Language

ENहिગુ
Scripture Library

maṅkigītā · Chapter 1

1

[yudhiṣṭhira]
īhamānaḥ samārambhānyadi nāsādayeddhanam/
dhanatṛṣṇābhibhūtaśca kiṃ kurvansukhamāpnuyāt

2

[bhīṣma]
sarvasāmyamanāyāsaḥ satyavākyaṃ ca bhārata/
nirvedaścāvivitsā ca yasya syātsa sukhī naraḥ

3

etānyeva padānyāhuḥ pañca vṛddhāḥ praśāntaye/
eṣa svargaśca dharmaśca sukhaṃ cānuttamaṃ satām

4

atrāpyudāharantīmamitihāsaṃ purātanam/
nirvedānmaṅkinā gītaṃ tannibodha yudhiṣṭhira

5

īhamāno dhanaṃ maṅkirbhagnehaśca punaḥ punaḥ/
kena ciddhanaśeṣeṇa krītavāndamya goyugam

6

susambaddhau tu tau damyau damanāyābhiniḥsṛtau/
āsīnamuṣṭraṃ madhyena sahasaivābhyadhāvatām

7

tayoḥ samprāptayoruṣṭraḥ skandhadeśamamarṣaṇaḥ/
utthāyotkṣipya tau damyau prasasāra mahājavaḥ

8

hriyamāṇau tu tau damyau tenoṣṭreṇa pramāthinā/
mriyamāṇau ca samprekṣya maṅkistatrābravīdidam

9

na caivāvihitaṃ śakyaṃ dakṣeṇāpīhituṃ dhanam/
yuktena śraddhayā samyagīhāṃ samanutiṣṭhatā

10

kṛtasya pūrvaṃ cānarthairyuktasyāpyanutiṣṭhataḥ/
imaṃ paśyata saṅgatyā mama daivamupaplavam

11

udyamyodyamya me damyau viṣameneva gacchati/
utkṣipya kākatālīyamunmātheneva jambukaḥ

12

manī voṣṭrasya lambete priyau vatsatarau mama/
śuddhaṃ hi daivamevedamato naivāsti pauruṣam

13

yadi vāpyupapadyeta pauruṣaṃ nāma karhi cit/
anviṣyamāṇaṃ tadapi daivamevāvatiṣṭhate

14

tasmānnirveda eveha gantavyaḥ sukhamīpsatā/
sukhaṃ svapiti nirviṇṇo nirāśaścārthasādhane

15

aho samyakṣukenoktaṃ sarvataḥ parimucyatā/
pratiṣṭhatā mahāraṇyaṃ janakasya niveśanāt

16

yaḥ kāmānprāpnuyātsarvānyaścainānkevalāṃstyajet/
prāpanātsarvakāmānāṃ parityāgo viśiṣyate

17

nāntaṃ sarvavivitsānāṃ gatapūrvo'sti kaś cana/
śarīre jīvite caiva tṛṣṇā mandasya vardhate

18

nivartasva vivitsābhyaḥ śāmya nirvidya māmaka/
asakṛccāsi nikṛto na ca nirvidyase tano

19

yadi nāhaṃ vināśyaste yadyevaṃ ramase mayā/
mā māṃ yojaya lobhena vṛthā tvaṃ vittakāmuka

20

sañcitaṃ sañcitaṃ dravyaṃ naṣṭaṃ tava punaḥ punaḥ/
kadā vimokṣyase mūḍha dhanehāṃ dhanakāmuka

21

aho nu mama bāliśyaṃ yo'haṃ krīdanakastava/
kiṃ naiva jātu puruṣaḥ pareṣāṃ preṣyatāmiyāt

22

na pūrve nāpare jātu kāmānāmantamāpnuvan/
tyaktvā sarvasamārambhānpratibuddho'smi jāgṛmi

23

nūnaṃ te hṛdayaṃ kāmavajra sāramayaṃ dṛdham/
yadanarthaśatāviṣṭaṃ śatadhā na vidīryate

24

tyajāmi kāmatvāṃ caiva yacca kiṃ citpriyaṃ tava/
tavāhaṃ sukhamanvicchannātmanyupalabhe sukham

25

kāmajānāmi te mūlaṃ saṅkalpātkila jāyase/
na tvāṃ saṅkalpayiṣyāmi samūlo na bhaviṣyati

26

īhā dhanasya na sukhā labdhvā cintā ca bhūyasī/
labdhānāśo yathā mṛtyurlabdhaṃ bhavati vā na vā

27

paretya yo na labhate tato duḥkhataraṃ nu kim/
na ca tuṣyati labdhena bhūya eva ca mārgati

28

anutarṣula evārthaḥ svādu gāṅgamivodakam/
madvilāpanametattu pratibuddho'smi santyaja

29

ya imaṃ māmakaṃ dehaṃ bhūtagrāmaḥ samāśritaḥ/
sa yātvito yathākāmaṃ vasatāṃ vā yathāsukham

30

na yuṣmāsviha me prītiḥ kāmalobhānusāriṣu/
tasmādutsṛjya sarvānvaḥ satyamevāśrayāmyaham

31

sarvabhūtānyahaṃ dehe paśyanmanasi cātmanaḥ/
yoge buddhiṃ śrute sattvaṃ mano brahmaṇi dhārayan

32

vihariṣyāmyanāsaktaḥ sukhī lokānnirāmayaḥ/
yathā mā tvaṃ punarnaivaṃ duḥkheṣu pranidhāsyasi

33

tvayā hi me pranunnasya gatiranyā na vidyate/
tṛṣṇā śokaśramāṇāṃ hi tvaṃ kāmaprabhavaḥ sadā

34

dhananāśo'dhikaṃ duḥkhaṃ manye sarvamahattaram/
jñātayo hyavamanyante mitrāṇi ca dhanacyutam

35

avajñāna sahasraistu doṣāḥ kastatarādhane/
dhane sukhakalā yā ca sāpi duḥkhairvidhīyate

36

dhanamasyeti puruṣaṃ purā nighnanti dasyavaḥ/
kliśyanti vividhairdandairnityamudvejayanti ca

37

mandalolupatā duḥkhamiti buddhiṃ cirānmayā/
yadyadālambase kāmatattadevānurudhyase

38

atattvajño'si bālaśca dustoṣo'pūraṇo'nalaḥ/
naiva tvaṃ vettha sulabhaṃ naiva tvaṃ vettha durlabham

39

pātālamiva duṣpūro māṃ duḥkhairyoktumicchasi/
nāhamadya samāveṣṭuṃ śakyaḥ kāmapunastvayā

40

nirvedamahamāsādya dravyanāśādyadṛcchayā/
nirvṛtiṃ paramāṃ prāpya nādya kāmānvicintaye

41

atikleśānsahāmīha nāhaṃ budhyāmyabuddhimān/
nikṛto dhananāśena śaye sarvāṅgavijvaraḥ

42

parityajāmi kāmatvāṃ hitvā sarvamanogatīḥ/
na tvaṃ mayā punaḥ kāmanasyoteneva raṃsyase

43

kṣamiṣye'kṣamamāṇānāṃ na hiṃsiṣye ca hiṃsitaḥ/
dveṣya muktaḥ priyaṃ vakṣyāmyanādṛtya tadapriyam

44

tṛptaḥ svasthendriyo nityaṃ yathā labdhena vartayan/
na sakāmaṃ kariṣyāmi tvāmahaṃ śatrumātmanaḥ

45

nirvedaṃ nirvṛtiṃ tṛptiṃ śāntiṃ satyaṃ damaṃ kṣamām/
sarvabhūtadayāṃ caiva viddhi māṃ śaraṇāgatam

46

tasmātkāmaśca lobhaśca tṛṣṇā kārpaṇyameva ca/
tyajantu māṃ pratiṣṭhantaṃ sattvastho hyasmi sāmpratam

47

prahāya kāmaṃ lobhaṃ ca krodhaṃ pāruṣyameva ca/
nādya lobhavaśaṃ prāpto duḥkhaṃ prāpsyāmyanātmavān

48

yadyattyajati kāmānāṃ tatsukhasyābhipūryate/
kāmasya vaśago nityaṃ duḥkhameva prapadyate

49

kāmānvyudasya dhunute yatkiṃ citpuruṣo rajaḥ/
kāmakrodhodbhavaṃ duḥkhamahrīraratireva ca

50

eṣa brahma praviṣṭo'haṃ grīsme śītamiva hradam/
śāmyāmi parinirvāmi sukhamāse ca kevalam

51

yacca kāmasukhaṃ loke yacca divyaṃ mahatsukham/
tṛṣṇā kṣayasukhasyaite nārhataḥ sodaśīṃ kalām

52

ātmanā saptamaṃ kāmaṃ hatvā śatrumivottamam/
prāpyāvadhyaṃ brahma puraṃ rājeva syāmahaṃ sukhī

53

etāṃ buddhiṃ samāsthāya maṅkirnirvedamāgataḥ/
sarvānkāmānparityajya prāpya brahma mahatsukham

54

damya nāśa kṛte maṅkiramaratvaṃ kilāgamat/
achinatkāmamūlaṃ sa tena prāpa mahatsukham

Original text: maṅkigītā · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc