આનન્દકન્દ · અધ્યાય 1.13

આક્, 1, 13
<ગન્ધકઃ>
શ્રીભૈરવી ।
પ્રણમ્ય શિરસા શમ્ભુમસ્તૌષીત્પરમેશ્વરી ।
શ્રુતં તવ પ્રસાદેન દિવ્યં સર્વરસાયનમ્

ઉત્પત્તિં ગન્ધકસ્યાપિ જાતિં સંશોધનં તથા ।
સેવાં રસાયનફલં ક્રમાદ્બ્રૂહિ મહેશ્વર

શ્રીભૈરવઃ ।
દેવિ શૃણુ પ્રવક્ષ્યામિ ગન્ધકસ્ય રસાયનમ્ ।
શ્વેતદ્વીપે પુરા દેવિ લતાકલ્પદ્રુમોજ્જ્વલે

નાનામણિગણાકીર્ણે નાનાપુષ્પફલાકુલે ।
સિદ્ધવિદ્યાધરસ્ત્રીભિઃ કિન્નર્યપ્સરસાં ગણૈઃ

અનેકનિર્જરસ્ત્રીભિઃ ક્રીડન્તી ત્વં મદોલ્લસા ।
વેણુવીણાવિનોદેન વાદ્યનાદૈર્મનોહરૈઃ

તાલૈર્ ઝલ્લરિકાઢક્કાનિનાદૈઃ કરતાલકૈઃ ।
અત્યાનન્દેન દેવેશિ નૃત્યન્તી ત્વં સુરાર્ચિતે

તદા ઋતુમતી જાતા સુસ્રાવ ચ રજો મહત્ ।
સુગન્ધિના તદ્રજસા ત્વદ્વસ્ત્રં રક્તતાં યયૌ

વિહાય તદ્રક્તવસ્ત્રં સ્નાત્વા ક્ષીરમહોદધૌ ।
અનેકામરકાન્તાભિર્ વૃતા કૈલાસમાવ્રજઃ

વાયુના તદ્રજોવસ્ત્રં ક્ષિપ્તં ક્ષીરમહોદધૌ ।
મગ્નં તત્રૈવ તદ્વસ્ત્રં ચિરકાલં સુરેશ્વરિ

મથ્યમાનાન્મહામ્ભોધેર્ અમૃતેન સહોદ્ભવમ્ ।
શ્લાઘ્યેન નિજગન્ધેન મોદયન્નસુરાન્સુરાન્

તેનૈવ નામ્ના ઊચુસ્તે શક્રાદ્યાઃ સુરપુઙ્ગવાઃ ।
ગન્ધકોઽયં ભવત્વસ્ય નામ્ના જાતં તુ મત્પ્રિયે

ચતુર્વિધં શોણિતં તે દિવ્યં બલકરં પરમ્ ।
સમર્થોઽયં ગન્ધકસ્તુ રસબન્ધે ચ જારણે

રસેન્દ્રે યે ગુણાઃ સન્તિ તે ગુણાઃ સન્તિ ગન્ધકે ।
ઇત્યૂચુર્ ઇન્દ્રપ્રમુખા હૃષ્ટા ગન્ધકગન્ધતઃ

તદા પ્રભૃતિ લોકેઽસ્મિન્ખ્યાતોઽયં ગન્ધકઃ પ્રિયે ।
જપાકુસુમસઙ્કાશઃ ક્ષત્રિયશ્ચોત્તમઃ પ્રિયે

પીતો વૈશ્યો મધ્યમઃ સ્યાચ્છ્વેતો વિપ્રોઽધમઃ સ્મૃતઃ ।
કૃષ્ણવર્ણો ભવેચ્છૂદ્રઃ પ્રિયે સ્યાદધમાધમઃ

રક્તવર્ણં લોહવેધિ પીતવર્ણં રસાયનમ્ ।
શ્વેતવર્ણં ચ ભૈષજ્યે કૃષ્ણં કુષ્ઠાદિલેપને

<ગન્ધકશુદ્ધિઃ>
અથ વક્ષ્યે ગન્ધકસ્ય શોધનં સિદ્ધિદાયકમ્ ।
તિલપર્ણ્યજમોદાશ્ચ બ્રાહ્મી ભૃઙ્ગી ચ ધુત્તુરઃ

એતેષાં ચ રસૈર્ ભાવ્યં ચૂર્ણિતં ગન્ધકં દિનમ્ ।
કાન્તપાત્રે વિનિક્ષિપ્ય સમાંશાજ્યેન પાચયેત્

મૃદ્વગ્નિના તુ તત્પક્ત્વા હ્યજાક્ષીરે વિનિક્ષિપેત્ ।
ગોક્ષીરાજ્યૈઃ કિંચિદૂનં સ્થાલ્યા વક્ત્રં તુ બન્ધયેત્

સ્વચ્છાંશુકેન બદ્ધસ્ય ચૂર્ણં તદુપરિ ક્ષિપેત્ ।
તદૂર્ધ્વં શ્રાવકં રુદ્ધ્વા તત્સ્થાપ્યં ગર્તકાન્તરે

વનોત્પલૈર્ મૃદુપુટં દત્ત્વા દ્રવતિ ગન્ધકમ્ ।
પુનશ્ચ તિલપર્ણ્યાદ્યૈર્ભાવયેચ્છોષયેત્ ત્રિધા

દ્રાવયેત્તત્સમાદાય મત્સ્યપિત્તેન સપ્તધા ।
ભાવયેજ્જાલિનીબીજચૂર્ણૈસ્ તત્ પરિપેષયેત્

તતો ભૃઙ્ગદ્રવૈર્ભાવ્યં સપ્તકૃત્વસ્તપે ખરે ।
જલૈઃ પ્રક્ષાલ્ય તત્ સમ્યક્ શોષયેત્તત્પુનઃ પચેત્

મૃદ્વગ્નિના કાન્તપાત્રે ઘૃતાક્તે તુ ક્ષણં તતઃ ।
ભૃઙ્ગરાજદ્રવે ક્ષિપ્ત્વા શુદ્ધં તદ્ગન્ધકં ભવેત્

રસે રસાયને યોગે યોજ્યં સુખકરં ભવેત્ ।
<ગન્ધકરસાયનમ્>
પૂર્વોક્તવદ્ દેહશુદ્ધિં કુર્યાદ્વાન્તિવિરેચનૈઃ

સુમુહૂર્તે સુનક્ષત્રે પૂજયિત્વા પરં શિવમ્ ।
ગણાધિપં ક્ષેત્રપાલં શ્રીગુરું ભિષજં ક્રમાત્

નિષ્કૈકં ત્રિફલાચૂર્ણં નિષ્કમેકં ચ ગુગ્ગુલુમ્ ।
ગુઞ્જોન્મેયં શુદ્ધગન્ધં લિહેદેરણ્ડતૈલતઃ

ગુઞ્જાવૃદ્ધિક્રમેણૈવ સેવ્યં તત્પ્રતિવાસરમ્ ।
દિનષોડશપર્યન્તં ગુઞ્જાષોડશમાત્રકમ્

તદા ષોડશઘસ્રાન્તે સેવ્યં તત્પ્રતિવાસરમ્ ।
ગુઞ્જાષોડશિકોન્મેયમ્ અપૂર્વં ત્રિફલાં પરમ્

એતસ્માદધિકા વૃદ્ધિર્ન કાર્યા સિદ્ધિલિપ્સુના ।
એવં માસપ્રયોગેણ કુષ્ઠમષ્ટાદશં હરેત્

તથા પ્રમેહાન્ ગુલ્માનિ કાસશ્વાસક્ષયજ્વરાન્ ।
વ્રણાન્ભગન્દરાદીંશ્ચાશીતિવાતોદ્ભવાન્ગદાન્

માસદ્વયપ્રયોગેણ બહુકાન્તિં પ્રયચ્છતિ ।
સર્વવ્યાધિપ્રશમનં ભવેન્માસત્રયાત્પ્રિયે

તતઃ ષણ્માસયોગેન વૃદ્ધો યૌવનમાપ્નુયાત્ ।
એવમબ્દપ્રયોગેણ સિદ્ધો ભવતિ શામ્ભવિ

તન્મૂત્રમલયોગેન તામ્રં કાઞ્ચનતાં વ્રજેત્ ।
વિધિં ચ પ્રતિષેધં ચ કુર્યાત્પૂર્વોક્તવત્સુધીઃ

રસાદિ પુણ્યમમલં યઃ સેવેત રસાયનમ્ ।
સ એવ કૃતકૃત્યઃ સ્યાદ્દૈવતૈરપિ પૂજ્યતે

સર્વતીર્થેષુ સંસ્નાતઃ સર્વવ્રતફલાન્વિતઃ ।
અશ્વમેધાદિયજ્ઞાનાં સર્વેષાં ફલમાપ્નુયાત્

ધન્યઃ પુણ્યતમઃ શ્રેષ્ઠઃ શ્લાઘનીયો મનીષિભિઃ ।
સ યોગવિજ્ઞઃ સર્વજ્ઞઃ સર્વાનુગ્રાહકઃ પ્રભુઃ

શુદ્ધઃ સર્વગતઃ શાન્તઃ શૂરઃ સત્વગુણોજ્જ્વલઃ ।
તસ્ય દેહલયો નાસ્તિ હ્યદૃશ્યઃ શિવતાં વ્રજેત્