Śivapurāṇa, Books 1 and 7 · Chapter 7.2.35
oṃ iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāmuttarakhaṇḍe harividhimohavarṇanaṃ nāma catustriṃśo 'dhyāyaḥ
Chapter 35
upamanyuruvāca
athāvirabhavattatra sanādaṃ śabdalakṣaṇam
omityekākṣaraṃ brahma brahmaṇaḥ pratipādakam
tadapyaviditaṃ tāvadbrahmaṇā viṣṇunā tathā
rajasā tamasā cittaṃ tayoryasmāttiraskṛtam
tadā vibhaktamabhavaccaturdhaikaṃ tadakṣaram
a u meti trimātrābhiḥ parastāccārdhamātrayā
tatrākāraḥ śrito bhāge jvalalliṃgasya dakṣiṇe
ukāraścottare tadvanmakārastasya madhyataḥ
ardhamātrātmako nādaḥ śrūyate liṃgamūrdhani
vibhakte 'pi tadā tasminpraṇave paramākṣare
vibhāvārthaṃ ca tau devau na kiṃcidavajagmatuḥ
vedātmanā tadāvyaktaḥ praṇavo vikṛtiṃ gataḥ
tatrākāro ṛgabhavadukāro yajuravyayaḥ
makārassāma saṃjāto nādastvātharvaṇī śrutiḥ
ṛgayaṃ sthāpayāmāsa samāsāttvarthamātmanaḥ
rajoguṇeṣu brahmāṇaṃ mūrtiṣvādyaṃ kriyāsvapi
sṛṣṭiṃ lokeṣu pṛthivīṃ tattveṣvātmānamavyayam
kalādhvani nivṛttiṃ ca sadyaṃ brahmasu pañcasu
liṃgabhāgeṣvadhobhāgaṃ bījākhyaṃ kāraṇatraye
catuḥṣaṣṭiguṇaiśvaryaṃ bauddhaṃ yadaṇimādiṣu
taditthamarthairdaśabhirvyāptaṃ viśvamṛcā jagat
athopasthāpayāmāsa svārthaṃ daśavidhaṃ yajuḥ
sattvaṃ guṇeṣu viṣṇuṃ ca mūrtiṣvādyaṃ kriyāsvapi
sthitiṃ lokeṣvaṃtarikṣaṃ vidyāṃ tattveṣu ca triṣu
kalādhvasu pratiṣṭhāṃ ca vāmaṃ brahmasu pañcasu
madhyaṃ tu liṃgabhāgeṣu yoniṃ ca triṣu hetuṣu
prākṛtaṃ ca yathaiśvaryaṃ tasmādviśvaṃ yajurmayam
tatopasthāpayāmāsa sāmārthaṃ daśadhātmanaḥ
tamoguṇeṣvatho rudraṃ mūrtiṣvādyaṃ kriyāsu ca
saṃhṛtiṃ triṣu lokeṣu tattveṣu śivamuttamam
vidyākalāsvaghoraṃ ca tathā brahmasu pañcasu
liṃgabhāgeṣu pīṭhordhvaṃ bījinaṃ kāraṇatraye
pauruṣaṃ ca tathaiśvaryamitthaṃ sāmnā tataṃ jagat
athātharvāha nairguṇyamarthaṃ prathamamātmanaḥ
tato maheśvaraṃ sākṣānmūrtiṣvapi sadāśivam
590b
kriyāsu niṣkriyasyāpi śivasya paramātmanaḥ
bhūtānugrahaṇaṃ caiva mucyaṃte yena jaṃtavaḥ
lokeṣvapi yato vāco nivṛttā manasā saha
tadūrdhvamunmanā lokātsomalokamalaukikam
somassahomayā yatra nityaṃ nivasatīśvaraḥ
tadūrdhvamunmanā lokādyaṃ prāpto na nivartate
śāṃtiṃ ca śāṃtyatītāṃ ca vyāpikāṃ cai kalāsvapi
tatpūruṣaṃ tatheśānaṃ brahma brahmasu pañcasu
mūrdhānamapi liṃgasya nādabhāgeṣvanuttamam
yatrāvāhya samārādhyaḥ kevalo niṣkalaḥ śivaḥ
tatteṣvapi tadā biṃdornādācchaktestataḥ parāt
tattvādapi paraṃ tattvamatattvaṃ paramārthataḥ
kāraṇeṣu trayātītānmāyāvikṣobhakāraṇāt
anaṃtācchuddhavidyāyāḥ parastācca maheśvarāt
sarvavidyeśvarādhīśānna parācca sadāśivāt
sarvamaṃtratanordevācchaktitrayasamanvitāt
pañcavaktrāddaśabhujātsākṣātsakalaniṣkalāt
tasmādapi parādbiṃdorardhedośca tataḥ parāt
tataḥ parānniśādhīśānnādākhyācca tataḥ parāt
tataḥ parātsuṣumneśādbrahmaraṃdhreśvarādapi
tataḥ parasmācchakteśca parastācchivatattvataḥ
paramaṃ kāraṇaṃ sākṣātsvayaṃ niṣkāraṇaṃ śivam
kāraṇānāṃ ca dhātāraṃ dhyātārāṃ dhyeyamavyayam
paramākāśamadhyasthaṃ paramātmopari sthitaṃ
sarvaiśvaryeṇa saṃpannaṃ sarveśvaramanīśvaram
aiśvaryāccāpi māyeyādaśuddhānmānuṣādikāt
aparācca parāttyājyādadhiśuddhādhvagocarāt
tatparācchuddhavidyādyādunmanāṃtātparātparāt
paramaṃ paramaiśvaryamunmanādyamanādi ca
apāramaparādhīnaṃ nirastātiśayaṃ sthiram
itthamarthairdaśavidhairiyamātharvaṇī śrutiḥ
yasmādgarīyasī tasmādviśvaṃ vyāptamatharvaṇāt
ṛgvedaḥ punarāhedaṃ jāgradrūpaṃ mayocyate
yenāhamātmatattvasya nityamasmyabhidhāyakaḥ
yajurvedo 'vadattadvatsvapnāvasthā mayocyate
bhogyātmanā pariṇatā vidyāvedyā yato mayi
sāma cāha suṣuptyākhyamevaṃ sarvaṃ mayocyate
mamārthena śivenedaṃ tāmasenābhidhīyate
atharvāha turāyākhyaṃ turīyātītameva ca
mayābhidhīyate tasmādadhvātītapadosmyaham
adhvātmakaṃ tu tritayaṃ śivavidyātmasaṃjñitam
tattraiguṇyaṃ trayīsādhyaṃ saṃśodhyaṃ ca padaiṣiṇā
591a
adhvātītaṃ turīyākhyaṃ nirvāṇaṃ paramaṃ padam
tadatītaṃ ca nairguṇyādadhvanosya viśodhakam
dvayoḥ pramāpako nādo nadāṃtaśca madātmakaḥ
tasmānmamārthasvātaṃtryātpradhānaḥ parameśvaraḥ
yadasti vastu tatsarvaṃ guṇapradhānyayogataḥ
samastaṃ vyastamapi ca praṇavārthaṃ pracakṣate
savārthavācakaṃ tasmādekaṃ brahmaitadakṣaram
tenomiti jagatkṛtsnaṃ kurute prathamaṃ śivaḥ
śivo hi praṇavo hyeṣa praṇavo hi śivaḥ smṛtaḥ
vācyavācakayorbhedo nātyaṃtaṃ vidyate yataḥ
ciṃtayā rahito rudro vācoyanmanasā saha
aprāpya tannivartaṃte vācyastvekākṣareṇa saḥ
ekākṣarādakārākhyādātmā brahmābhidhīyate
ekākṣarādukārākhyāddvidhā viṣṇurudīryate
ekākṣarānmakārākhyācchivo rudra udāhṛtaḥ
dakṣiṇāṃgānmaheśasya jāto brahmātmasaṃjñikaḥ
vāmāṃgādabhavadviṣṇustato vidyeti saṃjñitaḥ
hṛdayānnīlarudro bhūcchivasya śivasaṃjñikaḥ
sṛṣṭeḥ pravartako brahmā sthiterviṣṇurvimohakaḥ
saṃhārasya tathā rudrastayornityaṃ niyāmakaḥ
tasmāttrayaste kathyaṃte jagataḥ kāraṇāni ca
kāraṇatrayahetuśca śivaḥ paramakāraṇam
arthametamavijñāya rajasā baddhavairayoḥ
yuvayoḥ pratibodhāya madhye liṃgamupasthitam
evamomiti māṃ prāhuryadihoktamatharvaṇā
ṛco yajūṃṣi sāmāni śākhāścānyāḥ sahasraśaḥ
vedeṣvevaṃ svayaṃ vaktrairvyaktamityavadatsvapi
svapnānubhūtamiva tattābhyāṃ nādhyavasīyate
tayostatra prabodhāya tamopanayanāya ca
liṃgepi mudritaṃ sarvaṃ yathā vedairudāhṛtam
taddṛṣṭvā mudritaṃ liṃge prasādālliṃginastadā
praśāṃtamanasau devau prabuddhau saṃbabhūvatuḥ
utpattiṃ vilayaṃ caiva yathātmyaṃ ca ṣaḍadhvanām
tataḥ parataraṃ dhāma dhāmavaṃtaṃ ca pūruṣam
niruttarataraṃ brahma niṣkalaṃ śivamīśvaram
paśupāśamayasyāsya prapañcasya sadā patim
akutobhayamatyaṃtamavṛddhikṣayamavyayam
vāhyamābhyaṃtaraṃ vyāptaṃ vāhyābhyaṃtaravarjitam
nirastātiśayaṃ śaśvadviśvalokavilakṣaṇam
alakṣaṇamanirdeśyamavāṅmanasagocaram
prakāśaikarasaṃ śāṃtaṃ prasannaṃ satatoditam
sarvakalyāṇanilayaṃ śaktyā tādṛśayānvitam
jñātvā devaṃ virūpākṣaṃ brahmanārāyaṇau tadā
racayitvāṃjaliṃ mūrdhni bhītau tau vācamūcatuḥ
591b
brahmovāca
ajño vāhamabhijño vā tvayādau deva nirmitaḥ
īdṛśīṃ bhrāṃtimāpanna iti ko 'trāparādhyati
āstāṃ mamedamajñānaṃ tvayi sannihate prabho
nirbhayaḥ ko 'bhibhāṣeta kṛtyaṃ svasya parasya vā
āvayordevadevasya vivādo 'pi hi śobhanaḥ
pādapraṇāmaphalado nāthasya bhavato yataḥ
viṣṇuruvāca
stotuṃ deva na vāgasti mahimnaḥ sadṛśī tava
prabhoragre vidheyānāṃ tūṣṇīṃbhāvo vyatikramaḥ
kimatra saṃghaṭetkṛtyamityevāvasarocitam
ajānannapi yatkiṃcitpralapya tvāṃ nato 'smyaham
kāraṇatvaṃ tvayā dattaṃ vismṛtaṃ tava māyayā
mohito 'haṃkṛtaścāpi punarevāsmi śāsitaḥ
vijñāpitaiḥ kiṃ bahubhirbhītosmi bhṛśamīśvara
yato 'hamaparicchedyaṃ tvāṃ paricchettumudyataḥ
tvāmuśaṃti mahādevaṃ bhītānāmārtināśanam
ato vyatikramaṃ me 'dya kṣaṃtumarhasi śaṃkara
iti vijñāpitastābhyām īśvarābhyāṃ maheśvaraḥ
prīto 'nugṛhya tau devau smitapūrvamabhāṣata
īśvara uvāca
vatsavatsa vidhe viṣṇo māyayā mama mohitau
yuvāṃ prabhutve 'haṃkṛtya buddhavairo parasparam
vivādaṃ yuddhaparyaṃtaṃ kṛtvā noparatau kila
tataścchinnā prajāsṛṣṭirjagatkāraṇabhūtayoḥ
ajñānamānaprabhavādvaimatyādyuvayorapi
tannivartayituṃ yuṣmaddarpamohau mayaiva tu
evaṃ nivāritāvadyaliṃgāvirbhāvalīlayā
tasmādbhūyo vivādaṃ ca vrīḍāṃ cotsṛjya kṛtsnaśaḥ
yathāsvaṃ karma kuryātāṃ bhavaṃtau vītamatsarau
purā mamājñayā sārdhaṃ samastajñānasaṃhitāḥ
yuvābhyāṃ hi mayā dattā kāraṇatvaprasiddhaye
maṃtraratnaṃ ca sūtrākhyaṃ pañcākṣaramayaṃ param
mayopadiṣṭaṃ sarvaṃ tadyuvayoradya vismṛtam
dadāmi ca punaḥ sarvaṃ yathāpūrvaṃ mamājñayā
yato vinā yuvāṃ tena na kṣamau sṛṣṭirakṣaṇe
evamuktvā mahādevo nārāyaṇapitāmahau
maṃtrarājaṃ dadau tābhyāṃ jñānasaṃhitayā saha
tau labdhvā mahatīṃ divyāmājñāṃ māheśvarīṃ parām
mahārthaṃ maṃtraratnaṃ ca tathaiva sakalāḥ kalāḥ
daṃḍavatpraṇatiṃ kṛtvā devadevasya pādayoḥ
atiṣṭhatāṃ vītabhayāvānaṃdāstimitau tadā
etasminnaṃtare citramiṃdrajālavadaiśvaram
liṃgaṃ kvāpi tirobhūtaṃ na tābhyāmupalabhyate
tato vilapya hāheti sadyaḥpraṇayabhaṃgataḥ
kimasatyamidaṃ vṛttamiti coktvā parasparam
aciṃtyavaibhavaṃ śaṃbhorviciṃtya ca gatavyathau
592a
abhyupetya parāṃ maitrīmāliṃgya ca parasparam
jagadvyāpāramuddiśya jagmaturdevapuṃgavau
tataḥ prabhṛti śakrādyāḥ sarva eva surāsurāḥ
ṛṣayaśca narā nāgā nāryaścāpi vidhānataḥ
liṃgapratiṣṭhā kurvaṃti liṃge taṃ pūjayaṃti ca
Original text: Śivapurāṇa, Books 1 and 7 · Edition: Venkatesvara Steam Press, Bombay (c. 1920) · Data entry Jun Takashima · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0