અહિર્બુધ્નસંહિતા · અધ્યાય 60

શાસ્ત્રવૈભવનિરૂપણં નામ ષષ્ટિતમોઽધ્યાયઃ
ધ્યાતં સકૃદ્ભવાનેકકોટ્યઘૌઘં હરત્યરમ્ ।
સુદર્શનસ્ય તદ્ દિવ્યં ભર્ગો દેવસ્ય ધીમહિ ॥
ભરદ્વાજં પ્રતિ દુર્વાસસા વૃત્તાનુવાદવ્યાજેનાપેક્ષિતયાવદર્થ-
પ્રતિપાદકત્વરૂપશાસ્ત્રવૈભવપ્રપઞ્ચનમ્
દુર્વાસાઃ -
ઇત્યેતન્નારદાયાદૌ પૃષ્ટઃ પ્રોવાચ શંકરઃ ।
રહસ્યં ભગવજ્જ્ઞાનં જ્ઞાનાનામુત્તમં મહત્ ॥ ૬૦-

શાસ્ત્રસ્યાસ્ય પ્રાધાન્યેન
જગજ્જન્માદિકારણભૂતબ્રહ્મસ્વરૂપરૂપગુણવિભવાદિપ્રતિપા-
દનપૂર્વકં પરદેવતાનિષ્કર્ષકત્વમ્
સ્થિત્યુત્પત્તિપ્રલયકૃદ્ ભૂતાનાં યત્ર ચિન્ત્યતે ।
સ વિષ્ણુશ્ચિન્ત્યતે યત્ર સ્વરૂપગુણવૈભવૈઃ ॥ ૬૦-

પ્રાધાન્યેન ભગવદિચ્છાશક્તિભૂતલક્ષ્મીસ્વરૂપરૂપગુણ-
વિભવાદિપ્રતિપાદકત્વમ્
યત્ર સા શક્તિસંખ્યાતા વિષ્ણોસ્તદ્ધર્મધર્મિણી ।
શીતરશ્મેરિવ જ્યોત્સ્ના ભાવાભાવાનુગામિની ॥ ૬૦-

અનન્યા ચાન્યરૂપા ચ જ્ઞાનાનન્દક્રિયામયી ।
પ્. ૬૦૮) મહાવિભૂતિસંસ્થાના નિર્વિકારા નિરઞ્જના ॥ ૬૦-

નિઃસક્તાસક્તસન્મત્રા પૂર્ણા રિક્તા ઋતંભરા ।
પ્રત્યસ્તમિતભેદા સા સમુન્મીલિતભેદિની ॥ ૬૦-

ષડધ્વવિષયાતીતા ષડધ્વવિષયાત્મિકા ।
નિમેષોન્મેષરૂપા સા ભાવાભાવસ્વલક્ષણા ॥ ૬૦-

ચિન્ત્યતે યત્ર સા લક્ષ્મીઃ સ્વરૂપગુણવૈભવૈઃ ।
ભાવ્યભાવકરૂપા સા શક્તિઃ શક્તિદ્વયાભિધા ॥ ૬૦-

ચિન્ત્યતે યત્ર વિસ્પષ્ટં સ્વરૂપગુણવૈભવૈઃ ।
શુદ્ધાશુધસ્વરૂપા સા વિષ્ણુશક્તિર્જગન્મયી ॥ ૬૦-

ભૂતિર્વિચિન્ત્યતે યત્ર ભાવ્યકા યત્ર વર્તતે ।
તથા પ્રાધાન્યેન
ભગવત્ક્રિયાશક્તિભૂતસુદર્શનસ્વરૂપાદિપ્રતિપાદકત્વમ્
ઉત્પ્રેક્ષારૂપિણી શક્તિઃ સુદર્શનપરાહ્વયા ॥ ૬૦-

સા પઙ્કજા જગદ્ધાતુર્ભાવિકા યત્ર ચિન્ત્યતે ।
યત્ર કારણરૂપત્વં ક્રિયાશક્તેર્વિચિન્ત્યતે ॥ ૬૦-

સાકારતાકારતા ચ શુદ્ધાશુદ્ધવિભેદિતા ।
ચિન્ત્યતે યત્ર વિસ્પષ્ટં વિષ્ણુશક્તેઃ ક્રિયાત્મનઃ ॥ ૬૦-

પ્રમાણરૂપતા યત્ર ત્રિવિધા પરિચિન્ત્યતે ।
મર્યાદાસ્ત્રૌઘશસ્ત્રૌઘશાસ્ત્રૌઘપરિભેદિતા ॥ ૬૦-

પુરુષાર્થાત્મતા શક્તેસ્તથા તદધિકારિતા ।
પ્. ૬૦૯) જગદ્રક્ષણરૂપત્વં મન્ત્રયન્ત્રાસ્ત્રવિસ્તૃતમ્ ॥ ૬૦-

ઇતિ સૌદર્શનં રૂપં નિષ્કલં યત્ર ચિન્ત્યતે ।
નાનાવ્યૂહસમુદ્ભેદં નાનાસંસ્થાનશોભિતમ્ ॥ ૬૦-

ચિન્ત્યતે સકલં રૂપં યત્ર સૌદર્શનં મહત્ ।
જગદ્રક્ષણવિધ્વંસસૃજિશાલિ મહોદયમ્ ॥ ૬૦-

સુદર્શનાઙ્ગસંભૂતમસ્ત્રજાતમશેષતઃ ।
સ્વરૂપશબ્દવિક્રાન્તૈર્નિપુણં યત્ર ચિન્ત્યતે ॥ ૬૦-

સાંખ્યયોગાદ્યર્થપ્રતિપાદકત્વરૂપવૈભવાન્તરસૂચનમ્
સાંખ્યયોગવિધિર્યત્ર કાર્ત્સ્ન્યેન પરિચિન્ત્યતે ।
વિવિધા મન્ત્રયોગાશ્ચ મન્ત્રાશ્ચ વિધયોઽખિલાઃ ॥ ૬૦-

નાનાસામર્થ્યભેદાશ્ચ સેતિહાસપ્રવિસ્તરાઃ ।
આત્મન્યાસવિધિશ્ચૈવ વિધીનામુત્તમો વિધિઃ ॥ ૬૦-

મન્ત્રાર્થા વિવિધાશ્ચૈવ સ્થૂલસૂક્ષ્મપરાત્મકાઃ ।
ચિન્ત્યન્તે યત્ર વિસ્પષ્ટં વિષ્ણુસંકલ્પજૃમ્ભિતાઃ ॥ ૬૦-

એતચ્છાસ્ત્રાધિકારિનિરૂપણમ્
તદેતદુપશાન્તેન શાન્તેન ગુરુસેવિના ।
અધ્યેયં તન્ત્રસારાખ્યમાહિર્બુધ્ન્યં હિ શાસનમ્ ॥ ૬૦-

અનધિકારિનિર્દેશપૂર્વકં તેભ્યઃ શાસ્ત્રપ્રદાનનિષેધઃ
નાશ્રોત્રિયાય નાજ્ઞાય નાપ્રાતઃસ્નાયિને તથા ।
પ્. ૬૧૦) ન શઠાય ન દૃપ્તાય ન કૂટવિધિસેવિને ॥ ૬૦-

નાનન્તેવાસિને ચૈવ નાસંવત્સરવાસિને ।
નૈવ દેયં કૃતઘ્નાય નાસૂયાનલશાયિને ॥ ૬૦-

યોગ્યાધિકારિનિર્દેશપૂર્વકં તેભ્યઃ શાસ્ત્રપ્રદાનાભ્યનુજ્ઞા
સુપુત્રાય સુશિષ્યાય સર્વસ્વપ્રાણદાયિને ।
ગુહ્યગોપનશીલાય શાસ્ત્રાર્થસ્થાપકાય ચ ॥ ૬૦-

ઊહાપોહસુદક્ષાય
મન્ત્રવત્ સંસ્કૃતાય ચ ।
દેયમેતત્ ત્રિવર્ણાય
નિત્યમધ્યાત્મશાલિને ॥ ૬૦-

શાસ્ત્રવૈભવનિગમનમ્
ષષ્ટ્યધ્યાયૈઃ સમુદ્દિષ્ટા
સંહિતા સેયમુત્તમા ।
યાં જ્ઞાત્વા પુરુષઃ શશ્વત્
સર્વજ્ઞત્વમવાપ્નુયાત્ ॥ ૬૦-

પરા ચ મધ્યમા ચૈવ યે
હિ તે સંહિતે સ્મૃતે ।
તદર્થઃ સકલોઽપ્યત્ર
સંક્ષેપેણ પ્રદર્શિતઃ ॥ ૬૦-

પ્. ૬૧૧) ગ્રન્થસમાપનમ્
નમઃ શિવાય શાન્તાય નારદાય મહર્ષયે ।
નમઃ સુદર્શનાયાથ વિષ્ણોઃ સંકલ્પરૂપિણે ॥ ૬૦-

ઇતિ શ્રીપાઞ્ચરાત્રે તન્ત્રરહસ્યે અહિર્બુધ્ન્યસંહિતાયાં
શાસ્ત્રવૈભવનિરૂપણં નામ ષષ્ટિતમોઽધ્યાયઃ

આદિતઃ શ્લોકાઃ

સમાપ્તા ચેયમહિર્બુધ્ન્યસંહિતા
ઇતિ શ્રીકૌશિકાપરપર્યાયશ્રીમદ્બાલધન્વિકુલાવતંસશ્રીમન્નૃ-
સિંહાર્યતનયસ્ય શ્રીશેષાર્યવંશમુક્તાફલશ્રીમત્પાટ-
રાર્યતનૂભવશ્રીવેઙ્કટાર્યચરણયુગલસેવાસમુજ્જૃમ્-
ભિતવેદાન્તદ્વયતત્ત્વવૈશદ્યસ્ય વાધૂલવંશકલ-
શોદધિપૂર્ણચન્દ્રતર્કતીર્થપણ્ડિતરત્નશ્રીમત્ક-
સ્તૂરિરઙ્ગનાથાર્યકૃપાસમુત્તીર્ણસાહિતી-
ધર્મશાસ્ત્રપૂર્વમીમાંસાદિપારા-
વારસ્ય શ્રીદેવશિખામણેઃ રામા-
નુજાર્યસ્ય કૃતિષુ સિદ્ધાઞ્જનં
નામ અહિર્બુધ્ન્યસંહિતા-
વિષયવિવેચનં
સમાપ્તમ્ ।
જિજ્ઞાસન્તે તુ યે તત્ત્વમહિર્બુધ્ન્યાર્થગોચરમ્ ।
નિયતં તેઽભિવીક્ષન્તાં સિદ્ધાઞ્જનમિદં મુહુઃ ॥
સિદ્ધાઞ્જાનમિદં ભૂયાદ્ વિદુષાં મોદવૃદ્ધયે ।
પ્રીયતાં તેન ભગવાન્ વાસુદેવઃ શ્રિય પતિઃ ॥