અગ્નિ પુરાણ · અધ્યાય 235

:એ ઇત્ય્ આગ્નેયે મહાપુરાણે આજસ્રિકં નામ
ચતુસ્ત્રિંશદધિકદ્વિશતતમો ઽધ્યાયઃ ॥
% છપ્તેર્ {235}
:શ્ અથ પઞ્ચત્રિંશદધિકદ્વિશતતમો ઽધ્યાયઃ
રણદીક્ષા
પુષ્કર ઉવાચ
યાત્રાવિધાનપૂર્વન્તુ વક્ષ્યે સાઙ્ગ્રામિકં વિધિં ।અપ્_235.001અબ્।
સપ્તાહેન યદા યાત્રા ભવિષ્યતિ મહીપતેઃ

પૂજનીયો હરિઃ શમ્ભુર્મોદકાદ્યૈર્ વિનાયકઃ ।અપ્_235.002અબ્।
દ્વિતીયે ઽહનિ દિક્પાલાન્ સમ્પૂજ્ય શયનઞ્ચરેત્

શય્યાયાં વા તદગ્રે ઽથ દેવાન્ પ્રાર્ચ્ય મનું સ્મરેત્ ।અપ્_235.003અબ્।
નમઃ શમ્ભોઃ ત્રિનેત્રાય રુદ્રાય વરદાય ચ

વામનાય વિરૂપાય સ્વપ્નાધિપતયે નમઃ ।અપ્_235.004અબ્।
:ન્
1 સંવિશેદિતિ જ..
:પ્ 350
ભગવન્દેવદેવેશ શૂલભૃદ્વૃષવાહન

ઇષ્ટાનિષ્ટે મમાચક્ષ્વ સ્વપ્ને સુપ્તસ્ય શાશ્વત ।અપ્_235.005અબ્।
યજ્જાગ્રતો દૂરમિતિ પુરોધા મન્ત્રમુચ્ચરેત્

તૃતીયે ઽહનિ દિક્પાલાન્ રુદ્રાંસ્તાન્ દિક્પતીન્યજેત્ ।અપ્_235.006અબ્।
ગ્રહાન્ યજેચ્ચતુર્થે ઽહ્નિ પઞ્ચમે ચાશ્વિનૌ યજેત્

માર્ગે યા દેવતાસ્તાસાન્નદ્યાદીનાઞ્ચ પૂજનં ।અપ્_235.007અબ્।
દિવ્યાન્તરીક્ષભૌમસ્થદેવાનાઞ્ચ તથા બલિઃ

રાત્રૌ ભૂતગણાનાઞ્ચ વાસુદેવાદિપૂજનં ।અપ્_235.008અબ્।
ભદ્રકાલ્યાઃ શ્રિયઃ કુર્યાત્ પ્રાર્થયેત્ સર્વદેવતાઃ

વાસુદેવઃ સઙ્કર્ષણઃ પ્રદ્યુમ્નશ્ચાનિરુદ્ધકઃ ।અપ્_235.009અબ્।
નારાયણો ઽબ્જજો વિષ્ણુર્ નારસિંહો વરાહકઃ

શિવ ઈશસ્તત્પુરુષો(1) હ્ય્ અઘોરો રામ સત્યજઃ(2) ।અપ્_235.010અબ્।
સૂર્યઃ સોમઃ કુજશ્ચાન્દ્રિજીવશુક્રશનૈશ્ ચરાઃ

રાહુઃ કેતુર્ગણપતિઃ સેનાની ચણ્ડિકા હ્ય્ ઉમા ।અપ્_235.011અબ્।
લક્ષ્મીઃ સરસ્વતી દુર્ગા બ્રહ્માણીપ્રમુખા ગણાઃ

રુદ્રા ઇન્દ્રાદયો વહ્નિર્ નાગાસ્તાર્ક્ષ્યો ઽપરે સુરાઃ ।અપ્_235.012અબ્।
દિવ્યાન્તરીક્ષભૂમિષ્ઠા વિજયાય ભવન્તુ મે

મર્દયન્તુ રણે શત્રૂન્(3) સમ્પ્રગૃહ્યોપહારકં ।અપ્_235.013અબ્।
સપુત્રમાતૃભૃત્યો ઽહં(4) દેવા વઃ શરણઙ્ગતઃ

:ન્
1 તત્પુરત ઇતિ ખ..
2 રાત્રાવિત્યાદિઃ, સત્યજ ઇત્ય્ અન્તઃ પાઠઃ ગ.. પુસ્તકે નાસ્તિ
3 મર્દયન્તુ ચ મે શત્રૂનિતિ ઘ.. , ઞ.. ચ
4 અવન્તુ માં સ્વભૃત્યો ઽહમિતિ જ.. , ટ.. ચ
:પ્ 351
ચામૂનાં પૃષ્ઠતો ગત્વા રિપુનાશા નમો ઽસ્તુ વઃ(1) ।અપ્_235.014અબ્।
વિનિવૃત્તઃ પ્રદાસ્યામિ(2) દત્તાદભ્યધિકં બલિં

ષષ્ઠે ઽહ્નિ વિજયસ્નાનં કર્તવ્યં ચાભિષેકવત્ ।અપ્_235.015અબ્।
યાત્રાદિને સપ્તમે ચ પૂજયેચ્ચ ત્રિવિક્રમં

નીરાજનોક્તમન્ત્રૈશ્ ચ આયુધં વાહનં યજેત્ ।અપ્_235.016અબ્।
પુણ્યાહજયશબ્દેન મન્ત્રમેતન્નિશામયેત્

દિવ્યાન્તરીક્ષભૂમિષ્ઠાઃ સન્ત્વાયુર્દાઃ સુરાશ્ ચ તે ।અપ્_235.017અબ્।
દેવસિદ્ધિં પ્રાપ્નુહિ ત્વં દેવયાત્રાસ્તુ(3) સા તવ

રક્ષન્તુ દેવતાઃ સર્વા ઇતિ શ્રુત્વા નૃપો વ્રજેત્ ।અપ્_235.018અબ્।
ગૃહીત્વા સશરઞ્ચાપં ધનુર્નાગેતિ મન્ત્રત

તદ્વિષ્ણોરિતિ જપ્ત્વાથ દદ્યાદ્રિપુમુખે પદં ।અપ્_235.019અબ્।
દક્ષિણં પદં દ્વાત્રિંશદ્દિક્ષુ પ્રાચ્યાદિષુ ક્રમાત્

નાગં રથં હયઞ્ચૈવ ધુર્યાંશ્ ચૈવારુહેત્ ક્રમાત્ ।અપ્_235.020અબ્।
આરુહ્ય વાદ્યૈર્ ગચ્છેત્ પૃષ્થતો નાવલોકયેત્

ક્રોશમાત્રં ગતસ્તિષ્ઠેત્ પૂજયેદ્દેવતા દ્વિજાન્ ।અપ્_235.021અબ્।
પરદેશં વ્રજેત્ પશ્ચાદાત્મસૈન્યં હિ પાલયન્

રાજા પ્રાપ્ય દેવેશન્તુ(4) દેશપાલન્તુ પાલયેત્(5) ।અપ્_235.022અબ્।
દેવાનાં પૂજનં કુર્યાન્ન છિન્દ્યાદાયમત્ર તુ

નાવમાનયેત્તદ્દેશ્યાનાગત્ય સ્વપુરં પુનઃ ।અપ્_235.023અબ્।
:ન્
1 ચમૂનાં પૃષ્ઠશ્ ચૈવ રિપુનાશો ભવેદ્યથેતિ ટ..
2 જિત્વા શત્રું પ્રદાસ્યામીતિ ટ..
3 જૈત્રા યાત્રાસ્ત્વિતિ ટ..
4 પ્રાપ્તવિદેશસ્તુ ઇતિ ગ.. , ઘ.. , ઞ.. ચ
5 દેશાચારન્તુ પાલયેદિતિ ખ.. । દેશાચારણેણ પાલયેદિતિ ગ.. , ઘ.. ,
છ.. , જ.. , ઞ.. ચ
:પ્ 352
જયં પ્રાપ્યાર્ચયેદ્દેવાન્ દદ્યાદ્દાનાનિ પાર્થિવઃ

દ્વિતીયે અહનિ સઙ્ગ્રામો ભવિષ્યતિ યદા તદા ।અપ્_235.024અબ્।
સ્નપયેદ્ગજમશ્વાદિ યજેદ્દેવં નૃપસિંહકં

છત્રાદિરાજલિઙ્ગાનિ શસ્ત્રાણિ નિશિ વૈ ગણાન્ ।અપ્_235.025અબ્।
પ્રાતર્નૃસિંહકં પૂજ્ય વાહનાદ્યમશેષતઃ

પુરોધસા હુતં પશ્યેદ્વહ્નિં હુત્વા દ્વિજાન્યજેત્ ।અપ્_235.026અબ્।
ગૃહીત્વા સશરઞ્ચાપં ગજાદ્યારુહ્ય વૈ વ્રજેત્

દેશે ત્વદૃશ્યઃ શત્રૂણાં કુર્યાત્ પ્રકૃતિકલ્પનાં ।અપ્_235.027અબ્।
સંહતાન્ યોધયેદલ્પાન્ કામં વિસ્તારયેદ્બહૂન્

સૂચીમુખમનીકં સ્યાદલ્પાનાં બહુભિઃ સહ ।અપ્_235.028અબ્।
વ્યૂહાઃ પ્રાણ્યઙ્ગરૂપાશ્ ચ દ્રવ્યરૂપાશ્ ચ કીર્તિતાઃ

ગરુડો મકરવ્યૂહશ્ ચક્રઃ શ્યેનસ્તથૈવ ચ ।અપ્_235.029અબ્।
અર્ધચન્દ્રશ્ ચ વજ્રશ્ ચ શકટવ્યૂહ એવ ચ

મણ્ડલઃ સર્વતોભદ્રઃ સૂચીવ્યૂહશ્ ચ તે નરાઃ ।અપ્_235.030અબ્।
વ્યૂહાનામથ સર્વેષાં પઞ્ચધા સૈન્યકલ્પના

દ્વૌ પક્ષાવનુપક્ષૌ દ્વાવશ્યં પઞ્ચમં ભવેત્ ।અપ્_235.031અબ્।
એકેન યદિ વા દ્વાભ્યાં ભાગાભ્યાં યુદ્ધમાચરેત્

ભાગત્રયં સ્થાપયેત્તુ તેષાં રક્ષાર્થમેવ ચ ।અપ્_235.032અબ્।
ન વ્યૂહકલ્પના કાર્યા રાજ્ઞો ભવતિ કર્હિચિત્

મૂલચ્છેદે વિનાશઃ સ્યાન્ન યુધ્યેચ્ચ સ્વયન્નૃપઃ ।અપ્_235.033અબ્।
સૈન્યસ્ય પશ્ચાત્તિષ્ઠેત્તુ ક્રોશમાત્રે મહીપતિઃ

ભગ્નસન્ધારણં તત્ર યોધાનાં પરિકીર્તિતં ।અપ્_235.034અબ્।
પ્રધાનભઙ્ગે સૈન્યસ્ય નાશસ્થાનં વિધીયતે

:પ્ 353
ન સંહતાન્ન વિરલાન્યોધાન્ વ્યૂહે પ્રકલ્પયેત્ ।અપ્_235.035અબ્।
આયુધાનાન્તુ સમ્મર્દો યથા ન સ્યાત્ પરસ્પરં

ભેત્તુકામઃ પરાનીકં સંહતૈર્ એવ ભેદયેત્ ।અપ્_235.036અબ્।
ભેદરક્ષ્યાઃ પરેણાપિ કર્તવ્યાઃ સંહતાસ્ તથા

વ્યૂહં ભેદાવહં કુર્યાત્ પરવ્યૂહેષુ ચેચ્છયા ।અપ્_235.037અબ્।
ગજસ્ય પાદરક્ષાર્થાશ્ ચત્વારસ્તુ તથા દ્વિજ

રથસ્ય ચાશ્વાશ્ ચત્વારઃ સમાસ્તસ્ય ચ ચર્મિણઃ ।અપ્_235.038અબ્।
ધન્વિનશ્ ચર્મિભિસ્તુલ્યાઃ પુરસ્તાચ્ચર્મિણો રણે

પૃષ્ઠતો ધન્વિનઃ પ્રશ્ચાદ્ધન્વિનાન્તુરગા રથાઃ ।અપ્_235.039અબ્।
રથાનાં કુઞ્જરાઃ પશ્ચાદ્દાતવ્યાઃ પૃથિવીક્ષિતા

પદાતિકુઞ્જરાશ્વાનાં ધર્મકાર્યં પ્રયત્નતઃ ।અપ્_235.040અબ્।
શૂરાઃ પ્રમુખતો દેયાઃ સ્કન્ધમાત્રપ્રદર્શનં

કર્તવ્યં ભીરુસઙ્ઘેન શત્રુવિદ્રાવકારકં(1) ।અપ્_235.041અબ્।
દારયન્તિ પુરસ્તાત્તુ ન દેયા ભીરવઃ પુરઃ

પ્રોત્સાહન્ત્યેવ રણે ભીરૂન્ શૂરાઃ પુરસ્થિતાઃ ।અપ્_235.042અબ્।
પ્રાંશવઃ શકુનાશાશ્ ચ યે ચાજિહ્મેક્ષણા(2) નરાઃ

સંહતભ્રૂયુગાશ્ ચૈવ ક્રોધના કલહપ્રિયાઃ ।અપ્_235.043અબ્।
નિત્યહૃષ્ટાઃ પ્રહૃષ્ટાશ્ ચ શૂરા જ્ઞેયાશ્ ચકામિનઃ

સંહતાનાં હતાનાં ચ રણાપનયનક્રિયા(3) ।અપ્_235.044અબ્।
પ્રતિયુદ્ધં ગજાનાઞ્ચ તોયદાનાદિકઞ્ચ યત્

:ન્
1 શત્રુદ્રાવકારણમિતિ ખ.. , ગ.. , ઘ.. , ઞ.. ચ
2 યે ચ જિહ્મેક્ષણા ઇતિ ખ.. , ગ.. , ઘ.. , ઞ.. ચ
3 વલાપનયનક્રિયેતિ જ..
:પ્ 354
આયુધાનયનં ચૈવ પત્તિકર્મ વિધીયતે ।અપ્_235.045અબ્।
રિપૂણાં ભેત્તુકામાનાં સ્વસૈન્યસ્ય તુ રક્ષણં

ભેદનં સંહતાનાઞ્ચ ચર્મિણાં કર્મ કીર્તિતં ।અપ્_235.046અબ્।
વિમુખીકરણં યુદ્ધે ધન્વિનાં ચ તથોચ્યતે

દૂરાપસરણં યાનં સુહતસ્ય તથોચ્યતે ।અપ્_235.047અબ્।
ત્રાસનં રિપુસૈન્યાનાં રથકર્મ તથોચ્યતે

ભેદનં સંહતાનાઞ્ચ ભેદાનામપિ સંહતિઃ ।અપ્_235.048અબ્।
પ્રાકારતોરણાટ્ટાલદ્રુમભઙ્ગશ્ ચ સઙ્ગતે

પત્તિભૂર્વિષમા જ્ઞેયા રથાશ્વસ્ય તથા સમા ।અપ્_235.049અબ્।
સકર્દમા ચ નાગાનાં યુદ્ધભૂમિરુદાહૃતા

એવં વિરચિતવ્યૂહઃ કૃતપૃષ્ઠદિવાકરઃ ।અપ્_235.050અબ્।
તથાનુલોમશુક્રાર્કિદિક્પાલમૃદુમારુતાઃ

યોધાનુત્તેજયેત્સર્વાન્નામગોત્રાવદાનતઃ ।અપ્_235.051અબ્।
ભોગપ્રાપ્ત્યા ચ વિજયે સ્વર્ગપ્રાપ્ત્યા મૃતસ્ય ચ

જિત્વારીન્ ભોગસમ્પ્રાપ્તિઃ મૃતસ્ય ચ પરા ગતિઃ ।અપ્_235.052અબ્।
નિષ્કૃતિઃ સ્વામિપિણ્ડસ્ય નાસ્તિ યુદ્ધસમા ગતિઃ

શૂરાણાં રક્તમાયાતિ તેન પાપન્ત્યજન્તિ તે ।અપ્_235.053અબ્।
ધાતાદિદુઃખસહનં રણે તત્ પરમન્તપઃ

વરાપ્સરઃસહસ્રાણિ યાન્તિ શૂરં રણે મૃતં ।અપ્_235.054અબ્।
સ્વામી સુકૃતમાદત્તે ભગ્નાનાં વિનિવર્તિનાં

બ્રહ્મહત્યાફલં તેષાં તથા પ્રોક્તં પદે પદે ।અપ્_235.055અબ્।
ત્યક્ત્વા સહાયાન્ યો ગચ્છેદ્દેવાસ્તસ્ય વિનષ્ટયે

અશ્વમેધફલં પ્રોક્તં શૂરાણામનિર્વર્તિનાં ।અપ્_235.056અબ્।
:પ્ 355
ધર્મનિષ્ઠે જયો રાજ્ઞિ(1) યોદ્ધવ્યાશ્ ચ સમાઃ સમૈઃ

ગજાદ્યૈશ્ ચ ગજાદ્યાશ્ ચ ન હન્તવ્યાઃ પલાયિનઃ ।અપ્_235.057અબ્।
ન પ્રેક્ષકાઃ પ્રવિષ્ટાશ્ ચ અશસ્ત્રાઃ પ્રતિતાદયઃ

શાન્તે નિદ્રાભિભૂતે ચ અર્ધોત્તીર્ણે નદીવને ।અપ્_235.058અબ્।
દુર્દિને કૂટયુદ્ધાનિ શત્રુનાશાર્થમાચરેત્

બાહૂ પ્રગૃહ્ય વિક્રોશેદ્ભગ્ના ભગ્નાઃ પરે ઇતિ ।અપ્_235.059અબ્।
પ્રાપ્તં મિત્રં બલં ભૂરિ નાયકો ઽત્ર નિપાતિતઃ

સેનાનીર્નિહતાશ્ચાયં ભૂપતિશ્ચાપિ વિપ્લુતઃ ।અપ્_235.060અબ્।
વિદ્રુતાનાન્તુ યોધાનાં મુખં ઘાતો વિધીયતે

ધૂપાશ્ ચ દેયા ધર્મજ્ઞ તથા ચ પરમોહનાઃ ।અપ્_235.061અબ્।
પતાકાશ્ ચૈવ સમ્ભારો વાદિત્રાણામ્ ભયાવહઃ

સમ્પ્રાપ્ય વિજયં યુદ્ધે દેવાન્વિપ્રાંશ્ ચ સંયજેત્(2) ।અપ્_235.062અબ્।
રત્નાનિ રાજગામીનિ અમાત્યેન કૃતે રણે

તસ્ય સ્ત્રિયો ન કસ્યાપિ રક્ષ્યાસ્તાશ્ ચ પરસ્ય ચ ।અપ્_235.063અબ્।
શત્રું પ્રાપ્ય રણે મુક્તં પુત્રવત્ પરિપાલયેત્

પુનસ્તેન ન યોદ્ધવ્યં દેશાચારાદિ પાલયેત્ ।અપ્_235.064અબ્।
તતશ્ ચ સ્વપુરં પ્રાપ્ય ધ્રુવે ભે પ્રવિશેદ્ ગૃહં

દેવાદિપૂજનં કુર્યાદ્રક્ષેદ્યોધકુટુમ્બકં ।અપ્_235.065અબ્।
સંવિભાગં પ્રાવાપ્તૈઃ કુર્યાદ્ ભૃત્યજનસ્ય ચ