અગ્નિ પુરાણ · અધ્યાય 161

:એ ઇત્ય્ આગ્નેયે મહાપુરાણે વાનપ્રસ્થાશ્રમો નામ
ષષ્ટ્યધિકશતતમો ઽધ્યાયઃ ॥
% છપ્તેર્ {161}
:શ્ અથૈકષષ્ટ્યધિકશતતમો ઽધ્યાયઃ
યતિધર્મઃ
પુષ્કર ઉવાચ
યતિર્ધર્મં પ્રવક્ષ્યામિ જ્ઞાનમોક્ષાદિદર્શકં ।અપ્_161.001અબ્।
ચતુર્ધમાયુષો ભાગં પ્રાપ્ય સઙ્ગાત્ પરિવર્જયેત્(4)

યદહ્નિ વિરજેદ્ધીરસ્તદહ્નિ(5) ચ પરિવ્રજેત્ ।અપ્_161.002અબ્।
પ્રજાપત્યાં નિરૂપ્યેષ્ટિં સર્વદેવસદક્ષિણાં

આત્મન્યગ્નીન્ સમારોપ્ય પ્રવ્રજેદ્બ્રાહ્મણો ગૃહાત્ ।અપ્_161.003અબ્।
:ન્
1 દૃષ્ટ્વાવશ્યમિતિ ઙ..
2 તપશ્ચોગ્રં વને ચરેદિતિ ઙ..
3 ભજેદ્દિશમજિમ્હગ ઇતિ ઙ..
4 સઙ્ગાન્ પરિત્યજેદિતિ ઙ..
5 વિરજેદ્વાપિ તદહ્નિ ઇતિ ઙ..
:પ્ 144
એક એવ ચરેન્નિત્યં ગ્રાસમન્નાથમાશ્રયેત્

ઉપેક્ષકો ઽસિઞ્ચયિકો મુનિર્જ્ઞાનસમન્વિતઃ ।અપ્_161.004અબ્।
કપાલં વૃક્ષમૂલઞ્ચ(1) કુચેલમસહાયાતા

સમતા ચૈવ સર્વસ્મિન્નેતન્મુક્તસ્ય(2) લક્ષણં ।અપ્_161.005અબ્।
નાભિનન્દેન મરણં નાભિનન્દેત જીવનં(3)

કાલમેવ પ્રતીક્ષેત નિદેશં ભૃતકો યથા ।અપ્_161.006અબ્।
દૃષ્ટિપૂતં ન્યસેત્પાદં વસ્ત્રપૂતં જલં પિવેત્

સત્યપૂતાં વદેદ્વાચં મનઃપૂતં સમાચરેત્ ।અપ્_161.007અબ્।
અલાવુદારુપત્રાણિ મૃણ્મયં વૈષ્ણવં યતેઃ

વિધૂમે ન્યસ્તમુષલે વ્યઙ્ગારે ભુક્તવજ્જને ।અપ્_161.008અબ્।
વૃત્તે શરાવસમ્પાતે ભિક્ષાં નિત્યં યતિશ્ ચરેત્

મધૂકરમસઙ્ક્લિપ્તં પ્રાક્પ્રણીતમયાચિતં ।અપ્_161.009અબ્।
તાત્કાલિકઞ્ચોપપન્નં ભૈક્ષં પઞ્ચવિધં સ્મૃતં

પાણિપાત્રી ભવેદ્વાપિ પાત્રે પાત્રાત્ સમાચરેત્ ।અપ્_161.010અબ્।
અવેક્ષેત ગતિં નૄણાં કર્મદોષસમુદ્ભવાં

શુદ્ધભાવશ્ ચરેદ્ભર્મં યત્ર તત્રાશ્રમે રતઃ ।અપ્_161.011અબ્।
સમઃ સર્વેષુ ભૂતેષુ ન લિઙ્ગં ધર્મકારણં

ફલં કતકવૃક્ષસ્ય યદ્યપ્યમ્બુપ્રસાદકં ।અપ્_161.012અબ્।
ન નામગ્રહણાદેવ તસ્ય વારિ પ્રસીદતિ

:ન્
1 વૃક્ષમૂલાનિ ખ.. , ઘ.. , છ.. , ઝ.. ચ । વૃક્ષમૂલાદિ ઇતિ
ટ..
2 એતચ્છુદ્ધસ્યેતિ ઙ..
3 જીવિતમિતિ ખ.. , ઘ.. , ઙ.. , છ.. , જ.. ચ
:પ્ 145
અજિહ્મઃ પણ્ડકઃ પઙ્ગુરન્ધો બધિર એવ ચ ।અપ્_161.013અબ્।
સદ્ભિશ્ ચ મુચ્યતે મદ્ભિરજ્ઞાનાત્ સંસૃતો દ્વિજઃ

અહ્નિ રાત્ર્યાઞ્ચ યાન્ જન્તૂન્ હિનસ્ત્યજ્ઞાનતો યતિઃ ।અપ્_161.014અબ્।
તેષાં સ્નાત્વા વિશુદ્ધ્યર્થં પ્રાણાયામાન્ ષડાચરેત્(1)

અસ્થિસ્થૂણં સ્નાયુયુતં માંસશોણિતલેપનં ।અપ્_161.015અબ્।
ચર્માવનદ્ધં દુર્ગન્ધં પૂર્ણં મૂત્રપુરીષયોઃ

જરાશોકસમાવિષ્ટં રોગાયતનમાતુરં ।અપ્_161.016અબ્।
રજસ્વલમનિત્યઞ્ચ ભૂતાવાસમિમન્ત્યજેત્

ધૃતિઃ ક્ષમા દમો ઽસ્તેયં(2) શૌચમિન્દ્રિયનિગ્રહઃ ।અપ્_161.017અબ્।
હ્રીર્વિદ્યા સત્યમક્રોધો દશકં ધર્મલક્ષણં

ચતુર્વિધં ભૈક્ષવસ્તુ કુટીરકવહૂદકે ।અપ્_161.018અબ્।
હંસઃ પરમહંસશ્ ચ યો યઃ પશ્ચાત્ સ ઉત્તમઃ

એકદણ્ડી ત્રિદણ્ડી વા(3) યોગી મુચ્યતે બન્ધનાત્ ।અપ્_161.019અબ્।
અહિંસા સત્યમસ્તેયં બ્રહ્મચર્યાપરિગ્રહૌ

યમાઃ પઞ્ચાથ નિયમાઃ શૌચં સન્તોષણન્તપઃ ।અપ્_161.020અબ્।
સ્વાધ્યાયેશ્વરપૂજા ચ પદ્મકાદ્યાસનં યતેઃ(4)

પ્રાણાયામસ્તુ દ્વિવિધઃ સ ગર્ભો ઽગર્ભ એવ ચ ।અપ્_161.021અબ્।
જપધ્યાનયુતો ગર્ભો વિપરીતસ્ત્વગર્ભકઃ

પ્રત્યેકં ત્રિવિધં સોપિ પૂરકુમ્ભકરેચકૈઃ ।અપ્_161.022અબ્।
પૂરણાત્ પૂરકો વાયોર્ નિશ્ ચલત્વાચ્ચ કુમ્ભકઃ

:ન્
1 સમાચરેદિતિ ખ.. , છ.. ચ
2 દયાસ્તેયમિતિ ઙ..
3 ત્રિદણ્ડી ચેતિ ઙ..
4 પદ્મકાદ્યાસનં મહત્ ઇતિ ટ..
:પ્ 146
રેચનાદ્રેચકઃ પ્રોક્તો માત્રાભેદેન ચ ત્રિધા ।અપ્_161.023અબ્।
દ્વાદશાત્તુ ચતુર્વિંશઃ ષટ્ત્રિંશન્માત્રિકો ઽપરઃ

તાલો લઘ્વક્ષરો માત્રા પ્રણવાદિ ચરેચ્છનૈઃ ।અપ્_161.024અબ્।
પ્રત્યાહારો જાપકાનાં ધ્યાનમીશ્વરચિન્તનં

મનોધૃતિર્ધારણા સ્યાત્ સમાધિર્બ્રહ્મણિ સ્થિતિઃ ।અપ્_161.025અબ્।
અયમાત્મા પરં બ્રહ્મ સત્યં જ્ઞાનમનન્તકં

વિજ્ઞાનમાનન્દં બ્રહ્મ તત્ત્વમસ્ય.અહમસ્મિ તત્ ।અપ્_161.026અબ્।
પરમ્ બ્રહ્મ જ્યોતિરાત્મા વાસુદેવો વિમુક્ત ઓં

દેહેન્દ્રિયમનોબુદ્ધિપ્રાણાહઙ્કારવર્જિતં ।અપ્_161.027અબ્।
જાગ્રત્સ્વપ્નસુસુપ્ત્યાદિમુક્તં(1) બ્રહ્મ તુરોયકં

નિત્યશુદ્ધબુદ્ધયુક્તસત્યમાનન્દમદ્વયં(2) ।અપ્_161.028અબ્।
અહં બ્રહ્મ પરં જ્યોતિરક્ષરં સર્વગં હરિઃ

સો ઽસાવાદિત્યપુરુષઃ સો ઽસાવહમખણ્ડ ઓં ।અપ્_161.029અબ્।
સર્વારમ્ભપરિત્યાગી સમદુઃખસુખં ક્ષમી

ભાવશુદ્ધશ્ ચ બ્રહ્માણ્ડં ભિત્ત્વા બ્રહ્મ ભવેન્નરઃ ।અપ્_161.030અબ્।
આષઢ્યાં પૌર્ણમાસ્યાઞ્ચ ચાતુર્માસ્યં વ્રતઞ્ચરેત્

તતો જ્રજેત્ નવમ્યાદૌ હ્ય્ ઋતુસન્ધિષુ વાપયેત્ ।અપ્_161.031અબ્।
પ્રાયશ્ચિત્તં યતીનાઞ્ચ ધ્યાનં વાયુયમસ્ તથા