અભિસમયાલંકરનામપ્રજ્ઞાપારમિતોપદેશશાસ્ત્ર · અધ્યાય 2

॥ અભિસમયાલઙ્કારે પ્રજ્ઞાપારમિતોપદેશશાસ્ત્રે
સર્વાકારજ્ઞતાધિકારઃ પ્રથમઃ ॥
ધ્યામીકરણતા ભાભિર્દેવાનાં યોગ્યતાં પ્રતિ ।
વિષયો નિયતો વ્યાપ્તિઃ સ્વભાવસ્તસ્ય કર્મ ચ

ચતુર્ણમાર્યસત્યાનામાકારાનુપલમ્ભતઃ ।
શ્રાવકાણામયં માર્ગો જ્ઞેયો માર્ગજ્ઞતાનયે

રૂપાદિસ્કન્ધશૂન્યત્વાચ્છૂન્યતાનામભેદતઃ ।
ઉષ્માણઃ અનુપલમ્ભેન તેષાં મુર્ધગતં મતમ્

ક્ષાન્તયસ્તેષુ નિત્યાદિયોગસ્થાનનિષેધતઃ ।
દશ ભૂમીઃ સમારભ્ય વિસ્તરાસ્થાનદેશનત્

અગ્રધર્મગતં પ્રોક્તમાર્યશ્રાવકવર્ત્મનિ ।
તત્કસ્ય હેતોર્બુદ્ધેન બુદ્ધ્વા ધર્માસમીક્ષણાત્

પરોપદેશવૈયર્થ્યં સ્વયંબોધાત્ સ્વયંભુવામ્ ।
ગમ્ભીરતા ચ જ્ઞાનસ્ય ખડ્ગાનામભિધીયતે

શુશ્રૂષા યસ્ય યસ્યાર્થે યત્ર યત્ર યથા યથા ।
સ સો ઽર્થઃ ખ્યાત્યશબ્દો ઽપિ તસ્ય તસ્ય તથા તથા

ગ્રહ્યાર્થકલ્પનાહાનાદ્ગ્રાહકસ્યાપ્રહાણતઃ ।
આધારતશ્ચ વિજ્ઞેયઃ ખડ્ગમાર્ગસ્ય સંગ્રહઃ

પ્રજ્ઞપ્તેરવિરોધેન ધર્મતાસૂચનાકૃતિઃ ।
ઉસ્ષ્મગમ્ મૂર્ધગં રૂપાદ્યહાનાદિપ્રભાવિતમ્

અદ્યાત્મશૂન્યતાદ્યાભી રૂપાદેરપરિગ્રહાત્ ।
ક્ષાન્તિઃ રૂપાદ્યનુત્પાદાદ્યાકારૈરગ્રધર્મતા

ક્ષાન્તિજ્ઞાનક્ષણૈઃ સત્યસત્યં પ્રતિ ચતુર્વિધૈઃ ।
માર્ગજ્ઞતાયાં દૃઙ્માર્ગઃ સાનુશંસો ઽયમુચ્યતે

આધારાધેયતાભાવાત્તથતાબુદ્ધયોર્મિથઃ ।
પર્યાયેણાનનુજ્ઞાનં મહત્તા સાપ્રમાણતા

પરિમાણાન્તતાભાવો રૂપાદેરવધારણમ્ ।
તસ્યાં સ્થિતસ્ય બુદ્ધત્વે ઽનુગ્રહાત્યાગતાદયઃ

મઈત્ર્યાદિ શૂન્યતા પ્રાપ્તિર્બુદ્ધત્વસ્ય પરિગ્રહઃ ।
સર્વસ્ય વ્યવદાનસ્ય સર્વાધિવ્યાધિશાતનમ્

નિર્વાણગ્રાહશાન્તત્વં બુદ્ધેભો રક્ષણાદિકમ્ ।
અપ્રાણિવધમારભ્ય સર્વાકારજ્ઞતાનયે

સ્વયં સ્થિતસ્ય સત્ત્વાનાં સ્થાપનં પરિણામનમ્ ।
દનાદીનાં ચ સંબોધાવિતિ માર્ગજ્ઞતાક્ષણાઃ

સર્વતો દમનં નામ સર્વતઃ ક્લેશનિર્જયઃ ।
ઉપમક્રાવિષહ્યત્વં બોધિરાધારપૂજ્યતા

અધિમુક્તિસ્ત્રિધા જ્ઞેયા સ્વાર્થા ચ સ્વપરાર્થકા ।
પરાર્થિકૈવેત્યેષ ચ પ્રત્યેકં ત્રિવિધેષ્યતે

મૃદ્વી મધ્યાધિમાત્રા ચ મૃદુમૃદ્વાદિભેદતઃ ।
સા પુનસ્ત્રિવિધેત્યેવં સપ્તવિંશતિધા મતા

સ્તુતિઃ સ્તોભઃ પ્રશંસા ચ પ્રજ્ઞાપરમિતાં પ્રતિ ।
અધિમોક્ષસ્ય માત્રાણાં નવકૈસ્ત્રિભિરિષ્યતે

વિશેષઃ પરિણામસ્તુ તસ્ય કારિત્રમુત્તમમ્ ।
નોપલમ્ભાકૃતિશ્ચાસાવવિપર્યાસલક્ષણઃ

વિવિક્તો બુદ્ધપુણ્યૌઘસ્વભાવસ્મૃતિગોચરઃ ।
સોપાયશ્ચાનિમિત્તશ્ચ બુદ્ધૈરભ્યનુમોદિતઃ

ત્રૈધાતુકાપ્રપન્નશ્ચ પરિણામો ઽપરસ્ત્રિધા ।
મૃદુર્મધ્યો ઽધિમાત્રશ્ચ મહાપુણ્યોદયાત્મકઃ

ઉપાયાનુપલમ્બાભ્યાં શુભમૂલાનુમોદના ।
અનુમોદે મનસ્કારભાવનેહ વિધીયતે

સ્વભાવઃ શ્રેષ્ઠતા તસ્ય સર્વસ્યાનભિસંસ્કૃતિઃ ।
નોપલમ્ભેન ધર્માણામર્પણા ચ મહાર્થતા

બુદ્ધસેવા ચ દાનાદિરૂપાયે યચ્ચ કૌશલમ્ ।
હેતવો ઽત્રાધિમોક્ષસ્ય ધર્મવ્યસનહેતવઃ

મારાધિષ્ઠાનગમ્ભીરધર્મતાનધિમુક્તતે ।
સ્કન્ધાદ્યભિનિવેશશ્ચ પાપમિત્રપરિગ્રહઃ

ફલશુદ્ધિશ્ચ રૂપાદિશુદ્ધિરેવ તયોર્દ્વયોઃ ।
અભિન્નાચ્છિન્નતા યસ્માદિતિ શુદ્ધિરુદીરિતા

ક્લેશજ્ઞેયત્રિમાર્ગસ્ય શિષ્યખડ્ગજિનૌરસામ્ ।
હાનાદ્વિશુદ્ધિરાત્યન્તિકી તુ બુદ્ધસ્ય સર્વથા

મૃદુમૃદ્વાદિકો માર્ગઃ શુદ્ધિર્નવસુ ભૂમિષુ ।
અધિમાત્રાધિમાત્રાદેર્મલસ્ય પ્રતિપક્ષતઃ

ત્રિધાતુપ્રતિપક્ષત્વં સમતા મનમેયયોઃ ।
માર્ગસ્ય ચેષ્યતે તસ્ય પરિહારતઃ