Skanda Purana · Chapter 5.209

śrīmārkaṇḍeya uvāca -
tasyaivānantaraṃ pārtha puṣkalītīrthamuttamam /
tatra tīrthe naraḥ snātvā hyaśvamedhaphalaṃ labhet

kṣamānāthaṃ tato gacchettīrthaṃ trailokyaviśrutam /
dānavagandharvairapsarobhiśca sevitam

tatra tiṣṭhati deveśaḥ sākṣādrudro maheśvaraḥ /
bhāreṇa mahatā jāto bhārabhūtiriti smṛtaḥ

yudhiṣṭhira uvāca -
bhārabhūtīti vikhyātaṃ tīrthaṃ sarvaguṇānvitam /
śrotumicchāmi viprendra paraṃ kautūhalaṃ hi me

śrīmārkaṇḍeya uvāca -
bhārabhūtisamutpattiṃ śṛṇu pāṇḍavasattama /
vistareṇa yathā proktā purā devena śambhunā

āsītkṛtayuge vipro vedavedāṅgapāragaḥ /
viṣṇuśarmeti vikhyātaḥ sarvaśāstrārthapāragaḥ

kṣamā damo dayā dānaṃ satyaṃ śaucaṃ dhṛtistathā /
vidyā vijñānamāstikyaṃ sarvaṃ tasminpratiṣṭhitam

īdṛgguṇā hi ye viprā bhavanti nṛpasattama /
patitānnarake ghore tārayanti pitḥṃstu te

indriyaṃ lolupā viprā ye bhavanti nṛpottama /
patanti narake ghore raurave pāpamohitāḥ

ye kṣāntadāntāḥ śrutipūrṇakarṇā jitendriyāḥ prāṇivadhānnivṛttāḥ /
pratigrahe saṃkucitāgrahastāste brāhmaṇāstārayituṃ samarthāḥ

evaṃ guṇagaṇākīrṇo brāhmaṇo narmadātaṭe /
vasate brāhmaṇaiḥ sārdhaṃ śiloñchavṛttijīvanaḥ

tādṛśaṃ brāhmaṇaṃ jñātvā devadevo maheśvaraḥ /
dvijarūpadharo bhūtvā tasyāśramamagātsvayam

dṛṣṭvā taṃ brāhmaṇaiḥ sārdhamuccarantaṃ padakramam /
abhivādayate vipraṃ svāgatena ca pūjitaḥ

provāca taṃ muhūrtena brāhmaṇo vismayānvitaḥ /
kimatha tadbaṭo brūhi kiṃ karomi tavepsitam

baṭuruvāca -
vidyārthinamanuprāptaṃ viddhi māṃ dvijasattama /
dadāsi yadi me vidyāṃ tataḥ sthāsyāmi te gṛhe

brāhmaṇa uvāca -
sarveṣāmeva viprāṇāṃ baṭo tvaṃ gotra uttame /
dānānāṃ paramaṃ dānaṃ kathaṃ vidyā ca dīyate

guruśuśrūṣayā vidyā puṣkalena dhanena vā /
athavā vidyayā vidyā bhavatīha phalapradā

baṭuruvāca -
yathānye bālakāḥ snātāḥ śuśrūṣanti hyaharniśam /
tathāhaṃ baṭubhiḥ sārdhaṃ śuśrūṣāmi na saṃśayaḥ

tatheti coktvā viprendraḥ pāṭhayaṃstaṃ dine dine /
vartate saha śiṣyaiḥ sa śiloñchānupahārayan

tataḥ katipayāhobhiḥ prokto baṭubhirīśvaraḥ /
pacanādyaṃ baṭo karma kuru kramata āgatam

tatheti cokto deveśo bhāragrāmamupāgataḥ /
dhyātvā vanaspatīḥ sarvā idaṃ vacanamabravīt

yāvadāgacchate vipro baṭubhiḥ saha mandiram /
adarśanābhiḥ kartavyaṃ tāvadannaṃ susaṃskṛtam

evamuktvā tu tāḥ sarvā viśvarūpo maheśvaraḥ /
krīḍanārthaṃ gatastatra baṭuveṣadharaḥ pṛthak

dṛṣṭvā samāgataṃ tatra baṭuveṣadharaṃ pṛthak /
dhiktvāṃ ca paruṣaṃ vākyamūcuste girisannidhau

kṣutkṣāmakaṃṭhāḥ sarve ca gatvā tu kila mandiram /
tvayā siddhena cānnena tṛptiṃ yāsyāmahe vayam

tadvṛthā cintitaṃ sava tvayāgatya kṛtaṃ dvija /
mithyāpratijñena satā duranuṣṭhitamadya te

baṭuruvāca -
santāpamanutāpaṃ vā bhojanārthaṃ dvijarṣabhāḥ /
mā kurudhvaṃ yathānyāyaṃ siddhe'gre gṛhameṣyathā

baṭuruvāca -
dinaśeṣeṇa cāsmākaṃ pañcatāṃ ca dine dine /
niṣpattiṃ yāti vā neti tadasiddhamaśeṣataḥ

asiddhaṃ siddhamasmākaṃ yattvayā samudāhṛtam /
dṛṣṭvānṛtaṃ gatāstatra tvāṃ baddhāmbhasi nikṣipe

baṭuruvāca -
bhobhoḥ śṛṇudhva sarve'tra sopādhyāyā dvijottamāḥ /
pratijñāṃ mama durdharṣāṃ yāṃ śrutvā vismayo bhavet

yadi siddhamidaṃ sarvamannaṃ syādāśrame guroḥ /
yūyaṃ baddhvā mayā sarve kṣeptavyā narmadāmbhasi

athavānnaṃ na siddhaṃ syādbhavadbhirdṛḍhabandhanaiḥ /
gurostu paśyato baddhvā kṣeptavyo'haṃ narmadāhrade

tatheti kṛtvā te sarve samayaṃ gurusannidhau /
snātvā jāpyavidhānena bhūtagrāmaṃ tato yayuḥ

dṛṣṭvā te vismayaṃ jagmurvistṛte bhakṣyabhojane /
ṣaḍrasena nṛpaśreṣṭha bhuktvā hutvā pṛthakpṛthak

tataḥ provāca vacanaṃ hṛṣṭapuṣṭo dvijottamaḥ /
varado'smi varaṃ vatsa vṛṇu yattava rocate

sāṅgopāṅgāstu te vedāḥ śāstrāṇi vividhāni ca /
pratibhāsyanti te vipra madīyo'stu varastvayam

praṇamya baṭubhiḥ sārdhaṃ sa cikrīḍa yathāsukham /
dvitīye tu tataḥ prāpte divase narmadājale

krīḍanārthaṃ gatāḥ sarve sopādhyāyā yudhiṣṭhira /
tataḥ smṛtvā paṇaṃ sarve bhāṣayitvā vidhānataḥ

upādhyāyamathovāca natvā devaḥ kṛtāñjaliḥ /
jale prakṣepayāmyadya niṣpratijñān baṭūn prabho

taddevasya vacaḥ śrutvā naṣṭāste baṭavo nṛpa /
gurostu paśyato rājandhāvamānā diśo daśa

vāyuvegena devena luñjitāste samantataḥ /
bhāraṃ baddhvā tu sarveṣāṃ baṭūnāṃ ca nareśvara

śāpānugrahako devo'kṣipattoye yathā gṛhe /
tato viṣādamagamaddṛṣṭvā tānnarmadājale

guruṇā baṭurukto'tha kimetatsāhasaṃ kṛtam /
eteṣāṃ mātṛpitaro bālakānāṃ gṛhe'ṅganāḥ

yadi pṛcchanti te bālān kva gatān kathayāmyaham /
evaṃ sthite mahābhāga yadi kaścinmariṣyati

tadā svakīyajīvena tvaṃ yojayitumarhasi /
mṛteṣu teṣu vipreṣu na jīve niścayo mṛtaḥ

brahmahatyāśca te bahvyo bhaviṣyanti mṛte mayi /
dvijabandhanamātreṇa narako bhavati dhruvam

maraṇādyāṃ gatiṃ yāsi na tāṃ vedmi dvijādhama /
evamuktaḥ smitaṃ kṛtvā devadevo maheśvaraḥ

bhārabhūteśvare tīrtha ujjahāra jalāddvijān /
muktvā bhāraṃ tu devena chādayitvā tu tāndvijān

liṅgaṃ pratiṣṭhitaṃ tatra bhārabhūteti viśrutam /
mṛtāṃstān vai dvijān dṛṣṭvā brahmahatyā nirākṛtā

gatāni pañca vai dṛṣṭvā brahmahatyāśatāni vai /
tataḥ sa vismayāviṣṭo dṛṣṭvā tānbālakān guruḥ

nānyasya kasyacicchaktirevaṃ syādīśvaraṃ vinā /
jñātvā taṃ devadeveśaṃ praṇāmamakaroddvijaḥ

ajñānena mayā sava yaduktaṃ parameśvara /
apriyaṃ yatkṛtaṃ sarvaṃ kṣantavyaṃ tanmama prabho

deva uvāca -
bhagavangururbhavāndevo bhavānmama pitāmahaḥ /
vedagarbha namaste'stu nāsti kaścidvyatikramaḥ

janitā copanetā ca yastu vidyāṃ prayacchati /
annadātā bhayatrātā pañcaite pitaraḥ smṛtāḥ

evamuktvā jagannātho viṣṇuśarmāṇamānataḥ /
tatra tīrthe jagāmāśu kailāsaṃ dharaṇīdharam

tadāprabhṛti tattīrthaṃ bhārabhūtīti viśrutam /
vikhyātaṃ sarvalokeṣu mahāpātakanāśanam

tatra tīrthe punarvṛttamitihāsaṃ bravīmi te /
sarvapāpaharaṃ divyamekāgrastvaṃ śṛṇuṣva tat

purā kṛtayugasyādau vaiśyaḥ kaścinmahāmanāḥ /
sukeśa iti vikhyātastasya putro'tidhārmikaḥ

somaśarmeti vikhyāto mṛtaḥ pṛthulalocanaḥ /
sa sakhāyaṃ vaṇikputraṃ kaṃciccakre daridriṇam

sudevamiti khyātaṃ sarvakarmasu kovidam /
ekadā tu samaṃ tena vyavahāramacintayat

sakhe samudrayānena gacchāvottaraṇaiḥ śubhaiḥ /
bhāṇḍaṃ bahu samādāya madīye dravyasādhane

paraṃ tīraṃ gamiṣyāva utkarṣastvāvayoḥ samaḥ /
iti tau mantrayitvā tu mantravatsamabhīpsitam

sarvaṃ prayāṇakaṃ gṛhya hyārūḍhau lavaṇodadhim /
tau gatvā tu paraṃ bhāṇḍaṃ vikrīya puratastadā

prāptau bahu suvarṇaṃ ca ratnāni vividhāni ca /
nāvaṃ tāṃ saṃgatāṃ kṛtvā paścāttāvārurohatuḥ

nāvamantarjale dṛṣṭvā niśīthe svarṇasaṃbhṛtām /
dṛṣṭvā tu somaśarmāṇamutsaṅge kṛtamastakam

śayānamativiśvastaṃ sahadevo vyacintayat /
eṣa nidrāvaśaṃ yāto mayi prāṇānnidhāya vai

asyādhīnamidaṃ sarvaṃ dravyaratnamaśeṣataḥ /
utkarṣārddhaṃ tu me dadyāttatra gatveti vā na vā

iti niścitya manasā pāpastaṃ lavaṇodadhau /
cikṣepa somaśarmāṇaṃ pāpadhyātena cetasā

uttīrya taraṇāttasmādgatvā saṃgṛhya taddhanam /
tataḥ katipayāhobhiḥ saṃyuktaḥ kāladharmaṇā

gato yamapuraṃ ghoraṃ gṛhīto yamakiṃkaraiḥ /
sa nītastena mārgeṇa yatra saṃtapate raviḥ

kṛtvā dvādaśadhātmānaṃ samprāpte pralaye yathā /
sutīkṣṇāḥ kaṇṭakā yatra yatra śvānaḥ sudāruṇāḥ

tīkṣṇadaṃṣṭrā mahāvyālā vyāghrā yatra mahāvṛkāḥ /
sutaptā vālukā yatra kṣudhā tṛṣṇā tamo mahat

pānīyasya kathā nāsti na chāyā nāśramaḥ kvacit /
annaṃ pānīyasahitaṃ yāvattaddīyate viṣam

chāyāṃ saṃprārthamānānāṃ bhṛśaṃ jvalati pāvakaḥ /
tairdahyamānā bahuśo vilapanti muhurmuhuḥ

hā bhrātarmātaḥ putreti patanti pathi mūrchitāḥ /
itthaṃbhūtena mārgeṇa sa gīto yamakiṃkaraiḥ

yatra tiṣṭhati deveśaḥ prajāsaṃyamano yamaḥ /
te dvāradeśe taṃ muktvācakṣuryamakiṃkarāḥ

baddhvā taṃ galapāśena hyāsīnaṃ mitraghātinam /
avadhāraya deveśa budhyasva yadanantaram

yama uvāca -
na tu pūrvaṃ mukhaṃ dṛṣṭaṃ mayā viśvāsaghātinām /
ye mitradrohiṇaḥ pāpāsteṣāṃ kiṃ śāsanaṃ bhavet

ṛṣayo'tra vicārārthaṃ niyuktā nipuṇāḥ sthitāḥ /
te yatra bruvate tatra kṣipadhvaṃ mā vicāryatām

ityuktāste tamādāya kiṃkarāḥ śīghragāminaḥ /
munīśāṃstatra tānūcustaṃ nivedya yamājñayā

dvijā anena mitraṃ svaṃ prasuptaṃ niśi ghātitam /
viśvastaṃ dhanalobhena ko daṇḍo'sya bhaviṣyati

munaya ūcuḥ /
adṛṣṭapūrvamasmābhirvadanaṃ mitraghātinām /
kṛtvā paṭāntare hyenaṃ śṛṇvantu gatimasya tām

te śāstrāṇi vicāryātha ṛṣayaśca parasparam /
āhūya yamadūtāṃstānūcurbrāhmaṇapuṃgavāḥ

ālokitāni śāstrāṇi vedāḥ sāṅgāḥ smṛtīrapi /
purāṇāni ca mīmāṃsā dṛṣṭamasmābhiratra ca

brahmaghne ca surāpe ca steye gurvaṅganāgame /
niṣkṛtirvihitā śāstre kṛtaghne nāsti niṣkṛtiḥ

ye strīghnāśca gurughnāśca ye bālabrahmaghātinaḥ /
vihitā niṣkṛtiḥ śāstre kṛtaghne nāsti niṣkṛtiḥ

vāpīkūpataḍāgānāṃ bhettāro ye ca pāpinaḥ /
udyānavāṭikānāṃ ca chettāro ye ca durjanāḥ

dāvāgnidāhakā ye ca satataṃ ye'suhiṃsakāḥ /
nyāsāpahāriṇo ye ca garadāḥ svāmivañcakāḥ

mātāpitṛgurūṇāṃ ca tyāgino doṣadāyinaḥ /
svabhartṛvañcanaparā yā strī garbhapraghātinī

vivekarahitā yā strī yāsnātā bhojane ratā /
dvikālabhojanaratāstathā vaiṣṇavavāsare

tāsāṃ strīṇāṃ gatirdṛṣṭā na tu viśvāsaghātinām /
viśvāsaghātināṃ puṃsāṃ mitradrohakṛtāṃ tathā

teṣāṃ gatirna vedeṣu purāṇeṣu ca kā kathā /
iti sthiteṣu pāpeṣu gatireṣāṃ na vidyate

nānyā gatirmitrahanane viśvastaghne ca naḥ śrutam /
ito nītvā yamadūtā enaṃ viśvastaghātinam

kalpakoṭiśataṃ sāgraṃ paryāyeṇa pṛthakpṛthak /
narakeṣu ca sarveṣu triṃśatkoṭiṣu saṃkhyayā

kṣipyatāmeṣa mitraghno vicāro mā vidhīyatām /
iti te vacanaṃ śrutvā kiṃkarāstaṃ nigṛhya ca

yatra te narakā ghorāstatra kṣeptuṃ gatāstataḥ /
te tamādāya hi narake ghore rauravasaṃjñite

cikṣipustatra pāpiṣṭhaṃ kṣipte rāvo'bhavanmahān /
narakasthitabhūteṣu moktavyo naiṣa pāpakṛt

asya saṃsparśanādeva pīḍā śataguṇā bhavet /
yathā vyathāsikāṣṭhaiśca samiddhairdahanātmakaiḥ

bhavati sparśanāttasya kimetena kṛtāmalam /
yathā durjanasaṃsargātsujano yāti lāghavam

sannidhānāttathāsyāśu kṣate kṣārāvasecanam /
prasādaḥ kriyatāmāśu nīyatāṃ narake'nyataḥ

evamuktāstatastaistu gatāste tvaśuciṃ prati /
tatra te nārakāḥ santi pūrvavatte'pi cukruśuḥ

evaṃ te kiṃkarāḥ sarve paryaṭannarakamaṇḍale /
narake'pi sthitistasya nāsti pāpasya durmateḥ

yadā tadā tu te sarve taṃ gṛhya yamasannidhau /
gatvā nivedya tatsarvaṃ yaduktaṃ nārakairnaraiḥ /
narake na sthitiryasya tasya kiṃ kriyatāṃ vada

yama uvāca -
pāpiṣṭha eṣa vai yātu yoniṃ tiryaṅniṣevitām /
kālaṃ munibhiruddiṣṭaḥ tiryagyoniṃ praveśyatām

evamukte tu vacane prajāsaṃyamanena ca /
sa gataḥ kṛmitāṃ pāpo viṣṭhāsu ca pṛthakpṛthak

tato'sau daṃśamaśakān pipīlikasamudbhavān /
yūkāmatkuṇakāḍhyāṃśca gatvā pakṣitvamāgataḥ

sthāvaratvaṃ gataḥ paścātpāṣāṇatvaṃ tataḥ param /
sarīsṛpānajagaravarāhamṛgahastinaḥ

vṛkaśvānakharoṣṭrāṃśca sūkarīṃ grāmajātikām /
yonimāśvatarīṃ prāpya tathā mahiṣasambhavām

etāścānyāśca bahvīrvai prāpa yonīḥ krameṇa vai /
sa tā yonīranuprāpya dhuryo'bhūdbhāravāhakaḥ

sa gṛhe pārthiveśasya dhārmikasya yaśasvinaḥ /
sa dṛṣṭvā kārttikīṃ prāptāmekadā nṛpasattamaḥ

purohitaṃ samāhūya brāhmaṇāṃśca tathā bahūn /
na gṛhe kārttikīṃ kuryādetanme bahuśaḥ śrutam

sametāḥ kutra yāsyāma iti brūta dvijottamāḥ /
yo gṛhe kārttikīṃ kuryātsnānadānādivarjitaḥ

saṃvatsarakṛtātpuṇyātsa bahirbhavati śrutiḥ /
tasmātsarvaprayatnena tīrthaṃ sarvaguṇānvitam

sahitāstatra gacchāmaḥ snātuṃ dātuṃ ca śaktitaḥ /
evamukte tu vacane pārthivena dvijottamāḥ

ūcuḥ śreṣṭhaṃ nṛpatheṣṭha revāyā uttare taṭe /
bhāreśvareti vikhyātaṃ muktitīrthaṃ nṛpottama

tatra yāmo vayaṃ sarve sarvapāpakṣayāvaham /
evamuktaḥ sa nṛpatirgṛhītvā pracuraṃ vasu

śakaṭaṃ saṃbhṛtaṃ kṛtvā tatra yuktaḥ sa dhūrvahaḥ /
yaḥ kṛtvā mitrahananaṃ goyoniṃ samupāgataḥ

itthaṃ sa narmadātīre samprāptastīrthamuttamam /
gatvā caturdaśīdine hyupavāsakṛtakṣaṇaḥ

gatvā sa narmadātīre nāma rudretyanusmaran /
śucipradeśācca mṛdaṃ mantreṇānena gṛhyatām

uddhṛtāsi varāheṇa rudreṇa śatabāhunā /
ahamapyuddhariṣyāmi prajayā bandhanena ca

sa evaṃ tāṃ mṛdaṃ nītvā muktvā tīre tathottare /
dadarśa bhāskaraṃ paścānmantreṇānena cālabhet

aśvakrānte rathakrānte viṣṇukrānte vasuṃdhare /
mṛttike hara me pāpaṃ janmakoṭiśatārjitam

tata evaṃ vigāhyāpo mantrametamudīrayet /
tvaṃ narmade puṇyajale tavāmbhaḥ śaṅkarodbhavam

snānaṃ prakurvato me'dya pāpaṃ haratu cārjitam /
sa snātvānena vidhinā saṃtarpya pitṛdevatāḥ

yayau devālayaṃ paścādupahāraiḥ samanvitaḥ /
bhaktyā saṃcintya sānnidhye śaṅkaraṃ lokaśaṅkaram

purāṇoktavidhānena pūjāṃ samupacakrame /
pūjācatuṣṭayaṃ devi śivarātryāṃ nigadyate

saṃsnāpya prathame yāme pañcagavyena śaṅkaram /
ghṛtena pūraṇaṃ paścātkṛtaṃ nṛpavareṇa tu

dhūpadīpanaivedyādyaṃ saṃkalpya ca yathāvidhi /
argheṇānena deveśaṃ mantreṇānena śaṅkaram

namaste devadeveśa śambho paramakāraṇa /
gṛhāṇārghamimaṃ deva saṃsārāghamapākuru

vittānurūpato dattaṃ suvarṇaṃ mantrakalpitam /
agnirhi devāḥ sarve suvarṇaṃ ca hutāśanāt

ataḥ suvarṇadānena prītāḥ syuḥ sarvadevatāḥ /
tadarghaṃ sarvadā dātuḥ prīto bhavatu śaṅkaraḥ

anena vidhinā tena pūjitaḥ prathame śivaḥ /
yāme dvitīye tu punaḥ pūrvoktavidhinā caret

snāpayāmāsa dugdhena gavyena tripurāntakam /
taṃdulaiḥ pūraṇaṃ paścātkṛtaṃ liṅgasya śūlinaḥ

kṛtvā vidhānaṃ pūrvoktaṃ dattaṃ vastrayugaṃ sitam /
śvetavastrayugaṃ yasmācchaṅkarasyātivallabham

prīto bhavati vai śambhurdattena śvetavāsasā /
yāmaṃ tṛtīyaṃ samprāptaṃ dṛṣṭvā nṛpatisattamaḥ

devaṃ saṃsnāpya madhunā pūraṇaṃ cakrivāṃstilaiḥ /
tiladroṇapradānaṃ ca kuryānmantramudīrayan

tilāḥ śvetāstilāḥ kṛṣṇāḥ sarvapāpaharāstilāḥ /
tiladroṇapradānenu saṃsāraśchidyatāṃ mama

anena vidhinā rājā yāminīyāmapūjanam /
ativāhya vinodena brahmaghoṣeṇa jāgaram

cakāra pūjanaṃ śambhorbahupuṇyaprasādhakam /
ye jāgare trinetrasya śivarātryāṃ śivasthitāḥ

te yāṃ gatiṃ gatāḥ pārtha na tāṃ gacchanti yajvinaḥ /
pāpāni yāni kāni syuḥ koṭijanmārjitānyapi

harakeśavayoḥ snānti jāgare yānti saṃkṣayam /
yāvanto nimiṣā nṛṇāṃ bhavanti niśi jāgratām

nimiṣe nimiṣe rājannaśvamedhaphalaṃ dhruvam /
upavāsaparāṇāṃ ca devāyatanavāsinām

śṛṇvatāṃ dharmamākhyānaṃ dhyāyatāṃ harakeśavau /
na tāṃ bahusuvarṇena kratunā gatimāpnuyuḥ

śivarātristithiḥ puṇyā kārttikī ca viśeṣataḥ /
revāyā uttaraṃ kūlaṃ tīraṃ bhāreśvareti ca

jāgṛtaścātiduḥkhena kathaṃ pāpaṃ na hāsyati /
itthaṃsa jāgaraṃ kṛtvā śivarātryāṃ nareśvaraḥ

prabhāte vimale gatvā narmadātīramuttamam /
snāpitāstena te sarve vāhanāni gajādayaḥ

yaistu vāhairgatastīrthaṃ snāto'haṃ snāpayāmi tān /
tatra madhyasthitaḥ snātastiryaktvānnirgato vaṇik

dānaṃ dadau tānuddiśya kiṃcicchaktyanurūpataḥ /
tena vāhakṛtāddoṣānmukto bhavati mānavaḥ

anyathāsau kṛto lābhaḥ kṛto vrajati tān prati /
saṃsnāpya taṃ tato rājā svayaṃ snātvā vidhānataḥ

saṃtarpya pitṛdevāṃśca kṛtvā śrāddhaṃ yathāvidhi /
kṛtvā piṇḍānpitṛbhyaśca vṛṣamutsṛjya lakṣaṇam

gatvā devālayaṃ paścāddevaṃ tīrthodakena ca /
saṃsnāpya pañcagavyena tataḥ pañcāmṛtena ca

sarvauṣadhijalenaiva tataḥ śuddhodakena ca /
candanena sugandhena samālabhya ca śaṅkaram

kuṅkumaiśca sakarpūrairgandhaiśca vividhaistathā /
puṣpaughaiśca sugandhāḍhyaiścaturthaṃ liṅgapūraṇam

kṛtaṃ nṛpavareṇātra kurvatā pūrvakaṃ vidhim /
godānaṃ ca kṛtaṃ paścādvidhidṛṣṭena karmaṇā

dhenuke rudrarūpāsi rudreṇa parinirmitā /
asminnagādhe saṃsāre patantaṃ māṃ samuddhara

dhenuṃ svalaṃkṛtāṃ dadyādanena vidhinā tataḥ /
kṣamāpya devadeveśaṃ brāhmaṇān bhojayedbahūn

ṣaḍvidhairbhojanairbhakṣyairvāsobhistān samarcayet /
dakṣiṇābhirvicitrābhiḥ pūjayitvā kṣamāpayet

sa svayaṃ bubhuje paścātparivārasamanvitaḥ /
tāmeva rajanīṃ tatra nyavasajjagatīpatiḥ

tasya tatroṣitasyaivaṃ niśīthe'tha nareśvara /
ākāśe so'ti śuśrāva divyavāṇīsamīritam

vāguvāca -
rājansamaṃ tato loke phalaṃ bhavati sāmpratam /
saṃsārasāgare hyatra patitānāṃ durātmanām

yadi saṃnidhimātreṇa phalaṃ tatrocyate katham /
yadi śaṃtanuvaṃśasya tatronmādakaraṃ bhavet

ya eṣa tvadgṛhe voḍhā hyatibhāradhuraṃdharaḥ /
anena mitrahananaṃ pāpaṃ viśvāsaghātanam

kṛtaṃ janmasahasrāṇāmatīte parijanmani /
gatena pāpmanātmānaṃ narakeṣu ca saṃsthitiḥ

tato yonisahasreṣu gatistiryakṣu caiva hi /
goyoniṃ samanuprāptastvadgṛhe sa sudurmatiḥ

snāpitaśca tvayā tīrthe hyasmin parvasamāgame /
dṛṣṭvā pūjāṃ tvayā kḷptāṃ kṛtā jāgaraṇakriyā

tena niṣkalmaṣo jāto muktvā dehaṃ tavāgrataḥ /
svargaṃ prati vimānasthaḥ so'dya rājangamiṣyati

śrīmārkaṇḍeya uvāca -
evamukte nipatito dhuryaḥ prāṇairvyayujyata /
vimānavaramārūḍhastatkṣaṇātsamadṛśyata

sa taṃ praṇamya rājendramuvāca prahasanniva

vṛṣa uvāca -
bhobho nṛpavaraśreṣṭha tīrthamāhātmyamuttamam /
yatra cāsmadvidhastīrthe mucyate pātakairnaraḥ /
mayā jñātamaśeṣeṇa matsamo nāsti pātakī

ataḥ paraṃ kiṃ tu kuryāṃ paraṃ tīrthānukīrtanam /
bhavānmātā bhavanbhrātā bhavāṃścaiva pitāmahaḥ

kṣantavyaṃ praṇato'smyadya yasmiṃstīrthe hi mādṛśāḥ /
gatimīdṛgvidhāṃ yānti na jāne tava kā gatiḥ

samārādhya maheśānaṃ sampūjya ca yathāvidhi /
kā gatistava saṃbhāṣyā dehyanujñāṃ mama prabho

tvarayanti ca māṃ hyete divisthāḥ praṇayādgaṇāḥ /
svastyastu te gamiṣyāmītyuktvā so'ntardadhe kṣaṇāt

śrīmārkaṇḍeya uvāca -
gate cādarśanaṃ tatra sa rājā vismayānvitaḥ /
tīrthamāhātmyamatulaṃ varṇayansvapuraṃ gataḥ

itthaṃbhūtaṃ hi tattīrthaṃ narmadāyāṃ vyavasthitam /
sarvapāpakṣayakaraṃ sarvaduḥkhaghnamuttamam

upapāpāni naśyanti snānamātreṇa bhārata /
kārttikasya caturdaśyāmupavāsaparāyaṇaḥ

caturdhā pūrayelliṅgaṃ tasya puṇyaphalaṃ śṛṇu /
brahmahatyā surāpānaṃ steyaṃ gurvaṅganāgamaḥ

mahāpāpāni catvāri caturbhiryānti saṃkṣayam /
so'śvamedhasya yajñasya labhate phalamuttamam

kārttike śuklapakṣasya caturdaśyāmupoṣitaḥ /
svarṇadānācca tattīrthe yajñasya labhate phalam

aṣṭamyāṃ vā caturdaśyāṃ vaiśākhe māsi pūrvavat /
dīpaṃ piṣṭamayaṃ kṛtvā pitṝn sarvān vimokṣayet

tatra yaddīyate dānamapi vālāgramātrakam /
tadakṣayaphalaṃ sarvamevamāha maheśvaraḥ

bhārabhūtyāṃ mṛtānāṃ tu narāṇāṃ bhāvitātmanām /
anivartikā gatī rājañchivalokānnirantaram

athavā lokavṛttyarthaṃ martyalokaṃ jigīṣati /
sāṅgavedajñaviprāṇāṃ jāyate vimale kule

dhanadhānyasamāyukto vedavidyāsamanvitaḥ /
sarvavyādhivinirmukto jīvecca śaradāṃ śatam

punastattīrthamāsādya hyakṣayaṃ padamāpnuyāt

etatpuṇyaṃ pāpaharaṃ kathitaṃ te nṛpottama /
bhāratedaṃ mahākhyānaṃ śṛṇu caiva tataḥ param

// iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe bhārabhūtitīrthamāhātmyavarṇanaṃ nāma navādhikadviśatatamo'dhyāyaḥ //