Language

ENहिગુ
Scripture Library

mahānārāyaṇopaniṣat · Chapter 1

1

mahānārāyaṇopaniṣat
// hariḥ ॐ // śaṃ no mitraḥ śaṃ varuṇaḥ / śaṃ no bhavatyaryamā / śaṃ na indro bṛhaspatiḥ / śaṃ no viṣṇururukramaḥ // namo brahmaṇe / namaste vāyo / tvameva pratyakṣaṃ brahmāsi / tvāmeva pratyakṣaṃ brahma vadiṣyāmi / ṛtaṃ vadiṣyāmi / satyaṃ vadiṣyāmi / tanmāmavatu / tadvaktāramavatu / avatu mām / avatu vaktāram // ॐ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ // ॐ saha nāvavatu / saha nau bhunaktu / saha vīryaṃ karavāvahai / tejasvi nāvadhītamastu / mā vidviṣāvahai / ॐ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ //
prathamo'nuvākaḥ / ambhasyapāre bhuvanasya madhye nākasya pṛṣṭhe mahato mahīyān / śukreṇa jyotīꣳṣi samanupraviṣṭaḥ prajāpatiścarati garbhe antaḥ

2

yasminnidaꣳ saṃ ca vi caiti sarvaṃ yasmin devā adhi viśve niṣeduḥ / tadeva bhūtaṃ tadu bhavyamā idaṃ tadakṣare parame vyoman

3

yenāvṛtaṃ khaṃ ca divaṃ mahī ca yenādityastapati tejasā bhrājasā ca / yamantaḥ samudre kavayo vayanti yadakṣare parame prajāḥ

4

yataḥ prasūtā jagataḥ prasūtī toyena jīvān vyacasarja bhūmyām / yadoṣadhībhiḥ puruṣān paśūꣳśca viveśa bhūtāni carācarāṇi

5

ataḥ paraṃ nānyadaṇīyasaꣳ hi parātparaṃ yanmahato mahāntam / yadekamavyaktamanantarūpaṃ viśvaṃ purāṇaṃ tamasaḥ parastāt

6

tadevartaṃ tadu satyamāhustadeva brahma paramaṃ kavīnām / iṣṭāpūrtaṃ bahudhā jātaṃ jāyamānaṃ viśvaṃ bibharti bhuvanasya nābhiḥ

7

tadevāgnistadvāyustatsūryastadu candramāḥ / tadeva śukramamṛtaṃ tadbrahma tadāpaḥ sa prajāpatiḥ

8

sarve nimeṣā jajñire vidyutaḥ puruṣādadhi / kalā muhūrtāḥ kāṣṭhāścāhorātrāśca sarvaśaḥ

9

ardhamāsā māsā ṛtavaḥ saṃvatsaraśca kalpantām / sa āpaḥ pradudhe ubhe ime antarikṣamatho suvaḥ

10

nainamūrdhvaṃ na tiryañcaṃ na madhye parijagrabhat / na tasyeśe kaścana tasya nāma mahadyaśaḥ

11

na sandṛśe tiṣṭhati rūpamasya na cakṣuṣā paśyati kaścanainam / hṛdā manīśā manasābhiklṛpto ya enaṃ viduramṛtāste bhavanti

1

paramātma- hiraṇyagarbha- sūkta adbhyaḥ sambhūto hiraṇyagarbha ityaṣṭau // adbhya sambhūtaḥ pṛthivyau rasācca viśvakarmaṇaḥ samavartatādhi / tasya tvaṣṭā vidadhadrūpameti tatpuruṣasya viśvamājānamagre / १/ vedāhametaṃ puruṣaṃ mahāntaṃ ādityavarṇaṃ tamasaḥ parastāt / tamevaṃ vidvānabhṛta iha bhavati nānyaḥpanthāvidyate'yanāya / २/ prajāpatiścarati garbhe antaḥ ajāyamāno bahuthā vijāyate / tasya dhīrāḥ parijānanti yonim marīcīnāṃ padamicchanti vedhasaḥ / ३/ yo devebhya ātapati yo devānāṃ purohitaḥ / pūrvo yo devebhyo jātaḥ namo rucāya brāhmaye / ४/ rucaṃ brāhmaṃ janayantaḥ devā agre tadabruvan / yastvaivaṃ brāhmaṇo vidyāt tasya devā asan vaśe / ५/ hrīśca te lakṣmīśca patnyau ahorātre pārśve nakṣatrāṇi rūpam / aśvinau vyāttam iṣṭaṃ maniṣāṇa amuṃ maniṣāṇa sarvaṃ maniṣāṇa / ६/ iti uttaranārāyaṇānuvākaḥ /
hiraṇyagarbhaḥ samavartatāgre bhūtasya jātaḥ patireka āsīt / sa dādhāra pṛthivīṃ dyāmutemāṃ kasmai devāya haviṣā vidhema

2

yaḥ prāṇato nimiṣato mahitvaika idrājā jagato babhūva / ya īśe asya dvipadaścatuṣpadaḥ kasmai devāya haviṣā vidhema

3

ya ātmadā balandā yasya viśva upāsate praśiṣaṃ yasya devāḥ / yasya chāyāmṛtaṃ yasya mṛtyuḥ kasmai devāya haviṣā vidhema

4

yasyeme himavanto mahitvā yasya samudraꣳ rasayā sahāhuḥ / yasyemāḥ pradiśo yasya bāhū kasmai devāya haviṣā vidhema

5

yaṃ krandasī avasā tastabhāne asyaikṣetāṃ manasā rejamāne / yatrādhi sūra uditau vyeti kasmai devāya haviṣā vidhema

6

yena dyaurugrā pṛthivī ca dṛḍhe yena suvaḥ stabhitaṃ yena nākaḥ / yo antarikṣe rajaso vimānaḥ kasmai devāya haviṣā vidhema

7

āpo ha yanmahatīrviśvamāyaṃ dakṣaṃ dadhānā janayantīragnim / tato devānāṃ niravartatāsurekaḥ kasmai devāya haviṣā vidhema

8

yaścidāpo mahinā paryapaśyaddakṣaṃ dadhānā janayantīragnim / yo deveśvadhi deva eka kasmai devāya haviṣā vidhema

12

eṣa hi devaḥ pradiśo'nu sarvāḥ pūrvo hi jātaḥ sa u garbhe antaḥ / sa vijāyamānaḥ sa janiṣyamāṇaḥ pratyaṅmukhāstiṣṭhati viśvatomukhaḥ

13

viśvataścakṣuruta viśvato mukho viśvato hasta uta viśvataspāt / saṃ bāhubhyāṃ namati saṃ patatrairdyāvāpṛthivī janayan deva ekaḥ

14

venastat paśyan viśvā bhuvanāni vidvān yatra viśvaṃ bhavatyekanīḍam / yasminnidaꣳsaṃ ca vi caikaꣳsa otaḥ protaśca vibhuḥ prajāsu

15

pra tadvoce amṛtaṃ nu vidvān gandharvo nāma nihitaṃ guhāsu / trīṇi padā nihitā guhāsu yastadveda savituḥ pitā sat

16

sa no bandhurjanitā sa vidhātā dhāmāni veda bhuvanāni viśvā / yatra devā amṛtamānaśānāstṛtīye dhāmānyabhyairayanta

17

pari dyāvāpṛthivī yanti sadyaḥ pari lokān pari diśaḥ pari suvaḥ / ṛtasya tantuṃ vitataṃ vicṛtya tadapaśyat tadabhavat prajāsu

18

parītya lokān parītya bhūtāni parītya sarvāḥ pradiśo diśaśca / prajāpatiḥ prathamajā ṛtasyātmanātmānamabhisambabhūva

19

sadasaspatimadbhutaṃ priyamindrasya kāmyam / saniṃ medhāmayāsiṣam

20

uddīpyasva jātavedo'paghnanniṛtiṃ mama / paśūꣳśca mahyamamāvaha jīvanaṃ ca diśo diśa

21

mā no hiꣳsījjātavedo gāmaśvaṃ puruṣaṃ jagat / abibhradagna āgahi śriyā mā paripātaya

22

puruṣasya vidmahe sahasrākṣasya mahādevasya dhīmahi / tanno rudraḥ pracodayāt

23

gāyatryāḥ / tatpuruṣāya vidmahe mahādevāya dhīmahi / tanno rudraḥ pracodayāt

24

tatpuruṣāya vidmahe vakratuṇḍāya dhīmahi / tanno dantiḥ pracodayāt

25

tatpuruṣāya vidmahe cakratuṇḍāya dhīmahi / tanno nandiḥ pracodayāt

26

tatpuruṣāya vidmahe mahāsenāya dhīmahi / tannaḥ ṣaṇmukhaḥ pracodayāt

27

tatpuruṣāya vidmahe suvarṇapakṣāya dhīmahi / tanno garuḍaḥ pracodayāt

28

vedātmanāya vidmahe hiraṇyagarbhāya dhīmahi / tanno brahma pracodayāt

29

nārāyaṇāya vidmahe vāsudevāya dhīmahi / tanno viṣṇuḥ pracodayāt

30

vajranakhāya vidmahe tīkṣṇadaꣳṣṭrāya dhīmahi / tanno nārasiꣳhaḥ pracodayāt

31

bhāskarāya vidmahe mahaddyutikarāya dhīmahi / tanno ādityyaḥ pracodayāt

32

vaiśvānaraya vidmahe lālīlāya dhīmahi / tanno agniḥ pracodayāt

33

kātyāyanāya vidmahe kanyākumāri dhīmahi / tanno durgiḥ pracodayāt

34

[pāṭhabhedaḥ: caturmukhāya vidmahe kamaṇḍaludharāya dhīmahi / tanno brahmā pracodayāt // ādityāya vidmahe sahasrakiraṇāya dhīmahi / tanno bhānuḥ pracodayāt // pāvakāya vidmahe saptajihvāya dhīmahi / tanno vaiśvānaraḥ pracodayāt // mahāśūlinyai vidmahe mahādurgāyai dhīmahi / tanno bhagavatī pracodayāt // subhagāyai vidmahe kamalamālinyai dhīmahi / tanno gaurī pracodayāt // navakulāya vidmahe viṣadantāya dhīmahi / tannaḥ sarpaḥ pracodayāt //] sahasraparamā devī śatamūlā śatāṅkurā / sarvaꣳharatu me pāpaṃ dūrvā duḥsvapnanāśinī

35

kāṇḍāt kāṇḍāt prarohantī paruṣaḥ paruṣaḥ pari / evā no dūrve pratanu sahasreṇa śatena ca

36

yā śatena pratanoṣi sahasreṇa virohasi / tasyāste devīṣṭake vidhema haviṣā vayam

37

aśvakrānte rathakrānte viṣṇukrānte vasundharā / śirasā dhārayiṣyāmi rakṣasva māṃ pade pade

38

bhūmirdhenurdharaṇī lokadhāriṇī / uddhṛtāsi varāheṇa kṛṣṇena śatabāhunā

39

mṛttike hana pāpaṃ yanmayā duṣkṛtaṃ kṛtam / mṛttike brahmadattāsi kāśyapenābhimantritā / mṛttike dehi me puṣṭiṃ tvayi sarvaṃ pratiṣṭhitam

40

mṛttike pratiṣṭhite sarvaṃ tanme nirṇuda mṛttike / tvayā hatena pāpena gacchāmi paramāṃ gatim

41

yata indra bhayāmahe tato no abhayaṃ kṛdhi / maghavañchagdhi tava tanna ūtaye vidviṣo vimṛdho jahi

42

svastidā viśaspatirvṛtrahā vimṛdho vaśī / vṛṣendraḥ pura etu naḥ svastidā abhayaṅkaraḥ

43

svasti na indro vṛddhaśravāḥ svasti naḥ pūṣā viśvavedāḥ / svasti nastārkṣyo ariṣṭanemiḥ svasti no bṛhaspatirdadhātu

44

āpāntamanyustṛpalaprabharmā dhuniḥ śimīvāñcharumāꣳṛjīṣī / somo viśvānyatasāvanāni nārvāgindraṃ pratimānāni debhuḥ

45

brahmajajñānaṃ prathamaṃ purastādvi sīmataḥ suruco vena āvaḥ / sa budhniyā upamā asya viṣṭhāḥ sataśca yonimasataśca vivaḥ

46

syonā pṛthivi bhavān nṛkṣarā niveśanī / yacchā naḥ śarma saprathāḥ

47

gandhadvārāṃ durādharṣāṃ nityapuṣṭāṃ karīṣiṇīm / īśvarīꣳ sarvabhūtānāṃ tāmihopahvaye śriyam

48

śrīrme bhajatu alakṣmīrme naśyatu / viṣṇumukhā vai devāśchandobhirimāॅṃllokānanapajayyamabhyajayan / mahāꣳ indro vajrabāhuḥ ṣoḍaśī śarma yacchatu

49

svasti no maghavā karotu / hantu pāpmānaṃ yo'smān dveṣṭi

50

somānaꣳ svaraṇaṃ kṛṇuhi brahmaṇaspate kakṣīvantaṃ ya auśijam / śarīraṃ yajñaśamalaṃ kusīdaṃ tasmintsīdatu yo'smān dveṣṭi

51

caraṇaṃ pavitraṃ vitataṃ purāṇaṃ yena pūtastarati duṣkṛtāni / tena pavitreṇa śuddhena pūtā ati pāpmānamarātiṃ tarema

52

sajoṣā indra sagaṇo marudbhiḥ somaṃ piba vṛtrahañchūra vidvān / jahi śatrūꣳrapa mṛdho nudasvāthābhayaṃ kṛṇuhi viśvato naḥ

53

sumitrā na āpa oṣadhayaḥ santu / durmitrāstasmai bhūyāsuryo'smān dveṣṭi yaṃ ca vayaṃ dviṣmaḥ

54

āpo hi ṣṭhā mayobhuvastā na ūrje dadhātana / mahe raṇāya cakṣase / yo vaḥ śivatamo rasastasya bhājayate'ha naḥ / uśatīriva mātaraḥ / tasmā araṃ gamāma vo yasya kṣayāya jinvatha / āpo janayathā ca naḥ

55

hiraṇyaśṛṅgaṃ varuṇaṃ prapadye tīrtha me dehi yācitaḥ / yanmayā bhuktamasādhūnāṃ pāpebhyaśca pratigrahaḥ

56

yanme manasā vācā karmaṇā vā duṣkṛtaṃ kṛtam / tanna indro varuṇo bṛhaspatiḥ savitā ca punantu punaḥ punaḥ

57

namo'gnaye'psumate nama indrāya namo varuṇāya namo vāruṇyai namo'dbhyaḥ

58

yadapāṃ krūraṃ yadamedhyaṃ yadaśāntaṃ tadapagacchatāt

59

atyāśanādatīpānād yacca ugrāt pratigrahāt / tanme varuṇo rājā pāṇinā hyavamarśatu

60

so'hamapāpo virajo nirmukto muktakilbiṣaḥ / nākasya pṛṣṭhamāruhya gacchedbrahmasalokatām

61

yaścāpsu varuṇaḥ sa punātvaghamarṣaṇaḥ

62

imaṃ me gaṅge yamune sarasvati śutudri stomaꣳ sacatā paruṣṇiyā / asiknia marudvṛdhe vitastayārjīkīye śṛṇuhyā suṣomayā

63

ṛtaṃ ca satyaṃ cābhīddhāttapaso'dhyajāyata / tato rātrirajāyata tataḥ samudro arṇavaḥ

64

samudrādarṇavādadhi saṃvatsaro ajāyata / ahorātrāṇi vidadhadviśvasya miṣato vaśī

65

sūryācandramasau dhātā yathāpūrvamakalpayat / divaṃ ca pṛthivīṃ cāntarikṣamatho suvaḥ

66

yatpṛthivyāꣳ rajaḥ svamāntarikṣe virodasī / imāꣳstadāpo varuṇaḥ punātvaghamarṣaṇaḥ // punantu vasavaḥ punātu varuṇaḥ punātvaghamarṣaṇaḥ / eṣa bhūtasya madhye bhuvanasya goptā // eṣa puṇyakṛtāṃ lokāneṣa mṛtyorhiraṇmayam / dyāvāpṛthivyorhiraṇmayaꣳ saꣳśritaꣳ suvaḥ / sa naḥ suvaḥ saꣳśiśādhi

67

ārdraṃ jvalatijyotirahamasmi / jyotirjvalati brahmāhamasmi / yo'hamasmi brahmāhamasmi / ahamasmi brahmāhamasmi / ahamevāhaṃ māṃ juhomi svāhā

68

akāryavakīrṇī steno bhrūṇahā gurutalpagaḥ / varuṇo'pāmaghamarṣaṇastasmāt pāpāt pramucyate

69

rajobhūmistva māꣳ rodayasva pravadanti dhīrāḥ

70

ākrāntsamudraḥ prathame vidharmañjanayanprajā bhuvanasya rājā / vṛṣā pavitre adhi sāno avye bṛhatsomo vāvṛdhe suvāna induḥ

1

2 dvitīyo'vānukaḥ / jātavedase sunavāma somamarātīyato nidahāti vedaḥ / sa naḥ parṣadati durgāṇi viśvā nāveva sindhuṃ duritātyagniḥ

2

durgā sūktam / tāmagnivarṇāṃ tapasā jvalantīṃ vairocanīṃ karmaphaleṣu juṣṭām / durgāṃ devīꣳ śaraṇamahaṃ prapadye sutarasi tarase namaḥ

3

agne tvaṃ pārayā navyo asmān svastibhirati durgāṇi viśvā / pūśca pṛthvī bahulā na urvī bhavā tokāya tanayāya śaṃyoḥ

4

viśvāni no durgahā jātavedaḥ sindhuṃ na vāvā duritātiparṣi / agne atrivanmanasā gṛṇāno'smākaṃ bodhyavitā tanūnām

5

pṛtanājitaꣳ sahamānamugnamagniꣳ huvema paramātsadhastāt / sa naḥ parṣadati durgāṇi viśvā kṣāmaddevo ati duritātyagniḥ

6

pratnoṣi kamīḍyo adhvareṣu sanācca hotā navyaśca satsi / svāṃ cāgne tanuvaṃ piprayasvāsmabhyaṃ ca saubhagamāyajasva

7

gobhirjuṣṭamayujo niṣiktaṃ tavendra viṣṇoranusañcarema / nākasya pṛṣṭhamabhi saṃvasāno vaiṣṇavīṃ loka iha mādayantām

1

3 tṛtīyo'nuvākaḥ / bhūrannamagnaye pṛthivyai svāhā bhuvo'nnaṃ vāyave'ntarikṣāya svāhā suvarannamādityāya dive svāhā bhūrbhuvassuvarannaṃ candramase digbhyaḥ svāhā namo devebhyaḥ svadhā pitṛbhyo bhūrbhuvaḥ suvarannamom

1

4 caturtho'nuvākaḥ / bhūragnaye pṛthivyai svāhā bhuvo vāyave'ntarikṣāya svāhā suvarādityāya dive svāhā bhurbhuvassuvaścandramase digbhyaḥ svāhā namo devebhyaḥ svadhā pitṛbhyo bhūrbhuvaḥsuvaragna om

1

5 pañcamo'nuvākaḥ / bhūragnaye ca pṛthivyai ca mahute ca svāhā bhuvo vāyave cāntarikṣāya ca mahate ca svāhā suvarādityāya ca dive ca mahate ca svāhā bhūrbhuvassuvaścandramase ca nakṣatrebhyaśca digbhyaśca mahate ca svāhā namo devebhyaḥ svadhā pitṛbhyo bhurbhuvaḥ suvarmaharom

1

6 ṣaṣṭho'nuvākaḥ / pāhi no agna enase svāhā pāhi no viśvavedase svāhā yajñaṃ pāhi vibhāvaso svāhā sarvaṃ pāhi śatakrato svāhā

1

7 saptamo'nuvākaḥ / pāhi no agna ekayā pāhyuta dvitīyayā pāhyūrja tṛtīyayā pāhi gīrbhiścatasṛbhirvaso svāhā

1

8 aṣṭamo'nuvākaḥ / yaśchandasāmṛṣabho viśvarūpaśchandobhyaścandāꣳsyāviveśa / satāꣳśikyaḥ provācopaniṣadindro jyeṣṭha indriyāya ṛṣibhyo namo devebhyaḥ svadhā pitṛbhyo bhūrbhuvassuvaśchanda om

1

9 navamo'nuvākaḥ / namo brahmaṇe dhāraṇaṃ me astvanirākaraṇaṃ dhārayitā bhūyāsaṃ karṇayoḥ śrutaṃ mā cyoḍhaṃ mamāmuṣya om

1

10 daśamo'nuvākaḥ / ṛtaṃ tapaḥ satyaṃ tapaḥ śrutaṃ tapaḥ śāntaṃ tapo damastapaḥ śamastapo dānaṃ tapo yajñaṃ tapo bhūrbhuvaḥ suvarbrahmaitadupāsvaitattapaḥ

1

11 ekādaśo'nuvākaḥ / yathā vṛkṣasya sampuṣpitasya dūrādgandho vātyevaṃ puṇyasya karmaṇo dūrādgandho vāti yathāsidhārāṃ karte'vahitamavakrāme yadyuve yuve havā vihvayiṣyāmi kartaṃ patiṣyāmītyevamamṛtādātmānaṃ jugupset

1

12 dvādaśo'nuvākaḥ / aṇoraṇīyān mahato mahīyānātmā guhāyāṃ nihito'sya jantoḥ / tamakratuṃ paśyati vītaśoko dhātuḥ prasādānmahimānamīśam

2

sapta prāṇā prabhavanti tasmāt saptārciṣaḥ samidhaḥ sapta jihvāḥ / sapta ime lokā yeṣu caranti prāṇā guhāśayānnihitāḥ sapta sapta

3

ataḥ samudrā girayaśca sarve'smātsyandante sindhavaḥ sarvarūpāḥ / ataśca viśvā oṣadhayo rasāśca yenaiṣa bhūtastiṣṭhatyantarātmā

4

brahmā devānāṃ padavīḥ kavīnāmṛṣirviprāṇāṃ mahiṣo mṛgāṇām / śyeno gṛdhrāṇāꣳsvadhitirvanānāꣳsomaḥ pavitramatyeti rebhan

5

ajāmekāṃ lohitaśuklakṛṣṇāṃ bahvīṃ prajāṃ janayantīꣳ sarūpām / ajo hyeko juṣamāṇo'nuśete jahātyenāṃ bhuktabhogāmajo'nyaḥ

6

haṃsaḥ śuciṣadvasurantarikṣasaddhotā vediṣadatithirduroṇasat / nṛṣadvarasadṛtasadvyomasadabjā gojā ṛtajā adrijā ṛtaṃ bṛhat

7

yasmājjātā na parā naiva kiñcanāsa ya āviveśa bhuvanāni viśvā / prajāpatiḥ prajayā saṃvidānastrīṇi jyotīꣳṣi sacate sa ṣoḍaśī // ६ ka// vidhartāraꣳ havāmahe vasoḥ kuvidvanāti naḥ / savitāraṃ nṛcakṣasam // ६ kha// ghṛtaṃ mimikṣire ghṛtamasya yonirghṛte śrito ghṛtamuvasya dhāma / anuṣvadhamāvaha mādayasva svāhākṛtaṃ vṛṣabha vakṣi havyam

8

samudrādūrmirmadhumāꣳ udāradupāꣳśunā samamṛtatvamānaṭ / ghṛtasya nāma guhyaṃ yadasti jihvā devānāmamṛtasya nābhiḥ

9

vayaṃ nāma prabravāmā ghṛtenāsmin yajñe dhārayāmā namobhiḥ / upa brahmā śṛṇavacchasyamāna catuḥśṛṅgo'vamīdgaura etat

10

catvāri śṛṅgā trayo asya pādā dveśīrṣe sapta hastāso asya / tridhā baddho vṛṣabho roravīti maho devo martyāꣳ āviveśa

11

tridhā hitaṃ paṇibhirguhyamānaṃ gavi devāso ghṛtamanvavindan / indra ekaꣳ sūrya ekaṃ jajāna venādekaꣳ svadhayā niṣṭatakṣuḥ

12

yo devānāṃ prathamaṃ purastādviśvādhiko rudro maharṣiḥ / hiraṇyagarbhaṃ paśyata jāyamānaꣳ sa no devaḥ śubhayāsmṛtyā saṃyunaktu

13

yasmātparaṃ nāparamasti kiñcit yasmānnāṇīyo na jyāyo'sti kaścit / vṛkṣa iva stabdho divi tiṣṭhatyekastenedaṃ pūrṇaṃ puruṣeṇa sarvam

14

na karmaṇā na prajayā dhanena tyāgenaike amṛtatvamānaśuḥ / pareṇa nākaṃ nihitaṃ guhāyāṃ vibhrājate yadyatayo viśanti

15

vedāntavijñānaviniścitārthāḥ saṃnyāsayogādyatayaḥ śuddhasattvāḥ / te brahmaloke tu parāntakāle parāmṛtāḥ parimucyanti sarve

16

dahraṃ vipāpaṃ varaveśmabhūta yat puṇḍarīkaṃ puramadhyasaꣳstham / tatrāpi dahre gaganaṃ viśokaṃ tasmin yadantastadupāsitavyam

17

yo vedādau svaraḥ prokto vedānte ca pratiṣṭhitaḥ / tasya prakṛtilīnasya yaḥ paraḥ sa maheśvaraḥ

1

13 trayodaśo'nuvākaḥ / sahasraśīrṣaṃ devaṃ viśvākṣaṃ viśvaśambhuvam / viśvaṃ nārāyaṇaṃ devamakṣaraṃ paramaṃ prabhum

2

viśvataḥ paramaṃ nityaṃ viśvaṃ nārāyaṇaꣳ harim / viśvamevedaṃ puruṣastadviśvamupajīvati

3

patiṃ viśvasyātmeśvaraꣳ śāśvataꣳ śivamacyutam / nārāyaṇaṃ mahājñeyaṃ viśvātmānaṃ parāyaṇam

4

nārāyaṇaḥ paraṃ brahma tattvaṃ nārāyaṇaḥ paraḥ / nārāyaṇaḥ paro jyotirātmā nārayaṇaḥ paraḥ

5

nārāyaṇaḥ paro dhyātā dhyānaṃ nārāyaṇaḥ paraḥ / yacca kiñcijjagatyasmin dṛśyate śrūyate'pi vā / antarbahiśca tatsarvaṃ vyāpya nārāyaṇaḥ sthitaḥ

6

anantamavyayaṃ kaviꣳ samudre'ntaṃ viśvaśambhuvam / padmakośapratīkāśaꣳ hṛdayaṃ cāpyadhomukham

7

adho niṣṭyā vitastyānte nābhyāmupari tiṣṭhati / hṛdayaṃ tadvijānīyādviśvasyāyatanaṃ mahat

8

santataꣳ sirābhistu lambatyākośasannibham / tasyānte suṣiraꣳ sūkṣmaṃ tasmintsarvaṃ pratiṣṭhitam

9

tasya madhye mahānagnirviśvārcirviśvatomukhaḥ / so'grabhugvibhajantiṣṭhannāhāramajaraḥ kaviḥ

10

tiryagūrdhvamadhaḥśāyī raśmayastasya santatāḥ / santāpayati svaṃ dehamāpādatalamastakam / tasya madhye vahniśikhā aṇīyordhvā vyavasthitā

11

nīlatoyadamadhyasthā vidyullekheva bhāsvarā / nīvāraśūkvattanvī pītā bhāsvatyaṇūpama

12

tasyāḥ śikhāyā madhye paramātmā vyavasthitaḥ / sa brahmā sa śivaḥ sa hariḥ sendraḥ so'kṣaraḥ paramaḥ svarāṭ

1

14 caturdaśo'nuvākaḥ / caturdaśo'nuvākaḥ / ādityo vā eṣa etanmaṇḍalaṃ tapati tatra tā ṛcastadṛcā maṇḍalaꣳ sa ṛcāṃ loko'tha ya eṣa etasminmaṇḍale'rcirdīpyate tāni sāmāni sa sāmnāṃ loko'tha ya eṣa etasminmaṇḍale'rciṣi puruṣastāni yajūꣳṣi sa yajuṣā maṇḍalaꣳ sa yajuṣāṃ lokaḥ saiṣā trayyeva vidyā tapati ya eṣo'ntarāditye hiraṇmayaḥ puruṣaḥ

1

15 pañcadaśo'nuvākaḥ / ādityo vai teja ojo balaṃ yaśaścakṣuḥ śrotramātmā mano manyurmanurmṛtyuḥ satyo mitro vāyurākāśaḥ prāṇo lokapālaḥ kaḥ kiṃ kaṃ tatsatyamannamamṛto jīvo viśvaḥ katamaḥ svayambhu brahmaitadamṛta eṣa puruṣa eṣa bhūtānāmadhipatirbrahmaṇaḥ sāyujyaꣳ salokatāmāpnotyetāsāmeva devatānāꣳ sāyujyaꣳ sārṣṭitāꣳ samānalokatāmāpnoti ya evaṃ vedetyupaniṣat

2

ghṛṇiḥ sūrya ādityomarcayanti tapaḥ satyaṃ madhu kṣaranti tadbrahma tadāpa āpo jyotī raso'mṛtaṃ brahma bhūrbhuvaḥ suvarom

1

16 ṣoḍaśo'nuvākaḥ / nidhanapataye namaḥ / nidhanapatāntikāya namaḥ / ūrdhvāya namaḥ / ūrdhvaliṅgāya namaḥ / hiraṇyāya namaḥ / hiraṇyaliṅgāya namaḥ / suvarṇāya namaḥ / suvarṇaliṅgāya namaḥ / divyāya namaḥ / divyaliṅgāya namaḥ / bhavāya namaḥ/ bhavaliṅgāya namaḥ / śarvāya namaḥ / śarvaliṅgāya namaḥ / śivāya namaḥ / śivaliṅgāya namaḥ / jvalāya namaḥ / jvalaliṅgāya namaḥ / ātmāya namaḥ / ātmaliṅgāya namaḥ / paramāya namaḥ / paramaliṅgāya namaḥ / etatsomasya sūryasya sarvaliṅgaꣳ sthāpayati pāṇimantraṃ pavitram

1

17 saptadaśo'nuvākaḥ / sadyojātaṃ prapadyāmi sadyojātāya vai namo namaḥ / bhave bhave nātibhave bhavasva mām / bhavodbhavāya namaḥ

1

18 aṣṭadaśo'nuvākaḥ / vāmadevāya namo jyeṣṭhāya namaḥ śreṣṭhāya namo rudrāya namaḥ kālāya namaḥ kalavikaraṇāya namo balavikaraṇāya namo balāya namo balapramathāya namaḥ sarvabhūtadamanāya namo manonmanāya namaḥ

1

19 ekonaviṃśo'nuvākaḥ / aghorebhyo'tha ghorebhyo ghoraghoratarebhyaḥ / sarvataḥ śarva sarvebhyo namaste astu rudrarūpebhyaḥ

1

20 viṃśo'nuvākaḥ / tatpuruṣāya vidmahe mahādevāya dhīmahi / tanno rudraḥ pracodayāt

1

21 ekaviṃśo'nuvākaḥ / īśānaḥ sarvavidyānāmīśvaraḥ sarvabhūtānāṃ brahmādhipatirbrahmaṇo'dhipatirbrahmā śivo me astu sadāśivom

1

22 dvāviṃśo'nuvākaḥ / namo hiraṇyabāhave hiraṇyavarṇāya hiraṇyarūpāya hiraṇyapataye/ ambikāpataya umāpataye paśupataye namo namaḥ

1

23 trayoviṃśo'nuvākaḥ / ṛtaꣳ satyaṃ paraṃ brahma puruṣaṃ kṛṣṇapiṅgalam / ūrdhvaretaṃ virūpākṣaṃ viśvarūpāya vai namo namaḥ

1

24 caturviṃśo'nuvākaḥ / sarvo vai rudrastasmai rudrāya namo astu / puruṣo vai rudraḥ sanmaho namo namaḥ / viśvaṃ bhūtaṃ bhuvanaṃ citraṃ bahudhā jātaṃ jāyamānaṃ ca yat / sarvo hyeṣa rudrastasmai rudrāya namo astu

1

25 pañcaviṃśo'nuvākaḥ / kadrudrāya pracetase mīḍhuṣṭamāya tavyase / vocema śantamaꣳ hṛde / sarvohyeṣa rudrastasmai rudrāya namo astu

1

26 ṣaḍviṃśo'nuvākaḥ / yasya vaikaṅkatyagnihotrahavaṇī bhavati pratyevāsyāhutayastiṣṭhatyatho pratiṣṭhityai

1

27 saptaviṃśo'nuvākaḥ / kṛṇuṣva pāja iti pañca / kṛṇuṣva pājaḥ prasitiṃ na pṛthvīṃ yāhi rājevāmavāॅṃ ibhena / tṛṣvīmanu prasitiṃ drūṇāno'stāsi vidhya rakṣasastapiṣṭhaiḥ

2

tava bhramāsa āśuyā patantyanu spṛśa dhṛśatā śośucānaḥ / tapūṃṣyagne juhvā pataṅgānasandito vi sṛja viśvagulkāḥ

3

prati spaśo visṛja tūrṇitamo bhavā pāyurviśī asyā adabdhaḥ / yo no dūre aghaśaṃ so yo antyagne mākiṣṭe vyathirādadharṣīta

4

udagne tiṣṭha pratyā tanuṣva nyamitrāṃॅ oṣatāttigmahete / yo no arātiṃ samidhāna cakre nīcātaṃ dhakṣyatasaṃ na śuṣkam

5

ūrdhvo bhava pratiṃ vidhyādhyasmadāviṣkṛṇuṣva daivyānyagne / avasthirā tanuhi yātujūnāṃ jāmimajāmiṃ pramṛṇīhi śatrūn

1

28 aṣṭāviṃśo'nuvākaḥ / aditirdevā gandharvā manuṣyāḥ pitaro'surāsteṣāꣳ sarvabhūtānāṃ mātā medinī mahatī mahī sāvitrī gāyatrī jagatyurvī pṛthvī bahulā viśvā bhūtā katamā kāyā sā satyetyamṛteti vāsiṣṭhaḥ

1

29 ekonatriṃśo'nuvākaḥ / āpo vā idaꣳ sarvaṃ viśvā bhūtānyāpaḥ prāṇā vā āpaḥ paśava āpo'nnamāpo'mṛtamāpaḥ samrāḍāpo virāḍāpaḥ svarāḍāpaśchandāꣳsyāpo jyotīꣳṣyāpo yajūꣳṣyāpaḥ satyamāpaḥ sarvā devatā āpo bhūrbhuvaḥ suvarāpa om

1

30 triṃśo'nuvākaḥ / āpaḥ punantu pṛthivīṃ pṛthivī pūtā punātu mām / punantu brahmaṇaspatirbrahmapūtā punātu mām

2

yaducchiṣṭamabhojyaṃ yadvā duścaritaṃ mama / sarvaṃ punantu māmāpo'satāṃ ca pratigrahaꣳ svāhā

1

31 ekatriṃśo'nuvākaḥ / agniśca mā manyuśca manyupatayaśca manyukṛtebhyaḥ / pāpebhyo rakṣantām / yadahnā pāpamakārṣam / manasā vācā hastābhyām / padbhyāmudareṇa śiśnā / ahastadavalimpatu / yatkiñca duritaṃ mayi / idamahaṃ māmamṛtayonī / satye jyotiṣi juhomi svāhā

1

32 dvātriṃśo'nuvākaḥ / sūryaśca mā manyuśca manyupatayaśca manyukṛtebhyaḥ / pāpebhyo rakṣantām / yadrātriyā pāpamakārṣam / manasā vācā hastābhyām / padbhyāmudareṇa śiśnā / rātristadavalumpatu / yatkiñca duritaṃ mayi / iadamahaṃ māmamṛtayonī / sūrye jyotiṣi svāhā

1

33 trayastriṃśo'nuvākaḥ / omityekākṣaraṃ brahma / agnirdevatā brahma ityārṣam / gāyatraṃ chandaṃ paramātmaṃ sarūpam / sāyujyaṃ viniyogam

1

34 catustriṃśo'nuvākaḥ / āyātu varadā devī akṣaraṃ brahma sammitam / gāyatrī chandasāṃ mātedaṃ brahma juṣasva naḥ

2

yadahnātkurute pāpaṃ tadahnātpratimucyate / yadrātriyātkurute pāpaṃ tadrātriyātpratimucyate / sarvavarṇe mahādevi sandhyāvidye sarasvati

1

35 pañcatriṃśo'nuvākaḥ / ojo'si saho'si balamasi bhrājo'si devānāṃ dhāmanāmāsi viśvamasi viśvāyuaḥ sarvamasi sarvāyurabhibhūroṃ gāyatrīmāvāhayāmi sāvitrīmāvāhayāmi sarasvatīmāvāhayāmi chandarhīnāvāhayāmi śriyamāvāhayāmi gāyatriyā gāyatrī chando viśvāmitra ṛṣiḥ savitā devatāgnirmukhaṃ brahmā śiro viṣṇuhṛdayaꣳ rudraḥ śikhā pṛthivī yoniḥ prāṇāpānavyānodānasmānā saprāṇā śvetavarṇā sāṅkhyāyanasagotrā gāyatrī caturviṃśatyakṣarā tripadā ṣṭkukṣiḥ pañcaśīrṣopanayane viniyogaḥ

2

ॐ bhūḥ / ॐ bhuvaḥ / oꣳsuvaḥ / ॐ mahaḥ / ॐ janaḥ / ॐ tapaḥ / oꣳ satyam / ॐ tatsaviturvareṇyaṃ bhargo devasya dhīmahi / dhiyo yo naḥ pracodayāt / omāpo jyotī raso'mṛtaṃ brahma bhūrbhuvaḥ suvarom

1

36 ṣaṭtriṃśo'nuvākaḥ / uttame śikhare devi jāte bhūmyāṃ parvatamūrdhani / brāhmaṇebhyo'bhyanujñātā gaccha devi yathāsukham

2

stuto mayā varadā vedamātā pracodayantī pavane dvijātā / āyuḥ pṛthivyāṃ draviṇaṃ brahmavarcasaṃ mahyaṃ datvā prajātuṃ brahmalokam

1

37 saptatriṃśo'nuvākaḥ / ghṛṇiḥ sūrya ādityo na prabhā vātyakṣaram / madhu kṣaranti tadrasam / satyaṃ vai tadrasamāpo jyotī raso'mṛtaṃ brahma bhūrbhuvaḥ suvarom

1

trisuparṇamantraḥ १
38 aṣṭatriṃśo'nuvākaḥ / brahmametu mām / madhumetu mām / brahmameva madhumetu mām / yāste soma prajā vatso'bhi so aham / duḥṣvapnahan duruṣṣaha / yāste soma prāṇāꣳstāñjuhomi

2

trisuparṇamayācitaṃ brāhmaṇāya dadyāt / brahmahatyāṃ vā ete ghnanti / ye brāhmaṇāstrisuparṇaṃ paṭhanti / te somaṃ prāpnuvanti / ā sahasrāt paṅktiṃ punanti / ॐ

1

trisuparṇamantraḥ २
39 ekonacatvāriṃśo'nuvākaḥ / brahma medhayā / madhu medhayā / brahmameva madhumedhayā

2

adyāno deva savitaḥ prajāvatsāvīḥ saubhagam / parā duḥṣvapniyaꣳ suva

3

viśvāni deva savitarduritāni parāsuva / yadbhadraṃ tanmama āsuva

4

madhuvātā ṛtāyate madhukṣaranti sindhavaḥ / mādhvīrnaḥ santvoṣadhīḥ

5

madhu naktamutoṣasi madhumatpārthivaꣳ rajaḥ / madhudyaurastu naḥ pitā

6

madhumānno vanaspatirmadhumāꣳ astu sūryaḥ / mādhvīrgāvo bhavantu naḥ

7

ya imaṃ trisuparṇamayācitaṃ brāhmaṇāya dadyāt / bhrūṇahatyāṃ vā ete ghnanti / ye brāhmaṇāstrisuparṇaṃ paṭhanti / te somaṃ prāpnuvanti / ā sahasrātpaṅktiṃ punanti / ॐ

1

trisuparṇamantraḥ ३
40 catvāriṃśo'nuvākaḥ / brahma medhavā / madhu medhavā / brahmameva madhu medhavā

2

brahmā devānāṃ padavīḥ kavīnāmṛṣirviprāṇāṃ mahiṣo mṛgāṇām / śyeno gṛddhāṇāꣳ svadhitirvanānāꣳ somaḥ pavitramatyeti rebhat

3

haꣳsaḥ śuciṣadvasurantarikṣasaddhotā vediṣadatithirduroṇasat / nṛṣadvarasadṛtasadvyomasadabjā gojā ṛtajā adrijā ṛtaṃ bṛhat

4

ṛce tvā ṛce tvā samitsravanti sarito na dhenāḥ / antarhṛdā manasā pūyamānāḥ / ghṛtasya dhārā abhicākaśīmi

5

hiraṇyayo vetaso madhya āsām / tasmintsuparṇo madhukṛt kulāyī bhajannāste madhu devatābhyaḥ / tasyāsate harayaḥ sapta tīre svadhāṃ duhānā amṛtasya dhārām

6

ya idaṃ trisuparṇamayācitaṃ brāhmaṇāya dadyāt / vīrahatyāṃ vā ete ghnanti / ye brāhmaṇāstrisuparṇaṃ paṭhanti / te somaṃ prāpnuvanti / āsahasrāt paṅktiṃ punanti / ॐ

1

41 ekacatvāriṃśo'nuvākaḥ / medhādevī juṣamāṇā na āgādviśvācī bhadrā sumanasyamānā / tvayā juṣṭā juṣamāṇā duruktānbṛhadvadema vidathe suvīrāḥ

2

tvayā juṣṭa ṛṣirbhavati devi tvayā brahmāgataśrīruta tvayā / tvayā juṣṭaścitraṃ vindate vasu sā no juṣasva draviṇena medhe

1

42 dvicatvāriṃśo'nuvākaḥ / medhāṃ ma indro dadātu medhāṃ devī sarasvatī / medhāṃ me aśvināvubhāvādhattāṃ puṣkarasrajau

2

apsarāsu ca yā medhā gandharveṣu ca yanmanaḥ / daivī medhā sarasvatī sa māṃ medhā surabhirjuṣatāꣳ svāhā

1

43 tricatvāriṃśo'nuvākaḥ / ā māṃ medhā surabhirviśvarūpā hiraṇyavarṇā jagatī jagamyā / ūrjasvatī payasā pinvamānā sā māṃ medhā supratīkā juṣatām

1

44 catuścatvāriṃśo'nuvākaḥ / mayi medhāṃ mayi prajāṃ mayyagnistejo dadhātu / mayi medhāṃ mayi prajāṃ mayīndra indriyaṃ dadhātu / mayi medhāṃ mayi prajāṃ mayi sūryo bhrājo dadhātu

1

45 pañcacatvāriṃśo'nuvākaḥ / apaitu mṛtyuramṛtaṃ na āganvaivasvato no abhayaṃ kṛṇotu / parṇaṃ vanaspaterivābhi naḥ śīyatāꣳrayiḥ sacatāṃ naḥ śacīpatiḥ

1

46 ṣaṭcatvāriṃśo'nuvākaḥ / paraṃ mṛtyo anuparehi panthāṃ yaste sva itaro devayānāt / cakṣuṣmate śṛṇvate te bravīmi mā naḥ prajāꣳ rīriṣo mota vīrān

1

47 saptacatvāriṃśo'nuvākaḥ / vātaṃ prāṇaṃ manasānvārabhāmahe prajāpatiṃ yo bhuvanasya gopāḥ / sa no mṛtyostrāyatāṃ pātvaꣳhaso jyogjīvā jarāma śīmahi

1

48 aṣṭacatvāriṃśo'nuvākaḥ / amutrabhūyādadha yadyamasya bṛhaspate abhiśasteramuñcaḥ / pratyauhatāmaśvinā mṛtyumasmaddevānāmagne bhiṣajā śacībhiḥ

1

49 ekonapañcāśo'nuvākaḥ / hariꣳ harantamanuyanti devā viśvasyeśānaṃ vṛṣabhaṃ matīnām / brahmasarūpamanu medamāgādayanaṃ mā vivadhīrvikramasva

1

50 pañcāśo'nuvākaḥ / śalkairagnimindhāna ubhau lokau sanemaham / ubhayorlokayorṛdhvāti mṛtyuṃ tarāmyaham

1

51 ekapañcāśo'nuvākaḥ / mā chido mṛtyo mā vadhīrmā me balaṃ vivṛho mā pramoṣīḥ / prajāṃ mā me rīriṣa āyurugra nṛcakṣasaṃ tvā haviṣā vidhema

1

52 dvipañcāśo'nuvākaḥ / mā no mahāntamuta mā no arbhakaṃ mā na ukṣantamuta mā na ukṣitam / mā no vadhīḥ pitaraṃ mota mātaraṃ priyā mā nastanuvo rudra rīriṣaḥ

1

53 tripañcāśo'nuvākaḥ / mā nastoke tanaye mā na āyuṣi mā no goṣu mā no aśveṣu rīriṣaḥ / vīrānmā no rudra bhāmito vadhīrhaviṣmanto namasā vidhema te

1

54 catuṣpañcāśo'nuvākaḥ / prajāpate na tvadetānyanyo viśvā jātāni pari tā babhūva / yatkāmaste juhumastanno astu vayaꣳ syāma patayo rayīṇām

1

55 pañcapañcāśo'nuvākaḥ / svastidā viśaspatirvṛtrahā vimṛdho vaśī / vṛṣendraḥ pura etu naḥ svastidā abhayaṅkaraḥ

1

56 ṣaṭpañcāśo'nuvākaḥ / tryambakaṃ yajāmahe sugandhiṃ puṣṭivardhanam / urvārukamiva bandhanānmṛtyormukṣīya māmṛtāt

1

57 saptapañcāśo'nuvākaḥ / ye te sahasramayu pāśā mṛtyo martyāya hantave / tān yajñasya māyayā sarvānavayajāmahe

1

58 aṣṭapañcāśo'nuvākaḥ / mṛtyave svāhā mṛtyave svāhā

1

59 ekonaṣaṣṭitamo'nuvākaḥ / devakṛtasyainaso'vayajanamasi svāhā / manuṣyakṛtasyainaso'vayajanamasi svāhā / pitṛkṛtasyaiso'vayajanamasi svāhā / ātmakṛtasyainaso/vayājanamasi svāhā / anyakṛtasyainaso'vayajanamasi svāhā / asmatkṛtasyainaso'vayajanamasi svāhā / yaddivā ca naktaṃ cainaścakṛma tasyāvayajanamasi svāhā / yatsvapantaśca jāgrataścainaścakṛma tasyāvayajanamasi svāhā / yatsuṣuptaśca jāgrataścainaścakṛma tasyāvayajanamasi svāhā / yadvidvāꣳsaścāvidvāꣳsaścainaścakṛma tasyāvayajanamasi svāhā / enasa enaso'vayajanamasi svāhā

1

60 ṣaṣṭitamo'nuvākaḥ / yadvo devāścakṛma jihvayāṃ guru manaso vā prayutī devaheḍanam / arāvā yo no abhi ducchunāyate tasmin tadeno vasavo nidhetana svāhā

1

61 ekaṣaṣṭitamo'nuvākaḥ / kāmo'kārṣīnnamo namaḥ / kāmo'kārśītkāmaḥ karoti nāhaṃ karomi kāmaḥ kartā nāhaṃ kartā kāmaḥ kārayitā nāhaṃ kārayitā eṣa te kāma kāmāya svāhā

1

62 dviṣaṣṭitamo'nuvākaḥ / manyurakārṣīnnamo namaḥ / manyurakārṣīnmanyuḥ karoti nāhaṃ karomi manyuḥ kartā nāhaṃ kartā manyuḥ kārayitā nāhaṃ kārayitā eṣa te manyo manyave svāhā

1

63 triṣaṣṭitamo'nuvākaḥ / tilāñjuhomi sarasān sapiṣṭān gandhāra mama citte ramantu svāhā

2

gāvo hiraṇyaṃ dhanamannapānaꣳ sarveṣāꣳ śriyai svāhā

3

śriyaṃ ca lakṣmīṃ ca puṣṭiṃ ca kīrtiṃ cānṛṇyatām / brāhmaṇyaṃ bahuputratām / śraddhāmedhe prajāḥ sandadātu svāhā

1

64 catuḥṣaṣṭitamo'nuvākaḥ / tilāḥ kṛṣṇāstilāḥ śvetāstilāḥ saumyā vaśānugāḥ / tilāḥ punantu me pāpaṃ yatkiñcid duritaṃ mayi svāhā

2

corasyānnaṃ navaśrāddhaṃ brahmahā gurutalpagaḥ / gosteyaꣳ surāpānaṃ bhrūṇahatyā tilā śāntiꣳ śamayantu svāhā

3

śrīśca lakṣmīśca puṣṭīśca kīrtiṃ cānṛṇyatām / brahmaṇyaṃ bahuputratām / śraddhāmedhe prajñā tu jātavedaḥ sandadātu svāhā

1

65 pañcaṣaṣṭitamo'nuvākaḥ / prāṇāpānavyānodānasamānā me śudhyantāṃ jyotirahaṃ virajā vipāpmā bhūyāsaꣳ svāhā

2

vāṅmanaścakṣuḥśrotrajihvāghrāṇaretobuddhyākūtiḥsaṅkalpā me śudhyantāṃ jyotirahaṃ virajā vipāpmā bhūyāsaꣳ svāhā

3

tvakcarmamāṃsarudhiramedomajjāsnāyavo'sthīni me śudhyantāṃ jyotirahaṃ virajā vipāpmā bhuyāsaꣳ svāhā

4

śiraḥpāṇipādapārśvapṛṣṭhorūdharajaṅghāśiśnopasthapāyav o me śudhyantāṃ jyotirahaṃ virajā vipāpmā bhūyāsaꣳ svāhā

5

uttiṣṭha puruṣa harita piṅgala lohitākṣi dehi dehi dadāpayitā me śudhyantāṃ jyotirahaṃ virajā vipāpmā bhūyāsaꣳ svāhā

1

66 ṣaṭṣaṣṭitamo'nuvākaḥ / pṛthivyaptejovāyurākāśā me śudhyantāṃ jyotirahaṃ virajā vipāpmā bhūyāsaꣳ svāhā

2

śabdasparśarūparasagandhā me śudhyantāṃ jyotirahaṃ virajā vipāpmā bhūyāsaꣳ svāhā

3

manovākkāyakarmāṇi me śudhyantāṃ jyotirahaṃ virajā vipāpmā bhūyāsaꣳ svāhā

4

avyaktabhāvairahaṅkārair- jyotirahaṃ virajā vipāpmā bhūyāsaꣳ svāhā

5

ātmā me śudhyantāṃ jyotirahaṃ virajā vipāpmā bhuyāsaꣳ svāhā

6

antarātmā me śudhyantāṃ jyotirahaṃ virajā vipāpmā bhūyāsaꣳ svāhā

7

paramātmā me śudhyantāṃ jyotirahaṃ virajā vipāpmā bhūyāsaꣳ svāhā

8

kṣudhe svāhā / kṣutpipāsāya svāhā / viviṭyai svāhā / ṛgvidhānāya svāhā / kaṣotkāya svāhā / ॐ svāhā

9

kṣutpipāsāmalaṃ jyeṣṭhāmalalakṣmīrnāśayāmyaham / abhūtimasamṛddhiṃ ca sarvānnirṇuda me pāpmānaꣳ svāhā

10

annamayaprāṇamayamanomayavijñānamayamānandamayamātmā me śudhyantāṃ jyotirahaṃ virajā vipāpmā bhūyāsaꣳ svāhā

1

67 saptaṣaṣṭitamo'nuvākaḥ / agnaye svāhā / viśvebhyo devebhyaḥ svāhā / dhruvāya bhūmāya svāhā / dhruvakṣitaye svāhā / acyutakṣitaye svāhā / agnaye sviṣṭakṛte svāhā // dharmāya svāhā / adharmāya svāhā / adbhyaḥ svāhā / oṣadhivanaspatibhyaḥ svāhā / rakṣodevajanebhyaḥ svāhā / gṛhyābhyaḥ svāhā / avasānebhyaḥ svāhā / avasānapatibhyaḥ svāhā / sarvabhūtebhyaḥ svāhā / kāmāya svāhā / antarikṣāya svāhā / yadejati jagati yacca ceṣṭati nāmno bhāgo'yaṃ nāmne svāhā / pṛthivyai svāhā / antarikṣāya svāhā / dive svāhā / sūryāya svāhā / candramase svāhā / nakṣatrebhyaḥ svāhā / indrāya svāhā / bṛhaspataye svāhā / prajāpataye svāhā / brahmaṇe svāhā / svadhā pitṛbhyaḥ svāhā / namo rudrāya paśupataye svāhā / devebhyaḥ svāhā / pitṛbhyaḥ svadhāstu / bhūtebhyo namaḥ / manuṣyebhyo hantā / prajāpataye svāhā / parameṣṭhine svāhā

2

yathā kūpaḥ śatadhāraḥ sahasradhāro akṣitaḥ / evā me astu dhānyaꣳ sahasradhāramakṣitam // dhanadhānyai svāhā

3

ye bhūtāḥ pracaranti divānaktaṃ balimicchanto vitudasya preṣyāḥ / tebhyo baliṃ puṣṭikāmo harāmi mayi puṣṭiṃ puṣṭipatirdadhātu svāhā

1

68 aṣṭaṣaṣṭitamo'nuvākaḥ / ॐ tadbrahma / ॐ tadvāyuaḥ / ॐ tadātmā / ॐ tatsatyam / ॐ tatsarvam / ॐ tatpurornamaḥ

2

ॐ antaśvarati bhūteṣu guhāyāṃ viśvamūrtiṣu / tvaṃ yajñastvaṃ vaṣaṭkārastvamindrastvaꣳ rudrastvaṃ viṣṇustvaṃ brahma tvaṃ prajāpatiḥ / tvaṃ tadāpa āpo jyotī raso'mṛtaṃ brahma bhūrbhuvaḥ suvarom

1

69 ekonasaptatitamo'nuvākaḥ / śraddhāyāṃ prāṇe niviṣṭo'mṛtaṃ juhomi / śraddhāyāmapāne niviṣṭo'mṛtaṃ juhomi / śraddhāyāṃ vyāne niviṣṭo'mṛtaṃ juhomi / śraddhāyāmudāne niviṣṭo'mṛtaṃ juhomi / śraddhāyāꣳ samāne niviṣṭo'mṛtaṃ juhomi / brahmaṇi ma ātmāmṛtatvāya

2

amṛtopastaraṇamasi

3

śraddhāyāṃ prāṇe niviṣṭo'mṛtaṃ juhomi / śivo mā viśāpradāhāya / prāṇāya svāhā // śraddhāyāmapāne niviṣṭo'mṛtaṃ juhomi / śivo mā viśāpradāhāya / apānāya svāhā // śraddhāyāṃ vyāne niviṣṭo'mṛtaṃ juhomi / śivo mā viśāpradāhāya / vyānāya svāhā // śraddhāyāmudāne niviṣṭo'mṛtaṃ juhomi / śivo mā viśāpradāhāya / udānāya svāhā // śraddhāyāꣳ samāne niviṣṭo'mṛtaṃ juhomi / śivo mā viśāpradāhāya / samānāya svāhā // brahmaṇi ma ātmāmṛtatvāya

4

amṛtāpidhānamasi

70

70 saptatitamo'nuvākaḥ / śraddhāyāṃ prāṇe niviṣyāmṛtam̐ hutam / prāṇamannenāpyāyasva / śraddhāyāmapāne niviśyāmṛtam̐ hutam / apānamannenāpyāyasva / śraddhāyāṃ vyāne niviśyāmṛtam̐ hutam / vyānamannenāpyāyasva/ śraddhāyāmudāne niviśyāmṛtam̐ hutam / udānamannenāpyāyasva / śraddhāyām̐ samāne niviśyāmṛtam̐ hutam / samānamannenāpyāyasva

1

71 ekasaptatitamo'nuvākaḥ / aṅguṣṭhamātraḥ puruṣo'ṅguṣṭhaṃ ca samāśritaḥ / īśaḥ sarvasya jagataḥ prabhuḥ prīṇātu viśvabhuk

1

72 dvisaptatitamo'nuvākaḥ / vāṅ ma āsan / nasoḥ prāṇaḥ / akṣyoścakṣuḥ / karṇayoḥ śrotram / bāhuvorbalam / uruvorojaḥ / ariṣṭā viśvānyaṅgāni tanūḥ / tanuvā me saha namaste astu mā mā hiꣳsīḥ

1

73 trisaptatitamo'nuvākaḥ / vayaḥ suparṇā upasedurindraṃ priyamedhā ṛṣayo nādhamānāḥ / apa dhvāntamūrṇuhi pūrdhi cakṣurmumugdhyasmānnidhayeva baddhān

1

74 catuḥsaptatitamo'nuvākaḥ / prāṇānāṃ granthirasi rudro mā viśāntakaḥ / tenānnenāpyāyasva

1

75 pañcasaptatitamo'nuvākaḥ / namo rudrāya viṣṇave mṛtyurme pāhi

1

76 ṣaṭsaptatitamo'nuvākaḥ / tvamagne dyubhistvamāśuśukṣaṇistvamadbhyastvamaśmanaspari / tvaṃ vanebhyastvamoṣadhībhyastvaṃ nṛṇāṃ nṛpate jāyase śuciḥ

1

77 saptasaptatitamo'nuvākaḥ / śivena me santiṣṭhasva syonena me santiṣṭhasva brahmavarcasena me santiṣṭhasva yajñasyarddhimanusantiṣṭhasvopa te yajña nama upa te nama upa te namaḥ

1

78 aṣṭasaptatitamo'nuvākaḥ / satyaṃ paraṃ paraꣳ satyaꣳ satyena na suvargāllohāccyavante kadācana satāꣳ hi satyaṃ tasmātsatye ramante

2

tapa iti tapo nānaśanātparaṃ yaddhi paraṃ tapastad durdharṣaṃ tad durādhaṣa tasmāttapasi ramante

3

dama iti niyataṃ brahmacāriṇastasmāddame ramante

4

śama ityaraṇye munastamācchame ramante

5

dānamiti sarvāṇi bhūtāni praśaꣳsanti dānānnātiduṣkaraṃ tasmāddāne ramante

6

dharma iti dharmeṇa sarvamidaṃ parigṛhītaṃ dharmānnātiduścaraṃ tasmāddharme ramante

7

prajana iti bhūyāꣳsastasmāt bhūyiṣṭhāḥ prajāyante tasmāt bhūyiṣṭhāḥ prajanane ramante

8

agnaya ityāha tasmādagnaya ādhātavyāḥ

9

agnihotramityāha tasmādagnihotre ramante

10

yajña iti yajñena hi devā divaṃ gatāstasmādyajñe ramante

11

mānasamiti vidvāꣳsastasmādvidvāꣳsa eva mānase ramante

12

nyāsa iti brahmā brahmā hi paraḥ paro hi brahmā tāni vā etānyavarāṇi tapāꣳsi nyāsa evātyarecayat ya evaṃ vedetyupaniṣat

1

79 ekonāśītitamo'nuvākaḥ / prājāpatyo hāruṇiḥ suparṇeyaḥ prajāpatiṃ pitaramupasasāra kiṃ bhagavantaḥ paramaṃ vadantīti tasmai provāca

2

satyena vāyurāvāti satyenādityo rocate divi satyaṃ vācaḥ pratiṣṭhā satye sarvaṃ pratiṣṭhitaṃ tasmātsatyaṃ paramaṃ vadanti

3

tapasā devā devatāmagra āyan tapasārṣayaḥ suvaranvavindan tapasā sapatnānpraṇudāmārātīstapasi sarvaṃ pratiṣṭhitaṃ tasmāttapaḥ paramaṃ vadanti

4

damena dāntāḥ kilbiṣamavadhūnvanti damena brahmacāriṇaḥ suvaragacchan damo bhūtānāṃ durādharṣaṃ dame sarvaṃ pratiṣṭhitaṃ tasmāddamaḥ paramaṃ vadanti

5

śamena śāntāḥ śivamācaranti śamena nākaṃ munayo'nvavindan śamo bhūtānāṃ durādharṣaṃ śame sarvaṃ pratiṣṭhitaṃ tasmācchamaḥ paramaṃ vadanti

6

dānaṃ yajñānāṃ varūthaṃ dakṣiṇā loke dātāraꣳ sarvabhūtānyupajīvanti dānenārātīrapānudanta dānena dviṣanto mitrā bhavanti dāne sarvaṃ pratiṣṭhitaṃ tasmāddānaṃ paramaṃ vadanti

7

dharmo viśvasya jagataḥ pratiṣṭhā loke dharmiṣṭha prajā upasarpanti dharmeṇa pāpamapanudati dharme sarvaṃ pratiṣṭhitaṃ tasmāddharmaṃ paramaṃ vadanti

8

prajananaṃ vai pratiṣṭhā loke sādhu prajāyāstantuṃ tanvānaḥ pitṛṇāmanuṇo bhavati tadeva tasyānṛṇaṃ tasmāt prajananaṃ paramaṃ vadanti

9

agnayo vai trayī vidyā devayānaḥ panthā gārhapatya ṛk pṛthivī rathantaramanvāhāryapacanaḥ yajurantarikṣaṃ vāmadevyamāhavanīyaḥ sāma suvargo loko bṛhattasmādagnīn paramaṃ vadanti

10

agnihotraꣳ sāyaṃ prātargṛhāṇāṃ niṣkṛtiḥ sviṣṭaꣳ suhutaṃ yajñakratūnāṃ prāyaṇaꣳ suvargasya lokasya jyotistasmādagnihotraṃ paramaṃ vadanti

11

yajña iti yajño hi devānāṃ yajñena hi devā divaṃ gatā yajñenāsurānapānudanta yajñena dviṣanto mitrā bhavanti yajñe sarvaṃ pratiṣṭhitaṃ tasmādyajñaṃ paramaṃ vadanti

12

mānasaṃ vai prājāpatyaṃ pavitraṃ mānasena manasā sādhu paśyati ṛṣayaḥ prajā asṛjanta mānase sarvaṃ pratiṣṭhitaṃ tasmānmānasaṃ paramaṃ vadanti

13

nyāsa ityāhurmanīṣiṇo brahmāṇaṃ brahmā viśvaḥ katamaḥ svayambhūḥ prajāpatiḥ saṃvatsara iti

14

saṃvatsaro'sāvādityo ya eṣa āditye puruṣaḥ sa parameṣṭhī brahmātmā

15

yābhirādityastapati raśmibhistābhiḥ parjanyo varṣati parjanyenauṣadhivanaspatayaḥ prajāyanta oṣadhivanaspatibhirannaṃ bhavatyannena prāṇāḥ prāṇairbalaṃ balena tapastapasā śraddhā śraddhayā medhā medhayā manīṣā manīṣayā mano manasā śāntiḥ śāntyā cittaṃ cittena smṛtiḥ smṛtyā smāraꣳ smāreṇa vijñānaṃ vijñānenātmānaṃ vedayati tasmādannaṃ dadansarvāṇyetāni dadātyannātprāṇā bhavanti bhūtānāṃ prāṇairmano manasaśca vijñānaṃ vijñānādānando brahma yoniḥ

16

sa vā eṣa puruṣaḥ pañcadhā pañcātmā yena sarvamidaṃ protaṃ pṛthivī cāntarikṣaṃ ca dyauśca diśaścāvāntaradiśāśca sa vai sarvamidaṃ jagatsa sabhūtaꣳ sa bhavyaṃ jijñāsaklṛpta ṛtajā rayiṣṭhāḥ śraddhā satyo pahasvāntamasopariṣṭāt / jñātvā tamevaṃ manasā hṛdā ca bhūyo na mṛtyumupayāhi vidvān / tasmānnyāsameṣāṃ tapasāmatiriktamāhuḥ

17

vasuraṇvo vibhūrasi prāṇe tvamasi sandhātā brahman tvamasi viśvasṛttejodāstvamasyagnerasi varcodāstvamasi sūryasya dyumnodāstvamasi candramasa upayāmagṛhīto'si brahmaṇe tvā mahase

18

omityātmānaṃ yuñjīta / etadvai mahopaniṣadaṃ devānāṃ guhyam / ya evaṃ veda brahmaṇo mahimānamāpnoti tasmādbrahmaṇo mahimānamityupaniṣat

1

80 aśītitamo'nuvākaḥ / tasyaivaṃ viduṣo yajñasyātmā yajamānaḥ śraddhā patnī śarīramidhmamuro vedirlomāni barhirvedaḥ śikhā hṛdayaṃ yūpaḥ kāma ājyaṃ manyuḥ paśustapo/āgnirdamaḥ śamayitā dānaṃ dakṣiṇā vāgghotā prāṇa udgātā cakṣuradhvaryurmano brahmā śrotramagnīt yāvaddhriyate sā dīkṣā yadaśnāti taddhaviryatpibati tadasya somapānaṃ yadramate tadupasado yatsañcaratyupaviśatyuttiṣṭhate ca sa pravargyo yanmukhaṃ tadāhavanīyo yā vyāhṛtirahutiryadasya vijñāna tajjuhoti yatsāyaṃ prātaratti tatsamidhaṃ yatprātarmadhyandinaꣳ sāyaṃ ca tāni savanāni ye ahorātre te darśapūrṇamāsau ye'rdhamāsāśca māsāśca te cāturmāsyāni ya ṛtavaste paśubandhā ye saṃvatsarāśca parivatsarāśca te'hargaṇāḥ sarvavedasaṃ vā etatsatraṃ yanmaraṇaṃ tadavabhṛtha etadvai jarāmaryamagnihotraꣳsatraṃ ya evaṃ vidvānudagayane pramīyate devānāmeva mahimānaṃ gatvādityasya sāyujyaṃ gacchatyatha yo dakṣiṇe pramīyate pitṛṇāmeva mahimānaṃ gatvā candramasaḥ sāyujyaṃ gacchatyetau vai sūryācandramasormahimānau brāhmaṇo vidvānabhijayati tasmād brahmaṇo mahimānamityupaniṣat

1

ॐ śaṃ no mitraḥ śaṃ varuṇaḥ / śaṃ no bhavatyaryamā / śaṃ na indro bṛhaspatiḥ / śaṃ no viṣṇururukramaḥ / namo brahmaṇe / namaste vāyo / tvameva pratyakṣaṃ brahmāsi / tvāmeva pratyakṣaṃ brahmāvādiṣam / ṛtamavādiṣam /satyamavādiṣam / tanmāmāvīt / tadvaktāramāvīt / āvīnmām / āvidvaktāram // ॐ sahanāvavatu / saha nau bhunaktu / saha vīryaṃ karavāvahai / tejasvi nāvadhītamastu / mā vidviṣāvahai // ॐ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ // iti mahānārāyaṇopaniṣatsamāptā //
// mahānārāyaṇopaniṣat //
hariḥ ॐ // śaṃ no mitraḥ śaṃ varuṇaḥ / śaṃ no bhavatyaryamā /
śaṃ na indro bṛhaspatiḥ / śaṃ no viṣṇururukramaḥ //
namo brahmaṇe / namaste vāyo / tvameva pratyakṣaṃ brahmāsi /
tvāmeva pratyakṣaṃ brahma vadiṣyāmi / ṛtaṃ vadiṣyāmi /
satyaṃ vadiṣyāmi / tanmāmavatu / tadvaktāramavatu /
avatu mām / avatu vaktāram // ॐ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ //
ॐ saha nāvavatu / saha nau bhunaktu / saha vīryaṃ karavāvahai
/ tejasvi nāvadhītamastu / mā vidviṣāvahai /
ॐ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ //
prathamo'nuvākaḥ /
aṃbhasyapāre bhuvanasya madhye nākasya pṛṣṭhe mahato
mahīyān /
śukreṇa jyotīṣi samanupraviṣṭaḥ prajāpatiścarati
garbhe antaḥ

2

yasminnida saṃ ca vi caiti sarvaṃ yasmin devā adhi
viśve niṣeduḥ /
tadeva bhūtaṃ tadu bhavyamā idaṃ tadakṣare parame vyoman

3

yenāvṛtaṃ khaṃ ca divaṃ mahī ca yenādityastapati tejasā
bhrājasā ca /
yamantaḥ samudre kavayo vayanti yadakṣare parame prajāḥ

4

yataḥ prasūtā jagataḥ prasūtī toyena jīvān vyacasarjabhūmyām /
yadoṣadhībhiḥ puruṣān paśūśca viveśa bhūtāni carācarāṇi

5

ataḥ paraṃ nānyadaṇīyasa hi parātparaṃ yanmahato
mahāntam /
yadekamavyaktamanantarūpaṃ viśvaṃ purāṇaṃ tamasaḥ parastāt

6

tadevartaṃ tadu satyamāhustadeva brahma paramaṃ kavīnām /
iṣṭāpūrtaṃ bahudhā jātaṃ jāyamānaṃ viśvaṃ bibharti
bhuvanasya nābhiḥ

7

tadevāgnistadvāyustatsūryastadu candramāḥ /
tadeva śukramamṛtaṃ tadbrahma tadāpaḥ sa prajāpatiḥ

8

sarve nimeṣā jajñire vidyutaḥ puruṣādadhi /
kalā muhūrtāḥ kāṣṭhāścāhorātrāśca sarvaśaḥ

9

ardhamāsā māsā ṛtavaḥ saṃvatsaraśca kalpantām /
sa āpaḥ pradudhe ubhe ime antarikṣamatho suvaḥ

10

nainamūrdhvaṃ na tiryañcaṃ na madhye parijagrabhat /
na tasyeśe kaścana tasya nāma mahadyaśaḥ

11

na saṃdṛśe tiṣṭhati rūpamasya na cakṣuṣā paśyati
kaścanainam /
hṛdā manīśā manasābhiklṛpto ya enaṃ viduramṛtāste
bhavanti

1

paramātma##-## hiraṇyagarbha##-## sūkta
adbhyaḥ saṃbhūto hiraṇyagarbha ityaṣṭau //
adbhya saṃbhūtaḥ pṛthivyau rasācca viśvakarmaṇaḥ
samavartatādhi /
tasya tvaṣṭā vidadhadrūpameti tatpuruṣasya
viśvamājānamagre / १/
vedāhametaṃ puruṣaṃ mahāntaṃ ādityavarṇaṃ tamasaḥ parastāt /
tamevaṃ vidvānamṛta iha bhavati nānyaḥpanthāvidyate'yanāya
/ २/
prajāpatiścarati garbhe antaḥ ajāyamāno bahuthā vijāyate /
tasya dhīrāḥ parijānanti yonim marīcīnāṃ padamicchanti
vedhasaḥ / ३/
yo devebhya ātapati yo devānāṃ purohitaḥ / pūrvo yo devebhyo
jātaḥ namo rucāya brāhmaye / ४/
rucaṃ brāhmaṃ janayantaḥ devā agre tadabruvan / yastvaivaṃ
brāhmaṇo vidyāt tasya devā asan vaśe / ५/
hrīśca te lakṣmīśca patnyau ahorātre pārśve nakṣatrāṇi
rūpam /
aśvinau vyāttam iṣṭaṃ maniṣāṇa amuṃ maniṣāṇa sarvaṃ
maniṣāṇa / ६/ iti uttaranārāyaṇānuvākaḥ /
hiraṇyagarbhaḥ samavartatāgre bhūtasya jātaḥ patireka āsīt /
sa dādhāra pṛthivīṃ dyāmutemāṃ kasmai devāya haviṣā
vidhema

2

yaḥ prāṇato nimiṣato mahitvaika idrājā jagato babhūva /
ya īśe asya dvipadaścatuṣpadaḥ kasmai devāya haviṣā
vidhema

3

ya ātmadā balaṃdā yasya viśva upāsate praśiṣaṃ yasya
devāḥ /
yasya chāyāmṛtaṃ yasya mṛtyuḥ kasmai devāya haviṣā
vidhema

4

yasyeme himavanto mahitvā yasya samudra rasayā sahāhuḥ /
yasyemāḥ pradiśo yasya bāhū kasmai devāya haviṣā vidhema

5

yaṃ krandasī avasā tastabhāne asyaikṣetāṃ manasā rejamāne /
yatrādhi sūra uditau vyeti kasmai devāya haviṣā vidhema

6

yena dyaurugrā pṛthivī ca dṛḍhe yena suvaḥ stabhitaṃ yena
nākaḥ /
yo antarikṣe rajaso vimānaḥ kasmai devāya haviṣā vidhema

7

āpo ha yanmahatīrviśvamāyaṃ dakṣaṃ dadhānā
janayantīragnim /
tato devānāṃ niravartatāsurekaḥ kasmai devāya haviṣā
vidhema

8

yaścidāpo mahinā paryapaśyaddakṣaṃ dadhānā
janayantīragnim /
yo deveśvadhi deva eka kasmai devāya haviṣā vidhema

12

eṣa hi devaḥ pradiśo'nu sarvāḥ pūrvo hi jātaḥ sa u garbhe
antaḥ /
sa vijāyamānaḥ sa janiṣyamāṇaḥ pratyaṅmukhāstiṣṭhati
viśvatomukhaḥ

13

viśvataścakṣuruta viśvato mukho viśvato hasta uta
viśvataspāt /
saṃ bāhubhyāṃ namati saṃ patatrairdyāvāpṛthivī janayan
deva ekaḥ

14

venastat paśyan viśvā bhuvanāni vidvān yatra viśvaṃ
bhavatyekanīḍam /
yasminnidasaṃ ca vi caikasa otaḥ protaśca vibhuḥ
prajāsu

15

pra tadvoce amṛtaṃ nu vidvān gandharvo nāma nihitaṃ guhāsu /
trīṇi padā nihitā guhāsu yastadveda savituḥ pitā sat

16

sa no bandhurjanitā sa vidhātā dhāmāni veda bhuvanāni viśvā /
yatra devā amṛtamānaśānāstṛtīye dhāmānyabhyairayanta

17

pari dyāvāpṛthivī yanti sadyaḥ pari lokān pari diśaḥ pari
suvaḥ /
ṛtasya tantuṃ vitataṃ vicṛtya tadapaśyat tadabhavat
prajāsu

18

parītya lokān parītya bhūtāni parītya sarvāḥ pradiśo
diśaśca /
prajāpatiḥ prathamajā ṛtasyātmanātmānamabhisaṃbabhūva

19

sadasaspatimadbhutaṃ priyamindrasya kāmyam / saniṃ
medhāmayāsiṣam

20

uddīpyasva jātavedo'paghnanniṛtiṃ mama / paśūśca
mahyamamāvaha jīvanaṃ ca diśo diśa

21

mā no hisījjātavedo gāmaśvaṃ puruṣaṃ jagat /
abibhradagna āgahi śriyā mā paripātaya

22

puruṣasya vidmahe sahasrākṣasya mahādevasya dhīmahi / tanno
rudraḥ pracodayāt

23

gāyatryāḥ /
tatpuruṣāya vidmahe mahādevāya dhīmahi / tanno rudraḥ
pracodayāt

24

tatpuruṣāya vidmahe vakratuṇḍāya dhīmahi / tanno dantiḥ
pracodayāt

25

tatpuruṣāya vidmahe cakratuṇḍāya dhīmahi / tanno nandiḥ
pracodayāt

26

tatpuruṣāya vidmahe mahāsenāya dhīmahi / tannaḥ ṣaṇmukhaḥ
pracodayāt

27

tatpuruṣāya vidmahe suvarṇapakṣāya dhīmahi / tanno garuḍaḥ
pracodayāt

28

vedātmanāya vidmahe hiraṇyagarbhāya dhīmahi / tanno brahma
pracodayāt

29

nārāyaṇāya vidmahe vāsudevāya dhīmahi / tanno viṣṇuḥ
pracodayāt

30

vajranakhāya vidmahe tīkṣṇadaṣṭrāya dhīmahi / tanno
nārasihaḥ pracodayāt

31

bhāskarāya vidmahe mahaddyutikarāya dhīmahi / tanno ādityyaḥ
pracodayāt

32

vaiśvānaraya vidmahe lālīlāya dhīmahi / tanno agniḥ
pracodayāt

33

kātyāyanāya vidmahe kanyākumāri dhīmahi / tanno durgiḥ
pracodayāt

34

[##pāṭhabhedaḥḥ
caturmukhāya vidmahe kamaṇḍaludharāya dhīmahi / tanno brahmā
pracodayāt //
ādityāya vidmahe sahasrakiraṇāya dhīmahi / tanno bhānuḥ
pracodayāt //
pāvakāya vidmahe saptajihvāya dhīmahi / tanno vaiśvānaraḥ
pracodayāt //
mahāśūlinyai vidmahe mahādurgāyai dhīmahi / tanno bhagavatī
pracodayāt //
subhagāyai vidmahe kamalamālinyai dhīmahi / tanno gaurī
pracodayāt //
navakulāya vidmahe viṣadantāya dhīmahi / tannaḥ sarpaḥ
pracodayāt //##]##
sahasraparamā devī śatamūlā śatāṅkurā / sarvaharatu me
pāpaṃ dūrvā duḥsvapnanāśinī

35

kāṇḍāt kāṇḍāt prarohantī paruṣaḥ paruṣaḥ pari / evā no
dūrve pratanu sahasreṇa śatena ca

36

yā śatena pratanoṣi sahasreṇa virohasi / tasyāste devīṣṭake
vidhema haviṣā vayam

37

aśvakrānte rathakrānte viṣṇukrānte vasundharā / śirasā
dhārayiṣyāmi rakṣasva māṃ pade pade

38

bhūmirdhenurdharaṇī lokadhāriṇī / uddhṛtāsi varāheṇa
kṛṣṇena śatabāhunā

39

mṛttike hana pāpaṃ yanmayā duṣkṛtaṃ kṛtam /
mṛttike brahmadattāsi kāśyapenābhimantritā /
mṛttike dehi me puṣṭiṃ tvayi sarvaṃ pratiṣṭhitam

40

mṛttike pratiṣṭhite sarvaṃ tanme nirṇuda mṛttike / tvayā
hatena pāpena gacchāmi paramāṃ gatim

41

yata indra bhayāmahe tato no abhayaṃ kṛdhi / maghavañchagdhi
tava tanna ūtaye vidviṣo vimṛdho jahi

42

svastidā viśaspatirvṛtrahā vimṛdho vaśī / vṛṣendraḥ
pura etu naḥ svastidā abhayaṅkaraḥ

43

svasti na indro vṛddhaśravāḥ svasti naḥ pūṣā viśvavedāḥ /
svasti nastārkṣyo ariṣṭanemiḥ svasti no bṛhaspatirdadhātu

44

āpāntamanyustṛpalaprabharmā dhuniḥ
śimīvāñcharumāṛjīṣī /
somo viśvānyatasāvanāni nārvāgindraṃ pratimānāni debhuḥ

45

brahmajajñānaṃ prathamaṃ purastādvi sīmataḥ suruco vena āvaḥ /
sa budhniyā upamā asya viṣṭhāḥ sataśca yonimasataśca vivaḥ

46

syonā pṛthivi bhavān nṛkṣarā niveśanī / yacchā naḥ
śarma saprathāḥ

47

gandhadvārāṃ durādharṣāṃ nityapuṣṭāṃ karīṣiṇīm /
īśvarī sarvabhūtānāṃ tāmihopahvaye śriyam

48

śrīrme bhajatu alakṣmīrme naśyatu /
viṣṇumukhā vai
devāśchandobhirimā/cṃllokānanapajayyamabhyajayan /
mahā indro vajrabāhuḥ ṣoḍaśī śarma yacchatu

49

svasti no maghavā karotu / hantu pāpmānaṃ yo'smān dveṣṭi

50

somāna svaraṇaṃ kṛṇuhi brahmaṇaspate kakṣīvantaṃ ya
auśijam /
śarīraṃ yajñaśamalaṃ kusīdaṃ tasmintsīdatu yo'smān
dveṣṭi

51

caraṇaṃ pavitraṃ vitataṃ purāṇaṃ yena pūtastarati
duṣkṛtāni /
tena pavitreṇa śuddhena pūtā ati pāpmānamarātiṃ tarema

52

sajoṣā indra sagaṇo marudbhiḥ somaṃ piba vṛtrahañchūra
vidvān /
jahi śatrūrapa mṛdho nudasvāthābhayaṃ kṛṇuhi viśvato
naḥ

53

sumitrā na āpa oṣadhayaḥ santu /
durmitrāstasmai bhūyāsuryo'smān dveṣṭi yaṃ ca vayaṃ
dviṣmaḥ

54

āpo hi ṣṭhā mayobhuvastā na ūrje dadhātana / mahe raṇāya
cakṣase / yo vaḥ śivatamo rasastasya bhājayate'ha naḥ /
uśatīriva mātaraḥ / tasmā araṃ gamāma vo yasya kṣayāya
jinvatha / āpo janayathā ca naḥ

55

hiraṇyaśṛṅgaṃ varuṇaṃ prapadye tīrtha me dehi yācitaḥ /
yanmayā bhuktamasādhūnāṃ pāpebhyaśca pratigrahaḥ

56

yanme manasā vācā karmaṇā vā duṣkṛtaṃ kṛtam /
tanna indro varuṇo bṛhaspatiḥ savitā ca punantu punaḥ punaḥ

57

namo'gnaye'psumate nama indrāya namo varuṇāya namo vāruṇyai
namo'dbhyaḥ

58

yadapāṃ krūraṃ yadamedhyaṃ yadaśāntaṃ tadapagacchatāt

59

atyāśanādatīpānād yacca ugrāt pratigrahāt /
tanme varuṇo rājā pāṇinā hyavamarśatu

60

so'hamapāpo virajo nirmukto muktakilbiṣaḥ /
nākasya pṛṣṭhamāruhya gacchedbrahmasalokatām

61

yaścāpsu varuṇaḥ sa punātvaghamarṣaṇaḥ

62

imaṃ me gaṅge yamune sarasvati śutudri stoma sacatā
paruṣṇiyā /
asiknia marudvṛdhe vitastayārjīkīye śṛṇuhyā suṣomayā

63

ṛtaṃ ca satyaṃ cābhīddhāttapaso'dhyajāyata /
tato rātrirajāyata tataḥ samudro arṇavaḥ

64

samudrādarṇavādadhi saṃvatsaro ajāyata /
ahorātrāṇi vidadhadviśvasya miṣato vaśī

65

sūryācandramasau dhātā yathāpūrvamakalpayat /
divaṃ ca pṛthivīṃ cāntarikṣamatho suvaḥ

66

yatpṛthivyā rajaḥ svamāntarikṣe virodasī /
imāstadāpo varuṇaḥ punātvaghamarṣaṇaḥ //
punantu vasavaḥ punātu varuṇaḥ punātvaghamarṣaṇaḥ /
eṣa bhūtasya madhye bhuvanasya goptā //
eṣa puṇyakṛtāṃ lokāneṣa mṛtyorhiraṇmayam /
dyāvāpṛthivyorhiraṇmaya saśrita suvaḥ /
sa naḥ suvaḥ saśiśādhi

67

ārdraṃ jvalatijyotirahamasmi / jyotirjvalati brahmāhamasmi /
yo'hamasmi brahmāhamasmi / ahamasmi brahmāhamasmi / ahamevāhaṃ
māṃ juhomi svāhā

68

akāryavakīrṇī steno bhrūṇahā gurutalpagaḥ /
varuṇo'pāmaghamarṣaṇastasmāt pāpāt pramucyate

69

rajobhūmistva mā rodayasva pravadanti dhīrāḥ

70

ākrāntsamudraḥ prathame vidharmañjanayanprajā bhuvanasya rājā /
vṛṣā pavitre adhi sāno avye bṛhatsomo vāvṛdhe suvāna
induḥ

1

2
dvitīyo'nuvākaḥ /
jātavedase sunavāma somamarātīyato nidahāti vedaḥ /
sa naḥ parṣadati durgāṇi viśvā nāveva sindhuṃ duritātyagniḥ

2

durgā sūktam /
tāmagnivarṇāṃ tapasā jvalantīṃ vairocanīṃ karmaphaleṣu
juṣṭām /
durgāṃ devī śaraṇamahaṃ prapadye sutarasi tarase namaḥ

3

agne tvaṃ pārayā navyo asmān svastibhirati durgāṇi viśvā /
pūśca pṛthvī bahulā na urvī bhavā tokāya tanayāya
śaṃyoḥ

4

viśvāni no durgahā jātavedaḥ sindhuṃ na vāvā duritātiparṣi /
agne atrivanmanasā gṛṇāno'smākaṃ bodhyavitā tanūnām

5

pṛtanājita sahamānamugnamagni huvema
paramātsadhastāt /
sa naḥ parṣadati durgāṇi viśvā kṣāmaddevo ati duritātyagniḥ

6

pratnoṣi kamīḍyo adhvareṣu sanācca hotā navyaśca satsi /
svāṃ cāgne tanuvaṃ piprayasvāsmabhyaṃ ca saubhagamāyajasva

7

gobhirjuṣṭamayujo niṣiktaṃ tavendra viṣṇoranusaṃcarema /
nākasya pṛṣṭhamabhi saṃvasāno vaiṣṇavīṃ loka iha
mādayantām

1

3
tṛtīyo'nuvākaḥ /
bhūrannamagnaye pṛthivyai svāhā bhuvo'nna/m
vāyave'ntarikṣāya svāhā suvarannamādityāya dive svāhā
bhūrbhuvassuvarannaṃ candramase digbhyaḥ svāhā namo devebhyaḥ
svadhā pitṛbhyo bhūrbhuvaḥ suvarannamom

1

4
caturtho'nuvākaḥ /
bhūragnaye pṛthivyai svāhā bhuvo vāyave'ntarikṣāya svāhā
suvarādityāya dive svāhā bhurbhuvassuvaścandramase digbhyaḥ
svāhā
namo devebhyaḥ svadhā pitṛbhyo bhūrbhuvaḥsuvaragna om

1

5
pañcamo'nuvākaḥ /
bhūragnaye ca pṛthivyai ca mahute ca svāhā bhuvo vāyave
cāntarikṣāya ca mahate ca svāhā suvarādityāya ca dive ca
mahate ca svāhā bhūrbhuvassuvaścandramase ca
nakṣatrebhyaśca
digbhyaśca mahate ca svāhā namo devebhyaḥ svadhā pitṛbhyo
bhurbhuvaḥ suvarmaharom

1

6
ṣaṣṭho'nuvākaḥ /
pāhi no agna enase svāhā pāhi no viśvavedase svāhā
yajñaṃ pāhi vibhāvaso svāhā sarvaṃ pāhi śatakrato svāhā

1

7
saptamo'nuvākaḥ /
pāhi no agna ekayā pāhyuta dvitīyayā pāhyūrja tṛtīyayā
pāhi gīrbhiścatasṛbhirvaso svāhā

1

8
aṣṭamo'nuvākaḥ /
yaśchandasāmṛṣabho
viśvarūpaśchandobhyaścandāsyāviveśa / satāśikyaḥ
provācopaniṣadindro jyeṣṭha indriyāya ṛṣibhyo namo
devebhyaḥ svadhā
pitṛbhyo bhūrbhuvassuvaśchanda om

1

9
navamo'nuvākaḥ /
namo brahmaṇe dhāraṇaṃ me astvanirākaraṇaṃ dhārayitā bhūyāsaṃ
karṇayoḥ śrutaṃ mā cyoḍhaṃ mamāmuṣya om

1

10
daśamo'nuvākaḥ /
ṛtaṃ tapaḥ satyaṃ tapaḥ śrutaṃ tapaḥ śāntaṃ tapo damastapaḥ
śamastapo dānaṃ tapo yajñaṃ tapo bhūrbhuvaḥ
suvarbrahmaitadupāsvaitattapaḥ

1

11
ekādaśo'nuvākaḥ /
yathā vṛkṣasya saṃpuṣpitasya dūrādgandho vātyevaṃ puṇyasya
karmaṇo dūrādgandho vāti yathāsidhārāṃ karte'vahitamavakrāme
yadyuve yuve havā vihvayiṣyāmi kartaṃ
patiṣyāmītyevamamṛtādātmānaṃ
jugupset

1

12
dvādaśo'nuvākaḥ /
aṇoraṇīyān mahato mahīyānātmā guhāyāṃ nihito'sya jantoḥ /
tamakratuṃ paśyati vītaśoko dhātuḥ prasādānmahimānamīśam

2

sapta prāṇā prabhavanti tasmāt saptārciṣaḥ samidhaḥ sapta
jihvāḥ /
sapta ime lokā yeṣu caranti prāṇā guhāśayānnihitāḥ sapta
sapta

3

ataḥ samudrā girayaśca sarve'smātsyandante sindhavaḥ
sarvarūpāḥ /
ataśca viśvā oṣadhayo rasāśca yenaiṣa
bhūtastiṣṭhatyantarātmā

4

brahmā devānāṃ padavīḥ kavīnāmṛṣirviprāṇāṃ mahiṣo
mṛgāṇām /
śyeno gṛdhrāṇāsvadhitirvanānāsomaḥ pavitramatyeti
rebhan

5

ajāmekāṃ lohitaśuklakṛṣṇāṃ bahvīṃ prajāṃ janayantī
sarūpām /
ajo hyeko juṣamāṇo'nuśete jahātyenāṃ bhuktabhogāmajo'nyaḥ

6

haṃsaḥ śuciṣadvasurantarikṣasaddhotā
vediṣadatithirduroṇasat /
nṛṣadvarasadṛtasadvyomasadabjā gojā ṛtajā adrijā ṛtaṃ
bṛhat

7

yasmājjātā na parā naiva kiṃcanāsa ya āviveśa bhuvanāni
viśvā /
prajāpatiḥ prajayā saṃvidānastrīṇi jyotīṣi sacate sa
ṣoḍaśī // ६ ka//
vidhartāra havāmahe vasoḥ kuvidvanāti naḥ / savitāraṃ
nṛcakṣasam // ६ kha//
ghṛtaṃ mimikṣire ghṛtamasya yonirghṛte śrito ghṛtamuvasya
dhāma /
anuṣvadhamāvaha mādayasva svāhākṛtaṃ vṛṣabha vakṣi
havyam

8

samudrādūrmirmadhumā udāradupāśunā
samamṛtatvamānaṭ /
ghṛtasya nāma guhyaṃ yadasti jihvā devānāmamṛtasya nābhiḥ

9

vayaṃ nāma prabravāmā ghṛtenāsmin yajñe dhārayāmā
namobhiḥ /
upa brahmā śṛṇavacchasyamāna catuḥśṛṅgo'vamīdgaura
etat

10

catvāri śṛṅgā trayo asya pādā dveśīrṣe sapta hastāso
asya /
tridhā baddho vṛṣabho roravīti maho devo martyā
āviveśa

11

tridhā hitaṃ paṇibhirguhyamānaṃ gavi devāso ghṛtamanvavindan /
indra eka sūrya ekaṃ jajāna venādeka svadhayā
niṣṭatakṣuḥ

12

yo devānāṃ prathamaṃ purastādviśvādhiko rudro maharṣiḥ /
hiraṇyagarbhaṃ paśyata jāyamāna sa no devaḥ
śubhayāsmṛtyā saṃyunaktu

13

yasmātparaṃ nāparamasti kiñcit yasmānnāṇīyo na jyāyo'sti
kaścit /
vṛkṣa iva stabdho divi tiṣṭhatyekastenedaṃ pūrṇaṃ puruṣeṇa
sarvam

14

na karmaṇā na prajayā dhanena tyāgenaike amṛtatvamānaśuḥ /
pareṇa nākaṃ nihitaṃ guhāyāṃ bibhrājate yadyatayo viśanti

15

vedāntavijñānaviniścitārthāḥ saṃnyāsayogādyatayaḥ
śuddhasattvāḥ /
te brahmaloke tu parāntakāle parāmṛtāḥ parimucyanti sarve

16

dahraṃ vipāpaṃ varaveśmabhūta yat puṇḍarīkaṃ
puramadhyasastham /
tatrāpi dahre gaganaṃ viśokaṃ tasmin yadantastadupāsitavyam

17

yo vedādau svaraḥ prokto vedānte ca pratiṣṭhitaḥ /
tasya prakṛtilīnasya yaḥ paraḥ sa maheśvaraḥ

1

13
trayodaśo'nuvākaḥ /
sahasraśīrṣaṃ devaṃ viśvākṣaṃ viśvaśambhuvam /
viśvaṃ nārāyaṇaṃ devamakṣaraṃ paramaṃ prabhum

2

viśvataḥ paramaṃ nityaṃ viśvaṃ nārāyaṇa harim /
viśvamevedaṃ puruṣastadviśvamupajīvati

3

patiṃ viśvasyātmeśvara śāśvata śivamacyutam /
nārāyaṇaṃ mahājñeyaṃ viśvātmānaṃ parāyaṇam

4

nārāyaṇaḥ paraṃ brahma tattvaṃ nārāyaṇaḥ paraḥ /
nārāyaṇaḥ paro jyotirātmā nārayaṇaḥ paraḥ

5

nārāyaṇaḥ paro dhyātā dhyānaṃ nārāyaṇaḥ paraḥ /
yacca kiJṇcijjagatyasmin dṛśyate śrūyate'pi vā /
antarbahiśca tatsarvaṃ vyāpya nārāyaṇaḥ sthitaḥ

6

anantamavyayaṃ kavi samudre'ntaṃ viśvaśambhuvam /
padmakośapratīkāśa hṛdayaṃ cāpyadhomukham

7

adho niṣṭyā vitastyānte nābhyāmupari tiṣṭhati /
hṛdayaṃ tadvijānīyādviśvasyāyatanaṃ mahat

8

santata sirābhistu lambatyākośasannibham /
tasyānte suṣira sūkṣmaṃ tasmintsarvaṃ pratiṣṭhitam

9

tasya madhye mahānagnirviśvārcirviśvatomukhaḥ /
so'grabhugvibhajantiṣṭhannāhāramajaraḥ kaviḥ

10

tiryagūrdhvamadhaḥśāyī raśmayastasya santatāḥ /
santāpayati svaṃ dehamāpādatalamastakam /
tasya madhye vahniśikhā aṇīyordhvā vyavasthitā

11

nīlatoyadamadhyasthā vidyullekheva bhāsvarā /
nīvāraśūkvattanvī pītā bhāsvatyaṇūpama

12

tasyāḥ śikhāyā madhye paramātmā vyavasthitaḥ /
sa brahmā sa śivaḥ sa hariḥ sendraḥ so'kṣaraḥ paramaḥ svarāṭ

1

14
caturdaśo'nuvākaḥ /
caturdaśo'nuvākaḥ /
ādityo vā eṣa etanmaṇḍalaṃ tapati tatra tā ṛcastadṛcā
maṇḍala
sa ṛcāṃ loko'tha ya eṣa etasminmaṇḍale'rcirdīpyate tāni
sāmāni sa
sāmnāṃ loko'tha ya eṣa etasminmaṇḍale'rciṣi puruṣastāni
yajūṣi sa yajuṣā maṇḍala sa yajuṣāṃ lokaḥ
saiṣā trayyeva
vidyā tapati ya eṣo'ntarāditye hiraṇmayaḥ puruṣaḥ

1

15
pañcadaśo'nuvākaḥ /
ādityo vai teja ojo balaṃ yaśaścakṣuḥ śrotramātmā mano
manyurmanurmṛtyuḥ
satyo mitro vāyurākāśaḥ prāṇo lokapālaḥ kaḥ kiṃ kaṃ
tatsatyamannamamṛto
jīvo viśvaḥ katamaḥ svayambhu brahmaitadamṛta eṣa puruṣa eṣa
bhūtānāmadhipatirbrahmaṇaḥ sāyujya
salokatāmāpnotyetāsāmeva
devatānā sāyujya sārṣṭitā
samānalokatāmāpnoti ya evaṃ
vedetyupaniṣat

2

ghṛṇiḥ sūrya ādityomarcayanti tapaḥ satyaṃ madhu kṣaranti
tadbrahma tadāpa
āpo jyotī raso'mṛtaṃ brahma bhūrbhuvaḥ suvarom

1

16
ṣoḍaśo'nuvākaḥ /
nidhanapataye namaḥ / nidhanapatāntikāya namaḥ /
ūrdhvāya namaḥ / ūrdhvaliṅgāya namaḥ /
hiraṇyāya namaḥ / hiraṇyaliṅgāya namaḥ /
suvarṇāya namaḥ / suvarṇaliṅgāya namaḥ /
divyāya namaḥ / divyaliṅgāya namaḥ /
bhavāya namaḥ/ bhavaliṅgāya namaḥ /
śarvāya namaḥ / śarvaliṅgāya namaḥ /
śivāya namaḥ / śivaliṅgāya namaḥ /
jvalāya namaḥ / jvalaliṅgāya namaḥ /
ātmāya namaḥ / ātmaliṅgāya namaḥ /
paramāya namaḥ / paramaliṅgāya namaḥ /
etatsomasya sūryasya sarvaliṅga sthāpayati pāṇimantraṃ
pavitram

1

17
saptadaśo'nuvākaḥ /
sadyojātaṃ prapadyāmi sadyojātāya vai namo namaḥ /
bhave bhave nātibhave bhavasva mām / bhavodbhavāya namaḥ

1

18
aṣṭadaśo'nuvākaḥ /
vāmadevāya namo jyeṣṭhāya namaḥ śreṣṭhāya namo rudrāya
namaḥ kālāya namaḥ kalavikaraṇāya namo balavikaraṇāya namo
balāya namo balapramathāya namaḥ sarvabhūtadamanāya namo
manonmanāya namaḥ

1

19
ekonaviṃśo'nuvākaḥ /
aghorebhyo'tha ghorebhyo ghoraghoratarebhyaḥ / sarvataḥ śarva
sarvebhyo namaste astu rudrarūpebhyaḥ

1

20
viṃśo'nuvākaḥ /
tatpuruṣāya vidmahe mahādevāya dhīmahi / tanno rudraḥ
pracodayāt

1

21
ekaviṃśo'nuvākaḥ /
īśānaḥ sarvavidyānāmīśvaraḥ sarvabhūtānāṃ
brahmādhipatirbrahmaṇo'dhipatirbrahmā śivo me astu sadāśivom

1

22
dvāviṃśo'nuvākaḥ /
namo hiraṇyabāhave hiraṇyavarṇāya hiraṇyarūpāya hiraṇyapataye/
ambikāpataya umāpataye paśupataye namo namaḥ

1

23
trayoviṃśo'nuvākaḥ /
ṛta satyaṃ paraṃ brahma puruṣaṃ kṛṣṇapiṅgalam /
ūrdhvaretaṃ virūpākṣaṃ viśvarūpāya vai namo namaḥ

1

24
caturviṃśo'nuvākaḥ /
sarvo vai rudrastasmai rudrāya namo astu / puruṣo vai rudraḥ
sanmaho namo namaḥ /
viśvaṃ bhūtaṃ bhuvanaṃ citraṃ bahudhā jātaṃ jāyamānaṃ ca
yat /
sarvo hyeṣa rudrastasmai rudrāya namo astu

1

25
pañcaviṃśo'nuvākaḥ /
kadrudrāya pracetase mīḍhuṣṭamāya tavyase / vocema
śaṃtama hṛde /
sarvohyeṣa rudrastasmai rudrāya namo astu

1

26
ṣaḍviṃśo'nuvākaḥ /
yasya vaikaṅkatyagnihotrahavaṇī bhavati
pratyevāsyāhutayastiṣṭhatyatho
pratiṣṭhityai

1

27
saptaviṃśo'nuvākaḥ /
kṛṇuṣva pāja iti pañca /
kṛṇuṣva pājaḥ prasitiṃ na pṛthvīṃ yāhi rājevāmavā/cṃ
ibhena /
tṛṣvīmanu prasitiṃ drūṇāno'stāsi vidhya
rakṣasastapiṣṭhaiḥ

2

tava bhramāsa āśuyā patantyanu spṛśa dhṛśatā
śośucānaḥ /
tapūṃṣyagne juhvā pataṅgānasandito vi sṛja viśvagulkāḥ

3

prati spaśo visṛja tūrṇitamo bhavā pāyurviśī asyā adabdhaḥ /
yo no dūre aghaśaṃ so yo antyagne mākiṣṭe
vyathirādadharṣīta

4

udagne tiṣṭha pratyā tanuṣva nyamitrāṃ/c oṣatāttigmahete /
yo no arātiṃ samidhāna cakre nīcātaṃ dhakṣyatasaṃ na
śuṣkam

5

ūrdhvo bhava pratiṃ vidhyādhyasmadāviṣkṛṇuṣva
daivyānyagne /
avasthirā tanuhi yātujūnāṃ jāmimajāmiṃ pramṛṇīhi
śatrūn

1

28
aṣṭāviṃśo'nuvākaḥ /
aditirdevā gandharvā manuṣyāḥ pitaro'surāsteṣā
sarvabhūtānāṃ mātā medinī mahatī mahī sāvitrī gāyatrī
jagatyurvī pṛthvī bahulā viśvā bhūtā katamā kāyā sā
satyetyamṛteti vāsiṣṭhaḥ

1

29
ekonatriṃśo'nuvākaḥ /
āpo vā ida sarvaṃ viśvā bhūtānyāpaḥ prāṇā vā āpaḥ
paśava āpo'nnamāpo'mṛtamāpaḥ samrāḍāpo virāḍāpaḥ
svarāḍāpaśchandāsyāpo jyotīṣyāpo
yajūṣyāpaḥ
satyamāpaḥ sarvā devatā āpo bhūrbhuvaḥ suvarāpa om

1

30
triṃśo'nuvākaḥ /
āpaḥ punantu pṛthivīṃ pṛthivī pūtā punātu mām /
punantu brahmaṇaspatirbrahmapūtā punātu mām

2

yaducchiṣṭamabhojyaṃ yadvā duścaritaṃ mama /
sarvaṃ punantu māmāpo'satāṃ ca pratigraha svāhā

1

31
ekatriṃśo'nuvākaḥ /
agniśca mā manyuśca manyupatayaśca manyukṛtebhyaḥ /
pāpebhyo rakṣantām / yadahnā pāpamakārṣam /
manasā vācā hastābhyām / padbhyāmudareṇa śiśnā /
ahastadavalimpatu / yatkiñca duritaṃ mayi / idamahaṃ
māmamṛtayonī /
satye jyotiṣi juhomi svāhā

1

32
dvātriṃśo'nuvākaḥ /
sūryaśca mā manyuśca manyupatayaśca manyukṛtebhyaḥ /
pāpebhyo rakṣantām / yadrātriyā pāpamakārṣam /
manasā vācā hastābhyām / padbhyāmudareṇa śiśnā /
rātristadavalumpatu /
yatkiñca duritaṃ mayi / iadamahaṃ māmamṛtayonī / sūrye
jyotiṣi svāhā

1

33
trayastriṃśo'nuvākaḥ /
omityekākṣaraṃ brahma / agnirdevatā brahma ityārṣam /
gāyatraṃ
chandaṃ paramātmaṃ sarūpam / sāyujyaṃ viniyogam

1

34
catustriṃśo'nuvākaḥ /
āyātu varadā devī akṣaraṃ brahma saṃmitam /
gāyatrī chandasāṃ mātedaṃ brahma juṣasva naḥ

2

yadahnātkurute pāpaṃ tadahnātpratimucyate /
yadrātriyātkurute pāpaṃ tadrātriyātpratimucyate /
sarvavarṇe mahādevi sandhyāvidye sarasvati

1

35
pañcatriṃśo'nuvākaḥ /
ojo'si saho'si balamasi bhrājo'si devānāṃ dhāmanāmāsi
viśvamasi
viśvāyuaḥ sarvamasi sarvāyurabhibhūroṃ gāyatrīmāvāhayāmi
sāvitrīmāvāhayāmi sarasvatīmāvāhayāmi
chandarhīnāvāhayāmi
śriyamāvāhayāmi gāyatriyā gāyatrī chando viśvāmitra
ṛṣiḥ
savitā devatāgnirmukhaṃ brahmā śiro viṣṇuhṛdaya rudraḥ
śikhā
pṛthivī yoniḥ prāṇāpānavyānodānasmānā saprāṇā śvetavarṇā
sāṃkhyāyanasagotrā gāyatrī caturviṃśatyakṣarā tripadā
ṣṭkukṣiḥ
pañcaśīrṣopanayane viniyogaḥ

2

ॐ bhūḥ / ॐ bhuvaḥ / osuvaḥ / ॐ mahaḥ / ॐ janaḥ / ॐ
tapaḥ /
o satyam / ॐ tatsaviturvareṇyaṃ bhargo devasya dhīmahi /
dhiyo yo naḥ pracodayāt / omāpo jyotī raso'mṛtaṃ brahma
bhūrbhuvaḥ suvarom

1

36
ṣaṭtriṃśo'nuvākaḥ /
uttame śikhare devi jāte bhūmyāṃ parvatamūrdhani /
brāhmaṇebhyo'bhyanujñātā gaccha devi yathāsukham

2

stuto mayā varadā vedamātā pracodayantī pavane dvijātā /
āyuḥ pṛthivyāṃ draviṇaṃ brahmavarcasaṃ mahyaṃ datvā
prajātuṃ brahmalokam

1

37
saptatriṃśo'nuvākaḥ /
ghṛṇiḥ sūrya ādityo na prabhā vātyakṣaram / madhu kṣaranti
tadrasam /
satyaṃ vai tadrasamāpo jyotī raso'mṛtaṃ brahma bhūrbhuvaḥ
suvarom

1

38
trisuparṇamantraḥ १
aṣṭatriṃśo'nuvākaḥ /
brahmametu mām / madhumetu mām / brahmameva madhumetu mām /
yāste soma
prajā vatso'bhi so aham / duḥṣvapnahan duruṣṣaha / yāste
soma
prāṇāstāñjuhomi

2

trisuparṇamayācitaṃ brāhmaṇāya dadyāt / brahmahatyāṃ vā
ete ghnanti /
ye brāhmaṇāstrisuparṇaṃ paṭhanti / te somaṃ prāpnuvanti / ā
sahasrāt paṅktiṃ
punanti / ॐ

1

39
trisuparṇamantraḥ २
ekonacatvāriṃśo'nuvākaḥ /
brahma medhayā / madhu medhayā / brahmameva madhumedhayā

2

adyāno deva savitaḥ prajāvatsāvīḥ saubhagam / parā
duḥṣvapniya suva

3

viśvāni deva savitarduritāni parāsuva / yadbhadraṃ tanmama
āsuva

4

madhuvātā ṛtāyate madhukṣaranti sindhavaḥ / mādhvīrnaḥ
santvoṣadhīḥ

5

madhu naktamutoṣasi madhumatpārthiva rajaḥ / madhudyaurastu
naḥ pitā

6

madhumānno vanaspatirmadhumā astu sūryaḥ / mādhvīrgāvo
bhavantu naḥ

7

ya imaṃ trisuparṇamayācitaṃ brāhmaṇāya dadyāt /
bhrūṇahatyāṃ vā ete ghnanti /
ye brāhmaṇāstrisuparṇaṃ paṭhanti / te somaṃ prāpnuvanti / ā
sahasrātpaṅktiṃ punanti / ॐ

1

40
trisuparṇamantraḥ ३
catvāriṃśo'nuvākaḥ /
brahma medhavā / madhu medhavā / brahmameva madhu medhavā

2

brahmā devānāṃ padavīḥ kavīnāmṛṣirviprāṇāṃ mahiṣo
mṛgāṇām /
śyeno gṛddhāṇā svadhitirvanānā somaḥ pavitramatyeti
rebhat

3

hasaḥ śuciṣadvasurantarikṣasaddhotā
vediṣadatithirduroṇasat /
nṛṣadvarasadṛtasadvyomasadabjā gojā ṛtajā adrijā ṛtaṃ
bṛhat

4

ṛce tvā ṛce tvā samitsravanti sarito na dhenāḥ /
antarhṛdā manasā pūyamānāḥ / ghṛtasya dhārā
abhicākaśīmi

5

hiraṇyayo vetaso madhya āsām / tasmintsuparṇo madhukṛt
kulāyī bhajannāste
madhu devatābhyaḥ / tasyāsate harayaḥ sapta tīre svadhāṃ
duhānā amṛtasya
dhārām

6

ya idaṃ trisuparṇamayācitaṃ brāhmaṇāya dadyāt /
vīrahatyāṃ vā ete ghnanti /
ye brāhmaṇāstrisuparṇaṃ paṭhanti / te somaṃ prāpnuvanti /
āsahasrāt
paṅktiṃ punanti / ॐ

1

41
ekacatvāriṃśo'nuvākaḥ /
medhādevī juṣamāṇā na āgādviśvācī bhadrā
sumanasyamānā /
tvayā juṣṭā juṣamāṇā duruktānbṛhadvadema vidathe
suvīrāḥ

2

tvayā juṣṭa ṛṣirbhavati devi tvayā brahmāgataśrīruta
tvayā /
tvayā juṣṭaścitraṃ vindate vasu sā no juṣasva draviṇena
medhe

1

42
dvicatvāriṃśo'nuvākaḥ /
medhāṃ ma indro dadātu meadhāṃ devī sarasvatī /
medhāṃ me aśvināvubhāvādhattāṃ puṣkarasrajau

2

apsarāsu ca yā medhā gandharveṣu ca yanmanaḥ /
daivī medhā sarasvatī sa māṃ medhā surabhirjuṣatā
svāhā

1

43
tricatvāriṃśo'nuvākaḥ /
ā māṃ medhā surabhirviśvarūpā hiraṇyavarṇā jagatī jagamyā /
ūrjasvatī payasā pinvamānā sā māṃ medhā supratīkā
juṣatām

1

44
catuścatvāriṃśo'nuvākaḥ /
mayi medhāṃ mayi prajāṃ mayyagnistejo dadhātu /
mayi medhāṃ mayi prajāṃ mayīndra indriyaṃ dadhātu /
mayi medhāṃ mayi prajāṃ mayi sūryo bhrājo dadhātu

1

45
pañcacatvāriṃśo'nuvākaḥ /
apaitu mṛtyuramṛtaṃ na āganvaivasvato no abhayaṃ kṛṇotu /
parṇaṃ vanaspaterivābhi naḥ śīyatārayiḥ sacatāṃ naḥ
śacīpatiḥ

1

46
ṣaṭcatvāriṃśo'nuvākaḥ /
paraṃ mṛtyo anuparehi panthāṃ yaste sva itaro devayānāt /
cakṣuṣmate śṛṇvate te bravīmi mā naḥ prajā rīriṣo
mota vīrān

1

47
saptacatvāriṃśo'nuvākaḥ /
vātaṃ prāṇaṃ manasānvārabhāmahe prajāpatiṃ yo bhuvanasya
gopāḥ /
sa no mṛtyostrāyatāṃ pātvahaso jyogjīvā jarāma śīmahi

1

48
aṣṭacatvāriṃśo'nuvākaḥ /
amutrabhūyādadha yadyamasya bṛhaspate abhiśasteramuñcaḥ /
pratyauhatāmaśvinā mṛtyumasmaddevānāmagne bhiṣajā
śacībhiḥ

1

49
ekonapañcāśo'nuvākaḥ /
hari harantamanuyanti devā viśvasyeśānaṃ vṛṣabhaṃ
matīnām /
brahmasarūpamanu medamāgādayanaṃ mā vivadhīrvikramasva

1

50
pañcāśo'nuvākaḥ /
śalkairagnimindhāna ubhau lokau sanemaham /
ubhayorlokayorṛdhvāti mṛtyuṃ tarāmyaham

1

51
ekapañcāśo'nuvākaḥ /
mā chido mṛtyo mā vadhīrmā me balaṃ vivṛho mā pramoṣīḥ /
prajāṃ mā me rīriṣa āyurugra nṛcakṣasaṃ tvā haviṣā
vidhema

1

52
dvipañcāśo'nuvākaḥ /
mā no mahāntamuta mā no arbhakaṃ mā na ukṣantamuta mā na
ukṣitam /
mā no vadhīḥ pitaraṃ mota mātaraṃ priyā mā nastanuvo rudra
rīriṣaḥ

1

53
tripañcāśo'nuvākaḥ /
mā nastoke tanaye mā na āyuṣi mā no goṣu mā no aśveṣu
rīriṣaḥ /
vīrānmā no rudra bhāmito vadhīrhaviṣmanto namasā vidhema te

1

54
catuṣpañcāśo'nuvākaḥ /
prajāpate na tvadetānyanyo viśvā jātāni pari tā babhūva /
yatkāmaste juhumastanno astu vaya syāma patayo rayīṇām

1

55
pañcapañcāśo'nuvākaḥ /
svastidā viśaspatirvṛtrahā vimṛdho vaśī /
vṛṣendraḥ pura etu naḥ svastidā abhayaṅkaraḥ

1

56
ṣaṭpañcāśo'nuvākaḥ /
tryambakaṃ yajāmahe sugandhiṃ puṣṭivardhanam /
urvārukamiva bandhanānmṛtyormukṣīya māmṛtāt

1

57
saptapañcāśo'nuvākaḥ /
ye te sahasramayu pāśā mṛtyo martyāya hantave /
tān yajñasya māyayā sarvānavayajāmahe

1

58
aṣṭapañcāśo'nuvākaḥ /
mṛtyave svāhā mṛtyave svāhā

1

59
ekonaṣaṣṭitamo'nuvākaḥ /
devakṛtasyainaso'vayajanamasi svāhā /
manuṣyakṛtasyainaso'vayajanamasi svāhā /
pitṛkṛtasyaiso'vayajanamasi svāhā /
ātmakṛtasyainaso/vayājanamasi svāhā /
anyakṛtasyainaso'vayajanamasi svāhā /
asmatkṛtasyainaso'vayajanamasi svāhā /
yaddivā ca naktaṃ cainaścakṛma tasyāvayajanamasi svāhā /
yatsvapantaśca jāgrataścainaścakṛma tasyāvayajanamasi
svāhā /
yatsuṣuptaśca jāgrataścainaścakṛma tasyāvayajanamasi
svāhā /
yadvidvāsaścāvidvāsaścainaścakṛma
tasyāvayajanamasi svāhā /
enasa enaso'vayajanamasi svāhā

1

60
ṣaṣṭitamo'nuvākaḥ /
yadvo devāścakṛma jihvayāṃ guru manaso vā prayutī
devaheḍanam /
arāvā yo no abhi ducchunāyate tasmin tadeno vasavo nidhetana
svāhā

1

61
ekaṣaṣṭitamo'nuvākaḥ /
kāmo'kārṣīnnamo namaḥ / kāmo'kārśītkāmaḥ karoti nāhaṃ
karomi kāmaḥ kartā
nāhaṃ kartā kāmaḥ kārayitā nāhaṃ kārayitā eṣa te kāma
kāmāya svāhā

1

62
dviṣaṣṭitamo'nuvākaḥ /
manyurakārṣīnnamo namaḥ / manyurakārṣīnmanyuḥ karoti nāhaṃ
karomi manyuḥ kartā nāhaṃ kartā
manyuḥ kārayitā nāhaṃ kārayitā eṣa te manyo manyave svāhā

1

63
triṣaṣṭitamo'nuvākaḥ /
tilāñjuhomi sarasān sapiṣṭān gandhāra mama citte ramantu
svāhā

2

gāvo hiraṇyaṃ dhanamannapāna sarveṣā śriyai svāhā

3

śriyaṃ ca lakṣmīṃ ca puṣṭiṃ ca kīrtiṃ cānṛṇyatām
/ brāhmaṇyaṃ bahuputratām / śraddhāmedhe prajāḥ saṃdadātu
svāhā

1

64
catuḥṣaṣṭitamo'nuvākaḥ /
tilāḥ kṛṣṇāstilāḥ śvetāstilāḥ saumyā vaśānugāḥ /
tilāḥ punantu me pāpaṃ yatkiñcid duritaṃ mayi svāhā

2

corasyānnaṃ navaśrāddhaṃ brahmahā gurutalpagaḥ /
gosteya surāpānaṃ bhrūṇahatyā tilā śānti śamayantu
svāhā

3

śrīśca lakṣmīśca puṣṭīśca kīrtiṃ cānṛṇyatām /
brahmaṇyaṃ bahuputratām / śraddhāmedhe prajñā tu jātavedaḥ
saṃdadātu svāhā

1

65
pañcaṣaṣṭitamo'nuvākaḥ /
prāṇāpānavyānodānasamānā me śudhyantāṃ
jyotirahaṃ virajā vipāpmā bhūyāsa svāhā

2

vāṅmanaścakṣuḥśrotrajihvāghrāṇaretobuddhyākūtiḥsaṅkalpā
me śudhyantāṃ
jyotirahaṃ virajā vipāpmā bhūyāsa svāhā

3

tvakcarmamāṃsarudhiramedomajjāsnāyavo'sthīni me śudhyantāṃ
jyotirahaṃ virajā vipāpmā bhuyāsa svāhā

4

śiraḥpāṇipādapārśvapṛṣṭhorūdharajaṅghāśiśnopasthapāyav
o me śudhyantāṃ
jyotirahaṃ virajā vipāpmā bhūyāsa svāhā

5

uttiṣṭha puruṣa harita piṅgala lohitākṣi dehi dehi
dadāpayitā me śudhyantāṃ
jyotirahaṃ virajā vipāpmā bhūyāsa svāhā

1

66
ṣaṭṣaṣṭitamo'nuvākaḥ /
pṛthivyaptejovāyurākāśā me śudhyantāṃ
jyotirahaṃ virajā vipāpmā bhūyāsa svāhā

2

śabdasparśarūparasagandhā me śudhyantāṃ
jyotirahaṃ virajā vipāpmā bhūyāsa svāhā

3

manovākkāyakarmāṇi me śudhyantāṃ
jyotirahaṃ virajā vipāpmā bhūyāsa svāhā

4

avyaktabhāvairahaṅkārair##-##
jyotirahaṃ virajā vipāpmā bhūyāsa svāhā

5

ātmā me śudhyantāṃ
jyotirahaṃ virajā vipāpmā bhuyāsa svāhā

6

antarātmā me śudhyantāṃ
jyotirahaṃ virajā vipāpmā bhūyāsa svāhā

7

paramātmā me śudhyantāṃ
jyotirahaṃ virajā vipāpmā bhūyāsa svāhā

8

kṣudhe svāhā / kṣutpipāsāya svāhā / viviṭyai svāhā /
ṛgvidhānāya svāhā / kaṣotkāya svāhā / ॐ svāhā

9

kṣutpipāsāmalaṃ jyeṣṭhāmalalakṣmīrnāśayāmyaham /
abhūtimasamṛddhiṃ ca sarvānnirṇuda me pāpmāna svāhā

10

annamayaprāṇamayamanomayavijñānamayamānandamayamātmā me
śudhyantāṃ
jyotirahaṃ virajā vipāpmā bhūyāsa svāhā

1

67
saptaṣaṣṭitamo'nuvākaḥ /
agnaye svāhā / viśvebhyo devebhyaḥ svāhā / dhruvāya bhūmāya
svāhā / dhruvakṣitaye svāhā /
acyutakṣitaye svāhā / agnaye sviṣṭakṛte svāhā //
dharmāya svāhā / adharmāya svāhā / adbhyaḥ svāhā /
oṣadhivanaspatibhyaḥ svāhā / rakṣodevajanebhyaḥ svāhā /
gṛhyābhyaḥ svāhā / avasānebhyaḥ svāhā / avasānapatibhyaḥ
svāhā / sarvabhūtebhyaḥ svāhā / kāmāya svāhā / antarikṣāya
svāhā / yadejati jagati yacca ceṣṭati nāmno bhāgo'yaṃ
nāmne svāhā / pṛthivyai svāhā / antarikṣāya svāhā / dive
svāhā / sūryāya svāhā / candramase svāhā / nakṣatrebhyaḥ
svāhā / indrāya svāhā / bṛhaspataye svāhā / prajāpataye
svāhā / brahmaṇe svāhā / svadhā pitṛbhyaḥ svāhā / namo
rudrāya paśupataye svāhā / devebhyaḥ svāhā / pitṛbhyaḥ
svadhāstu / bhūtebhyo namaḥ / manuṣyebhyo hantā / prajāpataye
svāhā / parameṣṭhine svāhā

2

yathā kūpaḥ śatadhāraḥ sahasradhāro akṣitaḥ /
evā me astu dhānya sahasradhāramakṣitam // dhanadhānyai
svāhā

3

ye bhūtāḥ pracaranti divānaktaṃ balimicchanto vitudasya
preṣyāḥ /
tebhyo baliṃ puṣṭikāmo harāmi mayi puṣṭiṃ puṣṭipatirdadhātu
svāhā

1

68
aṣṭaṣaṣṭitamo'nuvākaḥ /
ॐ tadbrahma / ॐ tadvāyuaḥ / ॐ tadātmā / ॐ tatsatyam /
ॐ tatsarvam / ॐ tatpurornamaḥ

2

ॐ antaśvarati bhūteṣu guhāyāṃ viśvamūrtiṣu / tvaṃ
yajñastvaṃ vaṣaṭkārastvamindrastva rudrastvaṃ viṣṇustvaṃ
brahma tvaṃ prajāpatiḥ / tvaṃ tadāpa āpo jyotī raso'mṛtaṃ
brahma bhūrbhuvaḥ suvarom

1

69
ekonasaptatitamo'nuvākaḥ /
śraddhāyāṃ prāṇe niviṣṭo'mṛtaṃ juhomi /
śraddhāyāmapāne niviṣṭo'mṛtaṃ juhomi /
śraddhāyāṃ vyāne niviṣṭo'mṛtaṃ juhomi /
śraddhāyāmudāne niviṣṭo'mṛtaṃ juhomi /
śraddhāyā samāne niviṣṭo'mṛtaṃ juhomi /
brahmaṇi ma ātmāmṛtatvāya

2

amṛtopastaraṇamasi

3

śraddhāyāṃ prāṇe niviṣṭo'mṛtaṃ juhomi / śivo mā
viśāpradāhāya / prāṇāya svāhā //
śraddhāyāmapāne niviṣṭo'mṛtaṃ juhomi / śivo mā
viśāpradāhāya / apānāya svāhā //
śraddhāyāṃ vyāne niviṣṭo'mṛtaṃ juhomi / śivo mā
viśāpradāhāya / vyānāya svāhā //
śraddhāyāmudāne niviṣṭo'mṛtaṃ juhomi / śivo mā
viśāpradāhāya / udānāya svāhā //
śraddhāyā samāne niviṣṭo'mṛtaṃ juhomi / śivo mā
viśāpradāhāya / samānāya svāhā //
brahmaṇi ma ātmāmṛtatvāya

4

amṛtāpidhānamasi

1

70
71
ekasaptatitamo'nuvākaḥ /
aṅguṣṭhamātraḥ puruṣo'ṅguṣṭhaṃ ca samāśritaḥ /
īśaḥ sarvasya jagataḥ prabhuḥ prīṇātu viśvabhuk

1

72
dvisaptatitamo'nuvākaḥ /
vāṅ ma āsan / nasoḥ prāṇaḥ / akṣyoścakṣuḥ / karṇayoḥ
śrotram / bāhuvorbalam / uruvorojaḥ / ariṣṭā
viśvānyaṅgāni tanūḥ / tanuvā me saha namaste astu mā mā
hisīḥ

1

73
trisaptatitamo'nuvākaḥ /
vayaḥ suparṇā upasedurindraṃ priyamedhā ṛṣayo nādhamānāḥ /
apa dhvāntamūrṇuhi pūrdhi cakṣurmumugdhyasmānnidhayeva
baddhān

1

74
catuḥsaptatitamo'nuvākaḥ /
prāṇānāṃ granthirasi rudro mā viśāntakaḥ /
tenānnenāpyāyasva

1

75
pañcasaptatitamo'nuvākaḥ /
namo rudrāya viṣṇave mṛtyurme pāhi

1

76
ṣaṭsaptatitamo'nuvākaḥ /
tvamagne dyubhistvamāśuśukṣaṇistvamadbhyastvamaśmanaspari /
tvaṃ vanebhyastvamoṣadhībhyastvaṃ nṛṇāṃ nṛpate jāyase
śuciḥ

1

77
saptasaptatitamo'nuvākaḥ /
śivena me saṃtiṣṭhasva syonena me saṃtiṣṭhasva
brahmavarcasena me
saṃtiṣṭhasva yajñasyarddhimanusaṃtiṣṭhasvopa te yajña nama
upa te
nama upa te namaḥ

1

78
aṣṭasaptatitamo'nuvākaḥ /
satyaṃ paraṃ para satya satyena na
suvargāllohāccyavante kadācana
satā hi satyaṃ tasmātsatye ramante

2

tapa iti tapo nānaśanātparaṃ yaddhi paraṃ tapastad
durdharṣaṃ tad
durādhaṣa tasmāttapasi ramante

3

dama iti niyataṃ brahmacāriṇastasmāddame ramante

4

śama ityaraṇye munastamācchame ramante

5

dānamiti sarvāṇi bhūtāni praśasanti dānānnātiduṣkaraṃ
tasmāddāne ramante

6

dharma iti dharmeṇa sarvamidaṃ parigṛhītaṃ
dharmānnātiduścaraṃ
tasmāddharme ramante

7

prajana iti bhūyāsastasmāt bhūyiṣṭhāḥ prajāyante tasmāt
bhūyiṣṭhāḥ prajanane ramante

8

agnaya ityāha tasmādagnaya ādhātavyāḥ

9

agnihotramityāha tasmādagnihotre ramante

10

yajña iti yajñena hi devā divaṃ gatāstasmādyajñe ramante

11

mānasamiti vidvāsastasmādvidvāsa eva mānase ramante

12

nyāsa iti brahmā brahmā hi paraḥ paro hi brahmā tāni vā
etānyavarāṇi
tapāsi nyāsa evātyarecayat ya evaṃ vedetyupaniṣat

1

2.79
ekonāśītitamo'nuvākaḥ /
prājāpatyo hāruṇiḥ suparṇeyaḥ prajāpatiṃ pitaramupasasāra kiṃ
bhagavantaḥ paramaṃ vadantīti tasmai provāca

2

satyena vāyurāvāti satyenādityo rocate divi satyaṃ vācaḥ
pratiṣṭhā satye sarvaṃ pratiṣṭhitaṃ tasmātsatyaṃ paramaṃ
vadanti

3

tapasā devā devatāmagra āyan tapasārṣayaḥ suvaranvavindan
tapasā sapatnānpraṇudāmārātīstapasi sarvaṃ pratiṣṭhitaṃ
tasmāttapaḥ paramaṃ vadanti

4

damena dāntāḥ kilbiṣamavadhūnvanti damena brahmacāriṇaḥ
suvaragacchan damo bhūtānāṃ durādharṣaṃ dame sarvaṃ
pratiṣṭhitaṃ tasmāddamaḥ paramaṃ vadanti

5

śamena śāntāḥ śivamācaranti śamena nākaṃ munayo'nvavindan
śamo bhūtānāṃ durādharṣaṃ śame sarvaṃ pratiṣṭhitaṃ
tasmācchamaḥ paramaṃ vadanti

6

dānaṃ yajñānāṃ varūthaṃ dakṣiṇā loke dātāra
sarvabhūtānyupajīvanti dānenārātīrapānudanta dānena
dviṣanto mitrā bhavanti dāne sarvaṃ pratiṣṭhitaṃ tasmāddānaṃ
paramaṃ vadanti

7

dharmo viśvasya jagataḥ pratiṣṭhā loke dharmiṣṭha prajā
upasarpanti dharmeṇa pāpamapanudati dharme sarvaṃ pratiṣṭhitaṃ
tasmāddharmaṃ paramaṃ vadanti

8

prajananaṃ vai pratiṣṭhā loke sādhu prajāyāstantuṃ tanvānaḥ
pitṛṇāmanuṇo bhavati tadeva tasyānṛṇaṃ tasmāt prajananaṃ
paramaṃ vadanti

9

agnayo vai trayī vidyā devayānaḥ panthā gārhapatya ṛk
pṛthivī rathantaramanvāhāryapacanaḥ yajurantarikṣaṃ
vāmadevyamāhavanīyaḥ sāma suvargo loko bṛhattasmādagnīn
paramaṃ vadanti

10

agnihotra sāyaṃ prātargṛhāṇāṃ niṣkṛtiḥ sviṣṭa
suhutaṃ yajñakratūnāṃ prāyaṇa suvargasya lokasya
jyotistasmādagnihotraṃ paramaṃ vadanti

11

yajña iti yajño hi devānāṃ yajñena hi devā divaṃ gatā
yajñenāsurānapānudanta yajñena dviṣanto mitrā bhavanti yajñe
sarvaṃ pratiṣṭhitaṃ tasmādyajñaṃ paramaṃ vadanti

12

mānasaṃ vai prājāpatyaṃ pavitraṃ mānasena manasā sādhu
paśyati ṛṣayaḥ prajā asṛjanta mānase sarvaṃ pratiṣṭhitaṃ
tasmānmānasaṃ paramaṃ vadanti

13

nyāsa ityāhurmanīṣiṇo brahmāṇaṃ brahmā viśvaḥ katamaḥ
svayambhūḥ prajāpatiḥ saṃvatsara iti

14

saṃvatsaro'sāvādityo ya eṣa āditye puruṣaḥ sa parameṣṭhī
brahmātmā

15

yābhirādityastapati raśmibhistābhiḥ parjanyo varṣati
parjanyenauṣadhivanaspatayaḥ prajāyanta oṣadhivanaspatibhirannaṃ
bhavatyannena prāṇāḥ prāṇairbalaṃ balena tapastapasā śraddhā
śraddhayā medhā medhayā manīṣā manīṣayā mano manasā
śāntiḥ śāntyā cittaṃ cittena smṛtiḥ smṛtyā smāra
smāreṇa vijñānaṃ vijñānenātmānaṃ vedayati tasmādannaṃ
dadansarvāṇyetāni dadātyannātprāṇā bhavanti bhūtānāṃ
prāṇairmano manasaśca vijñānaṃ vijñānādānando brahma yoniḥ

16

sa vā eṣa puruṣaḥ pañcadhā pañcātmā yena sarvamidaṃ
protaṃ pṛthivī cāntarikṣaṃ ca dyauśca
diśaścāvāntaradiśāśca sa vai sarvamidaṃ jagatsa
sabhūta sa bhavyaṃ jijñāsaklṛpta ṛtajā rayiṣṭhāḥ
śraddhā satyo pahasvāntamasopariṣṭāt / jñātvā tamevaṃ
manasā hṛdā ca bhūyo na mṛtyumupayāhi
vidvān / tasmānnyāsameṣāṃ tapasāmatiriktamāhuḥ

17

vasuraṇvo vibhūrasi prāṇe tvamasi sandhātā brahman tvamasi
viśvasṛttejodāstvamasyagnerasi varcodāstvamasi sūryasya
dyumnodāstvamasi candramasa upayāmagṛhīto'si brahmaṇe tvā
mahase

18

omityātmānaṃ yuñjīta / etadvai mahopaniṣadaṃ devānāṃ
guhyam / ya evaṃ veda brahmaṇo mahimānamāpnoti tasmādbrahmaṇo
mahimānamityupaniṣat

1

2.80
aśītitamo'nuvākaḥ /
tasyaivaṃ viduṣo yajñasyātmā yajamānaḥ śraddhā patnī
śarīramidhmamuro vedirlomāni barhirvedaḥ śikhā hṛdayaṃ yūpaḥ
kāma ājyaṃ manyuḥ paśustapo'agnirdamaḥ śamayitā dānaṃ
dakṣiṇā vāgghotā prāṇa udgātā cakṣuradhvaryurmano brahmā
śrotramagnīt yāvaddhriyate sā dīkṣā yadaśnāti
taddhaviryatpibati tadasya somapānaṃ yadramate tadupasado
yatsañcaratyupaviśatyuttiṣṭhate ca sa pravargyo yanmukhaṃ
tadāhavanīyo yā vyāhṛtirāhutīryadasya vijñānaṃ tajjuhoti
yatsāyaṃ prātaratti tatsamidhaṃ yatprātarmadhyandina sāyaṃ
ca tāni savanāni ye ahorātre te darśapūrṇamāsau
ye'rdhamāsāśca māsāśca te cāturmāsyāni ya ṛtavaste
paśubandhā ye saṃvatsarāśca parivatsarāśca te'hargaṇāḥ
sarvavedasaṃ vā etatsatraṃ yanmaraṇaṃ tadavabhṛtha etadvai
jarāmaryamagnihotrasatraṃ ya evaṃ vidvānudagayane pramīyate
devānāmeva mahimānaṃ gatvādityasya sāyujyaṃ gacchatyatha yo
dakṣiṇe pramīyate pitṛṇāmeva mahimānaṃ gatvā candramasaḥ
sāyujyaṃ gacchatyetau vai sūryācandramasormahimānau brāhmaṇo
vidvānabhijayati tasmād brahmaṇo mahimānamityupaniṣat

ॐ śaṃ no mitraḥ śaṃ varuṇaḥ / śaṃ no bhavatyaryamā / śaṃ
na indro bṛhaspatiḥ / śaṃ no viṣṇururukramaḥ /
namo brahmaṇe / namaste vāyo / tvameva pratyakṣaṃ brahmāsi /
tvāmeva pratyakṣaṃ brahmāvādiṣam / ṛtamavādiṣam
/satyamavādiṣam / tanmāmāvīt / tadvaktāramāvīt /
āvīnmām / āvidvaktāram //
ॐ sahanāvavatu / saha nau bhunaktu / saha vīryaṃ karavāvahai /
tejasvi nāvadhītamastu / mā vidviṣāvahai //
ॐ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ //
iti mahānārāyaṇopaniṣatsamāptā //
adhikādhyayanāya

Original text: mahānārāyaṇopaniṣat · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc