maṅkigītā · Chapter 1
[yudhiṣṭhira]
īhamānaḥ samārambhānyadi nāsādayeddhanam/
dhanatṛṣṇābhibhūtaśca kiṃ kurvansukhamāpnuyāt
[bhīṣma]
sarvasāmyamanāyāsaḥ satyavākyaṃ ca bhārata/
nirvedaścāvivitsā ca yasya syātsa sukhī naraḥ
etānyeva padānyāhuḥ pañca vṛddhāḥ praśāntaye/
eṣa svargaśca dharmaśca sukhaṃ cānuttamaṃ satām
atrāpyudāharantīmamitihāsaṃ purātanam/
nirvedānmaṅkinā gītaṃ tannibodha yudhiṣṭhira
īhamāno dhanaṃ maṅkirbhagnehaśca punaḥ punaḥ/
kena ciddhanaśeṣeṇa krītavāndamya goyugam
susambaddhau tu tau damyau damanāyābhiniḥsṛtau/
āsīnamuṣṭraṃ madhyena sahasaivābhyadhāvatām
tayoḥ samprāptayoruṣṭraḥ skandhadeśamamarṣaṇaḥ/
utthāyotkṣipya tau damyau prasasāra mahājavaḥ
hriyamāṇau tu tau damyau tenoṣṭreṇa pramāthinā/
mriyamāṇau ca samprekṣya maṅkistatrābravīdidam
na caivāvihitaṃ śakyaṃ dakṣeṇāpīhituṃ dhanam/
yuktena śraddhayā samyagīhāṃ samanutiṣṭhatā
kṛtasya pūrvaṃ cānarthairyuktasyāpyanutiṣṭhataḥ/
imaṃ paśyata saṅgatyā mama daivamupaplavam
udyamyodyamya me damyau viṣameneva gacchati/
utkṣipya kākatālīyamunmātheneva jambukaḥ
manī voṣṭrasya lambete priyau vatsatarau mama/
śuddhaṃ hi daivamevedamato naivāsti pauruṣam
yadi vāpyupapadyeta pauruṣaṃ nāma karhi cit/
anviṣyamāṇaṃ tadapi daivamevāvatiṣṭhate
tasmānnirveda eveha gantavyaḥ sukhamīpsatā/
sukhaṃ svapiti nirviṇṇo nirāśaścārthasādhane
aho samyakṣukenoktaṃ sarvataḥ parimucyatā/
pratiṣṭhatā mahāraṇyaṃ janakasya niveśanāt
yaḥ kāmānprāpnuyātsarvānyaścainānkevalāṃstyajet/
prāpanātsarvakāmānāṃ parityāgo viśiṣyate
nāntaṃ sarvavivitsānāṃ gatapūrvo'sti kaś cana/
śarīre jīvite caiva tṛṣṇā mandasya vardhate
nivartasva vivitsābhyaḥ śāmya nirvidya māmaka/
asakṛccāsi nikṛto na ca nirvidyase tano
yadi nāhaṃ vināśyaste yadyevaṃ ramase mayā/
mā māṃ yojaya lobhena vṛthā tvaṃ vittakāmuka
sañcitaṃ sañcitaṃ dravyaṃ naṣṭaṃ tava punaḥ punaḥ/
kadā vimokṣyase mūḍha dhanehāṃ dhanakāmuka
aho nu mama bāliśyaṃ yo'haṃ krīdanakastava/
kiṃ naiva jātu puruṣaḥ pareṣāṃ preṣyatāmiyāt
na pūrve nāpare jātu kāmānāmantamāpnuvan/
tyaktvā sarvasamārambhānpratibuddho'smi jāgṛmi
nūnaṃ te hṛdayaṃ kāmavajra sāramayaṃ dṛdham/
yadanarthaśatāviṣṭaṃ śatadhā na vidīryate
tyajāmi kāmatvāṃ caiva yacca kiṃ citpriyaṃ tava/
tavāhaṃ sukhamanvicchannātmanyupalabhe sukham
kāmajānāmi te mūlaṃ saṅkalpātkila jāyase/
na tvāṃ saṅkalpayiṣyāmi samūlo na bhaviṣyati
īhā dhanasya na sukhā labdhvā cintā ca bhūyasī/
labdhānāśo yathā mṛtyurlabdhaṃ bhavati vā na vā
paretya yo na labhate tato duḥkhataraṃ nu kim/
na ca tuṣyati labdhena bhūya eva ca mārgati
anutarṣula evārthaḥ svādu gāṅgamivodakam/
madvilāpanametattu pratibuddho'smi santyaja
ya imaṃ māmakaṃ dehaṃ bhūtagrāmaḥ samāśritaḥ/
sa yātvito yathākāmaṃ vasatāṃ vā yathāsukham
na yuṣmāsviha me prītiḥ kāmalobhānusāriṣu/
tasmādutsṛjya sarvānvaḥ satyamevāśrayāmyaham
sarvabhūtānyahaṃ dehe paśyanmanasi cātmanaḥ/
yoge buddhiṃ śrute sattvaṃ mano brahmaṇi dhārayan
vihariṣyāmyanāsaktaḥ sukhī lokānnirāmayaḥ/
yathā mā tvaṃ punarnaivaṃ duḥkheṣu pranidhāsyasi
tvayā hi me pranunnasya gatiranyā na vidyate/
tṛṣṇā śokaśramāṇāṃ hi tvaṃ kāmaprabhavaḥ sadā
dhananāśo'dhikaṃ duḥkhaṃ manye sarvamahattaram/
jñātayo hyavamanyante mitrāṇi ca dhanacyutam
avajñāna sahasraistu doṣāḥ kastatarādhane/
dhane sukhakalā yā ca sāpi duḥkhairvidhīyate
dhanamasyeti puruṣaṃ purā nighnanti dasyavaḥ/
kliśyanti vividhairdandairnityamudvejayanti ca
mandalolupatā duḥkhamiti buddhiṃ cirānmayā/
yadyadālambase kāmatattadevānurudhyase
atattvajño'si bālaśca dustoṣo'pūraṇo'nalaḥ/
naiva tvaṃ vettha sulabhaṃ naiva tvaṃ vettha durlabham
pātālamiva duṣpūro māṃ duḥkhairyoktumicchasi/
nāhamadya samāveṣṭuṃ śakyaḥ kāmapunastvayā
nirvedamahamāsādya dravyanāśādyadṛcchayā/
nirvṛtiṃ paramāṃ prāpya nādya kāmānvicintaye
atikleśānsahāmīha nāhaṃ budhyāmyabuddhimān/
nikṛto dhananāśena śaye sarvāṅgavijvaraḥ
parityajāmi kāmatvāṃ hitvā sarvamanogatīḥ/
na tvaṃ mayā punaḥ kāmanasyoteneva raṃsyase
kṣamiṣye'kṣamamāṇānāṃ na hiṃsiṣye ca hiṃsitaḥ/
dveṣya muktaḥ priyaṃ vakṣyāmyanādṛtya tadapriyam
tṛptaḥ svasthendriyo nityaṃ yathā labdhena vartayan/
na sakāmaṃ kariṣyāmi tvāmahaṃ śatrumātmanaḥ
nirvedaṃ nirvṛtiṃ tṛptiṃ śāntiṃ satyaṃ damaṃ kṣamām/
sarvabhūtadayāṃ caiva viddhi māṃ śaraṇāgatam
tasmātkāmaśca lobhaśca tṛṣṇā kārpaṇyameva ca/
tyajantu māṃ pratiṣṭhantaṃ sattvastho hyasmi sāmpratam
prahāya kāmaṃ lobhaṃ ca krodhaṃ pāruṣyameva ca/
nādya lobhavaśaṃ prāpto duḥkhaṃ prāpsyāmyanātmavān
yadyattyajati kāmānāṃ tatsukhasyābhipūryate/
kāmasya vaśago nityaṃ duḥkhameva prapadyate
kāmānvyudasya dhunute yatkiṃ citpuruṣo rajaḥ/
kāmakrodhodbhavaṃ duḥkhamahrīraratireva ca
eṣa brahma praviṣṭo'haṃ grīsme śītamiva hradam/
śāmyāmi parinirvāmi sukhamāse ca kevalam
yacca kāmasukhaṃ loke yacca divyaṃ mahatsukham/
tṛṣṇā kṣayasukhasyaite nārhataḥ sodaśīṃ kalām
ātmanā saptamaṃ kāmaṃ hatvā śatrumivottamam/
prāpyāvadhyaṃ brahma puraṃ rājeva syāmahaṃ sukhī
etāṃ buddhiṃ samāsthāya maṅkirnirvedamāgataḥ/
sarvānkāmānparityajya prāpya brahma mahatsukham
damya nāśa kṛte maṅkiramaratvaṃ kilāgamat/
achinatkāmamūlaṃ sa tena prāpa mahatsukham
Original text: maṅkigītā · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0