Language

ENहिગુ
Scripture Library

Yogakundalini Upanishad · Chapter p1

p1.1

yogakuṇḍalyupaniṣat
yogakuṇḍalyupaniṣadyogasiddhihṛdāsanam /
nirviśeṣabrahmatattvaṃ svamātramiti cintaye //
ॐ saha nāvavatu saha nau bhunaktu saha vīryaṃ karavāvahai /
tejasvināvadhītamastu mā vidviṣāvahai //
ॐ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ //
1
hariḥ ॐ // hetudvayaṃ hi cittasya vāsanā ca samīraṇaḥ /
tayorvinaṣṭa ekasmiṃstaddvāvapi vinaśyataḥ

p1.2

tayorādau samīrasya jayaṃ kuryānaraḥ sadā /
mitāhāraścāsanaṃ ca śaktiścālastṛtīyakaḥ

p1.3

eteṣāṃ lakṣaṇaṃ vakṣye śṛṇu gautama sādaram /
susnigdhamadhurāhāraścaturthāṃśavivarjitaḥ

p1.4

bhujyate śivasaṃprītyai mitāhāraḥ sa ucyate /
āsanaṃ dvividhaṃ proktaṃ padmaṃ vajrāsanaṃ tathā

p1.5

ūrvorupari ceddhatte ubhe pādatale yathā /
padmāsanaṃ bhavedetatsarvapāpapraṇāśanam

p1.6

vāmāṅghrimūlakandādho hyanyaṃ tadupari kṣipet /
samagrīvaśiraḥkāyo vajrāsanamitīritam

p1.7

kuṇḍalyeva bhavecchaktistāṃ tu saṃcālayedbudha /
svasthānādābhruvormadhyaṃ śakticālanamucyate

p1.8

tatsādhane dvayaṃ mukhyaṃ sarasvatyāstu cālanam /
prāṇarodhamathābhyāsādṛjvī kuṇḍalinī bhavet

p1.9

tayorādau sarasvatyāścālanaṃ kathayāmi te /
arundhatyeva kathitā purāvidbhiḥ sarasvatī

p1.10

yasyāḥ saṃcālanenaiva svayaṃ calati kuṇḍalī /
iḍāyāṃ vahati prāṇe baddhvā padmāsanaṃ dṛḍham

p1.11

dvādaśāṅguladairghyaṃ ca ambaraṃ caturaṅgulam /
vistīrya tena tannāḍīṃ veṣṭayitvā tataḥ sudhīḥ

p1.12

aṅguṣṭhatarjanībhyāṃ tu hastābhyāṃ dhārayeddhṛḍham /
svaśaktyā cālayedvāme dakṣiṇena punaḥpunaḥ

p1.13

muhūrtadvayaparyantaṃ nirbhayāccālayetsudhīḥ /
ūrdhvamākarṣayetkiṃcitsuṣumnāṃ kuṇḍalīgatām

p1.14

tena kuṇḍalinī tasyāḥ suṣumnāyā mukhaṃ vrajet /
jahāti tasmātprāṇo'yaṃ suṣumnāṃ vrajati svataḥ

p1.15

tunde tu tāṇaṃ kuryācca kaṇṭhasaṃkocane kṛte /
sarasvatyāṃ cālanena vakṣasaścordhvago marut

p1.16

sūryeṇa recayedvāyuṃ saravatyāstu cālane /
kaṇṭhasaṃkocanaṃ kṛtvā vakṣasaścordhvago marut

p1.17

tasmātsaṃcālayennityaṃ śabdagarbhāṃ sarasvatīm /
yasyāḥ saṃcālanānenaiva yogī rogaiḥ pramucyate

p1.18

gulmaṃ jalodaraḥ plīhā ye cānye tundamadhyagāḥ /
sarve te śakticālena rogā naśyanti niścayam

p1.19

prāṇarodhamathedānīṃ pravakṣyāmi samāsataḥ /
prāṇaśca dahano vāyurāyāmaḥ kumbhakaḥ smṛtaḥ

p1.20

sa eva dvividhaḥ proktaḥ sahitaḥ kevalastathā /
yāvatkevalasiddhiḥ syāttāvatsahitamabhyaset

p1.21

sūryojjāyī śītalī ca bhastrī caiva caturthikā /
bhedaireva samaṃ kumbho yaḥ syātsahitakumbhakaḥ

p1.22

pavitre nirjane deśe śarkarādivivarjite /
dhanuḥpramāṇaparyante śītāgnijalavarjite

p1.23

pavitre nātyuccanīce hyāsane sukhade sukhe /
baddhapadmāsanaṃ kṛtvā sarasvatyāstu cālanam

p1.24

dakṣanāḍyā samākṛṣya bahiṣṭhaṃ pavanaṃ śanaiḥ /
yatheṣṭaṃ pūrayedvāyuṃ recayediḍayā tataḥ

p1.25

kapālaśodhane vāpi recayetpavanaṃ śanaiḥ /
catuṣkaṃ vātadoṣaṃ tu kṛmidoṣaṃ nihanti ca

p1.26

punaḥ punaridaṃ kāryaṃ sūryabhedamudāhṛtam /
mukhaṃ saṃyamya nāḍibhyāmākṛṣya pavanaṃ śanaiḥ

p1.27

yathā lagati kaṇṭhāttu hṛdayāvadhi sasvanam /
pūrvavatkumbhayetprāṇaṃ recayediḍayā tataḥ

p1.28

śīrṣoditānalaharaṃ galaśleṣmaharaṃ param /
sarvarogaharaṃ puṇyaṃ dehānalavivardhanam

p1.29

nāḍījalodaraṃ dhātugatadoṣavināśanam /
gacchatastiṣṭhataḥ kāryamujjāyākhyaṃ tu kumbhakam

p1.30

jihvayā vāyumākṛṣya pūrvavatkumbhakādanu /
śanaistu ghrāṇarandhrābhyāṃ recayedanilaṃ sudhīḥ

p1.31

gulmaplīhādikāndoṣānkṣayaṃ pittaṃ jvaraṃ tṛṣām /
viṣāṇi śītalī nāma kumbhako'yaṃ nihanti ca

p1.32

tataḥ padmāsanaṃ baddhvā samagrīvodaraḥ sudhīḥ /
mukhaṃ saṃyamya yatnena prāṇaṃ ghrāṇena recayet

p1.33

yathā lagati kaṇṭhāttu kapāle sasvanaṃ tataḥ /
vegena pūrayetkiṃcidhṛtpadmāvadhi mārutam

p1.34

punarvirecayettadvatpūrayecca punaḥ punaḥ /
yathaiva lohakārāṇāṃ bhastrā vegena cālyate

p1.35

tathaiva svaśarīrasthaṃ cālayetpavanaṃ śanaiḥ /
yathā śramo bhaveddehe tathā sūryeṇa pūrayet

p1.36

yathodaraṃ bhavetpūrṇaṃ pavanena tathā laghu /
dhārayannāsikāmadhyaṃ tarjanībhyāṃ vinā dṛḍham

p1.37

kumbhakaṃ pūrvavatkṛtvā receyediḍayānilam /
kaṇṭhotthitānalaharaṃ śarīrāgnivivardhnam

p1.38

kuṇḍalībodhakaṃ puṇyaṃ pāpaghnaṃ śubhadaṃ sukham /
brahmanāḍīmukhāntastha kaphādyargalanāśanam

p1.39

guṇatrayasamudbhūtagranthitrayavibhedakam /
viśeṣeṇaiva kartavyaṃ bhastrākhyaṃ kumbhakaṃ tvidam

p1.40

caturṇāmapi bhedānāṃ kumbhake samupasthite /
bandhatrayamidaṃ kāryaṃ yogibhirvītakalmaṣaiḥ

p1.41

prathamo mūlabandhastu dvitīyoḍḍīyaṇābhidhaḥ /
jālandharastṛtīyastu teṣāṃ lakṣaṇamucyate

p1.42

adhogatimapānaṃ vai ūrdhvagaṃ kurute balāt /
ākuñcanena taṃ prāhurmūlabandho'yamucyate

p1.43

apāne cordhvage yāte saṃprāpte vahnimaṇḍale /
tato'nalaśikhā dīrghā vardhate vāyunāhatā

p1.44

tato yātau vahnyamānau prāṇamuṣṇasvarūpakam /
tenātyantapradīptena jvalano dehajastathā

p1.45

tena kuṇḍalinī suptā saṃtaptā saṃprabudhyate /
daṇḍāhatabhujaṅgīva niḥśvasya ṛjutāṃ vrajet

p1.46

bilapraveśato yatra brahmanāḍyantaraṃ vrajet /
tasmānnityaṃ mūlabandhaḥ kartavyo yogibhiḥ sadā

p1.47

kumbhakānte recakādau kartavyastūḍḍiyāṇakaḥ /
bandho yena suṣumnāyāṃ prāṇastūḍḍīyate yataḥ

p1.48

tasmāduḍḍīyaṇākhyo'yaṃ yogibhiḥ samudāhṛtaḥ /
sati vajrāsane pādau karābhyāṃ dhārayedhṛḍham

p1.49

gulphadeśasamīpe ca kandaṃ tatra prapīḍayet /
paścimaṃ tāṇamudare dhārayedhṛdaye gale

p1.50

śanaiḥ śanairyadā prāṇastundasandhiṃ nigacchati /
tundadoṣaṃ vinirdhūya kartavyaṃ satataṃ śanaiḥ

p1.51

pūrakānte tu kartavyo bandho jālandharābhidhaḥ /
kaṇṭhasaṃkocarūpo'sau vāyumārganirodhakaḥ

p1.52

adhastātkuñcanenāśu kaṇṭhasaṃkocane kṛte /
madhye paścimatāṇena syātprāṇo brahmanāḍigaḥ

p1.53

pūrvoktena krameṇaiva samyagāsanamāsthitaḥ /
cālanaṃ tu sarasvatyāḥ kṛtvā prāṇaṃ nirodhayet

p1.54

prathame divase kāryaṃ kumbhakānāṃ catuṣṭayam /
pratyekaṃ daśasaṃkhyāṃkaṃ dvitīye pañcabhistathā

p1.55

viśatyalaṃ tṛtīyehni pañcavṛddhyā dinedine /
kartavyaḥ kumbhako nityaṃ bandhatrayasamanvitaḥ

p1.56

divā suptirniśāyāṃ tu jāgarādatimaithunāt /
bahusaṃkramaṇaṃ nityaṃ rodhānmūtrapurīṣayoḥ

p1.57

viṣamāśanadoṣācca prayāsaprāṇacintanāt /
śīghramutpadyate rogaḥ stambhayedyadi saṃyamī

p1.58

yogābhyāsena me roga utpanna iti kathyate /
tato'bhyāsaṃ tyajedevaṃ prathamaṃ vighnācyate

p1.59

dvitīyaṃ saṃśayākhyaṃ ca tṛtīyaṃ ca pramattatā /
ālasyākhyaṃ caturthaṃ ca nidrārūpaṃ tu pañcamam

p1.60

ṣaṣṭhaṃ tu viratirbhrāntiḥ saptamaṃ parikīrtitam /
viṣamaṃ cāṣṭamaṃ caiva anākhyaṃ navamaṃ smṛtam

p1.61

alabdhiryogatattvasya daśamaṃ procyate budhaiḥ /
ityetadvighnadaśakaṃ vicāreṇa tyajedbudhaḥ

p1.62

prāṇābhyāsastataḥ kāryo nityaṃ sattvasthayā dhiyā /
suṣumnā līyate cittaṃ tathā vāyuḥ pradhāvati

p1.63

śuṣke male tu yogī ca syādgatiścalitā tataḥ /
adhogatimapānaṃ vai ūrdhvagaṃ kurute balāt

p1.64

ākuñcanena taṃ prāhurmūlabandho'yamucyate /
apānaścordhvagobhūtvā vahninā saha gacchati

p1.65

prāṇasthānaṃ tato vahniḥ prāṇāpānau ca satvaram /
militvā kuṇḍalīṃ yāti prasuptā kuṇḍalākṛtiḥ

p1.66

tenāgninā ca saṃtaptā pavanenaiva cālitā /
prasārya svaśarīraṃ tu suṣumnā vadanāntare

p1.67

brahmagranthiṃ tato bhittvā rajoguṇasamudbhavam /
suṣumnā vadane śīghraṃ vidyullekheva saṃsphuret

p1.68

viṣṇugranthiṃ prayātyuccaiḥ satvaraṃ hṛdi saṃsthitā /
ūrdhvaṃ gacchati yaccāste rudragranthiṃ tadudbhavam

p1.69

bhruvormadhye tu saṃbhidya yāti śītāṃśumaṇḍalam /
anāhatākhyaṃ yaccakraṃ dalaiḥ ṣoḍaśabhiryutam

p1.70

tatra śītāṃśusaṃjātaṃ dravaṃ śoṣayati svayam /
calite prāṇa vegena raktaṃ pītaṃ ravergrahāt

p1.71

yātenducakraṃ yatrāste śuddhaśleṣmadravātmakam /
tatra siktaṃ grasatyuṣṇaṃ kathaṃ śītasvabhāvakam

p1.72

tathaiva rabhasā śuklaṃ candrarūpaṃ hi tapyate /
ūrdhvaṃ pravahati kṣubdhā tadaivaṃ bhramatetarām

p1.73

tasyāsvādavaśāccittaṃ bahiṣṭhaṃ viṣayeṣu yat /
tadeva paramaṃ bhuktvā svasthaḥ svātmarato yuvā

p1.74

prakṛtyaṣṭakarūpaṃ ca sthānaṃ gacchati kuṇḍalī /
kroḍīkṛtya śivaṃ yāti kroḍīkṛtya vilīyate

p1.75

ityadhordhvarajaḥ śuklaṃ śive tadanu mārutaḥ /
prāṇāpānau samau yāti sadā jātau tathaiva ca

p1.76

bhūte'lpe cāpyanalpe vā vācake tvativardhate /
dhavayatyakhilā vātā agnimūṣāhiraṇyavat

p1.77

ādhibhautikadehaṃ tu ādhidaivikavigrahe /
deho'tivimalaṃ yāti cātivāhikatāmiyāt

p1.78

jāḍyabhāvavinirmuktamamalaṃ cinmayātmakam /
tasyātivāhikaṃ mukhyaṃ sarveṣāṃ tu madātmakam

p1.79

jāyābhavavinirmuktiḥ kālarūpasya vibhramaḥ /
iti taṃ svasvarūpā hi matī rajjubhujaṅgavat

p1.80

mṛṣaivodeti sakalaṃ mṛṣaiva pravilīyate /
raupyabuddhiḥ śuktikāyāṃ strīpuṃsorbhramato yathā

p1.81

piṇḍabrahmāṇḍayoraikyaṃ liṅgasūtrātmanorapi /
svāpāvyākṛtayoraikyaṃ svaprakāśacidātmanoḥ

p1.82

śaktiḥ kuṇḍalinī nāma bisatantunibhā śubhā /
mūlakandaṃ phaṇāgreṇa dṛṣṭvā kamalakandavat

p1.83

mukhena pucchaṃ saṃgṛhya brahmarandhrasamanvitā /
padmāsanagataḥ svastho gudamākuñcya sādhakaḥ

p1.84

vāyumūrdhvagataṃ kurvankumbhakāviṣṭamānasaḥ /
vāyvāghātavaśādagniḥ svādhiṣṭhānagato jvalan

p1.85

jvalanāghātapavanāghātorūnnidrito'hirāṭ /
brahmagranthiṃ tato bhittvā viṣṇugranthiṃ bhinattyataḥ

p1.86

rudragranthiṃ ca bhittvaiva kamalāni bhinatti ṣaṭ /
sahasrakamale śaktiḥ śivena saha modate

p1.1

saivāvasthā parā jñeyā saiva nirvṛtikāriṇī iti //
iti prathamo'dhyāyaḥ

p1.1

2
athāhaṃ saṃpravakṣyāmi vidyāṃ khecarisaṃjñikām /
yathā vijñānavānasyā loke'sminnajaro'maraḥ

p1.2

mṛtyuvyādhijarāgrasto dṛṣṭvā vidyāmimāṃ mune /
buddhiṃ dṛḍhatarāṃ kṛtvā khecarīṃ tu samabhyaset

p1.3

jarāmṛtyugadaghno yaḥ khecarīṃ vetti bhūtale /
granthataścārthataścaiva tadabhyāsaprayogataḥ

p1.4

taṃ mune sarvabhāvena guruṃ matvā samāśrayet /
durlabhā khecarī vidyā tadabhyāso'pi durlabhaḥ

p1.5

abhyāsaṃ melanaṃ caiva yugapannaiva sidhyati /
abhyāsamātraniratā na vindante ha melanam

p1.6

abhyāsaṃ labhate brahmañjanmajanmāntare kvacit /
melanaṃ tu janmanāṃ śatānte'pi na labhyate

p1.7

abhyāsaṃ bahujanmānte kṛtvā tadbhāvasādhitam /
melanaṃ labhate kaścidyogī janmāntare kvacit

p1.8

yadā tu melanaṃ yogī labhate guruvaktrataḥ /
tadā tatsiddhimāpnoti yaduktā śāstrasantatau

p1.9

granthataścārthataścaiva melanaṃ labhate yadā /
tadā śivatvamāpnoti nirmuktaḥ sarvasaṃsṛteḥ

p1.10

śāstraṃ vināpi saṃboddhuṃ guravo'pi na śaknayuḥ /
tasmātsudurlabhataraṃ labhyaṃ śāstramidaṃ mune

p1.11

yāvanna labhyate śāstraṃ tāvadgāṃ paryaṭedyatiḥ /
yadā saṃlabhyate śāstraṃ tadā siddhiḥ kare sthitā

p1.12

na śāstreṇa vinā siddhirdṛṣṭā caiva jagattraye /
tasmānmelanadātāraṃ śāstradātāramacyutam

p1.13

tadabhyāsapradātāraṃ śivaṃ matvā samāśrayet /
labdhvā śāstramidaṃ mahyamanyeṣāṃ na prakāśayet

p1.14

tasmātsarvaprayatnena gopanīyaṃ vijānatā /
yatrāste ca gururbrahmandivyayogapradāyakaḥ

p1.15

tatra gatvā ca tenoktavidyāṃ saṃgṛhya khecarīm /
tenoktaḥ samyagabhyāsaṃ kuryādādāvatandritaḥ

p1.16

anayā vidyayā yogī khecarīsiddhibhāgbhavet /
khecaryā khecarīṃ yuñjankhecarībījapūrayā

p1.17

khecarādhipatirbhūtvā khecareṣu sadā vaset /
khecarāvasathaṃ vahnimambumaṇḍalabhūṣitam

p1.18

ākhyātaṃ khecarībījaṃ tena yogaḥ prasidhyati /
somāṃśanavakaṃ varṇaṃ pratilomena coddharet

p1.19

tasmāttryaṃśakamākhyātamakṣaraṃ candrarūpakam /
tasmādapyaṣṭamaṃ varṇaṃ vilomena paraṃ mune

p1.20

tathā tatparamaṃ viddhi tadādirapi pañcamī /
indośca bahubhinne ca kūṭo'yaṃ parikīrtitaḥ

p1.21

gurūpadeśalabhyaṃ ca sarvayogaprasiddhidam /
yattasya dehajā māyā niruddhakaraṇāśrayā

p1.22

svapne'pi na labhettasya nityaṃ dvādaśajapyataḥ /
ya imāṃ pañca lakṣāṇi japedapi suyantritaḥ

p1.23

tasya śrīkhecarīsiddhiḥ svayameva pravartate /
naśyanti sarvavighnāni prasīdanti ca devatāḥ

p1.24

valīpalitanāśaśca bhaviṣyati na saṃśayaḥ /
evaṃ labdhvā mahāvidyāmabhyāsaṃ kārayettataḥ

p1.25

anyathā kliśyate brahmanna siddhiḥ khecarīpathe /
yadabhyāsavidhau vidyāṃ na labhedyaḥ sudhāmayīm

p1.26

tataḥ saṃmelakādau ca labdhvā vidyāṃ sadā japet /
nānyathā rahito brahmanna kiṃcitsiddhibhāgbhavet

p1.27

yadidaṃ labhyate śāstraṃ tadā vidyāṃ samāśrayet /
tatastadoditāṃ siddhimāśu tāṃ labhate muniḥ

p1.28

tālumūlaṃ samutkṛṣya saptavāsaramātmavit /
svagurūktaprakāreṇa malaṃ sarvaṃ viśodhayet

p1.29

snuhipatranibhaṃ śastraṃ sutīkṣṇaṃ snigdhanirmalam /
samādāya tatastena romamātraṃ samucchinet

p1.30

hitvā saindhavapathyābhyāṃ cūrṇitābhyāṃ prakarṣayet /
punaḥ saptadine prāpte romamātraṃ samucchinet

p1.31

evaṃ krameṇa ṣaṇmāsaṃ nityodyuktaḥ samācaret /
ṣaṇmāsādrasanāmūlaṃ sirābaddhaṃ praṇaśyati

p1.32

atha vāgīśvarīdhāma śiro vastreṇa veṣṭayet /
śanairutkarṣayedyogī kālavelāvidhānavit

p1.33

punaḥ ṣaṇmāsamātreṇa nityaṃ saṃgharṣaṇānmune /
bhrūmadhyāvadhi cāpyeti tiryakkaṇabilāvadhiḥ

p1.34

adhaśca cubukaṃ mūlaṃ prayāti kramacāritā /
punaḥ saṃvatsarāṇāṃ tu tṛtīyādeva līlayā

p1.35

keśāntamūrdhvaṃ kramati tiryak śākhāvadhirmune /
adhastātkaṇṭhakūpāntaṃ punarvarṣatrayeṇa tu

p1.36

brahmarandhraṃ samāvṛtya tiṣṭhedeva na saṃśayaḥ /
tiryak cūlitalaṃ yāti adhaḥ kaṇṭhabilāvadhi

p1.37

śanaiḥ śanairmastakācca mahāvajrakapāṭabhit /
pūrvaṃ bījayutā vidyā hyākhyātā yatidurlabhā

p1.38

tasyāḥ ṣaḍaṅgaṃ kurvīta tayā ṣaṭsvarabhinnayā /
kuryādevaṃ karanyāsaṃ sarvasiddhyādihetave

p1.39

śanairevaṃ prakartavyamabhyāsaṃ yugapannahi /
yugapadvartate yasya śarīraṃ vilayaṃ vrajet

p1.40

tasmācchanaiḥ śanaiḥ kāryamabhyāsaṃ munipuṅgava /
yadā ca bāhyamārgeṇa jihvā brahmabilaṃ vrajet

p1.41

tadā brahmārgalaṃ brahmandurbhedyaṃ tridaśairapi /
aṅgulyagreṇa saṃghṛṣya jihvāmātraṃ niveśayet

p1.42

evaṃ varṣatrayaṃ kṛtvā brahmadvāraṃ praviśyati /
brahmadvāre praviṣṭe tu samyaṅmathanamācaret

p1.43

mathanena vinā kecitsādhayanti vipaścitaḥ /
khecarīmantrasiddhasya sidhyate mathanaṃ vinā

p1.44

japaṃ ca mathanaṃ caiva kṛtvā śīghraṃ phalaṃ labhet /
svarṇajāṃ raupyajāṃ vāpi lohajāṃ vā śalākikām

p1.45

niyojya nāsikārandhraṃ dugdhasiktena tantunā /
prāṇānnirudhya hṛdaye sukhamāsanamātmanaḥ

p1.46

śanaiḥ sumathanaṃ kuryādbhrūmadhye nyasya cakṣuṣī /
ṣaṇmāsaṃ mathanāvasthā bhāvenaiva prajāyate

p1.47

yathā suṣuptirbālānāṃ yathā bhāvastathā bhavet /
na sadā mathanaṃ śastaṃ māse māse samācaret

p1.48

sadā rasanayā yogī mārgaṃ na parisaṃkramet /
evaṃ dvādaśavarṣānte saṃsiddhirbhavati dhruvā

p1.49

śarīre sakalaṃ viśvaṃ paśyatyātmāvibhedataḥ /
brahmāṇḍo'yaṃ mahāmārgo rājadantordhvakuṇḍalī

p1.2

iti//
iti dvitīyo'dhyāyaḥ

p1.1

3
melanamanuḥ / hrīṃ bhaṃ saṃ paṃ phaṃ saṃ kṣam / padmaja uvāca /
amāvāsyā ca pratipatpaurṇamāsī ca śaṃkara /
asyāḥ kā varṇyate saṃjñā etadākhyāhi tattvataḥ

p1.2

pratipaddinato'kāle amāvāsyā tathaiva ca /
paurṇamāsyāṃ sthirīkuryātsa ca panthā hi nānyathā

p1.3

kāmena viṣayākāṅkṣī viṣayātkāmamohitaḥ /
dvāveva saṃtyajennityaṃ nirañjanamupāśrayet

p1.4

aparaṃ saṃtyajetsarvaṃ yadicchedātmano hitam /
śaktimadhye manaḥ kṛtvā manaḥ śakteśca madhyagam

p1.5

manasā mana ālokya tattyajetparamaṃ padam /
mana eva hi binduśca utpattisthitikāraṇam

p1.6

manasotpadyate binduryathā kṣīraṃ ghṛtātmakam /
na ca bandhanamadhyasthaṃ tadvai kāraṇamānasam

p1.7

candrārkamadhyamā śaktiryatrasthā tatra bandhanam /
jñātvā suṣumnāṃ tadbhedaṃ kṛtvā vāyuṃ ca madhyagam

p1.8

sthitvāsau baindavasthāne ghrāṇarandhre nirodhayet /
vāyuṃ binduṃ samākhyātaṃ sattvaṃ prakṛtimeva ca

p1.9

ṣaṭ cakrāṇi parijñātvā praviśetsukhamaṇḍalam /
mūlādhāraṃ svādhiṣṭhānaṃ maṇipūraṃ tṛtīyakam

p1.10

anāhataṃ viśuddhaṃ ca ājñācakraṃ ca ṣaṣṭhakam /
ādhāraṃ gudamityuktaṃ svādhiṣṭhānaṃ tu laiṅgikam

p1.11

maṇipūraṃ nabhideśaṃ hṛdayasthamanāhatam /
viśuddhiḥ kaṇṭhamūle ca ājñācakraṃ ca mastakam

p1.12

ṣaṭ cakrāṇi parijñātvā praviśetsukhamaṇḍale /
praviśedvāyumākṛṣya tayaivordhvaṃ niyojayet

p1.13

evaṃ samabhyasedvāyuṃ sa brahmāṇḍamayo bhavet /
vāyuṃ binduṃ tathā cakraṃ cittaṃ caiva samabhyaset

p1.14

samādhimekena samamamṛtaṃ yānti yoginaḥ /
yathāgnirdārumadhyastho nottiṣṭhenmathanaṃ vinā

p1.15

vinā cābhyāsayogena jñānadīpastathā na hi /
ghaṭamadhyagato dīpo bāhye naiva prakāśate

p1.16

bhinne tasminghaṭe caiva dīpajvālā ca bhāsate /
svakāyaṃ ghaṭamityuktaṃ yathā dīpo hi tatpadam

p1.17

guruvākyasamābhinne brahmajñānaṃ sphuṭībhavet /
karṇadhāraṃ guruṃ prāpya kṛtvā sūkṣmaṃ taranti ca

p1.18

abhyāsavāsanāśaktyā taranti bhavasāgaram /
parāyāmaṅkurībhūya paśyantāṃ dvidalīkṛtā

p1.19

madhyamāyāṃ mukulitā vaikharyāṃ vikasīkṛtā /
pūrvaṃ yathoditā yā vāgvilomenāstagā bhavet

p1.20

tasyā vācaḥ paro devaḥ kūṭastho vākprabodhakaḥ /
sohamasmīti niścitya yaḥ sadā vartate pumān

p1.21

śabdairuccāvacairnīcairbhāṣito'pi na lipyate /
viśvaśca taijasaścaiva prājñaśceti ca te trayaḥ

p1.22

virāḍḍhiraṇyagarbhaśca īśvaraśceti te trayaḥ /
brahmāṇḍaṃ caiva piṇḍāṇḍaṃ lokā bhūrādayaḥ kramāt

p1.23

svasvopādhilayādeva līyante pratyagātmani /
aṇḍaṃ jñānāgninā taptaṃ līyate kāraṇaiḥ saha

p1.24

paramātmani līnaṃ tatparaṃ brahmaiva jāyate /
tataḥ stimitagambhīraṃ na tejo na tamastatam

p1.25

anākhyamanabhivyaktaṃ satkiṃcidavaśiṣyate /
dhyātvā madhyasthamātmānaṃ kalaśāntaradīpavat

p1.26

aṅguṣṭhamātramātmānamadhūmajyotirūpakam /
prakāśayantamantasthaṃ dhyāyetkūṭasthamavyayam

p1.27

vijñānātmā tathā dehe jāgratsvapnasuṣuptitaḥ /
māyayā mohitaḥ paścādbahujanmāntare punaḥ

p1.28

satkarmaparipākāttu svavikāraṃ cikīrṣati /
ko'haṃ kathamayaṃ doṣaḥ saṃsārākhya upāgataḥ

p1.29

jāgratsvapne vyavaharantsuṣuptau kva gatirmama /
iti cintāparo bhūtvā svabhāsā ca viśeṣataḥ

p1.30

ajñānāttu cidābhāso bahistāpena tāpitaḥ /
dagdhaṃ bhavatyeva tadā tūlapiṇḍamivāgninā

p1.31

daharasthaḥ pratyagātmā naṣṭe jñāne tataḥ param /
vitato vyāpya vijñānaṃ dahatyeva kṣaṇena tu

p1.32

manomayajñānamayāntsamyagdagdhvā krameṇa tu /
ghaṭasthadīpavacchaśvadantareva prakāśate

p1.33

dhyāyannāste muniścaivamāsupterāmṛtestu yaḥ /
jīvanmuktaḥ sa vijñeyaḥ sa dhanyaḥ kṛtakṛtyavān

p1.34

jīvanmuktapadaṃ tyaktvā svadehe kālasātkṛte /
viśatyadehamuktatvaṃ pavano'spandatāmiva

p1.35

aśabdamasparśamarūpamavyayaṃ
tathārasaṃ nityamagandhavacca yat /
anādyanantaṃ mahataḥ paraṃ dhruvaṃ
tadeva śiṣyatyamalaṃ nirāmayam

ityupaniṣat //
ॐ saha nāvavatu saha nau bhunaktu saha vīryaṃ karavāvahai /
tejasvināvadhītamastu mā vidviṣāvahai //
ॐ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ // hariḥ ॐ tatsat //
iti yogakuṇḍalyupaniṣatsamāptā //
adhikādhyayanāya

Original text: yogakuṇḍalyupaniṣat · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc