અગ્નિ પુરાણ · અધ્યાય 170

:એ ઇત્ય્ આગ્નેયે મહાપુરાણે પ્રાયશ્ચિત્તાનિ નામ
એકોનસપ્તત્યધિકશતતમો ઽધ્યાયઃ ॥
% છપ્તેર્ {170}
:શ્ અથ સપ્તત્યધિકશતતમો ઽધ્યાયઃ
પ્રાયશ્ચિત્તાનિ
પુષ્કર ઉવાચ
મહાપાપાનુયુક્તાનાં(1) પ્રાયશ્ચિત્તાનિ(2) વચ્મિતે ।અપ્_170.001અબ્।
સંવત્સરેણ પતતિ પતિતેન સહાચરન્

યાજનાદ્ધ્યાપનાદ્યૌનાન્ન તુ યાનાશનાસનાત્ ।અપ્_170.002અબ્।
યો યેન પતિતેનૈષાં સંસર્ગં યાતિ માનવઃ

સ તસ્યૈવ વ્રતં કુર્યાત્તત્સંસર્ગસ્ય શુદ્ધયે ।અપ્_170.003અબ્।
પતિતસ્યોદકં કાર્યં સપિણ્ડૈર્ બાન્ધવૈઃ સહ

નિન્દિતે ઽહનિ સાયાહ્ણે જ્ઞાત્યૃત્વિગ્ ગુરુસન્નિધૌ ।અપ્_170.004અબ્।
દાસો ઘટમપાં પૂર્ણં પર્યસ્યેત્ પ્રેતવત્પદા(3)

અહોરાત્રમુપાસીતન્નશૌચં બાન્ધવૈઃ સહ ।અપ્_170.005અબ્।
નિવર્તયેરંસ્તસ્માત્તુ જ્યેષ્ઠાંશમ્ભાષણાદિકે

જ્યેષ્ઠાંશમ્પ્રાપ્નુયાચ્ચાસ્ય યવીયાન્ ગુણતો ઽધિકઃ ।અપ્_170.006અબ્।
:ન્
1 મહાપાપોપપન્નાનામિતિ ઙ..
2 પ્રાયશ્ચિત્તં વદામિ ત ઇતિ ઝ..
3 પ્રેતવત્ સદેતિ ખ.. , ગ.. , ઘ.. , ઙ.. ચ
:પ્ 175
પ્રાયશ્ચિત્તે તુ ચરિતે પૂર્ણં કુમ્ભમપાં નવં

તેનૈવ સાર્ધં પ્રાશ્યેયુઃ સ્નાત્વા પુણ્યજલાશયે ।અપ્_170.007અબ્।
એવમેવ વિધિં કુર્યુર્યોષિત્સુ પપિતાસ્વપિ

વસ્ત્રાન્નપાનન્દેયન્તુ વસેયુશ્ ચ ગૃહાન્તિકે ।અપ્_170.008અબ્।
તેષાં દ્વિજાનાં સાવિત્રી નાનૂદ્યેત(1) યથાવિધિ

તાંશ્ચારયિત્વા ત્રીન્ કૃછ્રાન્ યથાવિધ્યુપનાયયેત્ ।અપ્_170.009અબ્।
વિકર્મસ્થાઃ પરિત્યક્તાસ્તેષાં મપ્યેતદાદિશેત્

જપિત્વા ત્રીણિ સાવિત્ર્યાઃ સહસ્ત્રાણિ સમાહિતઃ ।અપ્_170.010અબ્।
માસઙ્ગોષ્ઠે પયઃ પીત્વા મુચ્યતે ઽસત્પ્રતિગ્રહાત્

બ્રાત્યાનાં યાજનં કૃત્વા પરેષામન્ત્યકર્મ ચ ।અપ્_170.011અબ્।
અભિચારમહીનાનાન્ત્રિભિઃ કૃચ્છૈર્ વ્યપોહતિ(2)

શરણાગતં પરિત્યજ્ય વેદં વિપ્લાવ્ય ચ દ્વિજઃ ।અપ્_170.012અબ્।
સંવત્સં યતાહારસ્તત્પાપમપસેધતિ

શ્વશૃગાલખરૈર્ દષ્ટો ગ્રામ્યૈઃ ક્રવ્યાદ્ભિરેવ ચ ।અપ્_170.013અબ્।
નરોષ્ટ્રાશ્વૈર્ વરાહૈશ્ ચ(3) પ્રાણાયામેન શુદ્ધ્યતિ

સ્નાતકવ્રતલોપે ચ કર્મત્યાગે હ્ય્ અભોજનં ।અપ્_170.014અબ્।
હુઙ્કારં(4) બ્રાહ્મણસ્યોક્ત્વા ત્વઙ્કરઞ્ચ ગરીયસઃ

સ્નાત્વાનશ્નન્નહઃશેષમભિવાદ્ય પ્રસાદયેત્ ।અપ્_170.015અબ્।
અવગૂર્ય ચરેક્ષચ્છ્રમતિકૃચ્છ્રન્નિપાતને

કૃચ્છ્રાતિકૃચ્છ્રં કુર્વીત વિપ્રસ્યોત્પાદ્ય શોણિતં ।અપ્_170.016અબ્।
:ન્
1 ન યુજ્યેતેતિ ખ..
2 કૃચ્છ્રૈર્ વિશુદ્ધ્યતિ ઇતિ ગ.. , ઘ.. , ઙ.. ચ
3 નરોષ્ટવિડ્વરાહૈશ્ચેતિ ઙ..
4 ક્રૂઙ્કારમિતિ ખ.. , ઘ.. , છ.. ચ । ઓઙ્કારમિતિ ગ.. , ઙ.. ચ ।
હઙ્કારઞ્ચેતિ ખ..
:પ્ 176
ચાણ્ડાલાદિરવિજ્ઞાતો યસ્ય તિષ્ઠેત વેશ્મનિ

સમ્યગ્ જ્ઞાતસ્તુ કાલેન તસ્ય કુર્વીત શોધનં ।અપ્_170.017અબ્।
ચાન્દ્રાયણં પરાકં વા દ્વિજાનાન્તુ વિશોધનં

પ્રાજાપત્યન્તુ શૂદ્રાણાં શેષન્તદનુસારતઃ ।અપ્_170.018અબ્।
ગુંડઙ્કુસુમ્ભં લવણં તથા ધાન્યાનિ યાનિ ચ

કૃત્વા ગૃહે તતો દ્વારિ તેષાન્દદ્યાદ્ધુતાશનં ।અપ્_170.019અબ્।
મૃણમયાનાન્તુ ભાણ્ડાનાં ત્યાગ એવ વિધીયતે

દ્રવ્યાણાં પરિશેષાણાં દ્રવ્યશુદ્ધિર્વિધીયતે ।અપ્_170.020અબ્।
કૂપૈકપાનસક્તા યે સ્પર્શાત્સઙ્કલ્પદૂષિતાઃ(1)

શુદ્ધ્યેયુરુપવાસેન પઞ્ચગવ્યેન વાપ્યથ ।અપ્_170.021અબ્।
યસ્તુ સંસ્પૃશ્ય ચણ્ડાલમશ્નીયાચ્ચ સ્વકામતઃ

દ્વિજશ્ચાન્દ્રાયણં કુર્યાત્તપ્તકૃચ્છ્રમથાપિ વા ।અપ્_170.022અબ્।
ભાણ્ડસઙ્કલસઙ્કીર્ણશ્ચાણ્ડાલાદિજુગુપ્સિતૈઃ

ભુક્ત્વાપીત્વા તથા તેષાં ષડ્રાત્રેણ વિશુદ્ધ્યતિ ।અપ્_170.023અબ્।
અન્ત્યાનાં ભુક્તશેષન્તુ ભક્ષયિત્વા દ્વિજાતયઃ

વ્રતં ચાન્દ્રાયણં કુર્યુસ્ત્રિરાત્રં શૂદ્ર એવ તુ ।અપ્_170.024અબ્।
ચણ્ડાલકૂપભાણ્ડેષુ અજ્ઞાનાત્પિવતે જલં

દ્વિજઃ શાન્તપનં કુર્યાચ્છૂદ્રશ્ચોપવસેદ્દિનં ।અપ્_170.025અબ્।
ચણ્ડાલેન તુ સંસ્પૃષ્ટો(2) યસ્ત્વપઃ પિવતે દ્વિજઃ

ત્રિરાત્રન્તેન કર્તવ્યં શૂદ્રશ્ચોપવસેદ્દિનં ।અપ્_170.026અબ્।
ઉચ્છિષ્ટેન યદિ(3) સ્પૃષ્ટઃ શુના શૂદ્રેણ વા દ્વિજઃ

:ન્
1 સ્પર્શસઙ્કલ્પભૂષિતા ઇતિ ઝ..
2 સંસૃષ્ટ ઇતિ ક..
3 યદેતિ ખ.. , ગ.. , ઘ.. , ઙ.. , છ.. ચ
:પ્ 177
ઉપોષ્ય રજનીમેકાં પઞ્ચગવ્યેન શુદ્ધ્યતિ ।અપ્_170.027અબ્।
વૈશ્યેન ક્ષત્રિયેણૈવ સ્નાનં નક્તં સમાચરેત્

અધ્વાનં પ્રસ્થિતો વિપ્રઃ કાન્તારે યદ્યનૂદકે ।અપ્_170.028અબ્।
પક્વાન્નેન ગૃહીતેન મૂત્રોચ્ચારઙ્કરોતિ વૈ

અનિધાયૈવ તદ્દ્રવ્યં અઙ્ગે કૃત્વા તુ સંસ્થિતં ।અપ્_170.029અબ્।
શૌચં કૃત્વાન્નમભ્યુક્ષ્ય અર્કસ્યાગ્નેયશ્ ચ દર્શયેત્

મ્લેચ્છૈર્ ગતાનાં ચૌરૈર્ વા કાન્તારે વા પ્રવાસિનાં ।અપ્_170.030અબ્।
ભક્ષ્યાભક્ષ્યવિશુદ્ધ્યર્થં(1) તેષાં વક્ષ્યામિનિષ્કૃતિં

પુનઃ પ્રાપ્ય સ્વદેશઞ્ચ વર્ણાનામનુપૂર્વશઃ ।અપ્_170.031અબ્।
કૃચ્છ્રસ્યાન્તે બ્રાહ્મણસ્તુ પુનઃ સંસ્કારમર્હતિ

પાદોનાન્તે ક્ષત્રિયશ્ ચ અર્ધાન્તે વૈશ્ય એવ ચ ।અપ્_170.032અબ્।
પાદં કૃત્વા તથા શૂદ્રો દાનં દત્વા વિશુદ્ધ્યતિ

ઉદક્યા તુ સવર્ણા યા સ્પૃષ્ટા ચેત્ સ્યાદુદક્યયા ।અપ્_170.033અબ્।
તસ્મિન્નેવાહનિ સ્નાતા શુદ્ધિમાપ્નોત્યસંશયં

રજસ્વલા તુ નાશ્નીયાત્ સંસ્પૃષ્ટા હીનવર્ણયા ।અપ્_170.034અબ્।
યાવન્ન શુદ્ધિમાપ્નોતિ શુદ્ધસ્નાનેન શુદ્ધ્યતિ

મૂત્રં કૃત્વા વ્રજન્વર્ત્મ સ્મૃતિભ્રંશાજ્જલં પિવેત્ ।અપ્_170.035અબ્।
અહોરાત્રોષિતો ભૂત્વા પઞ્ચગવ્યેન શુદ્ધ્યતિ

મૂત્રોચ્ચારં દ્વિજઃ કૃત્વા અકૃત્વા શૌચમાત્મનઃ ।અપ્_170.036અબ્।
મોહાદ્ભુક્ત્વા(2) ત્રિરાત્રન્તુ યવાન્ પીત્વા વિશુદ્ધ્યતિ

યે પ્રત્યવસિતા વિપ્રાઃ પ્રવ્રજ્યાદિબલાત્તથા ।અપ્_170.037અબ્।
:ન્
1 ભક્ષ્યભોજ્યવિશુદ્ધ્યર્થમિતિ ઝ..
2 લોભાદ્ભુક્ત્વેતિ ખ.. , ગ.. , ઘ.. , ઙ.. , છ.. ચ
:પ્ 178
અનાશકનિવૃતાશ્ ચ તેષાં શુદ્ધિઃ પ્રચક્ષ્યતે

ચારયેત્ત્રીણિ કૃચ્છ્રાણિ ચાન્દ્રાયણમથાપિ વા ।અપ્_170.038અબ્।
જાતકર્માદિસંસ્કારૈઃ સંસ્કુર્યાત્તં તથા પુનઃ

ઉપાનહમમેધ્યં ચ યસ્ય સંસ્પૃશતે મુખં ।અપ્_170.039અબ્।
મૃત્તિકાગોમયૌ તત્ર પઞ્ચગવ્યઞ્ચ શોધનં

વાપનં વિક્રયઞ્ચૈવ નીલવસ્ત્રાદિધારણં ।અપ્_170.040અબ્।
તપનીયં હિ વિપ્રસ્ય ત્રિભિઃ કૃછ્રૈર્ વિશુદ્ધ્યતિ

અન્ત્યજાતિશ્વપાકેન(1) સંસ્પૃષ્ટા સ્ત્રી રજસ્વલા ।અપ્_170.041અબ્।
ચતુર્થે ઽહનિ શુદ્ધા સા ત્રિરાત્રં તત્ર આચરેત્(2)

ચાણ્ડાલશ્વપચૌ સ્પૃષ્ટ્વા તથા પૂયઞ્ચ સૂતિકાં ।અપ્_170.042અબ્।
શવં તત્સ્પર્શિનં સ્પૃષ્ટ્વા(3) સદ્યઃ સ્નાનેન શુદ્ધ્યતિ

નારં સ્પૃષ્ટ્વાસ્થિ સસ્નેહં સ્નાત્વા વિપ્રો વિશુદ્ધ્યતિ ।અપ્_170.043અબ્।
રથ્યાર્કદ્દમતોયેન અધીનાભેર્મૃદોદકૈઃ

વાન્તો વિવિક્તઃ સ્નાત્વા તુ ઘૃતં પ્રાશ્ય વિશુદ્ધ્યતિ ।અપ્_170.044અબ્।
સ્નાનાત્ ક્ષુરકર્મકર્તા કૃચ્છ્રકૃદ્ગ્રહણે ઽન્નભુક્

અપાઙ્ક્તેયાશી ગવ્યાશી શુના દષ્ટસ્ તથા શુચિઃ ।અપ્_170.045અબ્।
કૃમિદષ્ટશ્ચાત્મઘાતી કૃચ્છ્રાજ્જપ્યાચ્ચ હોમતઃ

હોમાદ્યૈશ્ચાનુતાપેન પૂયન્તે પાપિનો ઽખિલાઃ(4)