અહિર્બુધ્નસંહિતા · અધ્યાય 43

જલંધરવધોપાયચિન્તનં નામ ત્રિચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ
ધ્યાતં સકૃદ્ભવાનેકકોટ્યઘૌઘં હરત્યરમ્ ।
સુદર્શનસ્ય તદ્ દિવ્યં ભર્ગો દેવસ્ય ધીમહિ ॥
કૃત્સ્નસ્ય જગચ્ચક્રમયત્વકથંતાપ્રશ્નઃ
નારદઃ -
પૃચ્છામિ ત્વાં પુનરિદં શંસ મે સકલેશ્વર ।
પ્રોક્તમેતત્ પુરા સર્વં જગચ્ચક્રમયં ત્વયા ॥ ૪૩-

તત્ કથં સ્પષ્ટમાચક્ષ્વ કદા દેવેન દર્શિતમ્ ।
વેત્તા ત્વમેવ નાન્યોઽસ્તિ ત્વદૃતે ભુવનત્રયે ॥ ૪૩-

અધ્યાયદ્વયેન તદુત્તરકથનાયાખ્યાયિકાકથને પ્રથમં
દેવાદીનાં ધર્મમાર્ગપ્રવર્તકત્વનિરૂપણમ્
અહિર્બુધ્ન્યઃ -
સુરાશ્ચ મુનયઃ સર્વે મનુસ્તત્સૂનવસ્તથા ।
રાજાનઃ સર્વવર્ણાશ્ચ ધર્મમાર્ગપ્રવર્તકાઃ ॥ ૪૩-

દાનવાદીનાં ધર્મવિઘાતકત્વમ્
પ્. ૪૧૪) તથૈવ દાનવાઃ સર્વે ભૂતવેતાલરાક્ષસાઃ ।
ક્રૂરા નરાશ્ચ પશવો ભીમરૂપાશ્ચ દસ્યવઃ ॥ ૪૩-

તથૈવ ચાસુરીં પ્રાપ્તા યોનિમન્યે જના મુને ।
એતે સર્વે સદા ધર્મવિધ્વંસં કુર્વતે ભૃશમ્ ॥ ૪૩-

પાપિનાં વિનાશોપાયચિન્તયાહિર્બુધ્ન્યસ્ય મેરુશિખરગમનમ્
અતસ્તે પાપકર્માણઃ કેન નશ્યેયુરિત્યહમ્ ।
પરાં ચિન્તામુપારૂઢો મેરુકૂટમુપાગતઃ ॥ ૪૩-

તત્ર સમાધિમાસ્થિતસ્ય તસ્ય તેજોવિશેષદર્શનમ્
તસ્મિન્ સમાધિમાસ્થાય સમાસીનસ્ય મે ક્ષણાત્ ।
આવિર્બભૂવ દુર્દર્શં મહઃ પરમભાસ્વરમ્ ॥ ૪૩-

ભીતિવશાત્ આથર્વણમન્ત્રોચ્ચારણપૂર્વકં પુનસ્તદ્દર્શનમ્
તતસ્તદ્દર્શનાન્મન્ત્રમાથર્વણમુદૈરયમ્ ।
તમુચ્ચરન્ મહામન્ત્રમદ્રાક્ષં તન્મહઃ પુનઃ ॥ ૪૩-

તેજોમધ્યે સુદર્શનપુરુષસાક્ષાત્કારપૂર્વકં પ્રશ્નઃ
તસ્મિન્ વિદીપ્તે મહસિ પુરુષં કૃષ્ણપિઙ્ગલમ્ ।
ઊર્ધ્વરેતં વિરૂપાક્ષં સહસ્રાદિત્યસંનિભમ્ ॥ ૪૩-

સહસ્રારસમાયુક્તચક્રમધ્યસ્થિતં પરમ્ ।
જ્વાલામાલાસુદુર્દર્શં સુદર્શનમનાકુલમ્ ॥ ૪૩-

પ્. ૪૧૫) દૃષ્ટ્વા કસ્ત્વં કુતઃ કસ્યેત્યપૃચ્છમકુતોભયમ્ ।
પ્રીતેન ભગવતા સ્વસ્વરૂપખ્યાપનમ્
તતઃ પ્રીતઃ સ ભગવાનવદત્ તેજસાં નિધિઃ ॥ ૪૩-

અહં સુદર્શનો નામ્ના ખ્યાતોઽદ્ય પ્રભૃતીશ્વર ।
દુરાલોકો મહાલોકો યત્ તવાહં સુદર્શનઃ ॥ ૪૩-

વૈકુણ્ઠાત્ સ્વાગમનસ્યાહિર્બુધ્ન્યાનુજિઘૃક્ષાહેતુકત્વાદિકથનમ્
વૈકુણ્ઠધામનિલયસ્ત્વાં દ્રષ્ટું સમુપાગતઃ ।
ત્રિભાવભાવનાયુક્તૈરદૃષ્ટચરમદ્ભુતમ્ ॥ ૪૩-

નિત્યમન્તર્હિતં ગુહ્યં સર્વલોકનમસ્કૃતમ્ ।
પ્રમથ્ય મતિમન્થાનાદુદ્ધૃતં વેદસાગરાત્ ॥ ૪૩-

પીયૂષમિવ દુગ્ધાબ્ધેર્યત્ ત્વયા પરમેશ્વર ।
અતો મન્ત્રતનુઃ પ્રાપ્તો ભવન્તં કિં કરોમિ તે ॥ ૪૩-

અન્તરં નૈવ પશ્યામિ તવ દામોદરસ્ય ચ ।
અતો યથાત્ર વર્તેય તથૈવ ત્વયિ શંકર ॥ ૪૩-

તતોઽહિર્બુધ્ન્યેન ભગવતિ સ્વાભિપ્રેતનિવેદનમ્
ઇત્યુક્ત્વા વિરતે તસ્મિન્ સહસ્રાદિત્યસંનિભે ।
તતોઽહં વિસ્મિતોઽવોચં તમપ્રતિમતેજસમ્ ॥ ૪૩-

ભૂયાંસો ભુવને પાપા ધર્મવ્યાસેધકારિણઃ ।
તેષાં નિગ્રહમાકાઙ્ક્ષન્નુપાયૈર્નાશયામ્યહમ્ ॥ ૪૩-

પ્. ૪૧૬) ઇતિ ચિન્તાપરે યોગમાસ્થિતે મયિ મન્ત્રરાટ્ ।
ત્વં ચાવિરાસીસ્તત્કાર્યં નિર્વૃત્તમિતિ મે મતિઃ ॥ ૪૩-

દૈત્યાદિવિનાશનપ્રાર્થના
અતસ્તૈઃ પીડ્યમાનેષુ સાધુષુ સ્મૃતિમાત્રતઃ ।
આગન્તવ્યં પ્રયત્નેન સાધ્યં સાધય ચ પ્રભો ॥ ૪૩-

ભગવતા તથેત્યુક્તે સ્વસ્ય કૈલાસગમનમ્
તથેત્યુક્ત્વા ગતઃ સોઽહમપિ કૈલાસમન્વગામ્ ।
અત્રાન્તરે જલંધરવધાર્થમિન્દ્રસ્ય મન્ત્રાલોચના
તતો જલંધરાખ્યેન દાનવેન નિપીડિતઃ ॥ ૪૩-

વાસવો મન્ત્રયાંચક્રે સહ સર્વૈર્મરુદ્ગણૈઃ ।
શસ્ત્રૈરસ્ત્રૈરજયયત્વં દાનવસ્ય દુરાત્મનઃ ॥ ૪૩-

નિરીક્ષ્ય કેન તં પાપં નાશયામીત્યચોદયત્ ।
તત્ર વાયુના સ્વાભિપ્રાયવિનિવેદનમ્
તતો વાયુઃ સમુત્થાય પુરંદરમથાબ્રવીત્ ॥ ૪૩-

સત્યમસ્ત્રૈસ્તથા શસ્ત્રૈરજયયોઽયં મહાસુરઃ ।
ધાત્રા દત્તવરો દૃપ્તો બલવીર્યસમન્વિતઃ ॥ ૪૩-

દિધક્ષતિ જગત્ સર્વં ધૂમકેતુરિવોત્થિતઃ ।
સર્વલોકેશ્વરે શ્રીમત્યપ્રમેયે મહાદ્યુતૌ ॥ ૪૩-

દેવદેવે મહાદેવે શંકરે ભૂતભાવને ।
તસ્મિન્નત્યાહિતં તેન નૃશંસેન સુરારિણા ॥ ૪૩-

પ્. ૪૧૭) તસ્મિન્ પરમસંક્રુદ્ધો વર્તતે તેન શંકરઃ ।
અતસ્તમભિગચ્છામો વધાર્થં દુષ્ટચારિણઃ ॥ ૪૩-

બૃહસ્પતિમુખેનૈવ તં દેવં પ્રાર્થયામહે ।
સ એવ તત્ર વક્તવ્યં જાનાતિ ભગવાનિતિ ॥ ૪૩-

વાયુવચનમઙ્ગીકૃત્ય શંકરં ગન્તું શક્રેણ બૃહસ્પતિપ્રચોદનમ્
વિરતે પવને તસ્મિન્ બાઢમિત્યાહ વાસવઃ ।
બૃહસ્પતિમથાસીનં જ્વલિતાનલસંનિભમ્ ॥ ૪૩-

અભ્યગચ્છન્મહાતેજા ભગવાન્ પાકશાસનઃ ।
જલંધરવધાર્થં ત્વમભિગચ્છ પિનાકિનમ્ ॥ ૪૩-

સ તસ્મિન્ પરમક્રુદ્ધો નિહનિષ્યત્યસંશયમ્ ।
સુરકાર્યેષુ સર્વેષુ ભવાનેવ પરાયણમ્ ॥ ૪૩-

અતોઽભિગમ્યતાં દેવઃ કૈલાસે ચન્દ્રશેખરઃ ।
ઇન્દ્રવચનાત્ બૃહસ્પતેઃ કૈલાસગમનમ્
ઇત્યુક્તવચને તસ્મિન્ પુરુહૂતે સુરેશ્વરે ॥ ૪૩-

તથેતિ તત્ પ્રતિશ્રુત્ય વાક્પતિઃ શક્રપૂજિતઃ ।
કૈલાસશિખરં પ્રાયાત્ પ્રહૃષ્ટેનાન્તરાત્મના ॥ ૪૩-

તત્ર શંકરદર્શનમ્
તત્રાસીનં સુરૈઃ સાર્ધમાસ્થાને સુમનોહરે ।
પ્. ૪૧૮) મામપ્સરઃપ્રયુક્તે તુ નૃત્યે વિસ્મિતમાનસમ્ ॥ ૪૩-

સોઽપશ્યદારાદ્ભગવાનુદ્યદ્ભાસ્કરસંનિભઃ ।
પ્રણિપત્ય સમુત્થાય મામસ્તૌષીત્ સ વાક્પતિઃ ॥ ૪૩-

જલંધરવધાર્થં બૃહસ્પતિના શંકરસ્તુતિઃ
પ્રસીદ દેવદેવેશ પ્રસીદ જગતઃ પતે ।
પ્રસીદ સર્વગીર્વાણપાલનાન્તકર પ્રભો ॥ ૪૩-

પ્રસીદ ભગવન્ દેવ પ્રસીદ સુરવન્દિત ।
પ્રસીદ વિશ્વવિજ્ઞાનવારિધે પરમેશ્વર ॥ ૪૩-

નમસ્તે વ્યોમનિલય નમસ્તે નાગભૂષણ ।
નમઃ પરમકલ્યાણ નમસ્ત્રિપુરદારણ ॥ ૪૩-

ત્વં ધાતા ત્વં વષટ્કારસ્ત્વં હવિસ્ત્વં હુતાશનઃ ।
સદસત્ત્વં ત્વમોંકારસ્ત્વમિન્દ્રસ્ત્વં યમસ્તથા ॥ ૪૩-

ત્વં પાશપાણિસ્ત્વં સોમો નિર્-ઋતિસ્ત્વં મરુત્ તથા ।
ત્વમાદિત્યો વસુશ્ચ ત્વં ત્વં વિશ્વં વિશ્વતોમુખ ॥ ૪૩-

ત્વમવ્યક્તં મહાંશ્ચ ત્વં ત્વમહંકાર એવ ચ ।
ભૂતાનિ ત્વં સુસૂક્ષ્માણિ વિદ્યાવિદ્યે તથા ભવાન્ ॥ ૪૩-

કિમત્ર બહુનોક્તેન ચરાચરમિદં જગત્ ।
ત્વમેવ ભૂતનાથેશ સર્વકારણકારણ ॥ ૪૩-

પ્. ૪૧૯) ક્ષિતિસલિલસમીરવ્યોમતેજઃસહસ્ર-
દ્યુતિશશિયજમાનૈઃ પૂર્ણદેહાય તુભ્યમ્ ।
પરમમુનિમનોભિર્મૃગ્યમાણાય નિત્યં
ભવભયવિનિહન્ત્રે વિશ્વમૂર્તે નમસ્તે ॥ ૪૩-

ઇતિ શ્રીપાઞ્ચરાત્રે તન્ત્રરહસ્યે અહિર્બુધ્ન્યસંહિતાયાં
જલંધરવધોપાયચિન્તનં નામ ત્રિચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ

આદિતઃ શ્લોકાઃ