ ।
સચ્ચિદાનન્દરૂપોઽયં રસસેવી ભવેદ્ધ્રુવમ્

ઘનાદિપઞ્ચયોગોત્થમેકત્રિંશદ્રસાયનમ્ ।
ભવત્સ્નેહેન કથિતં રહસ્યં દેવદુર્લભમ્