અગ્નિ પુરાણ · અધ્યાય 108

કૃતત્રેતાદિસર્ગેણ સર્ગઃ સ્વાયમ્ભુવઃ સ્મૃતઃ ।અપ્_107.019અબ્।
:એ ઇત્ય્ આગ્નેયે મહાપુરાણે સ્વાયમ્ભુવઃ સર્ગો નામ
સપ્તાધિકશતતમો ઽધ્યાયઃ ॥
% છપ્તેર્ {108}
:શ્ અથાષ્ટાધિકશતતમો ઽધ્યાયઃ
ભુવનકોષઃ
અગ્નિર્ ઉવાચ
જમ્બૂપ્લક્ષાહ્વયૌ દ્વીપૌ શાલ્મલિશ્ચાપરો મહાન્ ।અપ્_108.001અબ્।
કુશઃ ક્રૌઞ્ચસ્ તથા શાકઃ પુષ્કરશ્ચેતિ સપ્તમઃ

:ન્
1 યોગપ્રસ્તારે ઇતિ ગ.. , જ.. , ઝ.. ચ
2 ઇન્દ્રદ્યુમ્નોભ્યજાયતેતિ ખ.. , છ.. ચ
3 પ્રતીહારાદિત્યાદિઃ, પ્રસ્તારતઃ સુત ઇત્ય્ અન્તઃ પાઠો ઝ.. પુસ્તકે
નાસ્તિ
4 દુષ્ટાદુષ્ટશ્ ચ વિરજા ઇતિ ખ..
:પ્ 367
એતે દ્વીપાઃ સમુદ્રૈસ્તુ સપ્ત સપ્તભિરાવૃતાઃ ।અપ્_108.002અબ્।
લવણેક્ષુસુરાસર્પિર્દધિદુગ્ધજલૈઃ સમં(1)

જમ્બૂદ્વીપો દ્વીપમધ્યે(2) તન્મધ્યે મેરુરુચ્છ્રિતઃ(3) ।અપ્_108.003અબ્।
ચતુરશીતિસાહસ્રો ભૂયિષ્ઠઃ(4) ષોડશાદ્વિરાટ્

દ્વાત્રિંશન્મૂર્ધ્નિ વિસ્તરાત્ ષોડશાધઃ(5) સહસ્રવાન્ ।અપ્_108.004અબ્।
ભૂયસ્તસ્યાસ્ય(6) શૈલો ઽસૌ કર્ણિકાકારસંસ્થિતઃ

હિમવાન્ હેમકૂટશ્ ચ નિષધશ્ચાસ્ય દક્ષિણે ।અપ્_108.005અબ્।
નીલઃ શ્વેતશ્ ચ શૃઙ્ગો ચ ઉત્તરે વર્ષપર્વતાઃ

લક્ષપ્રમાણૌ દ્વૌ મધ્યે દશહીનાસ્ તથાપરે ।અપ્_108.006અબ્।
સહસ્રદ્વિતયોછ્રાયાસ્તાવદ્વિસ્તારિણશ્ ચ તે

ભારતં પ્રથમં વર્ષન્તતઃ કિમ્પુરુષં સ્મૃતં ।અપ્_108.007અબ્।
હરિવર્સન્તથૈવાન્યન્મેરોર્દક્ષિણતો દ્વિજ

રમ્યકં ચોત્તરે વર્ષં તથૈવાન્યદ્ધિરણ્મયં(7) ।અપ્_108.008અબ્।
ઉત્તરાઃ કુરવશ્ ચૈવ યથા વૈ ભારતં તથા

નવસાહસ્રમેકૈકમેતેષાં મુનિસત્તમ ।અપ્_108.009અબ્।
ઇલાવૃતઞ્ચ તન્મધ્યે સૌવર્ણા મેરુરુછ્રિતઃ

મેરોશ્ ચતુર્દિશન્તત્ર નવસાહસ્રવિસ્તૃતં(8) ।અપ્_108.010અબ્।
:ન્
1 દધિદુગ્ધજલાન્તકા ઇતિ ખ.. , છ.. ચ
2 જમ્બૂદ્વીપસ્તસ્ય મધ્યે ઇતિ જ..
3 મેરુરુત્થિત ઇતિ ઝ..
4 ભૂમિષ્ઠ ઇતિ ઘ.. , જ.. ચ । ભુવિસ્થ ઇતિ ઙ..
5 ષોડશાંશ ઇતિ ઝ..
6 ભૂપાદ્મસ્યાસ્ય ઇતિ ખ.. , ગ.. , છ.. ચ
7 તથૈવાત્ર હિરણ્મયમિતિ ગ.. । તથૈવાથ હિરણ્મયમિતિ જ..
8 ઇલાવૃતશ્ચેત્યાદિઃ, નવસાહસ્રવિસ્તૃતમિત્યન્તઃ પાઠો છ..
પુસ્તકે નાસ્તિ
:પ્ 368
ઇલાવૃતં મહાભાગ ચત્વારશ્ચાત્ર પર્વતાઃ

વિષ્કમ્ભા રચિતા મેરોર્યોજનાયુતવિસ્તૃતાઃ(1) ।અપ્_108.011અબ્।
પૂર્વેણ મન્દરો નામ દક્ષિણે ગન્ધમાદનઃ

વિપુલઃ પશ્ચિમે પાર્શ્વે સુપાર્શ્વશ્ચોત્તરે સ્મૃતઃ(2) ।અપ્_108.012અબ્।
કદમ્બસ્તેષુ જમ્બુશ્ ચ પિપ્પલો બટ એવ ચ

એકાદશશતાયામાઃ પાદપા ગિરિકેતવઃ ।અપ્_108.013અબ્।
જમ્બૂદ્વીપેતિ સઞ્જ્ઞા સ્યાત્ ફલં જમ્બા ગજોપમં

જમ્બૂનદીરસેનાસ્યાસ્ત્વિદં જામ્બૂનદં(3) પરં ।અપ્_108.014અબ્।
સુપાર્શ્વઃ પૂર્વતો મેરોઃ કેતુમાલસ્તુ પશ્ચિમે

વનં ચૈત્રરથં પૂર્વે દક્ષિણે ગન્ધમાદનઃ ।અપ્_108.015અબ્।
વૈભ્રાજં પશ્ચિમે સૌમ્યે નન્દનઞ્ચ સરાંસ્યથ

અરુણોદં મહાભદ્રં સંશિતોદં(5) સમાનસં ।અપ્_108.016અબ્।
શિતાભશ્ ચક્રમુઞ્જાદ્યાઃ પૂર્વતઃ કેશરાચલાઃ(5)

દક્ષિણેન્દ્રેસ્ત્રિકૂટાદ્યાઃ શિશિવાસમુખા જલે(6) ।અપ્_108.017અબ્।
શઙ્ખકૂટાદયઃ સૌમ્યે મેરૌ ચ બ્રહ્મણઃ પુરી

ચતુર્દશસહસ્રાણિ યોજનાનાઞ્ચ દિક્ષુ ચ ।અપ્_108.018અબ્।
ઇન્દ્રાદિલોકપાલાનાં સમન્તાત્ બ્રહ્મણઃ પુરઃ

વિષ્ણુપાદાત્ પ્લાવયિત્વા ચન્દ્રં સ્વર્ગાત્ પતન્ત્યપિ ।અપ્_108.019અબ્।
પૂર્વેણ શીતા ભદ્રાશ્વાચ્છૈલાચ્છૈલાદ્ગતાર્ણવં

તથૈવાલકનન્દાપિ દક્ષિણેનૈવ ભારતં(7) ।અપ્_108.020અબ્।
:ન્
1 યોજનાયુતમુચ્છ્રિતા ઇતિ ઘ..
2 સુપાર્શ્વશ્ચોત્તરે સ્થિત ઇતિ ઘ..
3 રસનાસ્માદ્ધેમજામ્બુનદમિતિ ખ.. , ગ.. , ઘ.. , ઙ.. , છ.. ચ
4 અસિતોદમિતિ જ..
5 પૂર્વતઃ શિશિરાચલા ઇતિ ખ.. , ગ.. , ઘ.. , જ.. ચ
6 શશિવામમુખા જલે ઇતિ ખ.. , ઘ.. , ઙ.. , છ.. ચ
7 દક્ષિણેન ચ ભારતમિતિ ખ.. । દક્ષિણેનૈતિ ભારતમિતિ ગ..
:પ્ 369
પ્રયાતિ સાગરં કૃત્વા સપ્તભેદાથ પશ્ચિમં

અબ્ધિઞ્ચ ચક્ષુઃસૌમ્યાબ્ધિં ભદ્રોત્તરકુરૂનપિ(1) ।અપ્_108.021અબ્।
આનીલનિષધાયામૌ(2) માલ્યવદ્ગન્ધમાદનૌ

તયોર્મધ્યગતો મેરુઃ કર્ણિકાકારસંસ્થિતઃ ।અપ્_108.022અબ્।
ભારતાઃ કેતુમાલાશ્ ચ ભદ્રાશ્વાઃ કુરવસ્ તથા

પત્રાણિ લોકપદ્મસ્ય મર્યાદાશૈલવાહ્યતઃ ।અપ્_108.023અબ્।
જઠરો દેવકૂટશ્ ચ મર્યાદાપર્વતાવુભૌ(3)

તૌ દક્ષિણોત્તરાયામાવાનીલનિષધાયતૌ ।અપ્_108.024અબ્।
ગન્ધમાદનકૈલાસૌ પૂર્વવચાયતાવુભૌ(4)

અશીતિયોજનાયામાવર્ણવાન્તર્વ્યવસ્થિતૌ ।અપ્_108.025અબ્।
નિષધઃ પારિપાત્રશ્ ચ મર્યાદાપર્વતાવુભૌ

મેરોઃ પશ્ચિમદિગ્ભાગે યથા પૂર્વે તથા સ્થિતૌ ।અપ્_108.026અબ્।
ત્રિશૃઙ્ગો રુધિરશ્ ચૈવ ઉત્તરૌ વર્ષપર્વતૌ

પૂર્વપઞ્ચાયતાવેતાવર્ણવાન્તર્વ્યવસ્થિતૌ ।અપ્_108.027અબ્।
જાઠરાદ્યાશ્ ચ મર્યાદાશૈલા મેરોશ્ ચતુર્દિશં

કેશરાદિષુ યા દ્રોણ્યસ્તાસુ સન્તિ પુરાણિ હિ ।અપ્_108.028અબ્।
લક્ષ્મીવિષ્ણ્વગ્નિસૂર્યાદિદેવાનાં મુનિસત્તમ

ભૌમાનાં સ્વર્ગધર્માણાં ન પાપાસ્તત્ર યાન્તિ ચ(5) ।અપ્_108.029અબ્।
:ન્
1 ભદ્રોદ્ભવકુરૂનપિ ઇતિ ખ..
2 અલીનનિષધાયામા ઇતિ ખ.. , છ.. ચ
3 રમ્યકમિત્યાદિઃ, મર્યાદાપર્વતાવુભાવિત્યન્ન્તઃ પાઠો ઝ..
પુસ્તકે નાસ્તિ
4 પૂર્વપશ્ચાયતાવુભૌ ઇતિ ઘ.. , ઙ.. , જ.. ચ
5 ભુમાઃ સ્વર્ગા ધર્મિણાન્તે ન પાપાસ્તત્ર યાન્તિ ચ ઇતિ છ.. , ઙ.. ચ ।
મૌમાનાં સ્વર્ગધર્માણાં તનયા હ્ય્ અત્ર યાન્તિ ચેતિ ગ.. , ઘ.. ચ ।
ભોગિનાં સ્વર્ગધર્માણાં તનયાસ્તત્ર યાન્તિ ચેતિ જ..
:પ્ 370
ભદ્રાશ્વે ઽસ્તિ હયગ્રીવો વરાહઃ કેતુમાલકે

ભારતે કૂર્મરૂપી ચ મત્સ્યરૂપઃ કુરુષ્વપિ ।અપ્_108.030અબ્।
વિશ્વરૂપેણ સર્વત્ર પૂજ્યતે ભગવાન્ હરિઃ

કિમ્પુરુષાદ્યષ્ટસુ ક્ષુદ્ભીતિશોકાદિકં ન ચ ।અપ્_108.031અબ્।
ચત્તુર્વિંશતિસાહસ્રં પ્રજા જીવન્ત્યનામયાઃ

કૃતાદિકલ્પના નાસ્તિ ભૌમાન્યમ્ભાંસિ નામ્બુદાઃ ।અપ્_108.032અબ્।
સર્વેષ્વેતેષુ વર્ષેષુ સપ્ત સપ્ત કુલાચલાઃ

નદ્યશ્ ચ શતશસ્તેભ્યસ્તીર્થભૂતાઃ પ્રજજ્ઞિરે ।અપ્_108.033અબ્।
ભારતે યાનિ નીર્થાનિ તાનિ તીર્થાનિ વચ્મિ તે