અજડપ્રમાતૃસિદ્ધિ · શ્લોક 21-27

વૃ: માયાવ્યવહારાત્મનિ લોકયાત્રાયાં યદ્ય્ અપિ પ્રાણાદિ સંકોચવતિ જીવે સર્વેષાં બાહ્યાભ્યન્તરાણાં વિષયાણાં વ્યવસ્થિતિર્ નિયન્ત્રિતા તથાપિ સંકુચિતાત્મનિ તત્ર મિતપ્રમાતરિ સંકોચાપહસ્તનેન પરપ્રમાત્રેકાત્મતયા શિવાત્મન્ય્ એવ સા તિષ્ઠતિ પ્રાણાદેશ્ ચિત્પ્રકાશાદ્ અવ્યતિરેકિત્વાત્, શિવસ્યૈવ સ્વેચ્છયા સમુલ્લાસિતાયાઃ પશુભૂમિકાયા ગ્રહણેનાણુભાવાભ્યુપગમાત્ ॥
તદાત્મનૈવ તસ્ય સ્યાત્ $ કથં પ્રાણેન યન્ત્રણા &
સાધિતા પ્રત્યભિજ્ઞાયામ્ % અખ્યાતેર્ જીવતા પરમ્

વૃ: તસ્માદ્ વસ્તુતઃ શિવસ્વભાવાભિન્નેન પ્રાણાદિપ્રમાત્રા સંકુચિતશુક્તિકેન કથમ્ અનવચ્છિન્નપ્રકાશાનન્દમયપૂર્ણાહંતાસ્ફુરત્તાત્મનઃ શિવસ્યાવભાસનનિરોધઃ સ્યાત્ તથાત્વે તસ્ય સ્વયં સ્થાતુમ્ અશક્યત્વાત્ કેવલમ્ અપરિચ્છિન્નસ્વશક્તિવિકાસસ્યાપ્રથનમ્ એવ બન્ધકત્વપર્યાયં જીવત્વં, તસ્ય ચેશ્વરપ્રત્યભિજ્ઞાયાં શાસ્ત્રે સવિસ્તરં નિર્ણીતત્વાદ્ ઇતિ તત એવ વિવેચ્યમ્ ॥
નાર્થવ્યવસ્થા પ્રાણાદાવ્ $ અહંભાવનિરોધતઃ &
પ્રકાશસ્યાત્મવિશ્રાન્તિર્ % અહંભાવો હિ કીર્તિતઃ

ઉક્તા સૈવ ચ વિશ્રાન્તિઃ $ સર્વાપેક્ષાનિરોધતઃ &
સ્વાતન્ત્ર્યમ્ અથ કર્તૃત્વં % મુખ્યમ્ ઈશ્વરતાપિ ચ

વૃ: પ્રાણાદૌ પરિમિતપ્રમાત્રાસ્પદે જડે સ્વાત્મમાત્રસ્ફુરત્તાત્મનઃ પરામર્શસ્ય નિરોધાન્ નૈવ વસ્તુવ્યવસ્થા તસ્યાઃ સંવિન્નિષ્ઠત્વાત્, યતો યા સંવિદઃ સ્વાત્મમાત્રવિશ્રાન્તિઃ સ એવ પૂર્ણાહંતાવિમર્શસ્વભાવો ઽહંભાવો ઽર્થવ્યવસ્થાપકો ગીયતે । સૈવ વિશ્વભાવાનાં પર્યન્તપ્રતિષ્ઠાભૂમિકત્વાદ્ વિશ્રાન્તિઃ, વિશ્વપ્રસરણે સ્વવ્યતિરિક્તસામગ્રીનિરપેક્ષત્વાત્ સ્વાતન્ત્ર્યં, તદ્ એવ કર્તૃત્વં મુખ્યમ્ ઐશ્વર્યમ્ અપ્ય્ આગમેષૂદ્ઘોષ્યતે ॥
માયાભિદાસ્ તચ્છક્તેર્ એવ $ ચાન્યાપ્રસિદ્ધિતઃ &
તદખ્યાતિમયં હ્ય્ એતજ્ % જગન્નિર્માતૃતેશિતા

વૃ: માયા નામ શક્તિઃ શિવસ્ય શક્તિમતો ઽવ્યતિરેકિણી સ્વરૂપગોપનાત્મિકા ક્રીડા, તન્નિમિત્તાદ્ એવ યસ્માદ્ અખ્યાતિમયમ્ એતદ્ વિશ્વં ભાસતે વ્યતિરિક્તકારણસ્ય ભેદાભેદવિકલ્પોપહતત્વેનાપ્રસિદ્ધત્વાત્, તસ્માદ્ વિશ્વાભાસાનાં નિર્માતૃત્વમ્ ઈશ્વરત્વમ્ ॥
એકૈવ ચાનુસંધાનાત્ $ સા પ્રોક્તા સર્વસંવિદામ્ &
સ્વસંવેદનપર્યાય- % માતૃતત્ત્વમ્ અનાદિ તત્

વૃ: સૈશ્વરી પરાશક્તિઃ સમસ્તાનાં વિચ્છિન્નનીલાસિસંવિદાં સંયોજનવિયોજનાદૌ કાર્યે પૂરાપરાદિકોટાવ્ ઐક્યાનુસંધાનમ્ આશ્રિત્ય તદાધારભૂતાન્ અવચ્છેદિની એકૈવ, તદ્ એવ સ્વસંવેદનપર્યાયં માતુર્ અનાદિ તત્ત્વમ્ ઉચ્યતે ॥
ભાવવ્યવસ્થા યન્ નિષ્ઠા $ તસ્યાહંભાવભાગિનઃ &
વ્યાપિત્વમ્ અનુસંધાનં % તજ્ જડસ્ય ન યુજ્યતે

વૃ: યત્ર સર્વાર્થાનાં વ્યવસ્થિતિઃ પ્રતિષ્ઠિતા તસ્ય સંવિદાત્મનઃ પૂર્ણાહંતાપરામર્શસારસ્યાજડપ્રમાતુઃ સ્વાતન્ત્ર્યાવિનાભાવવત્ત્વાત્ સર્વત્રાનુસંધાનાત્મકં વ્યાપિત્વમ્ અસ્તિ, તચ્ ચાસ્વતન્ત્રસ્ય જડસ્ય ન ઘટતે વિમર્શસારત્વાભાવાત્ ॥
તતો ભેદે તુ ભાસસ્ય $ ઘટતે ભાસમાનતા &
તેનોક્તમ્ પ્રત્યભિજ્ઞાયાં % તદદ્વયમયં જગત્