અગ્નિ પુરાણ · અધ્યાય 114

તપસ્તપ્ત્વા બલી ચાભૂન્મુનયઃ સિદ્ધિમાપ્નુવન્(1) ।અપ્_113.007અબ્।
:એ ઇત્ય્ આગ્નેયે મહાપુરાણે નર્મદાશ્રીપર્વતાદિમાહાત્મ્યં નામ
ત્રયોદશાધિકશતતમો ઽધ્યાયઃ ॥
% છપ્તેર્ {114}
:શ્ અથ ચતુર્દશાધિકશતતમો ઽધ્યાયઃ
ગયામાહાત્મ્યમ્
અગ્નિર્ ઉવાચ
ગયામાહાત્મ્યમાખ્યાસ્યે ગયાતીર્થોત્તમોત્તમં ।અપ્_114.001અબ્।
ગયાસુરસ્તપસ્તેપે તત્તપસ્તાપિભિઃ(2) સુરૈઃ

ઉક્તઃ ક્ષીરાબ્ધિગો વિષ્ણુઃ પાલયાસ્માન્ ગયાસુરાત્ ।અપ્_114.002અબ્।
તથેત્યુક્ત્વા હરિર્દૈત્યં વરં બ્રૂહીતિ ચાબ્રવીત્

દૈત્યો ઽબ્રવીત્પવિત્રો ઽહં ભવેયં સર્વતીર્થતઃ ।અપ્_114.003અબ્।
તથેત્યુક્ત્વા ગતો વિષ્ણુર્દૈત્યં દૃષ્ટ્વા ન વા હરિં

ગતાઃ શૂન્યા મહી સ્વર્ગે દેવા બ્રહ્માદયઃ સુરાઃ(3) ।અપ્_114.004અબ્।
:ન્
1 સિદ્ધિમાપ્નુયુરિતિ ઝ..
2 તત્તપસ્તાપિતૈર્ ઇતિ ગ.. , ઘ.. , ઝ.. ચ
3 બ્રહ્માદયઃ પુનઃ ઇતિ ખ.. , ગ.. , ઘ.. , ઙ.. , છ.. , જ. ઝ.. ચ
:પ્ 380
ગતા ઊચુર્હરિં દેવાઃ શૂન્યા ભૂસ્ત્રિદિવં હરે

દૈત્યસ્ય દર્શનાદેવ બ્રહ્મણઞ્ચાબ્રવીદ્ધરિઃ ।અપ્_114.005અબ્।
યાગાર્થં દૈત્યદેહં ત્વં પ્રાર્થય ત્રિદશૈઃ સહ

તચ્ છ્રુત્વા સસુરો બ્રહ્મા(1) ગયાસુરમથાબ્રવીત્ ।અપ્_114.006અબ્।
અતિથિઃ પ્રાર્થયામિ ત્વાન્દેહં યાગાય પાવનં

ગયાસુરસ્તથેત્યુક્ત્વાપતત્તસ્ય શિરસ્યથ(2) ।અપ્_114.007અબ્।
યાગં ચકાર ચલિતે દેહિ પૂર્ણાહુતિં(3) વિભુઃ

પુનર્બ્રહ્માબ્રવીદ્વિષ્ણું પૂર્ણકાલે ઽસુરો ઽચલત્ ।અપ્_114.008અબ્।
શિષ્ણુર્ધર્મમથાહૂય પ્રાહ દેવમયીં શિલામ્

ધારયધ્વં સુરાઃ સર્વે યસ્યામુપરિ સન્તુ તે ।અપ્_114.009અબ્।
ગદાધરો મદીયાથ મૂર્તિઃ સ્થાસ્યતિ સામરૈઃ

ધર્મઃ શિલાં દેવમયીં(4) તચ્ છ્રુત્વાધારયત્ પરાં ।અપ્_114.010અબ્।
યા ધર્માદ્ધર્મવત્યાઞ્ચ જાતા ધર્મવ્રતા સુતા

મરીચિર્બ્રહ્મણઃ પુત્રસ્તામુવાહ તપોન્વિતાં(5) ।અપ્_114.011અબ્।
યથા હરિઃ શ્રિયા રેમે ગૌર્યા શમ્ભુસ્ તથા તયા

કુશપુષ્પાદ્યરણ્યાચ્ચ આનીયાતિશ્રમાન્વિતઃ(6) ।અપ્_114.012અબ્।
ભુક્ત્વા ધર્મવ્રતાં પ્રાહ પાદસંવાહનં કુરુ

વિશ્રાન્તસ્ય મુનેઃ પાદૌ તથેત્યુક્ત્વા પ્રિયાકરોત્ ।અપ્_114.013અબ્।
એતસ્મિન્નન્તરે બ્રહ્મા મુનૌ સુપ્તે તથાગતઃ(7)

ધર્મવ્રતાચિન્તયઞ્ચ કિં બ્રહ્માણં સમર્ચયે ।અપ્_114.014અબ્।
પાદસંવાહનં કુર્વે બ્રહ્મા પૂજ્યો ગુરોર્ગુરુઃ(8)

:ન્
1 તચ્ છ્રુત્વા સત્વરો બ્રહ્મેતિ ઙ..
2 શિરસ્તથેતિ ઝ..
3 દેહે પૂર્ણાહુતિમિતિ ખ.. , છ.. , જ.. ચ
4 દેહમયીમિતિ ગ.. , છ.. , જ.. ચ
5 તપશ્ચિતામિતિ ઝ..
6 સમાનીય શ્રમાન્વિત ઇતિ જ..
7 સુપ્તે સમાગત ઇતિ ઘ.. , ઙ.. , જ.. , ઝ.. ચ
8 ધર્મવ્રતેત્યાદિઃ, ગુરોર્ગુરુરિત્યન્તઃ પાઠઃ છ.. પુસ્તકે
નાસ્તિ
:પ્ 381
વિચિન્ત્ય પૂજયામાસ બ્રહ્માણં ચાર્હણાદિભિઃ ।અપ્_114.015અબ્।
મરીચિસ્તામપશ્યત્ સ(1) શશાપોક્તિવ્યતિક્રમાત્

શિલા ભવિષ્યસિ ક્રોધાદ્ધર્મવ્રતાબ્રવીચ્ચ તં(2) ।અપ્_114.016અબ્।
પાદાભ્યઙ્ગં પરિત્યજ્ય ત્વદ્ગુરુઃ પૂજિતો મયા

અદોષાહં યતસ્ત્વં હિ શાપં પ્રાપ્સ્યસિ શઙ્કરાત્ ।અપ્_114.017અબ્।
ધર્મવ્રતા પૃથક્ શાપં ધારયિત્વાગ્રિમધ્યગાત્

તપશ્ ચચાર વર્ષાણાં સહસ્રાણ્યયુતાનિ ચ ।અપ્_114.018અબ્।
તતો વિષ્ણ્વાદયો દેવા વરં બ્રૂહીતિ ચાબ્રુવન્

ધર્મવ્રતાબ્રવીદ્દેવાન્ શાપન્નિર્વર્તયન્તુ મે ।અપ્_114.019અબ્।
દેવા ઊચુઃ
દત્તો મરીચિના શાપો ભવિષ્યતિ ન ચાન્યથા

શિલા પવિત્રા દેવાઙ્ઘ્રિલક્ષિતા ત્વં(3) ભવિષ્યસિ ।અપ્_114.020અબ્।
દેવવ્રતા દેવશિલા સર્વદેવાદિરૂપિણી

સર્વદેવમયી(4) પુણ્યા નિશ્ ચલાયારસુસ્ય હિ ।અપ્_114.021અબ્।
દેવવ્રતોવાચ
યદિ તુષ્ટાસ્થ મે સર્વે મયિ તિષ્ઠન્તુ સર્વદા

બ્રહ્મા વિષ્ણુશ્ ચ રુદ્રાદ્યા ગૌરીલક્ષ્મીમુખાઃ સુરાઃ ।અપ્_114.022અબ્।
અગ્નિર્ ઉવાચ
દેવવ્રતાવચઃ શ્રુત્વા તથેત્યુક્ત્વા દિવઙ્ગતાઃ

સા ધર્મણાસુરસ્યાસ્ય ધૃતા દેવમયી શિલા ।અપ્_114.023અબ્।
સશિલશ્ ચલિતો દૈત્યઃ સ્થિતા રુદ્રાદયસ્તતઃ

સદેવશ્ ચલિતો દૈત્યસ્તતો દેવૈઃ(5) પ્રસાદિતઃ ।અપ્_114.024અબ્।
ક્ષીરાબ્ધિગો હરિઃ પ્રાદાત્ સ્વમૂર્તિં શ્રીગદાધરં

ગચ્છન્તુ ભોઃ સ્વયં યાસ્યં(6) મૂર્ત્યા વૈ દેવગમ્યયા(7) ।અપ્_114.025અબ્।
:ન્
1 મરીચિસ્તામપશ્યદ્વૈ ઇતિ ઘ..
2 ધર્મવ્રતાબ્રવીદ્વચ ઇતિ જ..
3 પવિત્રા દેવાનાં વન્દિતા ત્વમિતિ ઘ..
4 સર્વતીર્થમયી ઇતિ ઘ.. , ઝ.. ચ
5 તદા દેવૈર્ ઇતિ જ..
6 ગચ્છેત્યુક્ત્વા સ્વયં ગચ્છેદિતિ ઝ.. । ગચ્છન્તૂક્ત્વા સ્વયં યાસ્યે ઇતિ ખ..
, છ.. ચ
7 મૂર્ત્યા દેવૈકગમ્યયા ઇતિ ઘ.. , ઙ.. ચ
:પ્ 382
સ્થિતો ગદાધરો દેવો વ્યક્તાવ્યક્તોભયાત્મકઃ

નિશ્ ચલાર્થં સ્વયં દેવઃ સ્થિત આદિગદાધરઃ ।અપ્_114.026અબ્।
ગદો નામાસુરો દૈત્યઃ(1) સ હતો વિષ્ણુના પુરા

તદસ્થિનિર્મિતા(2) ચાદ્યા ગદા યા વિશ્વકર્મણા ।અપ્_114.027અબ્।
આદ્યયા ગદયા હેતિપ્રમુખા રાક્ષસા હતાઃ

ગદાધરેણ વિધિવત્(3) તસ્માદાદિગધાધરઃ(4) ।અપ્_114.028અબ્।
દેવમય્યાં શિલાયાં ચ(5) સ્થિતે ચાદિગદાધરે

ગયાસુરે નિશ્ ચલેય બ્રહ્મા પૂર્ણાહુતિં દદૌ ।અપ્_114.029અબ્।
ગયાસુરો ઽબ્રવીદ્દેવાન્ કિમર્થં વઞ્ચિતો હ્ય્ અહં(6)

વિષ્ણોર્વચનમાત્રેણ કિન્નસ્યાન્નિશ્ ચલોહ્યહં ।અપ્_114.030અબ્।
આક્રાન્તો યદ્યહં દેવા દાતુમર્હત(7) મે વરં

દેવા ઊચુઃ
તીર્થસ્ય કરણે યત્(8) ત્વમસ્માભિર્ નિશ્ ચલીકૃતઃ ।અપ્_114.031અબ્।
વિષ્ણોઃ શમ્ભોર્બ્રહ્મણશ્ ચ ક્ષેત્રં તવ ભવિષ્યતિ

પ્રસિદ્ધં સર્વતીર્થેભ્યઃ પિત્રાદેર્બ્રહ્મલોકદં ।અપ્_114.032અબ્।
ઇત્યુક્ત્વા તે સ્થિતા દેવા દેવ્યસ્તીર્થાદયઃ સ્થિતાઃ

યાગં કૃત્વા દદૌ બ્રહ્મા ઋત્વિગ્ભ્યો દક્ષિણાં તદા ।અપ્_114.033અબ્।
પઞ્ચક્રોશં ગયાક્ષેત્રં પઞ્ચાશત્ પઞ્ચ ચાર્પયેત્

ગ્રામાન્ સ્વર્ણગિરીન્(9) કૃત્વા નદીર્દુગ્ધમધુશ્રવાઃ ।અપ્_114.034અબ્।
સરોવરાણિ દધ્યાજ્યૈર્ બહૂનન્નાદિપર્વતાન્(10)

:ન્
1 નામાસુરો રૌદ્ર ઇતિ ઘ.. , ઝ.. ચ
2 તદઙ્ગાન્નિર્મિતા ઇતિ ઝ.. । તદર્થા નિર્મિતા ઇતિ છ..
3 ગદાવરેણ દેવેનેતિ ઝ..
4 ગદો નામાસુર ઇત્ય્ આદિઃ, તસ્માદાદિગદાધર ઇત્ય્ અન્તઃ પાઠો જ..
પુસ્તકે નાસ્તિ
5 શિલાયાન્તુ ઇતિ જ..
6 વાઞ્છિતો હ્ય્ અહમિતિ ખ.. , છ.. ચ
7 દાતુમર્હથેતિ ઙ..
8 તીર્થસ્ય કારણાયેતિ ઘ.. , ઝ.. ચ
9 ગ્રામાન્ પુણ્યગિરીનિતિ ઙ..
10 દધ્યાદ્યૈર્ બહૂનન્નાદિપર્વતાનિતિ જ..
:પ્ 383
કામધેનું કલ્પતરું સ્વર્ણરૂપ્યગૃહાણિ ચ ।અપ્_114.035અબ્।
ન યાચયન્તુ વિપ્રેન્દ્રા અલ્પાનુક્ત્વા(1) દદૌ પ્રભુઃ

ધર્મયાગે પ્રલોભાત્તુ પ્રતિગૃહ્ય ધનાદિકં ।અપ્_114.036અબ્।
સ્થિતા યદા ગયાયાન્તે શપ્તાતે બ્રહ્મણા તદા

વિદ્યાવિવર્જિતા(2) યૂયં તૃષ્ણાયુક્તા ભવિષ્યથ ।અપ્_114.037અબ્।
દુગ્ધાદિવર્જિતા નદ્યઃ શૈલાઃ પાષાણરૂપિણઃ

બ્રહ્માણં બ્રાહ્મણશ્ચોચુર્ નષ્ટં શાપેન શાખિલં ।અપ્_114.038અબ્।
જીવનાય પ્રસાદન્નઃ કુરુ વિપ્રાંશ્ ચ સો ઽબ્રવીત્

તીર્થોપજીવિકા યૂયં સચન્દ્રાર્કં(3) ભવિષ્યથ ।અપ્_114.039અબ્।
યે યુષ્માન્ પૂજયિષ્યન્તિ ગયાયામાગતા નરાઃ

હવ્યકવ્યૈર્ ધનૈઃ શ્રદ્ધૈસ્તેષાં કુલશતં વ્રજેત્(4) ।અપ્_114.040અબ્।
નરકાત્ સ્વર્ગલોકાય(5) સ્વર્ગલોકાત્ પરાઙ્ગતિં

ગયોપિ ચાકરોદ્યાગં બહ્વન્નં(6) બહુદક્ષિણં ।અપ્_114.041અબ્।
ગયા પુરી તેન નામ્ના પાણ્ડવા ઈજિરે હરિં