Markandeya Purana · Chapter 85

iti śrīmārkaṇḍeyamahāpurāṇe sāvarṇike manvantare devīmāhatmye caturaśītitamo 'dyāyaḥ
pañcāśītitamo 'dhyāyaḥ- 85
ṛṣiruvāca
purā śumbhaniśumbhābhyāmasurābhyāṃ śacīpateḥ /
trailokyaṃ yajñabhāgāśca hṛtā madabalāśrayāt

tāveva sūryatāṃ tadvadadhikāraṃ tathaindavam /
kauberamatha yāmyaṃ ca cakrāte varuṇasya ca

tāveva pavanardhi ca cakraturvahnikarma ca /
anyeṣāñcādhikārān sa svayamevādhitiṣṭhati /
tato devā vinirdhūtā bhraṣṭarājyāḥ parājitāḥ

hṛtādhikārāstridaśāstābhyāṃ sarve nirākṛtāḥ /
mahāsurābhyāṃ tāṃ devīṃ saṃsmarantyaparājitām

tayāsmākaṃ varo datto yathā'patsu smṛtākhilāḥ /
bhavatāṃ nāśayiṣyāmi tatkṣaṇāt paramāpadaḥ

iti kṛtvā matiṃ devā himavantaṃ nageśvaram /
jagmustatra tato devīṃ viṣṇumāyāṃ pratuṣṭuvuḥ

devā ūcuḥ
namo devyai mahādevyai śivāyai satataṃ namaḥ /
namaḥ prakṛtyai bhadrāyai niyatāḥ praṇatāḥ sma tām

raudrāyai namo nityāyau gauryai dhātryai namo namaḥ /
namo jagatpratiṣṭhāyai devyai kṛtyai namo namaḥ

dyotstrāyai cendurūpiṇyai sukhāyai satataṃ namaḥ /
kalyāṇyai praṇatāṃ vṛddhyai siddhyai kurmo namo namaḥ

nairṛtyai bhūbhṛtāṃ lakṣmyai śarvāṇyai te namo namaḥ /
durgāyai durgapārāyai sārāyai sarvakāriṇyai /
khyātyai tathaiva kṛṣṇāyai dhūmrāyai satataṃ namaḥ

atisaumyātiraudrāyai natāstasyai namo namaḥ /
mano jagatpratiṣṭhāyai devyai kṛtyai namo namaḥ

yā devī sarvabhūteṣu viṣṇumāyeti śabditā /
namastasyai namastasyai namastasyai namo namaḥ

yā devī sarvabhūteṣu cetanetyabhidhīyate /
namastasyai namastasyai namastasyai namo namaḥ

yā devī sarvabhūteṣu buddhirūpeṇa saṃsthitā /
namastasyai namastasyai namastasyai namo namaḥ

yā devī sarvabhūteṣu nidrārūpeṇa saṃsthitā /
namastasyai namastasyai namastasyai mano namaḥ

yā devī sarvabhūteṣu kṣudhārūpeṇa saṃsthitā /
namastasyai namastasyai namastasyai namo namaḥ

yā devī sarvabhūteṣu cchāyārūpeṇa saṃsthitā /
namastasyai namastasyai namastasyai namo namaḥ

yā devī sarvabhūteṣu śaktirūpeṇa saṃsthitā /
namastasyai namastasyai namastasyai namo namaḥ

yā devī sarvabhūteṣu tṛṣṇārūpeṇa saṃsthitā /
namastasyai namastasyai namastasyai namo namaḥ

yā devī sarvabhūteṣu kṣāntirūpeṇa saṃsthitā /
namastasyai namastasyai namastasyai namo namaḥ

yā devī sarvabhūteṣu jātirūpeṇa saṃsthitā /
namastasyai namastasyai namastasyai namo namaḥ

yā devī sarvabhūteṣu lajjārūpeṇa saṃsthitā /
namastasyai namastasyai namastasyai namo namaḥ

yā devī sarvabhūteṣu śāntirūpeṇa saṃsthitā /
namastasyai namastasyai namastasyai namo namaḥ

yā devī sarvabhūteṣu śraddhārūpeṇa saṃsthitā /
namastasyai namastasyai namastasyai namo namaḥ

yā devī sarvabhūteṣu kāntirūpeṇa saṃsthitā /
namastasyai namastasyai namastasyai namo namaḥ

yā devī sarvabhūteṣu lakṣmīrūpeṇa saṃsthitā /
namastasyai namastasyai namastasyai namo namaḥ

yā devī sarvabhūteṣu dhṛtirūpeṇa saṃsthitā /
tamastasyai namastasyai namastasyai namo namaḥ

yā devī sarvabhūteṣu vṛttirūpeṇa saṃsthitā /
namastasyai namastasyai namastasyai namo namaḥ

yā devī sarvabhūteṣu smṛtirūpeṇa saṃsthitā /
namastasyai namastasyai namastasyai namo namaḥ

yā devī sarvabhūteṣu dayārūpeṇa saṃsthitā /
namastasyai namastasyai namastasyai namo namaḥ

yā devī sarvabhūteṣu nītirūpeṇaṃ saṃsthitā /
namastasyai namastasyai namastasyai namo namaḥ

yā devī sarvabhūteṣu tuṣṭirūpeṇa saṃsthitā /
namastasyai namastasyai namastasyai namo namaḥ

yā devī sarvabhūteṣu puṣṭirūpeṇa saṃsthitā /
namastasyai namastasyai namastasyai namo namaḥ

yā devī sarvabhūteṣu mātṛrūpeṇa saṃsthitā /
namastasyai namastasyai namastasyai namo namaḥ

yā devī sarvabhūteṣu bhrāntirūpeṇa saṃsthitā /
namastasyai namastasyai namastasyai namo namaḥ

indriyāṇāmadhiṣṭhātrī bhūtānāṃ cākhileṣu yā /
bhūteṣu satataṃ tasyai vyāptidevyai namo namaḥ

citirūpeṇa yā kṛtstrametad vyāpya sthitā jagat /
namastasyai namastasyai namastasyai namo namaḥ

stu tā suraiḥ pūrvamabhīṣṭasaṃśrayāt
tathāsurendreṇa dineṣu sevitā /
karotu sā naḥ śubhaheturīśvarī
śubhāni bhadrāṇyabhihantu cāpadaḥ

yā sāmprataṃ coddhatadaityatāpitair
asmābhirīśā ca surairnamasyate /
yā ca smṛtā tatkṣaṇameva hanti naḥ
sarvāpado bhaktivinamkamūrtibhiḥ

ṛṣirūvāca
evaṃ stavādiyuktānāṃ devānāṃ tatra pārvatī /
strātumabhyāyayau toye jāhnavyā nṛpanandana

sābravīttān surān subhrūrbhavadbhiḥ stūyate 'tra kā /
śarīrakośataścāsyāḥ samudbhūtābravīcchivā

stotraṃ mamaitat kriyate śumbhadaityanirākṛtaiḥ /
devaiḥ sametaiḥ samare niśumbhena parājitaiḥ

śarīrakośādyattasyāḥ pārvatyā niḥ sṛtāmbikā /
kauśikīti samasteṣu tato lokeṣu gīyate

tasyāṃ vinirgatāyāṃ tu kṛṣṇābhūt sāpi pārvatī /
kāliketi samākhyātā himācalakṛtāśrayā

tato 'mbikāṃ paraṃ rūpaṃ bibhrāṇāṃ sumanoharam /
dadarśa caṇḍo muṇḍaśca bhṛtyau śumbhaniśumbhayoḥ

tābhyāṃ śumbhāya cākhyātā atīva sumanoharā /
kāpyāste strī mahārāja bhāsayantī himācalam

naiva tādṛk kvacidrūpaṃ dṛṣṭaṃ kenaciduttamam /
jñāyatāṃ kāpyasau devī gṛhyatāṃ cāsureśvara

strīratnamaticārvaṅgī dyotayantī diśastviṣā /
sā tu tiṣṭhati daityendra tāṃ bhavān draṣṭumarhati

yāni ratnāni maṇayo gajāśvādīni vai prabho /
trailokye tu samastāni sāmprataṃ bhānti te gṛhe

airāvataḥ samānīto gajaratnaṃ purandarāt /
pārijātataruścāyaṃ tathaivoccaiḥ śravā hayaḥ

vimānaṃ haṃsasaṃyuktametattiṣṭhati te 'ṅgaṇe /
ratnabhūtamihānītaṃ yadāsīdvedhaso 'dbhutam

nidhireṣa mahāpadmaḥ samānīto dhaneśvarāt /
kiñjalkinīṃ dadau cābdhirmālāmamlānapaṅkajām

chatraṃ te vāruṇaṃ gehe kāñcanastrāvi tiṣṭhati /
tathāyaṃ syantanavaro yaḥ purāsīt prajāpateḥ

mṛtyorutkrāntidā nāma śaktirīśa tvayā hṛtā /
pāśaḥ salilarājasya bhrātustava parigrahe

niśumbhasyābdhijātāśca samastā ratnajātayaḥ /
vahnirapi dadau tubhyamagniśauce ca vāsasī

evaṃ daityendra ratnāni samastānyāhṛtāni te /
strīratnameṣā kalyāṇī tvayā kasmānna gṛhyate

ṛṣiruvāca
niśamyeti vacaḥ śumbhaḥ sa tadā caṇḍamuṇḍayoḥ /
preṣayāmāsa sugrīvaṃ dūtaṃ devyā mahāsuraḥ

śumbha uvāca
iti ceti ca vaktavyā sā gatvā vacanānmama /
yathā cābhyeti saṃprītyā tathā kāryaṃ tvayā laghu

sa tatra gatvā yatrāste śailoddeśe 'tiśobhane /
tāṃ ca devīṃ tataḥ prāha ślakṣṇaṃ madhurayā girā

dūta uvāca
devi daityeśvaraḥ śumbhastrailokye parameśvaraḥ /
dūto 'haṃ preṣitastena tvatsakāśamihāgataḥ

avyāhatājñaḥ sarvāsu yaḥ sadā devayoniṣu /
nirjitākhiladaityāriḥ sa yadāha śṛṇuṣva tat

mama trailokyamakhilaṃ mama devā vaśānugāḥ /
yajñabhāgānahaṃ sarvānupāśnāmi pṛthak pṛthak

trailokye vararatnāni mama vaśyānyaśeṣataḥ /
tathaiva gajaratnaṃ ca hṛtvā devendravāhanam

kṣīrodamathanodbhūtamaśvaratnaṃ mamāmaraiḥ /
uccaiḥ śravasasaṃjñaṃ tatpraṇipatya samarpitam

yāni cānyāni deveṣu gandharveṣūrageṣu ca /
ratnabhūtāni bhūtāni tāni mayyeva śobhane

strīratnabhūtāṃ tvāṃ devi loke manyāmahe vayam /
sā tvamasmānupāgaccha yato ratnabhujo vayam

māṃ vā mamānujaṃ vāpi niśumbhamuruvikramam /
bhaja tvaṃ cañcalāpāṅgi ratnabhūtāsi vai yataḥ

paramaiśvaryamatulaṃ prāpsyase matparigrahāt /
etad buddhyā samālocya matparigrahatāṃ vraja

ṛṣiruvāca
ityuktā sā tadā devī gambhīrāntaḥ smitā jagau /
durgā bhagavatī bhadrā yayedaṃ dhāryate jagat

devyuvāca
satyamuktatvayā nātra mithyā kiñcittvayoditam /
trailokyādhipatiḥ sumbho niśumbhaścāpi tādṛśaḥ

kiṃ tvatra yatpratijñātaṃ mithyā tatkriyate katham /
śrūyatāmalpabuddhitvāt pratijñā yā kṛtā purā

yo māṃ jayati saṃgrāme yo me darpaṃ vyapohati /
yo me pratibalo loke sa me bhartā bhaviṣyati

tadāgacchatu śumbho 'tra niśumbho vā mahāsuraḥ /
māṃ jitvā kiṃ cireṇātra pāṇi gṛhṇātu me laghu

dūta uvāca
avaliptāsi maivaṃ tvaṃ devi brūhi mamāgrataḥ /
trailokye kaḥ pumāṃstiṣṭhedagre śumbhaniśumbhayoḥ

anyeṣāmapi daityānāṃ sarve devā na vai yudhi /
tiṣṭhanti saṃmukhe devi kiṃ punaḥ strī tvamekikā

indrādyāḥ sakalā devāstasthuryeṣāṃ na saṃyuge /
śumbhādīnāṃ kathaṃ teṣāṃ strī prayāsyasi saṃmukham

sā tvaṃ gaccha mayaivoktā pārśvaṃ śumbhaniśumbhayoḥ /
keśākarṣaṇanirdhūtagauravā mā gamiṣyasi

devyuvāca
evametad balī śumbho niśumbhaścātivīryavān /
kiṃ karomi pratijñā me yadanālocitā purā

sa tvaṃ gaccha mayoktaṃ te yadetatsarvamādṛtaḥ /
tadācakṣvāsurendrāya sa ca yuktaṃ karotu tat