અગ્નિ પુરાણ · અધ્યાય 163

:એ ઇત્ય્ આગ્નેયે મહાપુરાણે ધર્મશાસ્ત્રં નામ
દ્વિષષ્ટ્યધિકશતતમો ઽધ્યાયઃ ॥
% છપ્તેર્ {163}
:શ્ અથ ત્રિષષ્ઠ્યધિકશતતમો ઽધ્યાયઃ
શ્રાદ્ધકલ્પકથનં
પુષ્કર ઉવાચ
શ્રાદ્ધકલ્પં પ્રવક્ષ્યામિ ભુક્તિમુક્તિપ્રદં શૃણુ ।અપ્_163.001અબ્।
નિમન્ત્ર્ય વિપ્રાન્ પૂર્વેદ્યુઃ સ્વાગતેનાપરાહ્ણતઃ

પ્રાચ્યોપવેશયેત્ પીઠે યુગ્માન્દૈવે ઽથ પિત્રકે ।અપ્_163.002અબ્।
અયુગ્માન્ પ્રાઙ્મુખાન્દૈવે ત્રીન્ પૈત્રે ચૈકમેવ વા

માતામહાનામપ્યેવન્તન્ત્રં વા વૈશ્યદેવિકં ।અપ્_163.003અબ્।
પ્રાણિપ્રક્ષાલનં દત્ત્વા વિષ્ટરાર્થં કુશાનપિ

આવાહયેદનુજ્ઞાતો વિશ્વે દેવાસ ઇત્ય્ ઋચા ।અપ્_163.004અબ્।
યવૈરન્વવકીર્યાથ(?) ભાજને સપવિત્રકે

શન્નોદેવ્યા પયઃ ક્ષિપ્ત્વા યવોસીતિ યવાંસ્ તથા ।અપ્_163.005અબ્।
યાદિવ્યા ઇતિમન્ત્રેણ હસ્તે હ્ય્ અર્ઘં વિનિક્ષિપેત્

દત્વોદકં ગન્ધમાલ્યં ધૂપદાનં પ્રદીપકં ।અપ્_163.006અબ્।
અપસવ્યં તતઃ કૃત્વા પિતૄણામપ્રદક્ષિણં

:પ્ 150
દ્વિગુણાંસ્તુ કુશાન્ કૃત્વા હ્ય્ ઉશન્તસ્ત્વેત્યૃચા પિતૄન્ ।અપ્_163.007અબ્।
આવાહ્ય તદનુજ્ઞાતો જપેદાયાન્તુ નસ્તતઃ

યવાર્થાસ્તુ તિલૈઃ કાર્યાઃ કુર્યાદર્ઘ્યાદિ પૂર્વવત્ ।અપ્_163.008અબ્।
દત્ત્વાર્ઘ્યં સંશ્રવાન્ શેષાન્ પાત્રે કૃત્વા વિધાનતઃ

પિતૃભ્યઃ સ્થાનમસીતિ ન્યુબ્જં પાત્રં કરોત્યધઃ ।અપ્_163.009અબ્।
અગ્નૌ કરિષ્ય આદાય પૃચ્છત્યન્નં ઘૃતપ્લુતં

કુરુષ્વેતિ હ્ય્ અનુજ્ઞાતો હુત્વાગ્નૌ પિતૃયજ્ઞવત્ ।અપ્_163.010અબ્।
હુતશેષં પ્રદદ્યાત્તુ ભાજનેષુ સમાહિતઃ

યથાલાભોપપન્નેષુ રૌપ્યેષુ તુ વિશેષતઃ ।અપ્_163.011અબ્।
દત્વાન્નં પૃથિવીપાત્રમિતિ પાત્રાભિમન્ત્રણં

કૃત્વેદં વિષ્ણુરિત્યન્ને દ્વિજાઙ્ગુષ્ઠં નિવેશયેત્ ।અપ્_163.012અબ્।
સવ્યાહૃતિકાં ગાયત્રીં મધુવાતા ઇતિ ત્યચં

જપ્ત્વા યથાસુખં વાચ્યં ભુઞ્જીરંસ્તે ઽપિ વાગ્યતાઃ ।અપ્_163.013અબ્।
અન્નમિષ્ટં હવિષ્યઞ્ચ દદ્યાજ્જપ્ત્વા પવિત્રકં

અન્નમાદાય તૃપ્તાઃ સ્થ શેષં ચૈવાન્નમસ્ય ચ ।અપ્_163.014અબ્।
તદન્નં વિકિરેદ્ ભૂમૌ દદ્યાચ્ચાપઃ સકૃત્ સકૃત્

સર્વમન્નમુપાદાય સતિલં દક્ષિણામુખઃ ।અપ્_163.015અબ્।
ઉચ્છિષ્ટસન્નિધૌ પિણ્ડાન્ પ્રદદ્યાત્ પિતૃયજ્ઞવત્

માતામહાનામપ્યેવં દદ્યાદાચમનં તતઃ ।અપ્_163.016અબ્।
સ્વસ્તિ વાચ્યં તતઃ કુર્યાદક્ષય્યોદકમેવ ચ

દત્વા તુ દક્ષિણાં શક્ત્યા સ્વધાકારમુદાહરેત્ ।અપ્_163.017અબ્।
વાચ્યતામિત્યનુજ્ઞાતઃ સ્વપિતૃભ્યઃ સ્વધોચ્યતાં(1)

:ન્
1 માતામહાનામિત્યાદિઃ, સ્વપિતૃભ્યઃ સ્વધોચ્યતામિત્યન્તઃ
પાઠઃ ઝ.. પુસ્તકે નાસ્તિ
:પ્ 151
કુર્યુરસ્તુ સ્વધેત્યુક્તે ભૂમૌ સિઞ્ચેત્તતો જલં ।અપ્_163.018અબ્।
પ્રીયન્તામિતિ વા દૈવં વિશ્વે દેવા જલં દદેત્

દાતારો નો ઽભિવર્ધન્તાં વેદાઃ સન્તતિરેવ ચ ।અપ્_163.019અબ્।
શ્રદ્ધા ચ નો માવ્યગમદ્બહુદેયં ચ નો .સ્ત્વિતિ

ઇત્યુક્ત્વા તુ પ્રિયા વાચઃ પ્રણિપત્ય વિસર્જયેત્ ।અપ્_163.020અબ્।
વાજે વાજ ઇતિ પ્રીતપિતૃપૂર્વં વિસર્જનં(1)

યસ્મિંસ્તુ સંશ્રવાઃ પૂર્વમર્ઘપાત્રે નિપાતિતાઃ ।અપ્_163.021અબ્।
પિતૃપાત્રં તદુત્તાનં કૃત્વા વિપ્રાન્ વિસર્જયેત્

પ્રદક્ષિણમનુબ્રજ્ય ભક્ત્વા તુ પિતૃસેવિતં ।અપ્_163.022અબ્।
બ્રહ્મચારી ભવેત્તાન્તુ રજનીં બ્રાહ્મણૈઃ સહ

એવં પ્રદક્ષિણં કૃત્વા વૃદ્ધૌ નાન્દીમુખાન્ પિતૄન્ ।અપ્_163.023અબ્।
યજેત દધિકર્કન્ધુમિશ્રાન્ પિણ્ડાન્ યવૈઃ ક્રિયા

એકોદ્દિષ્ટં દૈવહીનમેકાર્ઘૈકપવિત્રકં ।અપ્_163.024અબ્।
આવાહનાગ્નૌકરણરહિતં હ્ય્ અપસવ્યવત્

ઉપતિષ્ઠતામિત્યક્ષય્યસ્થાને પિતૃવિસર્જને ।અપ્_163.025અબ્।
અભિરમ્યતામિતિ વદેદ્ બ્રૂયુસ્તે ઽભિરતાઃ સ્મ હ

ગન્ધોદકતિલૈર્ યુક્તં કુર્યાત્ પાત્રચતુષ્ટયં ।અપ્_163.026અબ્।
અર્ઘાર્થપિતૃપાત્રેષુ પ્રેતપાત્રં પ્રસેચયેત્

યે સમાના ઇતિ દ્વાભ્યાં શેષં પૂર્વવદાચરેત્ ।અપ્_163.027અબ્।
એતત્ સપિણ્ડીકરણમેકોદ્દિષ્ટં સ્તિયા સહ(2)

અર્વાક્સપિણ્ડીકરણં યસ્ય સંવત્સરાદ્ ભવેત્ ।અપ્_163.028અબ્।
:ન્
1 પિતૃપૂર્વં વિસર્જયેદિતિ ખ.. , છ.. , ઝ.. ચ
2 સ્ત્ર્યા અપીતિ ખ.. , છ.. ચ
:પ્ 152
તસ્યાપ્યન્નં સોદકુમ્ભં દદ્યાત્ સંવત્સરં દ્વિજે

મૃતાહનિ ચ કર્તવ્યં પ્રતિમાસન્તુ વત્સરં ।અપ્_163.029અબ્।
પ્રતિસંવત્સરં કાર્યં શ્રાદ્ધં વૈ માસિકાન્નવત્

હવિષ્યાન્નેન વૈ માસં પાયસેન તુ વત્સરં ।અપ્_163.030અબ્।
માત્સ્યહારિણકૌરભ્રશાકુનચ્છાગપાર્ષતૈઃ(1)

ઐણરૌરવવારાહશાશૈર્ માંસૈર્ યથાક્રમં ।અપ્_163.031અબ્।
માસવૃદ્ધ્યાભિતૃપ્યન્તિ દત્તૈર્ એવ(2) પિતામહાઃ

ખડ્ગામિષં મહાશલ્કં મધુયુક્તાન્નમેવ ચ(3) ।અપ્_163.032અબ્।
લોહામિષં કાલશાકં માંસં વાર્ધીનસસ્ય ચ

યદ્દદાતિ ગયાસ્થઞ્ચ સર્વમાનન્ત્યમુચ્યતે(4) ।અપ્_163.033અબ્।
તથા વર્ષાત્રયોદશ્યાં મઘાસુ ચ ન સંશયઃ

કન્યાં પ્રજાં વન્દિનશ્ ચ પશૂન્ મુખ્યાન્ સુતાનપિ ।અપ્_163.034અબ્।
ઘૃતં કૃષિં ચ વાણિજ્યં દ્વિશફૈકશફં તથા

બ્રહ્મવર્ચસ્વિનઃ પુત્રાન્ સ્વર્ણરૂપ્યે સકુપ્યકે ।અપ્_163.035અબ્।
જ્ઞાતિશ્રૈષ્ઠ્યં સર્વકામાનાપ્નોતિ શ્રાદ્ધદઃ સદા

પ્રતિપત્પ્રભૃતિષ્વેતાન્વર્જયિત્વા ચતુર્દશીં ।અપ્_163.036અબ્।
શસ્ત્રેણ તુ હતા યે વૈ તેષાં તત્ર પ્રદીયતે

સ્વર્ગં(5) હ્ય્ અપત્યમોજશ્ ચ શૌર્યં ક્ષેત્રં બલં તથા ।અપ્_163.037અબ્।
પુત્રશ્રૈષ્ઠ્યં સસૌભાગ્યમપત્યં મુખ્યતાં સુતાન્

:ન્
1 માત્સ્યાવિહારિણૌરભ્રશાકુનચ્છાગપાર્ષતૈર્ ઇતિ છ..
2 દત્તૈર્ ઇહેતિ ઘ.. , ઙ.. , ઞ.. ચ
3 મધુમુદ્ગાન્નમેવ વેતિ ઙ..
4 સર્વમાનન્ત્યમશ્નુતે ઇતિ ઘ.. , ઙ.. ચ
5 સ્વર્ણમિતિ ખ.. , છ.. ચ
:પ્ 153
પ્રવૃત્તચક્રતાં પુત્રાન્ વાણિજ્યં પ્રસુતાં તથા ।અપ્_163.038અબ્।
અરોગિત્વં યશો વીતશોકતાં પરમાઙ્ગતિં

ઘનં વિદ્યાં ભિષકસિદ્ધિં રૂપ્યં ગાશ્ચાપ્યજાવિકં ।અપ્_163.039અબ્।
અશ્વાનાયુશ્ ચ વિધિવત્ યઃ શ્રાદ્ધં સમ્પ્રયચ્છતિ

કૃત્તિકાદિભરણ્યન્તે સ કામાનાપ્નુયાદિમાન્ ।અપ્_163.040અબ્।
વસુરુદ્રાદિતિસુતાઃ પિતરઃ શ્રાદ્ધદેવતાઃ

પ્રીણયન્તિ મનુષ્યાણાં(1) પિતૄન્ શ્રાદ્ધેન તર્પિતાઃ ।અપ્_163.041અબ્।
આયુઃ પ્રજાં ધનં(2) વિદ્યાં સ્વર્ગં મોક્ષં સુખાનિ ચ

પ્રયચ્છન્તિ તથા રાજ્યં પ્રીતા નૄણાં પિતામહાઃ(3) ॥42