Language

ENहिગુ
Scripture Library

Revākhāṇḍa (revised text) · Chapter 146

146.1

|| iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe śivatīrthamāhātmyavarṇanaṃ nāma pañcacatvāriṃśadadhikaśatatamo 'dhyāyaḥ ||
RKV adhyāya 146
mārkaṇḍeya uvāca:
asmāhakaṃ tato gacchet pitṛtīrthamanuttamam /
pretatvādyatra mucyante piṇḍenaikena pūrvajāḥ

146.2

yudhiṣṭhira uvāca:
asmāhakasya māhātmyaṃ kathayasva mamānagha /
snānadānena yatpuṇyaṃ tathā piṇḍodakena ca

146.3

śrīmārkaṇḍeya uvāca:
purā kalpe nṛpaśreṣṭha ṛṣidevasamāgame /
praśnaḥ pṛṣṭo mayā tāta yathā tvamanupṛcchasi

146.4

ekatra sāgarāḥ sapta saprayāgāḥ sapuṣkarāḥ /
nāsya sāmyaṃ labhante te nātra kāryā vicāraṇā

146.5

somanāthaṃ tu vikhyātaṃ yatsomena pratiṣṭhitam /
tatra somagrahe puṇyaṃ tatpuṇyaṃ labhate naraḥ

146.6

māsānte pitaro nṛṇāṃ vīkṣante santatiṃ svakām /
kaścid asmatkule 'smākaṃ piṇḍamatra pradāsyati

146.7

prapitāmahāstathādityāḥ śrutireṣā sanātanī /
evaṃ bruvanti devāśca ṛṣayaḥ satapodhanāḥ

146.8

sakṛtpiṇḍodakenaiva śṛṇu pārthiva yatphalam /
dvādaśābdāni rājendra yogaṃ bhuktvā suśobhanam

146.9

yuge yuge mahārāja asmāhake pitāmahāḥ /
sarvadā hyavalokanta āgacchantaṃ svagotrajam

146.10

bhaviṣyati kim asmākam amāvāsyāpyamāhake /
snānaṃ dānaṃ ca ye kuryuḥ pitḥṇāṃ tilatarpaṇam

146.11

te sarvapāpanirmuktāḥ sarvānkāmāṃllabhati vai /
jalamadhye 'tra bhūpāla agnitīrthaṃ ca tiṣṭhati

146.12

darśanāt tasya tīrthasya pāparāśirvilīyate /
snānamātreṇa rājendra brahmahatyāṃ vyapohati

146.13

śuklāmbaradharo nityaṃ niyataḥ sa jitendriyaḥ /
ekakālaṃ tu bhuñjāno māsaṃ tīrthasya sannidhau

146.14

suvarṇālaṃkṛtānāṃ tu kanyānāṃ śatadānajam /
phalamāpnoti sampūrṇaṃ pitṛloke mahīyate

146.15

pṛthivyām āsamudrāyāṃ mahābhogapatirbhavet /
dhanadhānyasamāyukto dātā bhavati dhārmikaḥ

146.16

upavāsī śucirbhūtvā brahmalokamavāpnuyāt /
asmāhakaṃ samāsādya yastu prāṇān parityajet

146.17

koṭivarṣasahasrāṇi rudraloke mahīyate /
tataḥ svargāt paribhraṣṭaḥ kṣīṇakarmā divaścyutaḥ

146.18

suvarṇamaṇimuktāḍhye kule jāyeta rūpavān /
kṛtvābhiṣekavidhinā hayamedhaphalaṃ labhet

146.19

dhanāḍhyo rūpavāndakṣo dātā bhavati dhārmikaḥ /
caturvedeṣu yatpuṇyaṃ satyavādiṣu yatphalam

146.20

tatphalaṃ labhate nūnaṃ tatra tīrthe 'bhiṣecanāt /
tīrthānāṃ paramaṃ tīrthaṃ nirmitaṃ śambhunā purā

146.21

hṛdayeśaḥ svayaṃ viṣṇur japeddevaṃ maheśvaram /
gandharvāpsarasaścaiva maruto mārutāstathā

146.22

viśvedevāśca pitaraḥ sacandrāḥ sadivākarāḥ /
marīciratryaṅgirasau pulastyaḥ pulahaḥ kratuḥ

146.23

pracetāśca vasiṣṭhaśca bhṛgurnārada eva ca /
cyavano gālavaścaiva vāmadevo mahāmuniḥ

146.24

vālakhilyāśca gandhārāstṛṇabinduśca jājaliḥ /
uddālakaścarṣyaśṛṅgo vasiṣṭhaśca sanandanaḥ

146.25

śukraścaiva bharadvājo vātsyo vātsyāyanastathā /
agastirmitrāvaruṇau viśvāmitro munīśvaraḥ

146.26

gautamaśca pulastyaśca paulastyaḥ pulahaḥ kratuḥ /
sanātanastu kapilo vāhniḥ pañcaśikhastathā

146.27

anye 'pi bahavastatra munayaḥ śaṃsitavratāḥ /
krīḍanti devatāḥ sarva ṛṣayaḥ satapodhanāḥ

146.28

manuṣyāścaiva yogīndrāḥ pitaraḥ sapitāmahāḥ /
asmāhake 'tra tiṣṭhanti sarva eva na saṃśayaḥ

146.29

pitaraḥ pitāmahāścaiva tathaiva prapitāmahāḥ /
yeṣāṃ dattamupasthāyi sukṛtaṃ vāpi duṣkṛtam

146.30

akṣayaṃ tatra tatsarvaṃ yatkṛtaṃ yodhanīpure /
mātaraṃ pitaraṃ tyaktvā sarvabandhusuhṛjjanān

146.31

dhanaṃ dhānyaṃ priyānputrāṃs tathā dehaṃ nṛpottama /
gacchate vāyubhūtastu śubhāśubhasamanvitaḥ

146.32

adṛśyaḥ sarvabhūtānāṃ paramātmā mahattaraḥ /
śubhāśubhagatiṃ prāptaḥ karmaṇā svena pārthiva

146.33

yudhiṣṭhira uvāca:
śubhāśubhaṃ na bandhūnāṃ jāyate kena hetunā /
ekaḥ prasūyate jantureka eva pralīyate

146.34

eko hi bhuṅkte sukṛtameka eva hi duṣkṛtam

146.35

mārkaṇḍeya uvāca:
eṣa tvayokto nṛpate mahāpraśnaḥ smṛto mayā

146.36

pitāmahamukhodgītaṃ śrutaṃ te kathayāmyaham /
yanme pitāmahātpūrvaṃ vijñātam ṛṣisaṃsadi

146.37

na mātā na pitā bandhuḥ kasyacinna suhṛtkvacit /
kasya na jñāyate rūpaṃ vāyubhūtasya dehinaḥ

146.38

yadyevaṃ na bhavettāta lokasya tu nareśvara /
amaryādaṃ bhavennūnaṃ vinaśyati carācaram

146.39

evaṃ jñātvā pūrā rājansamastairlokakartṛbhiḥ /
maryādā sthāpitā loke yathā dharmo na naśyati

146.40

dharme naṣṭe manuṣyāṇām adharmo 'bhibhavet punaḥ /
tataḥ svadharmacalanānnarake gamanaṃ dhruvam

146.41

loko niraṅkuśaḥ sarvo maryādālaṅghane rataḥ /
maryādā sthāpitā tena śāstraṃ vīkṣya maharṣibhiḥ

146.42

snānaṃ dānaṃ japo homaḥ svādhyāyo devatārcanam /
piṇḍodakapradānaṃ ca tathaivātithipūjanam

146.43

pitaraḥ pitāmahāścaiva tathaiva prapitāmahāḥ /
trayo devāḥ smṛtāstāta brahmaviṣṇumaheśvarāḥ

146.44

pūjitaiḥ pūjitāḥ sarve tathā mātāmahāstrayaḥ /
tasmāt sarvaprayatnena śrutismṛtyarthanoditān

146.45

dharmaṃ samācarannityaṃ pāpāṃśena na lipyate /
śrutismṛtyuditaṃ dharmaṃ manasāpi na laṅghayet

146.46

iha loke pare caiva yadīcchecchreya ātmanaḥ /
pitāputrau sadāpyekau bimbādbimbamivoddhṛtau

146.47

vibhaktau vāvibhaktau vā śrutismṛtyarthatastathā /
uddharedātmanātmānam ātmānam avasādayet

146.48

piṇḍodakapradānābhyāmṛte pārtha na saṃśayaḥ /
evaṃ jñātvā prayatnena piṇḍodakaprado bhavet

146.49

āyurdharmo yaśastejaḥ santatiścaiva vardhate /
pṛthivyāṃ sāgarāntāyāṃ pitṛkṣetrāṇi yāni ca

146.50

tāni te sampravakṣyāmi yeṣu dattaṃ mahāphalam /
gayāyāṃ puṣkare jyeṣṭhe prayāge naimiṣe tathā

146.51

saṃnihatyāṃ kurukṣetre prabhāse kurunandana /
piṇḍodakapradānena yatphalaṃ kathitaṃ budhaiḥ

146.52

asmāhake tadāpnoti narmadāyāṃ na saṃśayaḥ /
tatra brahmā murāriśca rudraśca umayā saha

146.53

indrādyā devatāḥ sarve pitaro munayastathā /
sāgarāḥ saritaścaiva parvatāśca balāhakāḥ

146.54

tiṣṭhanti pitaraḥ sarve sarvatīrthādhikaṃ tataḥ /
sthitā brahmaśilā tatra gajakumbhanibhā nṛpa

146.55

kalau na dṛśyā bhavati pradhānaṃ yadgayāśiraḥ /
vaiśākhe māsi samprāpte 'māvāsyāṃ nṛpottama

146.56

vyāpya sā tiṣṭhate tīrthaṃ gajakumbhanibhā śilā /
tacca gavyūtimātraṃ hi tīrthaṃ tataḥ pravakṣate

146.57

tasmindine tatra gatvā yastu śrāddhaprado bhavet /
pitḥṇām akṣayā tṛptirjāyate śatavārṣikī

146.58

anyasyāmapyamāvāsyāṃ yaḥ snātvā vijitendriyaḥ /
karoti manujaḥ śrāddhaṃ vidhivanmantrasaṃyutam

146.59

tasya puṇyaphalaṃ yatsyāt tacchṛṇuṣva narādhipa /
agniṣṭomāśvamedhābhyāṃ vājapeyasya yatphalam

146.60

tatphalaṃ samavāpnoti yathā me śaṅkaro 'bravīt /
rauravādiṣu sarveṣu narakeṣu vyavasthitāḥ

146.61

pitā pitāmahādyāśca pitṛke mātṛke tathā /
piṇḍodakena caikena tarpaṇena viśeṣataḥ

146.62

krīḍanti pitṛlokasthā yāvad ābhūtasamplavam /
ye karmasthā vikarmasthā ye jātāḥ pretakalmaṣāḥ

146.63

piṇḍenaikena mucyante te 'pi tatra na saṃśayaḥ /
asmāhake śilā divyā tiṣṭhate gajasannibhā

146.64

brahmaṇā nirmitā pūrvaṃ sarvapāpakṣayaṃkarī /
uparyasyā yathānyāyaṃ pitḥn uddiśya bhārata

146.65

dakṣiṇāgreṣu darbheṣu dadyātpiṇḍānvicakṣaṇaḥ /
bhūmau cānnena siddhena śrāddhaṃ kṛtvā yathāvidhi

146.66

śrāddhibhyo vastrayugmāni chatropānatkamaṇḍalu /
dakṣiṇā vividhā deyā pitḥn uddiśya bhārata

146.67

yo dadāti dvijaśreṣṭha tasya puṇyaphalaṃ śṛṇu /
tasya te dvādaśābdāni tṛptiṃ yānti na saṃśayaḥ

146.68

asmāhake mahārāja pitaraśca pitāmahāḥ /
vāyubhūtā nirīkṣante āgacchantaṃ svagotrajam

146.69

atra tīrthe suto 'bhyetya snātvā toyaṃ pradāsyati /
śrāddhaṃ vā piṇḍadānaṃ vā tena yāsyāma sadgatim

146.70

snāne kṛte tu ye kecij jāyante vastravipluṣaḥ /
prīṇayennarakasthāṃstu taiḥ pitḥn nātra saṃśayaḥ

146.71

keśodabindavas tasya ye cānye lepabhājinaḥ /
tṛpyantyanagninasaṃskārā yaṃ mṛtāḥ syuḥ svagotrajāḥ

146.72

tatra tīrthe tu ye kecic chrāddhaṃ kṛtvā vidhānataḥ /
narakāduddharantyāśu japantaḥ pitṛsaṃhitām

146.73

vanaspatigate some yadā somadinaṃ bhavet /
akṣayāllabhate lokānpiṇḍenaikena mānavaḥ

146.74

akṣayaṃ tatra vai sarvaṃ jāyate nātra saṃśayaḥ /
narakāduddharantyāśu japante pitṛsaṃhitām

146.75

tasmiṃstīrthe tvamāvāsyāṃ pitḥn uddiśya bhārata /
nīlaṃ sarvāṅgasampūrṇaṃ yo 'bhiṣicya samutsṛjet

146.76

tasya puṇyaphalaṃ vaktuṃ na tu vācaspatiḥ kṣamaḥ /
asmāhake vṛṣotsargādyatpuṇyaṃ samavāpyate

146.77

tava śuśrūṣaṇāt sarvaṃ tatpravakṣyāmi bhārata /
rauravādiṣu ye kiṃcit pacyante tasya pūrvajāḥ

146.78

vṛṣotsargeṇa tānsarvāṃstārayedekaviṃśatim /
lohito yastu varṇena mukhe pucche ca pāṇḍuraḥ

146.79

piṅgaḥ khuraviṣāṇābhyāṃ sa nīlo vṛṣa ucyate /
yastu sarvāṅgapiṅgaśca śvetaḥ pucchakhureṣu ca

146.80

sa piṅgo vṛṣa ityāhuḥ pitḥṇāṃ prītivardhanaḥ /
pārāvatasavarṇaśca lalāṭe tilako bhavet

146.81

taṃ vṛṣaṃ babhrumityāhuḥ pūrṇaṃ sarvāṅgaśobhanam /
sarvāṅgeṣv ekavarṇo yaḥ piṅgaḥ pucchakhureṣu ca

146.82

khurapiṅgaṃ tamityāhuḥ pitḥṇāṃ sadgatipradam /
nīlaṃ sarvaśarīreṇa svāraktanayanaṃ dṛḍham

146.83

tameva nīlamityāhurnīlaḥ pañcavidhaḥ smṛtaḥ /
yastu vaiśyagṛhe jātaḥ sa vai nīlo viśiṣyate

146.84

na vāhayedgṛhe jātaṃ vatsakaṃ tu kadācana /
tenaiva ca vṛṣotsarge pitḥṇām anṛṇo bhavet

146.85

jātaṃ tu svagṛhe vatsaṃ dvijanmā yastu vāhayet /
patanti pitarastasya brahmakokagatā api

146.86

yathāyathā hi pibati pītvā dhūnāti mastakam /
pibanpitḥn prīṇayati narakāduddhared dhunan

146.87

yathā pucchābhighātena skandhaṃ gacchanti bindavaḥ /
narakāduddharantyāśu patitān gotriṇas tathā

146.88

garjanprāvṛṣi kāle tu viṣāṇābhyāṃ bhuvaṃ likhan /
khurebhyo yā mṛdudbhūtā tayā saṃprīṇayed ṛṣīn

146.89

pibanpitḥn prīṇayate khādanollekhane surān /
garjannṛṣimanuṣyāṃśca dharmarūpo hi dharmaja

146.90

bhūtairvāpi piśācairvā cāturthikajvareṇa vā /
gṛhīto 'smāhakaṃ gacchet sarveṣām ādhināśanam

146.91

snātvā tu vimale toye darbhagranthiṃ nibandhayet /
mastake bāhumūle vā nābhyāṃ vā galake 'pi vā

146.92

gatvā devasamīpaṃ ca prādakṣiṇyena keśavam /
tataḥ samuccaran mantraṃ gāyatryā vātha vaiṣṇavam

146.93

nārāyaṇaṃ śaraṇyeśaṃ sarvadevanamaskṛtam /
namo yajñāṅgasambhūta sarvavyāpinnamo 'stu te

146.94

namo namaste deveśa padmagarbha sanātana /
dāmodara jayānanta rakṣa māṃ śaraṇāgatam

146.95

tvaṃ kartā tvaṃ ca hartā ca jagat yasmiṃścarācare /
tvaṃ pālayasi bhūtāni bhuvanaṃ tvaṃ bibharṣi ca

146.96

prasīda devadeveśa suptamaṅgaṃ prabodhaya /
tvaddhyānanirato nityaṃ tvadbhaktiparamo hare

146.97

iti stuto mayā deva prasādaṃ kuru me 'cyuta /
māṃ rakṣa rakṣa pāpebhyastrāyasva śaraṇāgatam

146.98

evaṃ stutvā ca deveśaṃ dānavāntakaraṃ harim /
punaruktena vai snātvā tato viprāṃstu bhojayet

146.99

vedoktena vidhānena snānaṃ kṛtvā yathāvidhi /
piṇḍanirvapaṇaṃ kṛtvā vācayetsvastikaṃ tataḥ

146.100

evaṃ stutvā ca deveśaṃ dānavāntakaraṃ harim /
punaruktena vai snātvā tato viprāṃstu bhojayet

146.101

vedoktena vidhānena snānaṃ kṛtvā yathāvidhi /
evaṃ tānvācayitvā tu tato viprānvisarjayet

146.102

yattatroccaritaṃ kiṃcittadviprebhyo nivedayet /
tatra tīrthe naraḥ snātvā nārī vā bhaktitatparā /
śaktito dakṣiṇāṃ dadyātkṛtvā śrāddhaṃ yathāvidhi

146.103

tatra tīrthe naro yāvat snāpayed vidhipūrvakam /
kṣīreṇa madhunā vāpi dadhnā vā śītavāriṇā

146.104

tāvatpuṣkarapātreṣu pibanti pitaro jalam /
ayane viṣuve caiva yugādau sūryasaṃkrame

146.105

puṣpaiḥ sampūjya deveśaṃ naivedyaṃ yaḥ pradāpayet /
so 'śvamedhasya yajñasya phalaṃ prāpnoti puṣkalam

146.106

tatra tīrthe tu yo rājan sūryagrahaṇam ācaret /
sūryatejonibhairyānairviṣṇuloke mahīyate

146.107

tatra tīrthe tu yaḥ śrāddhaṃ pitṛbhyaḥ samprayacchati /
satputreṇa ca tenaiva samprāptaṃ janmanaḥ phalam

146.108

iti śrutvā tato devāḥ sarve śakrapurogamāḥ /
brahmaviṣṇumaheśāśca sthāpayāṃcakrur īśvaram

146.109

sarvarogopaśamanaṃ sarvapātakanāśanam /
yastu saṃvatsaraṃ pūrṇamamāvāsyāṃ tu bhāvitaḥ

146.110

pitṛbhyaḥ piṇḍadānaṃ ca kuryādasmāhake nṛpa /
tripuṣkare gayāyāṃ ca prabhāse naimiṣe tathā

146.111

yatpuṇyaṃ śrāddhakartḥṇāṃ tadihaiva bhaveddhruvam /
tilodakaṃ kuśairmiśraṃ yo dadyāddakṣiṇāmukhaḥ

146.112

manvādau ca yugādau ca vyatīpāte dinakṣaye /
yo dadyāt pitṛmātṛbhyaḥ so 'śvamedhaphalaṃ labhet

146.113

asmāhake naro yastu snātvā sampūjayeddharim /
brahmāṇaṃ śaṅkaraṃ bhaktyā kuryāj jāgaraṇakriyām

146.114

sarvapāpavinirmuktaḥ śakrātithyamavāpnuyāt /
tatra tīrthe naraḥ snātvā yaḥ paśyati janārdanam

146.115

viśeṣavidhinābhyarcya praṇamya ca punaḥpunaḥ /
saputreṇa ca tenaiva pitḥṇāṃ vihitā gatiḥ

146.116

ekamūrtistrayo devā brahmaviṣṇumaheśvarāḥ /
satkāryakāraṇopetāḥ susūkṣmāḥ sumahāphalāḥ

146.117

etatte kathitaṃ rājanmahāpātakanāśanam /
asmāhakasya māhātmyaṃ kimanyat paripṛcchasi

Original text: Revākhāṇḍa of the Vāyupurāṇa (RKV) · Edition: Śrīkṛṣṇadās, Kṣemrāj (ed.): Śrīskandamahāpurāṇam. Veṅkateśvara Steam Press, Bombay: 1910 and its reprint: Siṃha, Nāgaśaraṇa (ed.): Śrīskandamahāpurāṇam. pañcama bhāga: śrī āvantyakhaṇḍam. Nag Publishers, Delhi: 1986. · Data entry Jürgen Neuss · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc