અગ્નિ પુરાણ · અધ્યાય 95

:એ ઇત્ય્ આદિમહાપુરાણે આગ્નેયે શિલાન્યાસકથનં નામ
ચતુર્ણવતિતમો ઽધ્યાયઃ ॥
% છપ્તેર્ {95}
:શ્ અથ પઞ્ચનવતિતમો ઽધ્યાયઃ
પ્રતિષ્ઠા સામગ્રીવિધાનં
ઈશ્વર ઉવાચ
વક્ષ્યે લિઙ્ગપ્રતિષ્ઠાં ચ પ્રાસાદે ભુક્તિમુક્તિદાં ।અપ્_95.001અબ્।
તાશ્ ચરેત્ સર્વદા મુક્તૌ ભુક્તૌ દેવદિને સતિ

વિના ચૈત્રેણ માઘાદૌ પ્રતિષ્ઠા માસપઞ્ચકે ।અપ્_95.002અબ્।
:ન્
1 મુદા ઇતિ ખ.. છ.. ચ
2 કામદે દેવીતિ ઘ..
3 જયેત્રેત્યર્ધશ્લોકઃ છ.. પુસ્તકે નાસ્તિ
4 ઓં જય એનં સદેતિ ખ.. છ.. ચ
5 મમ ઇતિ ઙ..
6 રક્તાતિરક્તદોષઘ્ન ઇતિ છ.. । રક્તાત્રિરક્તદોષઘ્ને ઇતિ ખ..
7 સન્તિષ્ઠાસ્મિન્નીશરૂપિણીતિ ઘ.. । શર્પરૂપિણીતિ જ..
8 તત્ત્વે તત્ત્વત્રયમિતિ ઘ..
9 સર્વદા મુક્તૌ દેવાદેવે ગ્રહે સતીતિ ઘ.. । સર્વદા મુક્ત્યૈ ભુક્ત્યૈ
દૈવદિને સતીતિ ઙ..
:પ્ 302
ગુરુશુક્રોદયે કાર્યા પ્રથમે કરણેત્રયે

શુક્લપક્ષે વિશેષેણ કૃષ્ણે વા પઞ્ચમન્દિનં(1) ।અપ્_95.003અબ્।
ચતુર્થીં નવમીં ષષ્ઠીં વર્જયિત્વા ચતુર્દશીં

શોભનાસ્તિથયઃ શષાઃ ક્રૂરવારવિવર્જિતાઃ ।અપ્_95.004અબ્।
શતભિષા ધનિષ્ઠાર્દ્રા અનુરોધોત્તરત્રયં(2)

રોહિણી શ્રવણશ્ચેતિ(3) સ્થિરારમ્ભે મહોદયાઃ ।અપ્_95.005અબ્।
લગ્નઞ્ચ કુમ્ભસિંહાલિતુલાસ્ત્રીવૃષધન્વિનાં

શસ્તો જીવો નવર્ક્ષેષુ સપ્તસ્થાનેષુ સર્વદા ।અપ્_95.006અબ્।
બુધઃ ષડષ્ટદિક્સપ્તતુર્યેષુ વિનર્તું(4) શિતઃ

સપ્તર્તુત્રિદશાદિસ્થઃ(5) શશાઙ્કોબલદઃ સદા(6) ।અપ્_95.007અબ્।
રવિર્દશત્રિષટ્સંસ્થો રાહુસ્ત્રિદશષડ્ગતઃ

ષટ્ત્રિસ્થાનગતાઃ શસ્તા મન્દાઙ્ગારાર્કકેતવઃ ।અપ્_95.008અબ્।
શુભ્રાઃ ક્રૂરશ્ ચ પાપાશ્ ચ સર્વ એકાદશસ્થિતાઃ

એષાં દૃષ્ટિર્મુનૌ પૂર્ણા(7) ત્વાર્ધિકી ગ્રહભૂતયોઃ ।અપ્_95.009અબ્।
પાદિકી રામદિક્સ્થાને ચતુરષ્ટૌ(8) પાદવર્જિતા

પાદાન્યૂનચતુર્નાડી ભોગઃ સ્યાન્મીનમેષયોઃ ।અપ્_95.010અબ્।
વૃષકુમ્ભૌ ચ ભુઞ્જાતે ચતસ્રઃ પાદવર્જિતાઃ

મકરો મિથુનં પઞ્ચ ચાપાલિહરિકર્કટાઃ ।અપ્_95.011અબ્।
પાદીનાઃ ષટ્ તુલાકન્યે ઘટિકાઃ સાર્ધપઞ્ચ ચ

:ન્
1 કૃષ્ણેપ્યાપઞ્ચમં દિનમિતિ ખ.. , છ.. ચ ।
કૃષ્ણેપ્યાપઞ્ચમાદ્દિનાદિતિ ઘ..
2 અનુરાધોત્તરાત્રયમિતિ ચ..
3 શ્રવણશ્ ચૈતે ઇતિ ચ..
4 બુધઃ ષડૃતુતુર્યેષુ દિક્સપ્તાહ વિનેતિ છ.. । બુધઃ
ષડ્દ્વ્યષ્ટતુર્ષેષુ દિક્સપ્તષડ્ વિનેતિ ખ..
5 સપ્તાયત્રિદશાદિસ્થ ઇતિ ખ.. છ.. ચ
6 બુધઃ ષડષ્ટદિગિત્યાદિઃ, બલદઃ સદા ઇત્ય્ અન્તઃ
પાઠો ગ.. પુસ્તકે નાસ્તિ
7 એવં દૃષ્ટિવલે પૂર્ણાદિતિ છ.. । એવં દૃષ્ટિવલે પૂર્ણેતિ
ખ..
8 વસ્વષ્ટૌ ઇતિ ખ.., છ.. ચ
:પ્ 303
કેશરી વૃષભઃ કુમ્ભઃ સ્થિરાઃ સ્યુઃ સિદ્ધિદાયકાઃ ।અપ્_95.012અબ્।
ચરા ધનુસ્તુલામેષા દ્વિઃસ્વભાવાસ્તૃતીયકાઃ(1)

શુભઃ(2) શુભગ્રહૈર્ દૃષ્ટઃ શસ્તો લગ્નઃશુભાશ્રિતઃ(3) ।અપ્_95.013અબ્।
ગુરુશુક્રબુધે યુક્તો લગ્નો દદ્યાદ્બલાયુધી(4)

રાજ્યં શૌર્યં(5) બલં પુત્રાન્ યશોધર્માદિકં બહુ ।અપ્_95.014અબ્।
પ્રથમઃ સપ્તમસ્તુર્યો દશમઃ કેન્દ્ર ઉચ્યતે

ગુરુશુક્રબુધાસ્તત્ર સર્વસિદ્ધિપ્રસાદકાઃ ।અપ્_95.015અબ્।
ત્ર્યેકાદશચતુર્થસ્થા(6) લગ્નાત્ પાપગ્રહાઃ શુભાઃ

અતોપ્યનીચકર્માથં(7) યોજ્યાસ્તિથ્યાદયો બુધૈઃ ।અપ્_95.016અબ્।
ધામ્નઃ પઞ્ચગુણાં ભૂમિં ત્યક્ત્વા વા ધાનસમ્મિતાં(8)

હસ્તાદ્ દ્વાદશસોપાનાત્(9) કુર્યાન્મણ્ડમગ્રતઃ ।અપ્_95.017અબ્।
ચતુરસ્રં ચતુર્દ્વારં સ્નાનાર્થન્તુ(10) તદર્ધતઃ

એકાસ્યં ચતુરાસ્યં વા રૌદ્ર્યાં પ્રાચ્યુત્તરેથવા(11) ।અપ્_95.018અબ્।
હાસ્તિકો દશહસ્તો વૈ મણ્ડપોર્કકરો ઽથવા

દ્વિહસ્તોત્તરયા વૃદ્ધ્યા(12) શેષં સ્યાન્મણ્ડપાષ્ટકં ।અપ્_95.019અબ્।
:ન્
1 કર્કટો મકરો દ્વિસ્થઃ પ્રવ્રજ્યાકાર્યનાશકાઃ ।
ગુરુશક્રબુધાસ્તત્ર સર્વસિદ્ધિપ્રદાયકા ઇતિ ગ. ઘ.. પુસ્તકે ઽધિકઃ
પાઠઃ
2 સ્થિર ઇતિ ગ..
3 શુભાન્વિત ઇતિ ખ.. , છ.. ચ
4 ધનાયુષીતિ ગ..
5 રાજ્યં સૌખ્યમિતિ ખ..
6 દ્વ્યેકાદશચતુર્થસ્થા ઇતિ છ.. । ત્ર્યેકાદશેત્યર્ધશ્લોકો ગ.. પુસ્તકે
નાસ્તિ
7 અતોન્યેનિષ્ઠકર્માર્થમિતિ ખ.. , ઘ.. , છ.. ચ
8 ત્યક્ત્વા વા ચાપસમ્મિતામિતિ ખ.. । ત્યક્ત્વા વા રામસમ્મિતામિતિ
છ..
9 હસ્તાદ્વા દશસોપાનાદિતિ ખ.. । હસ્તાન્ વા દશ સોપાનાદિતિ ખ..
10 સ્નાનાર્હં ચેતિ ઙ..
11 પ્રાચ્યુતરે તથેતિ ઙ..
12 દ્વિહસ્તોત્તરયાવૃત્ત્યા ઇતિ ઘ..
:પ્ 304
વેદી ચતુષ્કરા મધ્યે કોણસ્તમ્ભેન સંયુતા(1)

વેદીપાદાન્તરં ત્યક્ત્વા(2) કુણ્ડાનિ નવ પઞ્ચ વા ।અપ્_95.020અબ્।
એકં વા શિવકાષ્ઠાયાં(3) પ્રાચ્યાં વા તદ્ગુરોઃ પરં

મુષ્ટિમાત્રં શતાર્ધે સ્યાચ્છતે ચારત્રિમાત્રકં(4) ।અપ્_95.021અબ્।
હસ્તં સહસ્રહોમે સ્યાન્નિયુતે તુ દ્વિહાસ્તિકં(5)

લક્ષે ચતુષ્કારં કુણ્ડં કોટિહોમે ઽષ્ટહસ્તકં ।અપ્_95.022અબ્।
ભગાભમગ્નૌ(6) ખણ્ડેન્દુ દક્ષે ત્ર્યસ્રઞ્ચ નૈરૃતે

ષડસ્રં વાયવે પદ્મં(7) સૌમ્યે ચાષ્ટાસ્રકં શિવે ।અપ્_95.023અબ્।
તિર્યક્પાતશિવં ખાતમૂર્ધ્વં(8) મેખલયા સહ

તદ્વહિર્મેખલાસ્તિસ્રો વેદવહ્નિયમાઙ્ગુલૈઃ(9) ।અપ્_95.024અબ્।
અઙ્ગુલૈઃ ષડ્ભિરેકા વા કુણ્ડાકારાસ્તુ મેખલાઃ

તાસામુપરિ યોનિઃ સ્યાન્મધ્યે ઽશ્વત્થદલાકૃતિઃ ।અપ્_95.025અબ્।
ઉચ્છ્રાયેણાઙ્ગુલં તસ્માદ્વિસ્તારેણાઙ્ગુલાષ્ટકં(10)

દૈર્ઘ્યં કુણ્ડાર્ધમાનેન કુણ્ડકણ્ઠસમો ઽધરઃ ।અપ્_95.026અબ્।
પૂર્વાગ્નિયામ્યકુણ્ડાનાં યોનિઃ સ્યાદુત્તરાનના

પૂર્વાનના તુ શેષાણામૈશાન્યે ઽન્યતરા તયોઃ ।અપ્_95.027અબ્।
:ન્
1 કોણસ્તમ્ભેષુ સંયુતેતિ ક.. , ગ.. , ઘ.. ચ । કોણસ્તમ્ભેષુ સન્મતેતિ
ઙ.. । કોણસ્તમ્ભેનુસંયુતેતિ ખ.. , છ.. ચ
2 વેદી પાદાન્તરં ત્યક્તેતિ ઘ.. , ઙ.. , ચ
3 શિવકાષ્ટાદૌ ઇતિ ગ..
4 શતાર્ધસ્ય શતે વહ્નિમાત્રકમિતિ છ.. । શતાર્ધસ્ય શતે
વારત્રિમાત્રકમિતિ ઘ.. । શતાર્ધસ્ય શતે વા વહ્નિમાત્રકમિતિ
ઙ..
5 દ્વિહસ્તકમિતિ ખ..
6 ખદ્ગાભમગ્નૌ ઇતિ ખ.. , ગ.. , ઙ.. , છ.. ચ
7 પદ્મે ઇતિ ખ.. , ઘ.. ચ
8 તિર્યક્ પાતસમમૂર્ધ્વમિતિ ખ.. , ગ.. , ઘ.. ચ
9 વેદવહ્નિયવાઙ્ગુલૈર્ ઇતિ ઘ..
10 તસ્ય વિસ્તરેણાઙ્ગુલાષ્ટકમિતિ ઘ..
:પ્ 305
કુણ્ડાનાં યશ્ ચતુર્વિંશો ભાગઃ સોઙ્ગુલ ઇત્ય્ અતઃ

પ્લક્ષોદુમ્વરકાશ્વત્થવટજાસ્તોરણાઃ ક્રમાત્ ।અપ્_95.028અબ્।
શાન્તિભૂતિબલારોગ્યપૂર્વાદ્યા નામતઃ ક્રમાત્

પઞ્ચષટ્સપ્તહસ્તાનિ હસ્તખાતસ્થિતાનિ ચ ।અપ્_95.029અબ્।
તદર્ધવિસ્તરાણિ સ્યુર્યુતાન્યામ્રદલાદિભિઃ

ઇન્દ્રાયુધોપમા રક્તા કૃષ્ણા ધૂમ્રા શશિપ્રભા ।અપ્_95.030અબ્।
શુક્લાભા(1) હેમવર્ણા ચ પતાકા સ્ફાટિકોપમા

પૂર્વાદિતોબ્જજે(2) રક્તા નીલાનન્તસ્ય(3) નૈરૃતે ।અપ્_95.031અબ્।
પઞ્ચહસ્તાસ્તદર્ધાશ્ ચ ધ્વજા દીર્ઘાશ્ ચ વિસ્તરાઃ

હસ્તપ્રદેશિતા દણ્ડા ધ્વજાનાં પઞ્ચહસ્તકાઃ ।અપ્_95.032અબ્।
વલ્મીકાદ્દન્તિદન્તાગ્રાત્તથા(4) વૃષભશૃઙ્ગતઃ

પદ્મષણ્ડાદ્વરાહાઞ્ચ ગોષ્ઠાદપિ ચતુષ્પથાત્ ।અપ્_95.033અબ્।
મૃત્તિકા દ્વાદશ ગ્રાહ્યા વૈકુણ્ઠેષ્ટૌ પિનાકિનિ

ન્યગ્રોધોદુમ્વરાશ્વત્થચૂતજમ્વુત્વગુદ્ભવં ।અપ્_95.034અબ્।
કષાયપઞ્ચકં ગ્રાહ્યમાર્તવઞ્ચ ફલાષ્ટકં

તીર્થામ્ભાંસિ સુગન્ધીનિ(5) તથા સર્વૌષધીજલં ।અપ્_95.035અબ્।
શસ્તં પુષ્પફલં વક્ષ્યે રત્નગોશૃઙ્ગવારિ(6) ચ

સ્નાનાયાપાહરેત્(7) પઞ્ચ પઞ્ચગવ્યામૃતં તથા ।અપ્_95.036અબ્।
પિષ્ટનિર્મિતવસ્ત્રાદિદ્રવ્યં નિર્મઞ્જનાય(8) ચ

:ન્
1 શુક્રાભેતિ ખ..
2 પૂર્વાદિનો ધ્વજે ઇતિ ગ..
3 નીલાનન્તે ઽથેતિ ગ..
4 વલ્મીકાદ્ધસ્તિદન્તાગ્રાત્તયેતિ છ..
5 તીર્થતોયસુગન્ધીનિ ઇતિ ઙ..
6 વર્ગે ગોશૃઙ્ગવારિ ચેતિ છ..
7 સ્નાનાયોપહરેદિતિ ખ.. , છ.. , ઘ.. ચ
8 પિષ્ટનિર્મિતરુદ્રાદિદ્રવ્યં નિર્મઞ્જનાયેતિ ગ.. ।
પિષ્ટનિર્મિતવજ્રાદિકં નિર્મથનાયેતિ જ..
:પ્ 306
સહસ્રશુષિરં કુમ્ભં મણ્ડલાય ચ રોચના(1) ।અપ્_95.037અબ્।
શતમોષધિમૂલાનાં વિજયા લક્ષ્મણા બલા

ગુડૂચ્યતિબલા પાઠા સહદેવા શતાવરી ।અપ્_95.038અબ્।
ઋદ્ધિઃ(2) સુવર્ચસા(3) વૃદ્ધિઃ સ્નાને પ્રોક્તા પૃથક્ પૃથક્

રક્ષાયૈ તિલદર્ભૌઘો(4) ભસ્મસ્નાનન્તુ કેવલં ।અપ્_95.039અબ્।
યવગોધૂમવિલ્વાનાં(5) ચૂર્ણાનિ ચ વિચક્ષણઃ

વિલેપનં(6) સકર્પૂરં સ્નાનાર્થં કુમ્ભગણ્ડકાન્(7) ।અપ્_95.040અબ્।
ખટ્વાઞ્ચ તૂલિકાયુગ્મં સોપધાનં સવસ્ત્રકં

કુર્યાદ્વિત્તાનુસારેણ શયને લક્ષ્યકલ્પને(8) ।અપ્_95.041અબ્।
ઘૃતક્ષૌદ્રયુતં પાત્રં કુર્યાત્ સ્વર્ણશલાકિકાં

વર્ધનીં શિવકુમ્ભઞ્ચ લોકપાલઘટાનપિ ।અપ્_95.042અબ્।
એકં નિદ્રાકૃતે કુમ્ભં શાન્ત્યર્થં કુણ્ડસઙ્ખ્યયા(9)

દ્વારપાલાદિધર્માદિપ્રશાન્તાદિઘટાનપિ ।અપ્_95.043અબ્।
વસ્તુલક્ષ્મીગણેશાનાં કલશાનપરાનપિ

ધાન્યપુઞ્જકૃતાધારાન્ સવસ્ત્રાન્(10) સ્રગ્વિભૂષિતાન્ ।અપ્_95.044અબ્।
:ન્
1 મઙ્ગલાય ચ રોચનેતિ ગ.. । મઙ્ગલાય ચ રોચનમિતિ જ..
2 સિદ્ધિરિતિ ઘ..
3 સુવર્ચલેતિ જ..
4 તિલગર્ભાદ્યમિતિ ખ.. , ઘ.. , ઙ.. , છ.. ચ । તિલદર્ભાજ્યમિતિ જ..
5 યવગોધૂમચૂર્ણાનામિતિ ઘ.. । પઞ્ચગોધૂમવિલ્વાનામિતિ છ..
6 લેપનઞ્ચેતિ જ..
7 કુમ્ભમણ્ડકાનિતિ ખ.. । કુમ્ભગડ્ડુકાનિતિ ઘ.. ।
કુમ્ભગુણ્ડુકાનિતિ ઙ..
કુમ્ભસણ્ડકાનિતિ છ.. । કુમ્ભખણ્ડકાનિતિ જ..
8 પ્રાયેણ લક્ષ્યકલ્પને ઇતિ ગ.. । શયને લક્ષ્યકં પરે ઇતિ જ..
9 કુણ્ડસન્મિતમિતિ જ..
10 સર્વાંશ્ચેતિ ઘ.. , જ.. ચ
:પ્ 307
સહિરણ્યાન્ સમાલબ્ધાન્ ગન્ધપાનીયપૂરિતાન્

પૂર્ણપાત્રફલાધારાન્(1) પલ્લવાદ્યાન્(2) સલક્ષણાન્ ।અપ્_95.045અબ્।
વસ્ત્રૈર્ આચ્છાદયેત્ કુમ્ભાનાહરેદ્ગૌરસર્ષપાન્

વિકિરાર્થન્તથા લાજાન્ જ્ઞાનખડ્ગઞ્ચ પૂર્વવત્ ।અપ્_95.046અબ્।
સાપિધાનાં ચરુસ્થાલીં દર્વીં ચ તામ્રનિર્મિતાં(3)

ઘૃતક્ષૌદ્રાન્વિતં પાત્રં પાદાભ્યઙ્ગકૃતે તથા ।અપ્_95.047અબ્।
વિષ્ટરાંસ્ત્રિશતાદર્ભદલૈર્ બાહુપ્રમાણકાન્(4)

ચતુરશ્ ચતુરસ્તદ્વત્ પાલાશાન્ પરિધીનપિ ।અપ્_95.048અબ્।
તિલપાત્રં હવિઃપાત્રમર્ધપાત્રં પવિત્રકં

ફલવિંશાષ્ટમાનાનિ ઘટો ધૂપપ્રદાનકં(5) ।અપ્_95.049અબ્।
શ્રુક્શ્રુવૌ પિટકં પીઠં વ્યજનં શુષ્કમિન્ધનં

પુષ્પં પત્રં ગુગ્ગ્લઞ્ચ ઘૃતૈર્ દૌપાંશ્ ચ ધૂપકં ।અપ્_95.050અબ્।
અક્ષતાનિ ત્રિસૂત્રીઞ્ચ ગવ્યમાજ્યં યવાંસ્તિલાન્

કુશાઃ શાન્ત્યૈ ત્રિમધુરં સમિધો દશપર્વિકાઃ ।અપ્_95.051અબ્।
બાહુમાત્રશ્રુવં હસ્તમ્(6) અર્કાદિગ્રહશાન્તયે

સમિધો ઽર્કપલાશોત્થાઃ ખાદિરામાર્ગપિપ્પલાઃ(7) ।અપ્_95.052અબ્।
ઉદુમ્વરશમીદૂર્વાકુશોત્થાઃ શતમષ્ટ ચ

તદભાવે યવતિલા ગૃહોપકરણં તથા ।અપ્_95.053અબ્।
સ્થાલીદર્વીપિધાનાદિ દેવાદિભ્યો ઽંશુકદ્વયં

મુદ્રામુકુટવાસાંસિ હારકુણ્ડલકઙ્કણાન્ ।અપ્_95.054અબ્।
:ન્
1 પૂર્વપાત્રફલાધારાનિતિ છ..
2 પલ્લવાગ્રાનિતિ ખ.. , ઘ.. , જ.. ચ
3 કુર્વીત તામ્રનિર્મિતામિતિ ખ..
4 દલૈર્ બાહુમાત્રપ્રમાણત ઇતિ ગ..
5 ઘણ્ટાધૂપપ્રદાનકમિતિ ઘ.. , છ.. ચ
6 બાહુમાત્રાં સ્રુચં હસ્તાનામિતિ છ..
7 ખાદિરાપાઙ્ગપિપ્પલા ઇતિ ખ.. , છ.. , ચ । ખાદિરાપામાર્કપિપ્પલા ઇતિ
ઘ..
:પ્ 308
કુર્યાદાચાર્યપૂજાર્થં(1) વિત્તશાઠ્યં વિવર્જયેત્

તત્પાદપાદહીના ચ મૂર્તિભૃદસ્ત્રજાપિનાં(2) ।અપ્_95.055અબ્।
પૂજા સ્યાજ્જાપિભિસ્તુલ્યા(3) વિપ્રદૈવજ્ઞશિલ્પિનાં

વજ્રાર્કશાન્તૌ(4) નીલાતિનીલમુક્તાફલાનિ ચ(5) ।અપ્_95.056અબ્।
પુષ્પપદ્માદિરાગઞ્ચ વૈદૂર્યં રત્નમષ્ટમં(6)

ઉષીરમાધવક્રાન્તારક્તચન્દનકાગુરું ।અપ્_95.057અબ્।
શ્રીખણ્ડં સારિકઙ્કુષ્ઠં(7) શઙ્ક્ષિની હ્યોષધીગુણઃ(8)

હેમતામ્રમયં રક્તં રાજતઞ્ચ(9) સકાંસ્યકં ।અપ્_95.058અબ્।
શીસકઞ્ચેતિ લોહાનિ હરિતાલં મનઃશિલા

ગૈરિકં હેમમાક્ષીકં પારદો(10) વહ્નિગૈરિકં ।અપ્_95.059અબ્।
ગન્ધકાભ્રકમિત્યષ્ટૌ(11) ધાતવો બ્રીહયસ્ તથા

ગોધૂમાન્ સતિલાન્માષાન્મુદ્ગાનપ્યાહરેદ્યવાન્ ।અપ્_95.060અબ્।
નીવારાન્ શ્યામકાનેવં બ્રીહયો ઽપ્યષ્ટ કીર્તિતાઃ