Language

ENहिગુ
Scripture Library

Sannyasa Upanishad · Chapter p1

p1.1

saṃnyāsopaniṣat
saṃnyāsopaniṣadvedyaṃ saṃnyāsipaṭalāśrayam /
sattāsāmānyavibhavaṃ svamātramiti bhāvaye //
ॐ āpyāyantu māmāṅgāni vākprāṇaścakṣuḥ
śrotramatho balamindriyāṇi ca // sarvāṇi sarvaṃ brahmopaniṣadaṃ
māhaṃ brahma nirākuryāṃ mā mā brahma nirākarodanirākaraṇa
mastvanirākaraṇaṃ mestu tadātmani nirate ya upaniṣatsu dharmāste
mayi santu te mayi santu / ॐ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ //
hariḥ ॐ athātaḥ saṃnyāsopaniṣadaṃ vyākhyāsyāmo
yo'nukrameṇa saṃnyasyati sa saṃnyasto bhavati / ko'yaṃ saṃnyāsa
ucyate kathaṃ saṃnyasto bhavati / ya ātmānaṃ kriyābhirguptaṃ karoti
mātaraṃ pitaraṃ bhāryāṃ putrānbandhūnanumodayitvā ye
cāsyartvijastānsarvāṃśca pūrvavatprāṇitvā vaiśvānareṣṭiṃ
nirvapetsarvasvaṃ dadyādyajamānasya gā ṛtvijaḥ sarvaiḥ pātraiḥ
samāropya yadāhavanīye gārhapatye vānvahāryapacane
sabhyāvasathyośca prāṇāpānavyānodānasamānānsarvānsarveṣu
samāropayet / saśikhānkeśānvisṛjya yajñopavītaṃ chittvā putraṃ
dṛṣṭvā tvaṃ yajñastvaṃ sarvamityanumantrayet /
yadyaputro bhavatyātmānamevemaṃ dhyātvā'navekṣamāṇaḥ
prācīmudīciṃ vā diśaṃ pravrajecca / triṣu varṇeṣu
bhikṣācaryaṃ caret / pāṇipātreṇānāśanaṃ kuryāt /
auṣadhavadahanamācaret / auṣadhavadaśanaṃ prāśnīyāt /
yathālābhamaśnīyātprāṇasandhāraṇārthaṃ yathā medovṛddhirna
jāyate / kṛśo bhūtvā grāma ekarātraṃ nagare pañcarātraṃ
caturomāsānvārṣikāngrāme vā nagare vāpi vaset /
viśīrṇavastraṃ valkalaṃ vā pratigṛhṇīyānānyatpratigṛhṇīyādyadyaśakto
bhavati kleśatastapyate tapa iti / yo vā evaṃ krameṇa saṃnyasyati yo vā
evaṃ paśyati kimasya yajñopavītaṃ kāsya śikhā kathaṃ vāsyopasparśanamiti /
taṃ hovācedamevāsya tadyajñopavītaṃ yadātmadhyānaṃ vidyā śikhā
nīraiḥ sarvatrāvasthitaiḥ kāryaṃ nirvartayannudarapātreṇa jalatīre niketanam /
brahmavādino vadantyastamita āditye kathaṃ vāsyopasparśanamiti /
tānhovāca yathāhani tathā rātrau nāsya naktaṃ na divā tadapyetadṛṣiṇoktam /
saṃkṛddivā haivāsmai bhavati ya evaṃvidvānetenātmānaṃ saṃdhatte //
iti prathamo'dhyāyaḥ

p1.1

ॐ catvāriṃṣatsaṃskārasaṃpannaḥ sarvato
viraktaścittaśuddhimetyāśāsūyerṣyāhaṃkāraṃ
dagdhvā sādhanacatuṣṭayasaṃpanna eva saṃnyastumarhati /
saṃnyāsaṃ niścayaṃ kṛtvā punarna ca karoti yaḥ /
sa kuryātkṛcchramātraṃ tu punaḥ saṃnyastumarhati

p1.2

saṃnyāsaṃ pātayedyastu patitaṃ nyāsayettu yaḥ /
saṃnyāsavighnakartā ca trīnetānpatitānviduḥ

p1.3

iti//
atha ṣaṇḍaḥ patito'ṅgavikalaḥ straiṇo badhiro'rbhako mūkaḥ
pāṣaṇḍaścakrī liṅgī kuṣṭhī vaikhānasaharadvijau
bhṛtakādhyāpakaḥ śipiviṣṭo'nagniko nāstiko vairāgyavanto'pyete
na saṃnyāsārhāḥ / saṃnyastā yadyapi mahāvākyopadeśe nādhikāriṇaḥ //
ārūḍhapatitāpatyaṃ kunakhī śyāvadantakaḥ /
kṣībastathāṅgavikalo naiva saṃnyastumarhati

p1.4

saṃpratyavasitānāṃ ca mahāpātakināṃ tathā /
vrātyānāmabhiśastānāṃ saṃnyāsaṃ na kārayet

p1.5

vratayajñatapodānahomasvādhyāyavarjitam /
satyaśaucaparibhraṣṭaṃ saṃnyāsaṃ na kārayet

p1.6

ete nārhanti saṃnyāsamātureṇa vinā kramam /
ॐ bhūḥ svāheti śikhāmutpāṭya yajñopavītaṃ
bahirna nivaset / yaśo balaṃ jñānaṃ vairāgyaṃ
medhāṃ prayaccheti yajñopavītaṃ chittvā ॐ bhūḥ
svāhetyapsu vastraṃ kaṭisūyaṃ ca visṛjya saṃnyastaṃ
mayeti trivāramabhimantrayet /
saṃnyāsinaṃ dvijaṃ dṛṣṭvā sthānāccalati bhāskaraḥ /
eṣa me maṇḍalaṃ bhittvā paraṃ brahmādhigacchati

p1.7

ṣaṣṭiṃ kulānyatītāni ṣaṣṭimāgāmikāni ca /
kulānyuddharate prājñaḥ saṃnyastamiti yo vadet

p1.8

ye ca santānajā doṣā ye doṣā dehasaṃbhavāḥ /
praiṣāgnirnirdahetsarvāṃstuṣārinniva kāñcanam

p1.9

sakhā mā gopāyeti daṇḍaṃ parigrahet /
daṇḍaṃ tu vāṇavaṃ saumyaṃ satvacaṃ samaparvakam /
puṇyasthalasamutpannaṃ nānākalmaṣaśodhitam

p1.10

adagdhamahataṃ kīṭaiḥ parvagranthivirājitam /
nāsādaghnaṃ śirastulyaṃ bhruvorvā bibhṛyādyatiḥ

p1.11

daṇḍātmanostu saṃyogaḥ sarvathā tu vidhīyate /
na daṇḍena vinā gacchediṣukṣepatrayaṃ budhaḥ

p1.12

jagajjīvanaṃ jīvanādhārabhūtaṃ māte māmantrayasva sarvasaumyeti
kamaṇḍaluṃ parigṛhya yogapaṭṭābhiṣikto bhūtvā yathāsukhaṃ viharet //
tyaja dharmamadharmaṃ ca ubhe satyānṛte tyaja /
ubhe satyānṛte tyaktvā yena tyajasi tattyaja

p1.13

vairāgyasaṃnyāsī jñānasaṃnyāsī jñānavairāgyasaṃnyāsī
karmasaṃnyāsīti cāturvidhyamupāgataḥ / tadyatheti dṛṣṭānuśravika
viṣayavaitṛṣṇyametya prākpuṇyakarmaviśeṣātsaṃnyastaḥ
sa vairāgyasaṃnyāsī / śāstrajñānātpāpapuṇyalokānubhavaśravaṇā
tprapañcoparato dehavāsanāṃ śāstravāsanāṃ lokavāsanāṃ tyaktvā
vamanānnamiva pravṛttiṃ sarvaṃ heyaṃ matvā sādhanacatuṣṭayasaṃpanno
yaḥ saṃnyasyati sa eva jñānasaṃnyāsī / krameṇa sarvamabhyasya sarvamanubhūya
jñānavairāgyābhyāṃ svarūpānusandhānena dehamātrāvaśiṣṭaḥ saṃnyasya
jātarūpadharo bhavati sa jñānavairāgyasaṃnyāsī / brahmacaryaṃ samāpya
gṛhī bhūtvā vānaprasthāśramametya vairāgyābhāve'pyāśramakramānusāreṇa
yaḥ saṃnyasyati sa karmasaṃnyāsī / sa saṃnyāsaḥ ṣaḍvidho bhavati
kuṭīcakabahūdakahaṃsaparamahaṃsaturīyātītāvadhūtāśceti / kuṭīcakaḥ
śikhāyajñopavīti daṇḍakamaṇḍaludharaḥ kaupīnaśāṭīkanthādharaḥ
pitṛmātṛgurvārādhanaparaḥ piṭharakhanitraśikyādimātrasādhanapara
ekatrānnādanaparaḥ śvetordhvapuṇḍradhārī tridaṇḍaḥ / bahūdakaḥ śikhādikanthādhara
stripuṇḍradhārī kuṭīcakavatsarvasamo madhukaravṛttyāṣṭakavalāśī /
haṃso jaṭādhārī tripuṇḍrordhvapuṇḍradhārī asaṃklṛptamādhūkarānnāśī
kaupīnakhaṇḍatuṇḍadhārī / paramahaṃsaḥ śikhāyajñopavītarahitaḥ pañcagṛheṣu
karapātrī ekakaupīnadhārī śāṭīmekāmekaṃ vaiṇavaṃ daṇḍamekaśāṭīdharo vā
bhasmoddhṛlanaparaḥ sarvatyāgī turīyātīto gomukhavṛttyā phalāhārī annāhārī
cedgṛhatraye dehamātrāvaśiṣṭo digaṃbaraḥ kuṇapavaccharīnvṛttikaḥ /
avadhūtastvaniyamaḥ patitābhiśastavarjanapūrvakaṃ sarvavarṇeṣvajagaravṛttyāhāraparaḥ svarūpānusandhānaparaḥ /
jagattāvadidaṃ nāhaṃ savṛkṣatṛṇaparvatam / yadbāhyaṃ
jaḍamatyantaṃ tatsyāṃ kathamahaṃ vibhuḥ

p1.14

kālenālpena vilayī deho nāhamacetanaḥ /
jaḍayā karṇaśaṣkulyā kalpamānakṣaṇasthayā

p1.15

śūnyākṛtiḥ śūnyabhavaḥ śabdo nāhamacetanaḥ /
tvacā kṣaṇavināśinyā prāpyo'prāpyo'yamanyathā

p1.16

citprasādopalabdhātmā sparśo nāhamacetanaḥ /
labdhātmā jihvayā tuccho lolayā lolasattayā

p1.17

svalpasyando dravyaniṣṭho raso nāhamacetanaḥ /
dṛśyadarśanayorlīnaṃ kṣayikṣaṇavināśinoḥ

p1.18

kevale draṣṭari kṣīṇaṃ rūpaṃ nāhamacetanam /
nāsayā gandhajaḍayā kṣayiṇyā parikalpitaḥ

p1.19

pelavo niyatākāro gandho nāhamacetanaḥ /
nirmamo'mananaḥ śānto gatapañcendriyabhramaḥ

p1.20

śuddhacetana evāhaṃ kalākalanavarjitaḥ /
caityavarjitacinmātramahameṣo'vabhāsakaḥ

p1.21

sabāhyābhyantaravyāpī niṣkalo'haṃ nirañjanaḥ /
nirvikalpacidābhāsa eka ātmāsmi sarvagaḥ

p1.22

mayaiva cetaneneme sarve ghaṭapaṭādayaḥ /
sūryāntā avabhāsyante dīpenevātmatejasā

p1.23

mayaivaitāḥ sphurantīha vicitrendriyavṛttayaḥ /
tejasāntaḥprakāśena yathāgnikaṇapaṅktayaḥ

p1.24

anantānandasaṃbhogā paropaśamaśālinī /
śuddheyaṃ cinmayī dṛṣṭirjayatyakhiladṛṣṭiṣu

p1.25

sarvabhāvāntarasthāya caityamuktacidātmane /
pratyakcaitanyarūpāya mahyameva namo namaḥ

p1.26

vicitrāḥ śaktayaḥ svacchāḥ samā yā nirvikārayā /
citā kriyante samayā kalākalanamuktayā

p1.27

kālatrayamupekṣitryā hīnāyāścaityabandhanaiḥ /
citaścaityamupekṣitryāḥ samataivāvaśiṣyate

p1.28

sā hi vācāmagamyatvādasattāmiva śāśvatīm /
nairātmasiddhātmadaśāmupayātaiva śiṣyate

p1.29

īhānīhāmayairantaryā cidāvalitā malaiḥ /
sā cinnotpādituṃ śaktā pāśabaddheva pakṣiṇī

p1.30

icchādveṣasamutthena dvandvamohena jantavaḥ /
dharāvivaramagnānāṃ kīṭānāṃ samatāṃ gatāḥ

p1.31

ātmane'stu namo mahyamavicchinnacidātmane /
parāmṛṣṭo'smi labdho'smi prodito'smyacirādaham /
uddhṛto'smi vikalpebhyo yo'smi so'smi namo'stu te

p1.32

tubhyaṃ mahyamanantāya mahyaṃ tubhyaṃ cidātmane /
namastubhyaṃ pareśāya namo mahyaṃ śivāya ca

p1.33

tiṣṭhannapi hi nāsīno gacchannapi na gacchati /
śānto'pi vyavahārasthaḥ kurvannapi na lipyate

p1.34

sulabhaścāyamatyantaṃ sujñeyaścāptabandhuvat /
śarīrapadmakuhare sarveṣāmeva ṣaṭpadaḥ

p1.35

na me bhogasthitau vāñchā na me bhogavisarjane /
yadāyāti tadāyātu yatprayāti prayātu tat

p1.36

manasā manasi cchinne nirahaṃkāraṃ gate /
bhāvena galite bhāve svasthastiṣṭhāmi kevalaḥ

p1.37

nirbhāvaṃ nirahaṃkāraṃ nirmanaskamanīhitam /
kevalāspandaśuddhātmanyeva tiṣṭhati me ripuḥ

p1.38

tṛṣṇārajjugaṇaṃ chitvā maccharīrakapañjarāt /
na jāne kva gatoḍḍīya nirahaṃkārapakṣiṇī

p1.39

yasya nāhaṃkṛto bhāvo buddhiryasya na lipyate /
yaḥ samaḥ sarvabhūteṣu jīvitaṃ tasya śobhate

p1.40

yo'ntaḥśītalayā buddhyā rāgadveṣavimuktayā /
sākṣivatpaśyatīdaṃ hi jīvitaṃ tasya śobhate

p1.41

yena samyakparijñāya heyopādeyamujjhatā /
cittasyānte'rpitaṃ cittaṃ jīvitaṃ tasya śobhate

p1.42

grāhyagrāhakasaṃbandhe kṣīṇe śāntirudetyalam /
sthitimabhyāgatā śāntirmokṣanāmābhidhīyate

p1.43

bhraṣṭabījopamā bhūyo janmāṅkuaravivarjitā /
hṛdi jīvadvimuktānāṃ śuddhā bhavati vāsanā

p1.44

pāvanī paramodārā śuddhasattvānupātinī /
ātmadhyānamayī nityā suṣuptistheva tiṣṭhati

p1.45

cetanaṃ cittariktaṃ hi pratyakcetanamucyate /
nirmanaskasvabhāvatvānna tatra kalanāmalam

p1.46

sā satyatā sā śivatā sāvasthā pāramātmikī /
sarvajñatā sā saṃtṛptirnatu yatra manaḥ kṣatam

p1.47

pralapanvisṛjangṛhṇannunmiṣannimiṣannapi /
nirastamananānandaḥ saṃvinmātraparo'smyaham

p1.48

malaṃ saṃvedyamutsṛjya mano nirmūlayanparam /
āśāpāśānalaṃ chittvā saṃvinmātraparo'smyaham

p1.49

aśubhāśubhasaṃkalpaḥ saṃśānto'smi nirāmayaḥ /
naṣṭeṣṭāniṣṭakalanaḥ saṃmātraparosmyaham

p1.50

ātmatāparate tyaktvā nirvibhāgo jagatsthitau /
vajrastaṃbhavadātmānamavalaṃbya sthiro'smyaham

p1.51

nirmalāyāṃ nirāśāyāṃ svasaṃvittau sthito'smyaham /
īhitānīhitairmukto heyopādeyavarjitaḥ

p1.52

kadāntastoṣameṣyāmi svaprakāśapade sthitaḥ /
kadopaśāntamanano dharaṇīdharakandare

p1.53

sameṣyāmi śilāsāmyaṃ nirvikalpasamādhinā /
niraṃśadhyānaviśrāntimūkasya mama mastake

p1.54

kadā tārṇaṃ kariṣyanti kulāyaṃ vanaputrikāḥ /
saṃkalpapādapaṃ tṛṣṇālataṃ chittvā manovanam

p1.55

vitatāṃ bhuvamāsādya viharābhi yathāsukham /
padaṃ tadanu yāto'smi kevalo'smi jayāmyaham

p1.56

nirvāṇo'smi nirīho'smi niraṃśo'smi nirīpsitaḥ /
svacchatorjitatā sattā hṛdyatā satyatā jñatā

p1.57

ānanditopaśamatā sadā pramuditoditā /
pūrṇatodāratā satyā kāntisattā sadaikatā

p1.58

ityevaṃ cintayanbhikṣuḥ svarūpasthitimañjasā /
nirvikalpasvarūpajño nirvikalpo babhūva ha

p1.59

āturo jīvati cetkramasaṃnyāsaḥ kartavyaḥ /
na śūdrastrīpatitodakyā saṃbhāṣaṇam /
na yaterdevapūjanotsavadarśanam /
tasmānna saṃnyāsina eṣa lokaḥ /
āturakuṭīcakayorbhūlokabhuvarlokau /
bahūdakasya svargalokaḥ /
haṃsasya tapolokaḥ / paramahaṃsasya satyalokaḥ /
turīyātītāvadhūtayoḥ svātmanyeva kaivalyaṃ
svarūpānusandhānena bhramarakīṭanyāyavat /
svarūpānusandhānavyatiriktānyaśāstrābhyāsa
uṣṭrakuṃkumabhāravadvyarthaḥ / na yogaśāstrapravṛttiḥ /
na sāṃkhyaśāstrābhyāsaḥ / na mantratantravyāpāraḥ /
netaraśāstrapravṛttiryaterasti / asti cecchavālaṃkārava
tkarmācara vidyādūraḥ /
na parivrāṇnāmasaṃkīrtanaparo yadyatkarma karoti tattatphalamanubhavati /
eraṇḍatailaphenavatsarvaṃ parityajet / na devatāprasādagrahaṇam /
na bāhyadevābhyarcanaṃ kuryāt / svavyatiriktaṃ sarvaṃ tyaktvā
madhukaravṛttyāhāramāharankṛśībhūtvā medovṛddhimakurvanviharet /
mādhūkareṇa karapātreṇāsyapātreṇa vā kālaṃ nayet /
ātmasaṃmitamāhāramāharedātmavānyatiḥ /
āhārasya ca bhāgau dvau tṛtīyamudakasya ca /
vāyoḥ saṃcaraṇārthāya caturthamavaśeṣayet

p1.60

bhaikṣeṇa vartayennityaṃ naikānnāśī bhavetkvacit /
nirīkṣante tvanudvignāstadgṛhaṃ yatnato vrajet

p1.61

pañcasaptagṛhāṇāṃ tu bhikṣāmicchetkriyāvatām /
godohamātramākāṅkṣenniṣkrānto na punarvrajet

p1.62

naktādvaraścopavāsa upavāsādayācitaḥ /
ayācitādvaraṃ bhaikṣyaṃ tasmātbhaikṣeṇa vardhayet

p1.63

naiva savyāpasavyena bhikṣākāle viśedgṛhān /
nātikrāmedgṛhaṃ mohādyatra doṣo na vidyate

p1.64

śrotriyānnaṃ na bhikṣeta śraddhābhaktibahiṣkṛtam /
vrātyasyāpi gṛhe bhikṣecchraddhābhaktipuraskṛte

p1.65

mādhūkaramasaṃklṛptaṃ prākpraṇītamayācitam /
tātkālikaṃ copapannaṃ bhaikṣaṃ pañcavidhaṃ smṛtam

p1.66

manaḥsaṃkalparahitāṃstrīngṛhānpañca sapta vā /
madhumakṣikavatkṛtvā mādhūkaramiti smṛtam

p1.67

prātaḥkāle ca pūrvedyuryadbhaktaiḥ prāthitaṃ muhuḥ /
tadbhaikṣaṃ prākpraṇītaṃ syātsthitiṃ kuryāttathāpi vā

p1.68

bhikṣāṭanasamudyogādyena kena nimantritam /
ayācitaṃ tu tadbhaikṣaṃ bhoktavyaṃ ca mumukṣubhiḥ

p1.69

upasthānena yatproktaṃ bhikṣārthaṃ brāhmaṇena tat /
tātkālikamiti khyātaṃ bhoktavyaṃ yatibhistadā

p1.70

siddhamannaṃ yadānītaṃ brāhmaṇena maṭhaṃ prati /
upapannamiti prāhurmunayo mokṣakāṅkṣiṇaḥ

p1.71

carenmādhūkaraṃ bhaikṣaṃ yatirmlecchakulādapi /
ekānnaṃ natu bhuñjīta bṛhaspatisamādapi /
yācitāyācitābhyāṃ ca bhikṣābhyāṃ kalpayetsthitam

p1.72

na vāyuḥ sparśadoṣeṇa nāgnirdahanakarmaṇā /
nāpo mūtrapurīṣābhyāṃ nānnadoṣeṇa maskarī

p1.73

vidhūme sannamusale vyaṅgāre bhuktavajjane /
kāle'parāhṇe bhūyiṣṭhe bhikṣācaraṇamācaret

p1.74

abhiśataṃ ca patitaṃ pāpaṇḍaṃ devapūjakam /
varjayitvā caredbhaikṣaṃ sarvavarṇeṣu cāpadi

p1.75

ghṛtaṃ svamūtrasadṛśaṃ madhu syātsurayā samam /
tailaṃ sūkaramūtraṃ syātsūpaṃ laśunasaṃmitam

p1.76

māṣāpūṣādi gomāṃsaṃ kṣīraṃ mūtrasamaṃ bhavet /
tasmātsarvaprayatnena ghṛtādīnvarjayedyatiḥ /
ghṛtasūpādisaṃyuktamannaṃ nādyātkadācana

p1.77

pātramasya bhavetpāṇistena nityaṃ sthitiṃ nayet /
pāṇipātraścaranyogī nāsakṛdbhaikṣamācaret

p1.78

āsyena tu yadāhāraṃ govanmṛgayate muniḥ /
tadā samaḥ syātsarveṣu so'mṛtatvāya kalpate

p1.79

ājyaṃ rudhiramiva tyajedekatrānnaṃ palalamiva
gandhalepanamaśuddhalepanamiva kṣāramantyajamiva
vastramucchiṣṭapātramivābhyaṅgaṃ strīsaṅgamiva
mitrāhlādakaṃ mūtramiva spṛhāṃ gomāṃsamiva
jñātacaradeśaṃ caṇḍālavāṭikādiva striyamahimiva
suvarṇaṃ kālakūṭamiva sabhāsthalaṃ śmaśānasthalamiva
rājadhānīṃ kuṃbhīpākamiva śavapiṇḍavadekatrānnaṃ na
devatārcanam / prapañcavṛttiṃ parityaya jīvanmukto bhavet //
āsanaṃ pātralopaśca saṃcayaḥ śiṣyasaṃcayaḥ /
divāsvāpo vṛthālāpo yaterbandhakarāṇi ṣaṭ

p1.80

varṣābhyo'nyatra yatsthānamāsanaṃ tadudāhṛtam /
utkālābvādipātrāṇāmekasyāpīha saṃgrahaḥ

p1.81

yateḥ saṃvyavaharāya pātralopaḥ sa ucyate /
gṛhītasya tu daṇḍāderdvitīyasya parigrahaḥ

p1.82

kālāntaropabhogārthaṃ saṃcayaḥ parikīrtitaḥ /
śuśrūṣālābhapūjārthaṃ yaśorthaṃ vā parigrahaḥ

p1.83

śiṣyāṇāṃ natu kāruṇyācchiṣyasaṃgraha īritaḥ /
vidyā divā prakāśatvādavidyā rātrirucyate

p1.84

vidyābhyāse pramādo yaḥ sa divāsvāpa ucyate /
ādhyātmikīṃ kathāṃ muktvā bhikṣāvārtāṃ vinā tathā

p1.85

anugrahaṃ paripraśnaṃ vṛthājalpo'nya ucyate /
ekānnaṃ madamātsaryaṃ gandhapuṣpavibhūṣaṇam

p1.86

tāmbūlābhyañjane krīḍā bhogākāṅkṣā rasāyanam /
katthanaṃ kutsanaṃ svasti jyotiśca krayavikrayam

p1.87

kriyākarmavivādaśca guruvākyavilaṅghanam /
saṃdhiśca vigraho yānaṃ mañcakaṃ śuklavastrakam

p1.88

śuklotsargo divāsvāpo bhikṣādhārastu taijasam /
viṣaṃ caivāyudhaṃ bījaṃ hiṃsāṃ taikṣṇyaṃ ca maithunam

p1.89

tyaktaṃ saṃnyāsayogena gṛhadharmādikaṃ vratam /
gotrādicaraṇaṃ sarvaṃ pitṛmātṛkulaṃ dhanam /
pratiṣiddhāni caitāni sevamāno vrajedadhaḥ

p1.90

sujīrṇo'pi sujīrṇāsu vidvāṃstrīṣu na viśvaset /
sujīrṇāsvapi kanthāsu sajjate jīrṇamambaram

p1.91

sthāvaraṃ jaṅgamaṃ bījaṃ taijasaṃ viṣamāyudham /
ṣaḍetāni na gṛhṇīyādyatirmūtrapurīṣavat

p1.92

naivādadīta pātheyaṃ yatiḥ kiṃcidanāpadi /
pakvamāpatsu gṛṇhīyādyāvadannaṃ na labhyate

p1.93

nīrujaśca yuvā caiva bhikṣurnāvasathe vaset /
parārthaṃ na pratigrāhyaṃ na dadyācca kathaṃcana

p1.94

dainyabhāvāttu bhūtānāṃ saubhagāya yatiścaret /
pakvaṃ vā yadi vā'pakvaṃ yācamāno vrajedadhaḥ

p1.95

annapānaparo bhikṣurvastrādīnāṃ pratigrahī /
āvikaṃ vānāvikaṃ vā tathā paṭṭapaṭānapi

p1.96

pratigṛhya yatiścaitānpatatyeva na saṃśayaḥ /
advaitaṃ nāvamāśritya jīvanmuktatvamāpnuyāt

p1.97

vāgdaṇḍe maunamātiṣṭetkāyadaṇḍe tvabhojanam /
mānase tu kṛte daṇḍe prāṇāyāmo vidhīyate

p1.98

karmaṇā badhyate janturvidyayā ca vimucyate /
tasmātkarma na kurvanti yatayaḥ pāradarśinaḥ

p1.99

rathyāyāṃ bahuvastrāṇi bhikṣā sarvatra labhyate /
bhūmiḥ śayyāsti vistīrṇā yatayaḥ kena duḥkhitaḥ

p1.100

prapañcamakhilaṃ yastu jñānāgnau juhuyādyatiḥ /
ātmanyagnīnsamāropya so'gnihotrī mahāyatiḥ

p1.101

pravṛttirdvividhā proktā mārjārī caiva vānarī /
jñānābhyāsavatāmoturvānarībhāktvameva ca

p1.102

nāpṛṣṭaḥ kasyacidbrūyānna cānyāyena pṛcchataḥ /
jānannapi hi medhāvī jaḍavallokamācaret

p1.103

sarveṣāmeva pāpānāṃ saṅghāte samupasthite /
tāraṃ dvādaśasāhasramabhyasecchedanaṃ hi tat

p1.104

yastu dvādaśasāhasraṃ praṇavaṃ japate'nvaham /
tasya dvādaśabhirmāsaiḥ paraṃ brahma prakāśate

p1.2

ityupaniṣat hariḥ ॐ tatsat // iti dvitīyo'dhyāyaḥ

ॐ āpyāyantu māmāṅgāni vākprāṇaścakṣuḥ
śrotramatho balamindriyāṇi ca // sarvāṇi sarvaṃ brahmopaniṣadaṃ
māhaṃ brahma nirākuryāṃ mā mā brahma nirākarodanirākaraṇa
mastvanirākaraṇaṃ mestu tadātmani nirate ya upaniṣatsu dharmāste
mayi santu te mayi santu / ॐ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ //
iti saṃnyāsopaniṣatsamāptā //
adhikādhyayanāya

Original text: saṃnyāsopaniṣat · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc