mahānārāyaṇopaniṣat · Chapter 1
mahānārāyaṇopaniṣat
// hariḥ ॐ // śaṃ no mitraḥ śaṃ varuṇaḥ / śaṃ no bhavatyaryamā / śaṃ na indro bṛhaspatiḥ / śaṃ no viṣṇururukramaḥ // namo brahmaṇe / namaste vāyo / tvameva pratyakṣaṃ brahmāsi / tvāmeva pratyakṣaṃ brahma vadiṣyāmi / ṛtaṃ vadiṣyāmi / satyaṃ vadiṣyāmi / tanmāmavatu / tadvaktāramavatu / avatu mām / avatu vaktāram // ॐ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ // ॐ saha nāvavatu / saha nau bhunaktu / saha vīryaṃ karavāvahai / tejasvi nāvadhītamastu / mā vidviṣāvahai / ॐ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ //
prathamo'nuvākaḥ / ambhasyapāre bhuvanasya madhye nākasya pṛṣṭhe mahato mahīyān / śukreṇa jyotīꣳṣi samanupraviṣṭaḥ prajāpatiścarati garbhe antaḥ
yasminnidaꣳ saṃ ca vi caiti sarvaṃ yasmin devā adhi viśve niṣeduḥ / tadeva bhūtaṃ tadu bhavyamā idaṃ tadakṣare parame vyoman
yenāvṛtaṃ khaṃ ca divaṃ mahī ca yenādityastapati tejasā bhrājasā ca / yamantaḥ samudre kavayo vayanti yadakṣare parame prajāḥ
yataḥ prasūtā jagataḥ prasūtī toyena jīvān vyacasarja bhūmyām / yadoṣadhībhiḥ puruṣān paśūꣳśca viveśa bhūtāni carācarāṇi
ataḥ paraṃ nānyadaṇīyasaꣳ hi parātparaṃ yanmahato mahāntam / yadekamavyaktamanantarūpaṃ viśvaṃ purāṇaṃ tamasaḥ parastāt
tadevartaṃ tadu satyamāhustadeva brahma paramaṃ kavīnām / iṣṭāpūrtaṃ bahudhā jātaṃ jāyamānaṃ viśvaṃ bibharti bhuvanasya nābhiḥ
tadevāgnistadvāyustatsūryastadu candramāḥ / tadeva śukramamṛtaṃ tadbrahma tadāpaḥ sa prajāpatiḥ
sarve nimeṣā jajñire vidyutaḥ puruṣādadhi / kalā muhūrtāḥ kāṣṭhāścāhorātrāśca sarvaśaḥ
ardhamāsā māsā ṛtavaḥ saṃvatsaraśca kalpantām / sa āpaḥ pradudhe ubhe ime antarikṣamatho suvaḥ
nainamūrdhvaṃ na tiryañcaṃ na madhye parijagrabhat / na tasyeśe kaścana tasya nāma mahadyaśaḥ
na sandṛśe tiṣṭhati rūpamasya na cakṣuṣā paśyati kaścanainam / hṛdā manīśā manasābhiklṛpto ya enaṃ viduramṛtāste bhavanti
paramātma- hiraṇyagarbha- sūkta adbhyaḥ sambhūto hiraṇyagarbha ityaṣṭau // adbhya sambhūtaḥ pṛthivyau rasācca viśvakarmaṇaḥ samavartatādhi / tasya tvaṣṭā vidadhadrūpameti tatpuruṣasya viśvamājānamagre / १/ vedāhametaṃ puruṣaṃ mahāntaṃ ādityavarṇaṃ tamasaḥ parastāt / tamevaṃ vidvānabhṛta iha bhavati nānyaḥpanthāvidyate'yanāya / २/ prajāpatiścarati garbhe antaḥ ajāyamāno bahuthā vijāyate / tasya dhīrāḥ parijānanti yonim marīcīnāṃ padamicchanti vedhasaḥ / ३/ yo devebhya ātapati yo devānāṃ purohitaḥ / pūrvo yo devebhyo jātaḥ namo rucāya brāhmaye / ४/ rucaṃ brāhmaṃ janayantaḥ devā agre tadabruvan / yastvaivaṃ brāhmaṇo vidyāt tasya devā asan vaśe / ५/ hrīśca te lakṣmīśca patnyau ahorātre pārśve nakṣatrāṇi rūpam / aśvinau vyāttam iṣṭaṃ maniṣāṇa amuṃ maniṣāṇa sarvaṃ maniṣāṇa / ६/ iti uttaranārāyaṇānuvākaḥ /
hiraṇyagarbhaḥ samavartatāgre bhūtasya jātaḥ patireka āsīt / sa dādhāra pṛthivīṃ dyāmutemāṃ kasmai devāya haviṣā vidhema
yaḥ prāṇato nimiṣato mahitvaika idrājā jagato babhūva / ya īśe asya dvipadaścatuṣpadaḥ kasmai devāya haviṣā vidhema
ya ātmadā balandā yasya viśva upāsate praśiṣaṃ yasya devāḥ / yasya chāyāmṛtaṃ yasya mṛtyuḥ kasmai devāya haviṣā vidhema
yasyeme himavanto mahitvā yasya samudraꣳ rasayā sahāhuḥ / yasyemāḥ pradiśo yasya bāhū kasmai devāya haviṣā vidhema
yaṃ krandasī avasā tastabhāne asyaikṣetāṃ manasā rejamāne / yatrādhi sūra uditau vyeti kasmai devāya haviṣā vidhema
yena dyaurugrā pṛthivī ca dṛḍhe yena suvaḥ stabhitaṃ yena nākaḥ / yo antarikṣe rajaso vimānaḥ kasmai devāya haviṣā vidhema
āpo ha yanmahatīrviśvamāyaṃ dakṣaṃ dadhānā janayantīragnim / tato devānāṃ niravartatāsurekaḥ kasmai devāya haviṣā vidhema
yaścidāpo mahinā paryapaśyaddakṣaṃ dadhānā janayantīragnim / yo deveśvadhi deva eka kasmai devāya haviṣā vidhema
eṣa hi devaḥ pradiśo'nu sarvāḥ pūrvo hi jātaḥ sa u garbhe antaḥ / sa vijāyamānaḥ sa janiṣyamāṇaḥ pratyaṅmukhāstiṣṭhati viśvatomukhaḥ
viśvataścakṣuruta viśvato mukho viśvato hasta uta viśvataspāt / saṃ bāhubhyāṃ namati saṃ patatrairdyāvāpṛthivī janayan deva ekaḥ
venastat paśyan viśvā bhuvanāni vidvān yatra viśvaṃ bhavatyekanīḍam / yasminnidaꣳsaṃ ca vi caikaꣳsa otaḥ protaśca vibhuḥ prajāsu
pra tadvoce amṛtaṃ nu vidvān gandharvo nāma nihitaṃ guhāsu / trīṇi padā nihitā guhāsu yastadveda savituḥ pitā sat
sa no bandhurjanitā sa vidhātā dhāmāni veda bhuvanāni viśvā / yatra devā amṛtamānaśānāstṛtīye dhāmānyabhyairayanta
pari dyāvāpṛthivī yanti sadyaḥ pari lokān pari diśaḥ pari suvaḥ / ṛtasya tantuṃ vitataṃ vicṛtya tadapaśyat tadabhavat prajāsu
parītya lokān parītya bhūtāni parītya sarvāḥ pradiśo diśaśca / prajāpatiḥ prathamajā ṛtasyātmanātmānamabhisambabhūva
sadasaspatimadbhutaṃ priyamindrasya kāmyam / saniṃ medhāmayāsiṣam
uddīpyasva jātavedo'paghnanniṛtiṃ mama / paśūꣳśca mahyamamāvaha jīvanaṃ ca diśo diśa
mā no hiꣳsījjātavedo gāmaśvaṃ puruṣaṃ jagat / abibhradagna āgahi śriyā mā paripātaya
puruṣasya vidmahe sahasrākṣasya mahādevasya dhīmahi / tanno rudraḥ pracodayāt
gāyatryāḥ / tatpuruṣāya vidmahe mahādevāya dhīmahi / tanno rudraḥ pracodayāt
tatpuruṣāya vidmahe vakratuṇḍāya dhīmahi / tanno dantiḥ pracodayāt
tatpuruṣāya vidmahe cakratuṇḍāya dhīmahi / tanno nandiḥ pracodayāt
tatpuruṣāya vidmahe mahāsenāya dhīmahi / tannaḥ ṣaṇmukhaḥ pracodayāt
tatpuruṣāya vidmahe suvarṇapakṣāya dhīmahi / tanno garuḍaḥ pracodayāt
vedātmanāya vidmahe hiraṇyagarbhāya dhīmahi / tanno brahma pracodayāt
nārāyaṇāya vidmahe vāsudevāya dhīmahi / tanno viṣṇuḥ pracodayāt
vajranakhāya vidmahe tīkṣṇadaꣳṣṭrāya dhīmahi / tanno nārasiꣳhaḥ pracodayāt
bhāskarāya vidmahe mahaddyutikarāya dhīmahi / tanno ādityyaḥ pracodayāt
vaiśvānaraya vidmahe lālīlāya dhīmahi / tanno agniḥ pracodayāt
kātyāyanāya vidmahe kanyākumāri dhīmahi / tanno durgiḥ pracodayāt
[pāṭhabhedaḥ: caturmukhāya vidmahe kamaṇḍaludharāya dhīmahi / tanno brahmā pracodayāt // ādityāya vidmahe sahasrakiraṇāya dhīmahi / tanno bhānuḥ pracodayāt // pāvakāya vidmahe saptajihvāya dhīmahi / tanno vaiśvānaraḥ pracodayāt // mahāśūlinyai vidmahe mahādurgāyai dhīmahi / tanno bhagavatī pracodayāt // subhagāyai vidmahe kamalamālinyai dhīmahi / tanno gaurī pracodayāt // navakulāya vidmahe viṣadantāya dhīmahi / tannaḥ sarpaḥ pracodayāt //] sahasraparamā devī śatamūlā śatāṅkurā / sarvaꣳharatu me pāpaṃ dūrvā duḥsvapnanāśinī
kāṇḍāt kāṇḍāt prarohantī paruṣaḥ paruṣaḥ pari / evā no dūrve pratanu sahasreṇa śatena ca
yā śatena pratanoṣi sahasreṇa virohasi / tasyāste devīṣṭake vidhema haviṣā vayam
aśvakrānte rathakrānte viṣṇukrānte vasundharā / śirasā dhārayiṣyāmi rakṣasva māṃ pade pade
bhūmirdhenurdharaṇī lokadhāriṇī / uddhṛtāsi varāheṇa kṛṣṇena śatabāhunā
mṛttike hana pāpaṃ yanmayā duṣkṛtaṃ kṛtam / mṛttike brahmadattāsi kāśyapenābhimantritā / mṛttike dehi me puṣṭiṃ tvayi sarvaṃ pratiṣṭhitam
mṛttike pratiṣṭhite sarvaṃ tanme nirṇuda mṛttike / tvayā hatena pāpena gacchāmi paramāṃ gatim
yata indra bhayāmahe tato no abhayaṃ kṛdhi / maghavañchagdhi tava tanna ūtaye vidviṣo vimṛdho jahi
svastidā viśaspatirvṛtrahā vimṛdho vaśī / vṛṣendraḥ pura etu naḥ svastidā abhayaṅkaraḥ
svasti na indro vṛddhaśravāḥ svasti naḥ pūṣā viśvavedāḥ / svasti nastārkṣyo ariṣṭanemiḥ svasti no bṛhaspatirdadhātu
āpāntamanyustṛpalaprabharmā dhuniḥ śimīvāñcharumāꣳṛjīṣī / somo viśvānyatasāvanāni nārvāgindraṃ pratimānāni debhuḥ
brahmajajñānaṃ prathamaṃ purastādvi sīmataḥ suruco vena āvaḥ / sa budhniyā upamā asya viṣṭhāḥ sataśca yonimasataśca vivaḥ
syonā pṛthivi bhavān nṛkṣarā niveśanī / yacchā naḥ śarma saprathāḥ
gandhadvārāṃ durādharṣāṃ nityapuṣṭāṃ karīṣiṇīm / īśvarīꣳ sarvabhūtānāṃ tāmihopahvaye śriyam
śrīrme bhajatu alakṣmīrme naśyatu / viṣṇumukhā vai devāśchandobhirimāॅṃllokānanapajayyamabhyajayan / mahāꣳ indro vajrabāhuḥ ṣoḍaśī śarma yacchatu
svasti no maghavā karotu / hantu pāpmānaṃ yo'smān dveṣṭi
somānaꣳ svaraṇaṃ kṛṇuhi brahmaṇaspate kakṣīvantaṃ ya auśijam / śarīraṃ yajñaśamalaṃ kusīdaṃ tasmintsīdatu yo'smān dveṣṭi
caraṇaṃ pavitraṃ vitataṃ purāṇaṃ yena pūtastarati duṣkṛtāni / tena pavitreṇa śuddhena pūtā ati pāpmānamarātiṃ tarema
sajoṣā indra sagaṇo marudbhiḥ somaṃ piba vṛtrahañchūra vidvān / jahi śatrūꣳrapa mṛdho nudasvāthābhayaṃ kṛṇuhi viśvato naḥ
sumitrā na āpa oṣadhayaḥ santu / durmitrāstasmai bhūyāsuryo'smān dveṣṭi yaṃ ca vayaṃ dviṣmaḥ
āpo hi ṣṭhā mayobhuvastā na ūrje dadhātana / mahe raṇāya cakṣase / yo vaḥ śivatamo rasastasya bhājayate'ha naḥ / uśatīriva mātaraḥ / tasmā araṃ gamāma vo yasya kṣayāya jinvatha / āpo janayathā ca naḥ
hiraṇyaśṛṅgaṃ varuṇaṃ prapadye tīrtha me dehi yācitaḥ / yanmayā bhuktamasādhūnāṃ pāpebhyaśca pratigrahaḥ
yanme manasā vācā karmaṇā vā duṣkṛtaṃ kṛtam / tanna indro varuṇo bṛhaspatiḥ savitā ca punantu punaḥ punaḥ
namo'gnaye'psumate nama indrāya namo varuṇāya namo vāruṇyai namo'dbhyaḥ
yadapāṃ krūraṃ yadamedhyaṃ yadaśāntaṃ tadapagacchatāt
atyāśanādatīpānād yacca ugrāt pratigrahāt / tanme varuṇo rājā pāṇinā hyavamarśatu
so'hamapāpo virajo nirmukto muktakilbiṣaḥ / nākasya pṛṣṭhamāruhya gacchedbrahmasalokatām
yaścāpsu varuṇaḥ sa punātvaghamarṣaṇaḥ
imaṃ me gaṅge yamune sarasvati śutudri stomaꣳ sacatā paruṣṇiyā / asiknia marudvṛdhe vitastayārjīkīye śṛṇuhyā suṣomayā
ṛtaṃ ca satyaṃ cābhīddhāttapaso'dhyajāyata / tato rātrirajāyata tataḥ samudro arṇavaḥ
samudrādarṇavādadhi saṃvatsaro ajāyata / ahorātrāṇi vidadhadviśvasya miṣato vaśī
sūryācandramasau dhātā yathāpūrvamakalpayat / divaṃ ca pṛthivīṃ cāntarikṣamatho suvaḥ
yatpṛthivyāꣳ rajaḥ svamāntarikṣe virodasī / imāꣳstadāpo varuṇaḥ punātvaghamarṣaṇaḥ // punantu vasavaḥ punātu varuṇaḥ punātvaghamarṣaṇaḥ / eṣa bhūtasya madhye bhuvanasya goptā // eṣa puṇyakṛtāṃ lokāneṣa mṛtyorhiraṇmayam / dyāvāpṛthivyorhiraṇmayaꣳ saꣳśritaꣳ suvaḥ / sa naḥ suvaḥ saꣳśiśādhi
ārdraṃ jvalatijyotirahamasmi / jyotirjvalati brahmāhamasmi / yo'hamasmi brahmāhamasmi / ahamasmi brahmāhamasmi / ahamevāhaṃ māṃ juhomi svāhā
akāryavakīrṇī steno bhrūṇahā gurutalpagaḥ / varuṇo'pāmaghamarṣaṇastasmāt pāpāt pramucyate
rajobhūmistva māꣳ rodayasva pravadanti dhīrāḥ
ākrāntsamudraḥ prathame vidharmañjanayanprajā bhuvanasya rājā / vṛṣā pavitre adhi sāno avye bṛhatsomo vāvṛdhe suvāna induḥ
2 dvitīyo'vānukaḥ / jātavedase sunavāma somamarātīyato nidahāti vedaḥ / sa naḥ parṣadati durgāṇi viśvā nāveva sindhuṃ duritātyagniḥ
durgā sūktam / tāmagnivarṇāṃ tapasā jvalantīṃ vairocanīṃ karmaphaleṣu juṣṭām / durgāṃ devīꣳ śaraṇamahaṃ prapadye sutarasi tarase namaḥ
agne tvaṃ pārayā navyo asmān svastibhirati durgāṇi viśvā / pūśca pṛthvī bahulā na urvī bhavā tokāya tanayāya śaṃyoḥ
viśvāni no durgahā jātavedaḥ sindhuṃ na vāvā duritātiparṣi / agne atrivanmanasā gṛṇāno'smākaṃ bodhyavitā tanūnām
pṛtanājitaꣳ sahamānamugnamagniꣳ huvema paramātsadhastāt / sa naḥ parṣadati durgāṇi viśvā kṣāmaddevo ati duritātyagniḥ
pratnoṣi kamīḍyo adhvareṣu sanācca hotā navyaśca satsi / svāṃ cāgne tanuvaṃ piprayasvāsmabhyaṃ ca saubhagamāyajasva
gobhirjuṣṭamayujo niṣiktaṃ tavendra viṣṇoranusañcarema / nākasya pṛṣṭhamabhi saṃvasāno vaiṣṇavīṃ loka iha mādayantām
3 tṛtīyo'nuvākaḥ / bhūrannamagnaye pṛthivyai svāhā bhuvo'nnaṃ vāyave'ntarikṣāya svāhā suvarannamādityāya dive svāhā bhūrbhuvassuvarannaṃ candramase digbhyaḥ svāhā namo devebhyaḥ svadhā pitṛbhyo bhūrbhuvaḥ suvarannamom
4 caturtho'nuvākaḥ / bhūragnaye pṛthivyai svāhā bhuvo vāyave'ntarikṣāya svāhā suvarādityāya dive svāhā bhurbhuvassuvaścandramase digbhyaḥ svāhā namo devebhyaḥ svadhā pitṛbhyo bhūrbhuvaḥsuvaragna om
5 pañcamo'nuvākaḥ / bhūragnaye ca pṛthivyai ca mahute ca svāhā bhuvo vāyave cāntarikṣāya ca mahate ca svāhā suvarādityāya ca dive ca mahate ca svāhā bhūrbhuvassuvaścandramase ca nakṣatrebhyaśca digbhyaśca mahate ca svāhā namo devebhyaḥ svadhā pitṛbhyo bhurbhuvaḥ suvarmaharom
6 ṣaṣṭho'nuvākaḥ / pāhi no agna enase svāhā pāhi no viśvavedase svāhā yajñaṃ pāhi vibhāvaso svāhā sarvaṃ pāhi śatakrato svāhā
7 saptamo'nuvākaḥ / pāhi no agna ekayā pāhyuta dvitīyayā pāhyūrja tṛtīyayā pāhi gīrbhiścatasṛbhirvaso svāhā
8 aṣṭamo'nuvākaḥ / yaśchandasāmṛṣabho viśvarūpaśchandobhyaścandāꣳsyāviveśa / satāꣳśikyaḥ provācopaniṣadindro jyeṣṭha indriyāya ṛṣibhyo namo devebhyaḥ svadhā pitṛbhyo bhūrbhuvassuvaśchanda om
9 navamo'nuvākaḥ / namo brahmaṇe dhāraṇaṃ me astvanirākaraṇaṃ dhārayitā bhūyāsaṃ karṇayoḥ śrutaṃ mā cyoḍhaṃ mamāmuṣya om
10 daśamo'nuvākaḥ / ṛtaṃ tapaḥ satyaṃ tapaḥ śrutaṃ tapaḥ śāntaṃ tapo damastapaḥ śamastapo dānaṃ tapo yajñaṃ tapo bhūrbhuvaḥ suvarbrahmaitadupāsvaitattapaḥ
11 ekādaśo'nuvākaḥ / yathā vṛkṣasya sampuṣpitasya dūrādgandho vātyevaṃ puṇyasya karmaṇo dūrādgandho vāti yathāsidhārāṃ karte'vahitamavakrāme yadyuve yuve havā vihvayiṣyāmi kartaṃ patiṣyāmītyevamamṛtādātmānaṃ jugupset
12 dvādaśo'nuvākaḥ / aṇoraṇīyān mahato mahīyānātmā guhāyāṃ nihito'sya jantoḥ / tamakratuṃ paśyati vītaśoko dhātuḥ prasādānmahimānamīśam
sapta prāṇā prabhavanti tasmāt saptārciṣaḥ samidhaḥ sapta jihvāḥ / sapta ime lokā yeṣu caranti prāṇā guhāśayānnihitāḥ sapta sapta
ataḥ samudrā girayaśca sarve'smātsyandante sindhavaḥ sarvarūpāḥ / ataśca viśvā oṣadhayo rasāśca yenaiṣa bhūtastiṣṭhatyantarātmā
brahmā devānāṃ padavīḥ kavīnāmṛṣirviprāṇāṃ mahiṣo mṛgāṇām / śyeno gṛdhrāṇāꣳsvadhitirvanānāꣳsomaḥ pavitramatyeti rebhan
ajāmekāṃ lohitaśuklakṛṣṇāṃ bahvīṃ prajāṃ janayantīꣳ sarūpām / ajo hyeko juṣamāṇo'nuśete jahātyenāṃ bhuktabhogāmajo'nyaḥ
haṃsaḥ śuciṣadvasurantarikṣasaddhotā vediṣadatithirduroṇasat / nṛṣadvarasadṛtasadvyomasadabjā gojā ṛtajā adrijā ṛtaṃ bṛhat
yasmājjātā na parā naiva kiñcanāsa ya āviveśa bhuvanāni viśvā / prajāpatiḥ prajayā saṃvidānastrīṇi jyotīꣳṣi sacate sa ṣoḍaśī // ६ ka// vidhartāraꣳ havāmahe vasoḥ kuvidvanāti naḥ / savitāraṃ nṛcakṣasam // ६ kha// ghṛtaṃ mimikṣire ghṛtamasya yonirghṛte śrito ghṛtamuvasya dhāma / anuṣvadhamāvaha mādayasva svāhākṛtaṃ vṛṣabha vakṣi havyam
samudrādūrmirmadhumāꣳ udāradupāꣳśunā samamṛtatvamānaṭ / ghṛtasya nāma guhyaṃ yadasti jihvā devānāmamṛtasya nābhiḥ
vayaṃ nāma prabravāmā ghṛtenāsmin yajñe dhārayāmā namobhiḥ / upa brahmā śṛṇavacchasyamāna catuḥśṛṅgo'vamīdgaura etat
catvāri śṛṅgā trayo asya pādā dveśīrṣe sapta hastāso asya / tridhā baddho vṛṣabho roravīti maho devo martyāꣳ āviveśa
tridhā hitaṃ paṇibhirguhyamānaṃ gavi devāso ghṛtamanvavindan / indra ekaꣳ sūrya ekaṃ jajāna venādekaꣳ svadhayā niṣṭatakṣuḥ
yo devānāṃ prathamaṃ purastādviśvādhiko rudro maharṣiḥ / hiraṇyagarbhaṃ paśyata jāyamānaꣳ sa no devaḥ śubhayāsmṛtyā saṃyunaktu
yasmātparaṃ nāparamasti kiñcit yasmānnāṇīyo na jyāyo'sti kaścit / vṛkṣa iva stabdho divi tiṣṭhatyekastenedaṃ pūrṇaṃ puruṣeṇa sarvam
na karmaṇā na prajayā dhanena tyāgenaike amṛtatvamānaśuḥ / pareṇa nākaṃ nihitaṃ guhāyāṃ vibhrājate yadyatayo viśanti
vedāntavijñānaviniścitārthāḥ saṃnyāsayogādyatayaḥ śuddhasattvāḥ / te brahmaloke tu parāntakāle parāmṛtāḥ parimucyanti sarve
dahraṃ vipāpaṃ varaveśmabhūta yat puṇḍarīkaṃ puramadhyasaꣳstham / tatrāpi dahre gaganaṃ viśokaṃ tasmin yadantastadupāsitavyam
yo vedādau svaraḥ prokto vedānte ca pratiṣṭhitaḥ / tasya prakṛtilīnasya yaḥ paraḥ sa maheśvaraḥ
13 trayodaśo'nuvākaḥ / sahasraśīrṣaṃ devaṃ viśvākṣaṃ viśvaśambhuvam / viśvaṃ nārāyaṇaṃ devamakṣaraṃ paramaṃ prabhum
viśvataḥ paramaṃ nityaṃ viśvaṃ nārāyaṇaꣳ harim / viśvamevedaṃ puruṣastadviśvamupajīvati
patiṃ viśvasyātmeśvaraꣳ śāśvataꣳ śivamacyutam / nārāyaṇaṃ mahājñeyaṃ viśvātmānaṃ parāyaṇam
nārāyaṇaḥ paraṃ brahma tattvaṃ nārāyaṇaḥ paraḥ / nārāyaṇaḥ paro jyotirātmā nārayaṇaḥ paraḥ
nārāyaṇaḥ paro dhyātā dhyānaṃ nārāyaṇaḥ paraḥ / yacca kiñcijjagatyasmin dṛśyate śrūyate'pi vā / antarbahiśca tatsarvaṃ vyāpya nārāyaṇaḥ sthitaḥ
anantamavyayaṃ kaviꣳ samudre'ntaṃ viśvaśambhuvam / padmakośapratīkāśaꣳ hṛdayaṃ cāpyadhomukham
adho niṣṭyā vitastyānte nābhyāmupari tiṣṭhati / hṛdayaṃ tadvijānīyādviśvasyāyatanaṃ mahat
santataꣳ sirābhistu lambatyākośasannibham / tasyānte suṣiraꣳ sūkṣmaṃ tasmintsarvaṃ pratiṣṭhitam
tasya madhye mahānagnirviśvārcirviśvatomukhaḥ / so'grabhugvibhajantiṣṭhannāhāramajaraḥ kaviḥ
tiryagūrdhvamadhaḥśāyī raśmayastasya santatāḥ / santāpayati svaṃ dehamāpādatalamastakam / tasya madhye vahniśikhā aṇīyordhvā vyavasthitā
nīlatoyadamadhyasthā vidyullekheva bhāsvarā / nīvāraśūkvattanvī pītā bhāsvatyaṇūpama
tasyāḥ śikhāyā madhye paramātmā vyavasthitaḥ / sa brahmā sa śivaḥ sa hariḥ sendraḥ so'kṣaraḥ paramaḥ svarāṭ
14 caturdaśo'nuvākaḥ / caturdaśo'nuvākaḥ / ādityo vā eṣa etanmaṇḍalaṃ tapati tatra tā ṛcastadṛcā maṇḍalaꣳ sa ṛcāṃ loko'tha ya eṣa etasminmaṇḍale'rcirdīpyate tāni sāmāni sa sāmnāṃ loko'tha ya eṣa etasminmaṇḍale'rciṣi puruṣastāni yajūꣳṣi sa yajuṣā maṇḍalaꣳ sa yajuṣāṃ lokaḥ saiṣā trayyeva vidyā tapati ya eṣo'ntarāditye hiraṇmayaḥ puruṣaḥ
15 pañcadaśo'nuvākaḥ / ādityo vai teja ojo balaṃ yaśaścakṣuḥ śrotramātmā mano manyurmanurmṛtyuḥ satyo mitro vāyurākāśaḥ prāṇo lokapālaḥ kaḥ kiṃ kaṃ tatsatyamannamamṛto jīvo viśvaḥ katamaḥ svayambhu brahmaitadamṛta eṣa puruṣa eṣa bhūtānāmadhipatirbrahmaṇaḥ sāyujyaꣳ salokatāmāpnotyetāsāmeva devatānāꣳ sāyujyaꣳ sārṣṭitāꣳ samānalokatāmāpnoti ya evaṃ vedetyupaniṣat
ghṛṇiḥ sūrya ādityomarcayanti tapaḥ satyaṃ madhu kṣaranti tadbrahma tadāpa āpo jyotī raso'mṛtaṃ brahma bhūrbhuvaḥ suvarom
16 ṣoḍaśo'nuvākaḥ / nidhanapataye namaḥ / nidhanapatāntikāya namaḥ / ūrdhvāya namaḥ / ūrdhvaliṅgāya namaḥ / hiraṇyāya namaḥ / hiraṇyaliṅgāya namaḥ / suvarṇāya namaḥ / suvarṇaliṅgāya namaḥ / divyāya namaḥ / divyaliṅgāya namaḥ / bhavāya namaḥ/ bhavaliṅgāya namaḥ / śarvāya namaḥ / śarvaliṅgāya namaḥ / śivāya namaḥ / śivaliṅgāya namaḥ / jvalāya namaḥ / jvalaliṅgāya namaḥ / ātmāya namaḥ / ātmaliṅgāya namaḥ / paramāya namaḥ / paramaliṅgāya namaḥ / etatsomasya sūryasya sarvaliṅgaꣳ sthāpayati pāṇimantraṃ pavitram
17 saptadaśo'nuvākaḥ / sadyojātaṃ prapadyāmi sadyojātāya vai namo namaḥ / bhave bhave nātibhave bhavasva mām / bhavodbhavāya namaḥ
18 aṣṭadaśo'nuvākaḥ / vāmadevāya namo jyeṣṭhāya namaḥ śreṣṭhāya namo rudrāya namaḥ kālāya namaḥ kalavikaraṇāya namo balavikaraṇāya namo balāya namo balapramathāya namaḥ sarvabhūtadamanāya namo manonmanāya namaḥ
19 ekonaviṃśo'nuvākaḥ / aghorebhyo'tha ghorebhyo ghoraghoratarebhyaḥ / sarvataḥ śarva sarvebhyo namaste astu rudrarūpebhyaḥ
20 viṃśo'nuvākaḥ / tatpuruṣāya vidmahe mahādevāya dhīmahi / tanno rudraḥ pracodayāt
21 ekaviṃśo'nuvākaḥ / īśānaḥ sarvavidyānāmīśvaraḥ sarvabhūtānāṃ brahmādhipatirbrahmaṇo'dhipatirbrahmā śivo me astu sadāśivom
22 dvāviṃśo'nuvākaḥ / namo hiraṇyabāhave hiraṇyavarṇāya hiraṇyarūpāya hiraṇyapataye/ ambikāpataya umāpataye paśupataye namo namaḥ
23 trayoviṃśo'nuvākaḥ / ṛtaꣳ satyaṃ paraṃ brahma puruṣaṃ kṛṣṇapiṅgalam / ūrdhvaretaṃ virūpākṣaṃ viśvarūpāya vai namo namaḥ
24 caturviṃśo'nuvākaḥ / sarvo vai rudrastasmai rudrāya namo astu / puruṣo vai rudraḥ sanmaho namo namaḥ / viśvaṃ bhūtaṃ bhuvanaṃ citraṃ bahudhā jātaṃ jāyamānaṃ ca yat / sarvo hyeṣa rudrastasmai rudrāya namo astu
25 pañcaviṃśo'nuvākaḥ / kadrudrāya pracetase mīḍhuṣṭamāya tavyase / vocema śantamaꣳ hṛde / sarvohyeṣa rudrastasmai rudrāya namo astu
26 ṣaḍviṃśo'nuvākaḥ / yasya vaikaṅkatyagnihotrahavaṇī bhavati pratyevāsyāhutayastiṣṭhatyatho pratiṣṭhityai
27 saptaviṃśo'nuvākaḥ / kṛṇuṣva pāja iti pañca / kṛṇuṣva pājaḥ prasitiṃ na pṛthvīṃ yāhi rājevāmavāॅṃ ibhena / tṛṣvīmanu prasitiṃ drūṇāno'stāsi vidhya rakṣasastapiṣṭhaiḥ
tava bhramāsa āśuyā patantyanu spṛśa dhṛśatā śośucānaḥ / tapūṃṣyagne juhvā pataṅgānasandito vi sṛja viśvagulkāḥ
prati spaśo visṛja tūrṇitamo bhavā pāyurviśī asyā adabdhaḥ / yo no dūre aghaśaṃ so yo antyagne mākiṣṭe vyathirādadharṣīta
udagne tiṣṭha pratyā tanuṣva nyamitrāṃॅ oṣatāttigmahete / yo no arātiṃ samidhāna cakre nīcātaṃ dhakṣyatasaṃ na śuṣkam
ūrdhvo bhava pratiṃ vidhyādhyasmadāviṣkṛṇuṣva daivyānyagne / avasthirā tanuhi yātujūnāṃ jāmimajāmiṃ pramṛṇīhi śatrūn
28 aṣṭāviṃśo'nuvākaḥ / aditirdevā gandharvā manuṣyāḥ pitaro'surāsteṣāꣳ sarvabhūtānāṃ mātā medinī mahatī mahī sāvitrī gāyatrī jagatyurvī pṛthvī bahulā viśvā bhūtā katamā kāyā sā satyetyamṛteti vāsiṣṭhaḥ
29 ekonatriṃśo'nuvākaḥ / āpo vā idaꣳ sarvaṃ viśvā bhūtānyāpaḥ prāṇā vā āpaḥ paśava āpo'nnamāpo'mṛtamāpaḥ samrāḍāpo virāḍāpaḥ svarāḍāpaśchandāꣳsyāpo jyotīꣳṣyāpo yajūꣳṣyāpaḥ satyamāpaḥ sarvā devatā āpo bhūrbhuvaḥ suvarāpa om
30 triṃśo'nuvākaḥ / āpaḥ punantu pṛthivīṃ pṛthivī pūtā punātu mām / punantu brahmaṇaspatirbrahmapūtā punātu mām
yaducchiṣṭamabhojyaṃ yadvā duścaritaṃ mama / sarvaṃ punantu māmāpo'satāṃ ca pratigrahaꣳ svāhā
31 ekatriṃśo'nuvākaḥ / agniśca mā manyuśca manyupatayaśca manyukṛtebhyaḥ / pāpebhyo rakṣantām / yadahnā pāpamakārṣam / manasā vācā hastābhyām / padbhyāmudareṇa śiśnā / ahastadavalimpatu / yatkiñca duritaṃ mayi / idamahaṃ māmamṛtayonī / satye jyotiṣi juhomi svāhā
32 dvātriṃśo'nuvākaḥ / sūryaśca mā manyuśca manyupatayaśca manyukṛtebhyaḥ / pāpebhyo rakṣantām / yadrātriyā pāpamakārṣam / manasā vācā hastābhyām / padbhyāmudareṇa śiśnā / rātristadavalumpatu / yatkiñca duritaṃ mayi / iadamahaṃ māmamṛtayonī / sūrye jyotiṣi svāhā
33 trayastriṃśo'nuvākaḥ / omityekākṣaraṃ brahma / agnirdevatā brahma ityārṣam / gāyatraṃ chandaṃ paramātmaṃ sarūpam / sāyujyaṃ viniyogam
34 catustriṃśo'nuvākaḥ / āyātu varadā devī akṣaraṃ brahma sammitam / gāyatrī chandasāṃ mātedaṃ brahma juṣasva naḥ
yadahnātkurute pāpaṃ tadahnātpratimucyate / yadrātriyātkurute pāpaṃ tadrātriyātpratimucyate / sarvavarṇe mahādevi sandhyāvidye sarasvati
35 pañcatriṃśo'nuvākaḥ / ojo'si saho'si balamasi bhrājo'si devānāṃ dhāmanāmāsi viśvamasi viśvāyuaḥ sarvamasi sarvāyurabhibhūroṃ gāyatrīmāvāhayāmi sāvitrīmāvāhayāmi sarasvatīmāvāhayāmi chandarhīnāvāhayāmi śriyamāvāhayāmi gāyatriyā gāyatrī chando viśvāmitra ṛṣiḥ savitā devatāgnirmukhaṃ brahmā śiro viṣṇuhṛdayaꣳ rudraḥ śikhā pṛthivī yoniḥ prāṇāpānavyānodānasmānā saprāṇā śvetavarṇā sāṅkhyāyanasagotrā gāyatrī caturviṃśatyakṣarā tripadā ṣṭkukṣiḥ pañcaśīrṣopanayane viniyogaḥ
ॐ bhūḥ / ॐ bhuvaḥ / oꣳsuvaḥ / ॐ mahaḥ / ॐ janaḥ / ॐ tapaḥ / oꣳ satyam / ॐ tatsaviturvareṇyaṃ bhargo devasya dhīmahi / dhiyo yo naḥ pracodayāt / omāpo jyotī raso'mṛtaṃ brahma bhūrbhuvaḥ suvarom
36 ṣaṭtriṃśo'nuvākaḥ / uttame śikhare devi jāte bhūmyāṃ parvatamūrdhani / brāhmaṇebhyo'bhyanujñātā gaccha devi yathāsukham
stuto mayā varadā vedamātā pracodayantī pavane dvijātā / āyuḥ pṛthivyāṃ draviṇaṃ brahmavarcasaṃ mahyaṃ datvā prajātuṃ brahmalokam
37 saptatriṃśo'nuvākaḥ / ghṛṇiḥ sūrya ādityo na prabhā vātyakṣaram / madhu kṣaranti tadrasam / satyaṃ vai tadrasamāpo jyotī raso'mṛtaṃ brahma bhūrbhuvaḥ suvarom
trisuparṇamantraḥ १
38 aṣṭatriṃśo'nuvākaḥ / brahmametu mām / madhumetu mām / brahmameva madhumetu mām / yāste soma prajā vatso'bhi so aham / duḥṣvapnahan duruṣṣaha / yāste soma prāṇāꣳstāñjuhomi
trisuparṇamayācitaṃ brāhmaṇāya dadyāt / brahmahatyāṃ vā ete ghnanti / ye brāhmaṇāstrisuparṇaṃ paṭhanti / te somaṃ prāpnuvanti / ā sahasrāt paṅktiṃ punanti / ॐ
trisuparṇamantraḥ २
39 ekonacatvāriṃśo'nuvākaḥ / brahma medhayā / madhu medhayā / brahmameva madhumedhayā
adyāno deva savitaḥ prajāvatsāvīḥ saubhagam / parā duḥṣvapniyaꣳ suva
viśvāni deva savitarduritāni parāsuva / yadbhadraṃ tanmama āsuva
madhuvātā ṛtāyate madhukṣaranti sindhavaḥ / mādhvīrnaḥ santvoṣadhīḥ
madhu naktamutoṣasi madhumatpārthivaꣳ rajaḥ / madhudyaurastu naḥ pitā
madhumānno vanaspatirmadhumāꣳ astu sūryaḥ / mādhvīrgāvo bhavantu naḥ
ya imaṃ trisuparṇamayācitaṃ brāhmaṇāya dadyāt / bhrūṇahatyāṃ vā ete ghnanti / ye brāhmaṇāstrisuparṇaṃ paṭhanti / te somaṃ prāpnuvanti / ā sahasrātpaṅktiṃ punanti / ॐ
trisuparṇamantraḥ ३
40 catvāriṃśo'nuvākaḥ / brahma medhavā / madhu medhavā / brahmameva madhu medhavā
brahmā devānāṃ padavīḥ kavīnāmṛṣirviprāṇāṃ mahiṣo mṛgāṇām / śyeno gṛddhāṇāꣳ svadhitirvanānāꣳ somaḥ pavitramatyeti rebhat
haꣳsaḥ śuciṣadvasurantarikṣasaddhotā vediṣadatithirduroṇasat / nṛṣadvarasadṛtasadvyomasadabjā gojā ṛtajā adrijā ṛtaṃ bṛhat
ṛce tvā ṛce tvā samitsravanti sarito na dhenāḥ / antarhṛdā manasā pūyamānāḥ / ghṛtasya dhārā abhicākaśīmi
hiraṇyayo vetaso madhya āsām / tasmintsuparṇo madhukṛt kulāyī bhajannāste madhu devatābhyaḥ / tasyāsate harayaḥ sapta tīre svadhāṃ duhānā amṛtasya dhārām
ya idaṃ trisuparṇamayācitaṃ brāhmaṇāya dadyāt / vīrahatyāṃ vā ete ghnanti / ye brāhmaṇāstrisuparṇaṃ paṭhanti / te somaṃ prāpnuvanti / āsahasrāt paṅktiṃ punanti / ॐ
41 ekacatvāriṃśo'nuvākaḥ / medhādevī juṣamāṇā na āgādviśvācī bhadrā sumanasyamānā / tvayā juṣṭā juṣamāṇā duruktānbṛhadvadema vidathe suvīrāḥ
tvayā juṣṭa ṛṣirbhavati devi tvayā brahmāgataśrīruta tvayā / tvayā juṣṭaścitraṃ vindate vasu sā no juṣasva draviṇena medhe
42 dvicatvāriṃśo'nuvākaḥ / medhāṃ ma indro dadātu medhāṃ devī sarasvatī / medhāṃ me aśvināvubhāvādhattāṃ puṣkarasrajau
apsarāsu ca yā medhā gandharveṣu ca yanmanaḥ / daivī medhā sarasvatī sa māṃ medhā surabhirjuṣatāꣳ svāhā
43 tricatvāriṃśo'nuvākaḥ / ā māṃ medhā surabhirviśvarūpā hiraṇyavarṇā jagatī jagamyā / ūrjasvatī payasā pinvamānā sā māṃ medhā supratīkā juṣatām
44 catuścatvāriṃśo'nuvākaḥ / mayi medhāṃ mayi prajāṃ mayyagnistejo dadhātu / mayi medhāṃ mayi prajāṃ mayīndra indriyaṃ dadhātu / mayi medhāṃ mayi prajāṃ mayi sūryo bhrājo dadhātu
45 pañcacatvāriṃśo'nuvākaḥ / apaitu mṛtyuramṛtaṃ na āganvaivasvato no abhayaṃ kṛṇotu / parṇaṃ vanaspaterivābhi naḥ śīyatāꣳrayiḥ sacatāṃ naḥ śacīpatiḥ
46 ṣaṭcatvāriṃśo'nuvākaḥ / paraṃ mṛtyo anuparehi panthāṃ yaste sva itaro devayānāt / cakṣuṣmate śṛṇvate te bravīmi mā naḥ prajāꣳ rīriṣo mota vīrān
47 saptacatvāriṃśo'nuvākaḥ / vātaṃ prāṇaṃ manasānvārabhāmahe prajāpatiṃ yo bhuvanasya gopāḥ / sa no mṛtyostrāyatāṃ pātvaꣳhaso jyogjīvā jarāma śīmahi
48 aṣṭacatvāriṃśo'nuvākaḥ / amutrabhūyādadha yadyamasya bṛhaspate abhiśasteramuñcaḥ / pratyauhatāmaśvinā mṛtyumasmaddevānāmagne bhiṣajā śacībhiḥ
49 ekonapañcāśo'nuvākaḥ / hariꣳ harantamanuyanti devā viśvasyeśānaṃ vṛṣabhaṃ matīnām / brahmasarūpamanu medamāgādayanaṃ mā vivadhīrvikramasva
50 pañcāśo'nuvākaḥ / śalkairagnimindhāna ubhau lokau sanemaham / ubhayorlokayorṛdhvāti mṛtyuṃ tarāmyaham
51 ekapañcāśo'nuvākaḥ / mā chido mṛtyo mā vadhīrmā me balaṃ vivṛho mā pramoṣīḥ / prajāṃ mā me rīriṣa āyurugra nṛcakṣasaṃ tvā haviṣā vidhema
52 dvipañcāśo'nuvākaḥ / mā no mahāntamuta mā no arbhakaṃ mā na ukṣantamuta mā na ukṣitam / mā no vadhīḥ pitaraṃ mota mātaraṃ priyā mā nastanuvo rudra rīriṣaḥ
53 tripañcāśo'nuvākaḥ / mā nastoke tanaye mā na āyuṣi mā no goṣu mā no aśveṣu rīriṣaḥ / vīrānmā no rudra bhāmito vadhīrhaviṣmanto namasā vidhema te
54 catuṣpañcāśo'nuvākaḥ / prajāpate na tvadetānyanyo viśvā jātāni pari tā babhūva / yatkāmaste juhumastanno astu vayaꣳ syāma patayo rayīṇām
55 pañcapañcāśo'nuvākaḥ / svastidā viśaspatirvṛtrahā vimṛdho vaśī / vṛṣendraḥ pura etu naḥ svastidā abhayaṅkaraḥ
56 ṣaṭpañcāśo'nuvākaḥ / tryambakaṃ yajāmahe sugandhiṃ puṣṭivardhanam / urvārukamiva bandhanānmṛtyormukṣīya māmṛtāt
57 saptapañcāśo'nuvākaḥ / ye te sahasramayu pāśā mṛtyo martyāya hantave / tān yajñasya māyayā sarvānavayajāmahe
58 aṣṭapañcāśo'nuvākaḥ / mṛtyave svāhā mṛtyave svāhā
59 ekonaṣaṣṭitamo'nuvākaḥ / devakṛtasyainaso'vayajanamasi svāhā / manuṣyakṛtasyainaso'vayajanamasi svāhā / pitṛkṛtasyaiso'vayajanamasi svāhā / ātmakṛtasyainaso/vayājanamasi svāhā / anyakṛtasyainaso'vayajanamasi svāhā / asmatkṛtasyainaso'vayajanamasi svāhā / yaddivā ca naktaṃ cainaścakṛma tasyāvayajanamasi svāhā / yatsvapantaśca jāgrataścainaścakṛma tasyāvayajanamasi svāhā / yatsuṣuptaśca jāgrataścainaścakṛma tasyāvayajanamasi svāhā / yadvidvāꣳsaścāvidvāꣳsaścainaścakṛma tasyāvayajanamasi svāhā / enasa enaso'vayajanamasi svāhā
60 ṣaṣṭitamo'nuvākaḥ / yadvo devāścakṛma jihvayāṃ guru manaso vā prayutī devaheḍanam / arāvā yo no abhi ducchunāyate tasmin tadeno vasavo nidhetana svāhā
61 ekaṣaṣṭitamo'nuvākaḥ / kāmo'kārṣīnnamo namaḥ / kāmo'kārśītkāmaḥ karoti nāhaṃ karomi kāmaḥ kartā nāhaṃ kartā kāmaḥ kārayitā nāhaṃ kārayitā eṣa te kāma kāmāya svāhā
62 dviṣaṣṭitamo'nuvākaḥ / manyurakārṣīnnamo namaḥ / manyurakārṣīnmanyuḥ karoti nāhaṃ karomi manyuḥ kartā nāhaṃ kartā manyuḥ kārayitā nāhaṃ kārayitā eṣa te manyo manyave svāhā
63 triṣaṣṭitamo'nuvākaḥ / tilāñjuhomi sarasān sapiṣṭān gandhāra mama citte ramantu svāhā
gāvo hiraṇyaṃ dhanamannapānaꣳ sarveṣāꣳ śriyai svāhā
śriyaṃ ca lakṣmīṃ ca puṣṭiṃ ca kīrtiṃ cānṛṇyatām / brāhmaṇyaṃ bahuputratām / śraddhāmedhe prajāḥ sandadātu svāhā
64 catuḥṣaṣṭitamo'nuvākaḥ / tilāḥ kṛṣṇāstilāḥ śvetāstilāḥ saumyā vaśānugāḥ / tilāḥ punantu me pāpaṃ yatkiñcid duritaṃ mayi svāhā
corasyānnaṃ navaśrāddhaṃ brahmahā gurutalpagaḥ / gosteyaꣳ surāpānaṃ bhrūṇahatyā tilā śāntiꣳ śamayantu svāhā
śrīśca lakṣmīśca puṣṭīśca kīrtiṃ cānṛṇyatām / brahmaṇyaṃ bahuputratām / śraddhāmedhe prajñā tu jātavedaḥ sandadātu svāhā
65 pañcaṣaṣṭitamo'nuvākaḥ / prāṇāpānavyānodānasamānā me śudhyantāṃ jyotirahaṃ virajā vipāpmā bhūyāsaꣳ svāhā
vāṅmanaścakṣuḥśrotrajihvāghrāṇaretobuddhyākūtiḥsaṅkalpā me śudhyantāṃ jyotirahaṃ virajā vipāpmā bhūyāsaꣳ svāhā
tvakcarmamāṃsarudhiramedomajjāsnāyavo'sthīni me śudhyantāṃ jyotirahaṃ virajā vipāpmā bhuyāsaꣳ svāhā
śiraḥpāṇipādapārśvapṛṣṭhorūdharajaṅghāśiśnopasthapāyav o me śudhyantāṃ jyotirahaṃ virajā vipāpmā bhūyāsaꣳ svāhā
uttiṣṭha puruṣa harita piṅgala lohitākṣi dehi dehi dadāpayitā me śudhyantāṃ jyotirahaṃ virajā vipāpmā bhūyāsaꣳ svāhā
66 ṣaṭṣaṣṭitamo'nuvākaḥ / pṛthivyaptejovāyurākāśā me śudhyantāṃ jyotirahaṃ virajā vipāpmā bhūyāsaꣳ svāhā
śabdasparśarūparasagandhā me śudhyantāṃ jyotirahaṃ virajā vipāpmā bhūyāsaꣳ svāhā
manovākkāyakarmāṇi me śudhyantāṃ jyotirahaṃ virajā vipāpmā bhūyāsaꣳ svāhā
avyaktabhāvairahaṅkārair- jyotirahaṃ virajā vipāpmā bhūyāsaꣳ svāhā
ātmā me śudhyantāṃ jyotirahaṃ virajā vipāpmā bhuyāsaꣳ svāhā
antarātmā me śudhyantāṃ jyotirahaṃ virajā vipāpmā bhūyāsaꣳ svāhā
paramātmā me śudhyantāṃ jyotirahaṃ virajā vipāpmā bhūyāsaꣳ svāhā
kṣudhe svāhā / kṣutpipāsāya svāhā / viviṭyai svāhā / ṛgvidhānāya svāhā / kaṣotkāya svāhā / ॐ svāhā
kṣutpipāsāmalaṃ jyeṣṭhāmalalakṣmīrnāśayāmyaham / abhūtimasamṛddhiṃ ca sarvānnirṇuda me pāpmānaꣳ svāhā
annamayaprāṇamayamanomayavijñānamayamānandamayamātmā me śudhyantāṃ jyotirahaṃ virajā vipāpmā bhūyāsaꣳ svāhā
67 saptaṣaṣṭitamo'nuvākaḥ / agnaye svāhā / viśvebhyo devebhyaḥ svāhā / dhruvāya bhūmāya svāhā / dhruvakṣitaye svāhā / acyutakṣitaye svāhā / agnaye sviṣṭakṛte svāhā // dharmāya svāhā / adharmāya svāhā / adbhyaḥ svāhā / oṣadhivanaspatibhyaḥ svāhā / rakṣodevajanebhyaḥ svāhā / gṛhyābhyaḥ svāhā / avasānebhyaḥ svāhā / avasānapatibhyaḥ svāhā / sarvabhūtebhyaḥ svāhā / kāmāya svāhā / antarikṣāya svāhā / yadejati jagati yacca ceṣṭati nāmno bhāgo'yaṃ nāmne svāhā / pṛthivyai svāhā / antarikṣāya svāhā / dive svāhā / sūryāya svāhā / candramase svāhā / nakṣatrebhyaḥ svāhā / indrāya svāhā / bṛhaspataye svāhā / prajāpataye svāhā / brahmaṇe svāhā / svadhā pitṛbhyaḥ svāhā / namo rudrāya paśupataye svāhā / devebhyaḥ svāhā / pitṛbhyaḥ svadhāstu / bhūtebhyo namaḥ / manuṣyebhyo hantā / prajāpataye svāhā / parameṣṭhine svāhā
yathā kūpaḥ śatadhāraḥ sahasradhāro akṣitaḥ / evā me astu dhānyaꣳ sahasradhāramakṣitam // dhanadhānyai svāhā
ye bhūtāḥ pracaranti divānaktaṃ balimicchanto vitudasya preṣyāḥ / tebhyo baliṃ puṣṭikāmo harāmi mayi puṣṭiṃ puṣṭipatirdadhātu svāhā
68 aṣṭaṣaṣṭitamo'nuvākaḥ / ॐ tadbrahma / ॐ tadvāyuaḥ / ॐ tadātmā / ॐ tatsatyam / ॐ tatsarvam / ॐ tatpurornamaḥ
ॐ antaśvarati bhūteṣu guhāyāṃ viśvamūrtiṣu / tvaṃ yajñastvaṃ vaṣaṭkārastvamindrastvaꣳ rudrastvaṃ viṣṇustvaṃ brahma tvaṃ prajāpatiḥ / tvaṃ tadāpa āpo jyotī raso'mṛtaṃ brahma bhūrbhuvaḥ suvarom
69 ekonasaptatitamo'nuvākaḥ / śraddhāyāṃ prāṇe niviṣṭo'mṛtaṃ juhomi / śraddhāyāmapāne niviṣṭo'mṛtaṃ juhomi / śraddhāyāṃ vyāne niviṣṭo'mṛtaṃ juhomi / śraddhāyāmudāne niviṣṭo'mṛtaṃ juhomi / śraddhāyāꣳ samāne niviṣṭo'mṛtaṃ juhomi / brahmaṇi ma ātmāmṛtatvāya
amṛtopastaraṇamasi
śraddhāyāṃ prāṇe niviṣṭo'mṛtaṃ juhomi / śivo mā viśāpradāhāya / prāṇāya svāhā // śraddhāyāmapāne niviṣṭo'mṛtaṃ juhomi / śivo mā viśāpradāhāya / apānāya svāhā // śraddhāyāṃ vyāne niviṣṭo'mṛtaṃ juhomi / śivo mā viśāpradāhāya / vyānāya svāhā // śraddhāyāmudāne niviṣṭo'mṛtaṃ juhomi / śivo mā viśāpradāhāya / udānāya svāhā // śraddhāyāꣳ samāne niviṣṭo'mṛtaṃ juhomi / śivo mā viśāpradāhāya / samānāya svāhā // brahmaṇi ma ātmāmṛtatvāya
amṛtāpidhānamasi
70 saptatitamo'nuvākaḥ / śraddhāyāṃ prāṇe niviṣyāmṛtam̐ hutam / prāṇamannenāpyāyasva / śraddhāyāmapāne niviśyāmṛtam̐ hutam / apānamannenāpyāyasva / śraddhāyāṃ vyāne niviśyāmṛtam̐ hutam / vyānamannenāpyāyasva/ śraddhāyāmudāne niviśyāmṛtam̐ hutam / udānamannenāpyāyasva / śraddhāyām̐ samāne niviśyāmṛtam̐ hutam / samānamannenāpyāyasva
71 ekasaptatitamo'nuvākaḥ / aṅguṣṭhamātraḥ puruṣo'ṅguṣṭhaṃ ca samāśritaḥ / īśaḥ sarvasya jagataḥ prabhuḥ prīṇātu viśvabhuk
72 dvisaptatitamo'nuvākaḥ / vāṅ ma āsan / nasoḥ prāṇaḥ / akṣyoścakṣuḥ / karṇayoḥ śrotram / bāhuvorbalam / uruvorojaḥ / ariṣṭā viśvānyaṅgāni tanūḥ / tanuvā me saha namaste astu mā mā hiꣳsīḥ
73 trisaptatitamo'nuvākaḥ / vayaḥ suparṇā upasedurindraṃ priyamedhā ṛṣayo nādhamānāḥ / apa dhvāntamūrṇuhi pūrdhi cakṣurmumugdhyasmānnidhayeva baddhān
74 catuḥsaptatitamo'nuvākaḥ / prāṇānāṃ granthirasi rudro mā viśāntakaḥ / tenānnenāpyāyasva
75 pañcasaptatitamo'nuvākaḥ / namo rudrāya viṣṇave mṛtyurme pāhi
76 ṣaṭsaptatitamo'nuvākaḥ / tvamagne dyubhistvamāśuśukṣaṇistvamadbhyastvamaśmanaspari / tvaṃ vanebhyastvamoṣadhībhyastvaṃ nṛṇāṃ nṛpate jāyase śuciḥ
77 saptasaptatitamo'nuvākaḥ / śivena me santiṣṭhasva syonena me santiṣṭhasva brahmavarcasena me santiṣṭhasva yajñasyarddhimanusantiṣṭhasvopa te yajña nama upa te nama upa te namaḥ
78 aṣṭasaptatitamo'nuvākaḥ / satyaṃ paraṃ paraꣳ satyaꣳ satyena na suvargāllohāccyavante kadācana satāꣳ hi satyaṃ tasmātsatye ramante
tapa iti tapo nānaśanātparaṃ yaddhi paraṃ tapastad durdharṣaṃ tad durādhaṣa tasmāttapasi ramante
dama iti niyataṃ brahmacāriṇastasmāddame ramante
śama ityaraṇye munastamācchame ramante
dānamiti sarvāṇi bhūtāni praśaꣳsanti dānānnātiduṣkaraṃ tasmāddāne ramante
dharma iti dharmeṇa sarvamidaṃ parigṛhītaṃ dharmānnātiduścaraṃ tasmāddharme ramante
prajana iti bhūyāꣳsastasmāt bhūyiṣṭhāḥ prajāyante tasmāt bhūyiṣṭhāḥ prajanane ramante
agnaya ityāha tasmādagnaya ādhātavyāḥ
agnihotramityāha tasmādagnihotre ramante
yajña iti yajñena hi devā divaṃ gatāstasmādyajñe ramante
mānasamiti vidvāꣳsastasmādvidvāꣳsa eva mānase ramante
nyāsa iti brahmā brahmā hi paraḥ paro hi brahmā tāni vā etānyavarāṇi tapāꣳsi nyāsa evātyarecayat ya evaṃ vedetyupaniṣat
79 ekonāśītitamo'nuvākaḥ / prājāpatyo hāruṇiḥ suparṇeyaḥ prajāpatiṃ pitaramupasasāra kiṃ bhagavantaḥ paramaṃ vadantīti tasmai provāca
satyena vāyurāvāti satyenādityo rocate divi satyaṃ vācaḥ pratiṣṭhā satye sarvaṃ pratiṣṭhitaṃ tasmātsatyaṃ paramaṃ vadanti
tapasā devā devatāmagra āyan tapasārṣayaḥ suvaranvavindan tapasā sapatnānpraṇudāmārātīstapasi sarvaṃ pratiṣṭhitaṃ tasmāttapaḥ paramaṃ vadanti
damena dāntāḥ kilbiṣamavadhūnvanti damena brahmacāriṇaḥ suvaragacchan damo bhūtānāṃ durādharṣaṃ dame sarvaṃ pratiṣṭhitaṃ tasmāddamaḥ paramaṃ vadanti
śamena śāntāḥ śivamācaranti śamena nākaṃ munayo'nvavindan śamo bhūtānāṃ durādharṣaṃ śame sarvaṃ pratiṣṭhitaṃ tasmācchamaḥ paramaṃ vadanti
dānaṃ yajñānāṃ varūthaṃ dakṣiṇā loke dātāraꣳ sarvabhūtānyupajīvanti dānenārātīrapānudanta dānena dviṣanto mitrā bhavanti dāne sarvaṃ pratiṣṭhitaṃ tasmāddānaṃ paramaṃ vadanti
dharmo viśvasya jagataḥ pratiṣṭhā loke dharmiṣṭha prajā upasarpanti dharmeṇa pāpamapanudati dharme sarvaṃ pratiṣṭhitaṃ tasmāddharmaṃ paramaṃ vadanti
prajananaṃ vai pratiṣṭhā loke sādhu prajāyāstantuṃ tanvānaḥ pitṛṇāmanuṇo bhavati tadeva tasyānṛṇaṃ tasmāt prajananaṃ paramaṃ vadanti
agnayo vai trayī vidyā devayānaḥ panthā gārhapatya ṛk pṛthivī rathantaramanvāhāryapacanaḥ yajurantarikṣaṃ vāmadevyamāhavanīyaḥ sāma suvargo loko bṛhattasmādagnīn paramaṃ vadanti
agnihotraꣳ sāyaṃ prātargṛhāṇāṃ niṣkṛtiḥ sviṣṭaꣳ suhutaṃ yajñakratūnāṃ prāyaṇaꣳ suvargasya lokasya jyotistasmādagnihotraṃ paramaṃ vadanti
yajña iti yajño hi devānāṃ yajñena hi devā divaṃ gatā yajñenāsurānapānudanta yajñena dviṣanto mitrā bhavanti yajñe sarvaṃ pratiṣṭhitaṃ tasmādyajñaṃ paramaṃ vadanti
mānasaṃ vai prājāpatyaṃ pavitraṃ mānasena manasā sādhu paśyati ṛṣayaḥ prajā asṛjanta mānase sarvaṃ pratiṣṭhitaṃ tasmānmānasaṃ paramaṃ vadanti
nyāsa ityāhurmanīṣiṇo brahmāṇaṃ brahmā viśvaḥ katamaḥ svayambhūḥ prajāpatiḥ saṃvatsara iti
saṃvatsaro'sāvādityo ya eṣa āditye puruṣaḥ sa parameṣṭhī brahmātmā
yābhirādityastapati raśmibhistābhiḥ parjanyo varṣati parjanyenauṣadhivanaspatayaḥ prajāyanta oṣadhivanaspatibhirannaṃ bhavatyannena prāṇāḥ prāṇairbalaṃ balena tapastapasā śraddhā śraddhayā medhā medhayā manīṣā manīṣayā mano manasā śāntiḥ śāntyā cittaṃ cittena smṛtiḥ smṛtyā smāraꣳ smāreṇa vijñānaṃ vijñānenātmānaṃ vedayati tasmādannaṃ dadansarvāṇyetāni dadātyannātprāṇā bhavanti bhūtānāṃ prāṇairmano manasaśca vijñānaṃ vijñānādānando brahma yoniḥ
sa vā eṣa puruṣaḥ pañcadhā pañcātmā yena sarvamidaṃ protaṃ pṛthivī cāntarikṣaṃ ca dyauśca diśaścāvāntaradiśāśca sa vai sarvamidaṃ jagatsa sabhūtaꣳ sa bhavyaṃ jijñāsaklṛpta ṛtajā rayiṣṭhāḥ śraddhā satyo pahasvāntamasopariṣṭāt / jñātvā tamevaṃ manasā hṛdā ca bhūyo na mṛtyumupayāhi vidvān / tasmānnyāsameṣāṃ tapasāmatiriktamāhuḥ
vasuraṇvo vibhūrasi prāṇe tvamasi sandhātā brahman tvamasi viśvasṛttejodāstvamasyagnerasi varcodāstvamasi sūryasya dyumnodāstvamasi candramasa upayāmagṛhīto'si brahmaṇe tvā mahase
omityātmānaṃ yuñjīta / etadvai mahopaniṣadaṃ devānāṃ guhyam / ya evaṃ veda brahmaṇo mahimānamāpnoti tasmādbrahmaṇo mahimānamityupaniṣat
80 aśītitamo'nuvākaḥ / tasyaivaṃ viduṣo yajñasyātmā yajamānaḥ śraddhā patnī śarīramidhmamuro vedirlomāni barhirvedaḥ śikhā hṛdayaṃ yūpaḥ kāma ājyaṃ manyuḥ paśustapo/āgnirdamaḥ śamayitā dānaṃ dakṣiṇā vāgghotā prāṇa udgātā cakṣuradhvaryurmano brahmā śrotramagnīt yāvaddhriyate sā dīkṣā yadaśnāti taddhaviryatpibati tadasya somapānaṃ yadramate tadupasado yatsañcaratyupaviśatyuttiṣṭhate ca sa pravargyo yanmukhaṃ tadāhavanīyo yā vyāhṛtirahutiryadasya vijñāna tajjuhoti yatsāyaṃ prātaratti tatsamidhaṃ yatprātarmadhyandinaꣳ sāyaṃ ca tāni savanāni ye ahorātre te darśapūrṇamāsau ye'rdhamāsāśca māsāśca te cāturmāsyāni ya ṛtavaste paśubandhā ye saṃvatsarāśca parivatsarāśca te'hargaṇāḥ sarvavedasaṃ vā etatsatraṃ yanmaraṇaṃ tadavabhṛtha etadvai jarāmaryamagnihotraꣳsatraṃ ya evaṃ vidvānudagayane pramīyate devānāmeva mahimānaṃ gatvādityasya sāyujyaṃ gacchatyatha yo dakṣiṇe pramīyate pitṛṇāmeva mahimānaṃ gatvā candramasaḥ sāyujyaṃ gacchatyetau vai sūryācandramasormahimānau brāhmaṇo vidvānabhijayati tasmād brahmaṇo mahimānamityupaniṣat
ॐ śaṃ no mitraḥ śaṃ varuṇaḥ / śaṃ no bhavatyaryamā / śaṃ na indro bṛhaspatiḥ / śaṃ no viṣṇururukramaḥ / namo brahmaṇe / namaste vāyo / tvameva pratyakṣaṃ brahmāsi / tvāmeva pratyakṣaṃ brahmāvādiṣam / ṛtamavādiṣam /satyamavādiṣam / tanmāmāvīt / tadvaktāramāvīt / āvīnmām / āvidvaktāram // ॐ sahanāvavatu / saha nau bhunaktu / saha vīryaṃ karavāvahai / tejasvi nāvadhītamastu / mā vidviṣāvahai // ॐ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ // iti mahānārāyaṇopaniṣatsamāptā //
// mahānārāyaṇopaniṣat //
hariḥ ॐ // śaṃ no mitraḥ śaṃ varuṇaḥ / śaṃ no bhavatyaryamā /
śaṃ na indro bṛhaspatiḥ / śaṃ no viṣṇururukramaḥ //
namo brahmaṇe / namaste vāyo / tvameva pratyakṣaṃ brahmāsi /
tvāmeva pratyakṣaṃ brahma vadiṣyāmi / ṛtaṃ vadiṣyāmi /
satyaṃ vadiṣyāmi / tanmāmavatu / tadvaktāramavatu /
avatu mām / avatu vaktāram // ॐ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ //
ॐ saha nāvavatu / saha nau bhunaktu / saha vīryaṃ karavāvahai
/ tejasvi nāvadhītamastu / mā vidviṣāvahai /
ॐ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ //
prathamo'nuvākaḥ /
aṃbhasyapāre bhuvanasya madhye nākasya pṛṣṭhe mahato
mahīyān /
śukreṇa jyotīṣi samanupraviṣṭaḥ prajāpatiścarati
garbhe antaḥ
yasminnida saṃ ca vi caiti sarvaṃ yasmin devā adhi
viśve niṣeduḥ /
tadeva bhūtaṃ tadu bhavyamā idaṃ tadakṣare parame vyoman
yenāvṛtaṃ khaṃ ca divaṃ mahī ca yenādityastapati tejasā
bhrājasā ca /
yamantaḥ samudre kavayo vayanti yadakṣare parame prajāḥ
yataḥ prasūtā jagataḥ prasūtī toyena jīvān vyacasarjabhūmyām /
yadoṣadhībhiḥ puruṣān paśūśca viveśa bhūtāni carācarāṇi
ataḥ paraṃ nānyadaṇīyasa hi parātparaṃ yanmahato
mahāntam /
yadekamavyaktamanantarūpaṃ viśvaṃ purāṇaṃ tamasaḥ parastāt
tadevartaṃ tadu satyamāhustadeva brahma paramaṃ kavīnām /
iṣṭāpūrtaṃ bahudhā jātaṃ jāyamānaṃ viśvaṃ bibharti
bhuvanasya nābhiḥ
tadevāgnistadvāyustatsūryastadu candramāḥ /
tadeva śukramamṛtaṃ tadbrahma tadāpaḥ sa prajāpatiḥ
sarve nimeṣā jajñire vidyutaḥ puruṣādadhi /
kalā muhūrtāḥ kāṣṭhāścāhorātrāśca sarvaśaḥ
ardhamāsā māsā ṛtavaḥ saṃvatsaraśca kalpantām /
sa āpaḥ pradudhe ubhe ime antarikṣamatho suvaḥ
nainamūrdhvaṃ na tiryañcaṃ na madhye parijagrabhat /
na tasyeśe kaścana tasya nāma mahadyaśaḥ
na saṃdṛśe tiṣṭhati rūpamasya na cakṣuṣā paśyati
kaścanainam /
hṛdā manīśā manasābhiklṛpto ya enaṃ viduramṛtāste
bhavanti
paramātma##-## hiraṇyagarbha##-## sūkta
adbhyaḥ saṃbhūto hiraṇyagarbha ityaṣṭau //
adbhya saṃbhūtaḥ pṛthivyau rasācca viśvakarmaṇaḥ
samavartatādhi /
tasya tvaṣṭā vidadhadrūpameti tatpuruṣasya
viśvamājānamagre / १/
vedāhametaṃ puruṣaṃ mahāntaṃ ādityavarṇaṃ tamasaḥ parastāt /
tamevaṃ vidvānamṛta iha bhavati nānyaḥpanthāvidyate'yanāya
/ २/
prajāpatiścarati garbhe antaḥ ajāyamāno bahuthā vijāyate /
tasya dhīrāḥ parijānanti yonim marīcīnāṃ padamicchanti
vedhasaḥ / ३/
yo devebhya ātapati yo devānāṃ purohitaḥ / pūrvo yo devebhyo
jātaḥ namo rucāya brāhmaye / ४/
rucaṃ brāhmaṃ janayantaḥ devā agre tadabruvan / yastvaivaṃ
brāhmaṇo vidyāt tasya devā asan vaśe / ५/
hrīśca te lakṣmīśca patnyau ahorātre pārśve nakṣatrāṇi
rūpam /
aśvinau vyāttam iṣṭaṃ maniṣāṇa amuṃ maniṣāṇa sarvaṃ
maniṣāṇa / ६/ iti uttaranārāyaṇānuvākaḥ /
hiraṇyagarbhaḥ samavartatāgre bhūtasya jātaḥ patireka āsīt /
sa dādhāra pṛthivīṃ dyāmutemāṃ kasmai devāya haviṣā
vidhema
yaḥ prāṇato nimiṣato mahitvaika idrājā jagato babhūva /
ya īśe asya dvipadaścatuṣpadaḥ kasmai devāya haviṣā
vidhema
ya ātmadā balaṃdā yasya viśva upāsate praśiṣaṃ yasya
devāḥ /
yasya chāyāmṛtaṃ yasya mṛtyuḥ kasmai devāya haviṣā
vidhema
yasyeme himavanto mahitvā yasya samudra rasayā sahāhuḥ /
yasyemāḥ pradiśo yasya bāhū kasmai devāya haviṣā vidhema
yaṃ krandasī avasā tastabhāne asyaikṣetāṃ manasā rejamāne /
yatrādhi sūra uditau vyeti kasmai devāya haviṣā vidhema
yena dyaurugrā pṛthivī ca dṛḍhe yena suvaḥ stabhitaṃ yena
nākaḥ /
yo antarikṣe rajaso vimānaḥ kasmai devāya haviṣā vidhema
āpo ha yanmahatīrviśvamāyaṃ dakṣaṃ dadhānā
janayantīragnim /
tato devānāṃ niravartatāsurekaḥ kasmai devāya haviṣā
vidhema
yaścidāpo mahinā paryapaśyaddakṣaṃ dadhānā
janayantīragnim /
yo deveśvadhi deva eka kasmai devāya haviṣā vidhema
eṣa hi devaḥ pradiśo'nu sarvāḥ pūrvo hi jātaḥ sa u garbhe
antaḥ /
sa vijāyamānaḥ sa janiṣyamāṇaḥ pratyaṅmukhāstiṣṭhati
viśvatomukhaḥ
viśvataścakṣuruta viśvato mukho viśvato hasta uta
viśvataspāt /
saṃ bāhubhyāṃ namati saṃ patatrairdyāvāpṛthivī janayan
deva ekaḥ
venastat paśyan viśvā bhuvanāni vidvān yatra viśvaṃ
bhavatyekanīḍam /
yasminnidasaṃ ca vi caikasa otaḥ protaśca vibhuḥ
prajāsu
pra tadvoce amṛtaṃ nu vidvān gandharvo nāma nihitaṃ guhāsu /
trīṇi padā nihitā guhāsu yastadveda savituḥ pitā sat
sa no bandhurjanitā sa vidhātā dhāmāni veda bhuvanāni viśvā /
yatra devā amṛtamānaśānāstṛtīye dhāmānyabhyairayanta
pari dyāvāpṛthivī yanti sadyaḥ pari lokān pari diśaḥ pari
suvaḥ /
ṛtasya tantuṃ vitataṃ vicṛtya tadapaśyat tadabhavat
prajāsu
parītya lokān parītya bhūtāni parītya sarvāḥ pradiśo
diśaśca /
prajāpatiḥ prathamajā ṛtasyātmanātmānamabhisaṃbabhūva
sadasaspatimadbhutaṃ priyamindrasya kāmyam / saniṃ
medhāmayāsiṣam
uddīpyasva jātavedo'paghnanniṛtiṃ mama / paśūśca
mahyamamāvaha jīvanaṃ ca diśo diśa
mā no hisījjātavedo gāmaśvaṃ puruṣaṃ jagat /
abibhradagna āgahi śriyā mā paripātaya
puruṣasya vidmahe sahasrākṣasya mahādevasya dhīmahi / tanno
rudraḥ pracodayāt
gāyatryāḥ /
tatpuruṣāya vidmahe mahādevāya dhīmahi / tanno rudraḥ
pracodayāt
tatpuruṣāya vidmahe vakratuṇḍāya dhīmahi / tanno dantiḥ
pracodayāt
tatpuruṣāya vidmahe cakratuṇḍāya dhīmahi / tanno nandiḥ
pracodayāt
tatpuruṣāya vidmahe mahāsenāya dhīmahi / tannaḥ ṣaṇmukhaḥ
pracodayāt
tatpuruṣāya vidmahe suvarṇapakṣāya dhīmahi / tanno garuḍaḥ
pracodayāt
vedātmanāya vidmahe hiraṇyagarbhāya dhīmahi / tanno brahma
pracodayāt
nārāyaṇāya vidmahe vāsudevāya dhīmahi / tanno viṣṇuḥ
pracodayāt
vajranakhāya vidmahe tīkṣṇadaṣṭrāya dhīmahi / tanno
nārasihaḥ pracodayāt
bhāskarāya vidmahe mahaddyutikarāya dhīmahi / tanno ādityyaḥ
pracodayāt
vaiśvānaraya vidmahe lālīlāya dhīmahi / tanno agniḥ
pracodayāt
kātyāyanāya vidmahe kanyākumāri dhīmahi / tanno durgiḥ
pracodayāt
[##pāṭhabhedaḥḥ
caturmukhāya vidmahe kamaṇḍaludharāya dhīmahi / tanno brahmā
pracodayāt //
ādityāya vidmahe sahasrakiraṇāya dhīmahi / tanno bhānuḥ
pracodayāt //
pāvakāya vidmahe saptajihvāya dhīmahi / tanno vaiśvānaraḥ
pracodayāt //
mahāśūlinyai vidmahe mahādurgāyai dhīmahi / tanno bhagavatī
pracodayāt //
subhagāyai vidmahe kamalamālinyai dhīmahi / tanno gaurī
pracodayāt //
navakulāya vidmahe viṣadantāya dhīmahi / tannaḥ sarpaḥ
pracodayāt //##]##
sahasraparamā devī śatamūlā śatāṅkurā / sarvaharatu me
pāpaṃ dūrvā duḥsvapnanāśinī
kāṇḍāt kāṇḍāt prarohantī paruṣaḥ paruṣaḥ pari / evā no
dūrve pratanu sahasreṇa śatena ca
yā śatena pratanoṣi sahasreṇa virohasi / tasyāste devīṣṭake
vidhema haviṣā vayam
aśvakrānte rathakrānte viṣṇukrānte vasundharā / śirasā
dhārayiṣyāmi rakṣasva māṃ pade pade
bhūmirdhenurdharaṇī lokadhāriṇī / uddhṛtāsi varāheṇa
kṛṣṇena śatabāhunā
mṛttike hana pāpaṃ yanmayā duṣkṛtaṃ kṛtam /
mṛttike brahmadattāsi kāśyapenābhimantritā /
mṛttike dehi me puṣṭiṃ tvayi sarvaṃ pratiṣṭhitam
mṛttike pratiṣṭhite sarvaṃ tanme nirṇuda mṛttike / tvayā
hatena pāpena gacchāmi paramāṃ gatim
yata indra bhayāmahe tato no abhayaṃ kṛdhi / maghavañchagdhi
tava tanna ūtaye vidviṣo vimṛdho jahi
svastidā viśaspatirvṛtrahā vimṛdho vaśī / vṛṣendraḥ
pura etu naḥ svastidā abhayaṅkaraḥ
svasti na indro vṛddhaśravāḥ svasti naḥ pūṣā viśvavedāḥ /
svasti nastārkṣyo ariṣṭanemiḥ svasti no bṛhaspatirdadhātu
āpāntamanyustṛpalaprabharmā dhuniḥ
śimīvāñcharumāṛjīṣī /
somo viśvānyatasāvanāni nārvāgindraṃ pratimānāni debhuḥ
brahmajajñānaṃ prathamaṃ purastādvi sīmataḥ suruco vena āvaḥ /
sa budhniyā upamā asya viṣṭhāḥ sataśca yonimasataśca vivaḥ
syonā pṛthivi bhavān nṛkṣarā niveśanī / yacchā naḥ
śarma saprathāḥ
gandhadvārāṃ durādharṣāṃ nityapuṣṭāṃ karīṣiṇīm /
īśvarī sarvabhūtānāṃ tāmihopahvaye śriyam
śrīrme bhajatu alakṣmīrme naśyatu /
viṣṇumukhā vai
devāśchandobhirimā/cṃllokānanapajayyamabhyajayan /
mahā indro vajrabāhuḥ ṣoḍaśī śarma yacchatu
svasti no maghavā karotu / hantu pāpmānaṃ yo'smān dveṣṭi
somāna svaraṇaṃ kṛṇuhi brahmaṇaspate kakṣīvantaṃ ya
auśijam /
śarīraṃ yajñaśamalaṃ kusīdaṃ tasmintsīdatu yo'smān
dveṣṭi
caraṇaṃ pavitraṃ vitataṃ purāṇaṃ yena pūtastarati
duṣkṛtāni /
tena pavitreṇa śuddhena pūtā ati pāpmānamarātiṃ tarema
sajoṣā indra sagaṇo marudbhiḥ somaṃ piba vṛtrahañchūra
vidvān /
jahi śatrūrapa mṛdho nudasvāthābhayaṃ kṛṇuhi viśvato
naḥ
sumitrā na āpa oṣadhayaḥ santu /
durmitrāstasmai bhūyāsuryo'smān dveṣṭi yaṃ ca vayaṃ
dviṣmaḥ
āpo hi ṣṭhā mayobhuvastā na ūrje dadhātana / mahe raṇāya
cakṣase / yo vaḥ śivatamo rasastasya bhājayate'ha naḥ /
uśatīriva mātaraḥ / tasmā araṃ gamāma vo yasya kṣayāya
jinvatha / āpo janayathā ca naḥ
hiraṇyaśṛṅgaṃ varuṇaṃ prapadye tīrtha me dehi yācitaḥ /
yanmayā bhuktamasādhūnāṃ pāpebhyaśca pratigrahaḥ
yanme manasā vācā karmaṇā vā duṣkṛtaṃ kṛtam /
tanna indro varuṇo bṛhaspatiḥ savitā ca punantu punaḥ punaḥ
namo'gnaye'psumate nama indrāya namo varuṇāya namo vāruṇyai
namo'dbhyaḥ
yadapāṃ krūraṃ yadamedhyaṃ yadaśāntaṃ tadapagacchatāt
atyāśanādatīpānād yacca ugrāt pratigrahāt /
tanme varuṇo rājā pāṇinā hyavamarśatu
so'hamapāpo virajo nirmukto muktakilbiṣaḥ /
nākasya pṛṣṭhamāruhya gacchedbrahmasalokatām
yaścāpsu varuṇaḥ sa punātvaghamarṣaṇaḥ
imaṃ me gaṅge yamune sarasvati śutudri stoma sacatā
paruṣṇiyā /
asiknia marudvṛdhe vitastayārjīkīye śṛṇuhyā suṣomayā
ṛtaṃ ca satyaṃ cābhīddhāttapaso'dhyajāyata /
tato rātrirajāyata tataḥ samudro arṇavaḥ
samudrādarṇavādadhi saṃvatsaro ajāyata /
ahorātrāṇi vidadhadviśvasya miṣato vaśī
sūryācandramasau dhātā yathāpūrvamakalpayat /
divaṃ ca pṛthivīṃ cāntarikṣamatho suvaḥ
yatpṛthivyā rajaḥ svamāntarikṣe virodasī /
imāstadāpo varuṇaḥ punātvaghamarṣaṇaḥ //
punantu vasavaḥ punātu varuṇaḥ punātvaghamarṣaṇaḥ /
eṣa bhūtasya madhye bhuvanasya goptā //
eṣa puṇyakṛtāṃ lokāneṣa mṛtyorhiraṇmayam /
dyāvāpṛthivyorhiraṇmaya saśrita suvaḥ /
sa naḥ suvaḥ saśiśādhi
ārdraṃ jvalatijyotirahamasmi / jyotirjvalati brahmāhamasmi /
yo'hamasmi brahmāhamasmi / ahamasmi brahmāhamasmi / ahamevāhaṃ
māṃ juhomi svāhā
akāryavakīrṇī steno bhrūṇahā gurutalpagaḥ /
varuṇo'pāmaghamarṣaṇastasmāt pāpāt pramucyate
rajobhūmistva mā rodayasva pravadanti dhīrāḥ
ākrāntsamudraḥ prathame vidharmañjanayanprajā bhuvanasya rājā /
vṛṣā pavitre adhi sāno avye bṛhatsomo vāvṛdhe suvāna
induḥ
2
dvitīyo'nuvākaḥ /
jātavedase sunavāma somamarātīyato nidahāti vedaḥ /
sa naḥ parṣadati durgāṇi viśvā nāveva sindhuṃ duritātyagniḥ
durgā sūktam /
tāmagnivarṇāṃ tapasā jvalantīṃ vairocanīṃ karmaphaleṣu
juṣṭām /
durgāṃ devī śaraṇamahaṃ prapadye sutarasi tarase namaḥ
agne tvaṃ pārayā navyo asmān svastibhirati durgāṇi viśvā /
pūśca pṛthvī bahulā na urvī bhavā tokāya tanayāya
śaṃyoḥ
viśvāni no durgahā jātavedaḥ sindhuṃ na vāvā duritātiparṣi /
agne atrivanmanasā gṛṇāno'smākaṃ bodhyavitā tanūnām
pṛtanājita sahamānamugnamagni huvema
paramātsadhastāt /
sa naḥ parṣadati durgāṇi viśvā kṣāmaddevo ati duritātyagniḥ
pratnoṣi kamīḍyo adhvareṣu sanācca hotā navyaśca satsi /
svāṃ cāgne tanuvaṃ piprayasvāsmabhyaṃ ca saubhagamāyajasva
gobhirjuṣṭamayujo niṣiktaṃ tavendra viṣṇoranusaṃcarema /
nākasya pṛṣṭhamabhi saṃvasāno vaiṣṇavīṃ loka iha
mādayantām
3
tṛtīyo'nuvākaḥ /
bhūrannamagnaye pṛthivyai svāhā bhuvo'nna/m
vāyave'ntarikṣāya svāhā suvarannamādityāya dive svāhā
bhūrbhuvassuvarannaṃ candramase digbhyaḥ svāhā namo devebhyaḥ
svadhā pitṛbhyo bhūrbhuvaḥ suvarannamom
4
caturtho'nuvākaḥ /
bhūragnaye pṛthivyai svāhā bhuvo vāyave'ntarikṣāya svāhā
suvarādityāya dive svāhā bhurbhuvassuvaścandramase digbhyaḥ
svāhā
namo devebhyaḥ svadhā pitṛbhyo bhūrbhuvaḥsuvaragna om
5
pañcamo'nuvākaḥ /
bhūragnaye ca pṛthivyai ca mahute ca svāhā bhuvo vāyave
cāntarikṣāya ca mahate ca svāhā suvarādityāya ca dive ca
mahate ca svāhā bhūrbhuvassuvaścandramase ca
nakṣatrebhyaśca
digbhyaśca mahate ca svāhā namo devebhyaḥ svadhā pitṛbhyo
bhurbhuvaḥ suvarmaharom
6
ṣaṣṭho'nuvākaḥ /
pāhi no agna enase svāhā pāhi no viśvavedase svāhā
yajñaṃ pāhi vibhāvaso svāhā sarvaṃ pāhi śatakrato svāhā
7
saptamo'nuvākaḥ /
pāhi no agna ekayā pāhyuta dvitīyayā pāhyūrja tṛtīyayā
pāhi gīrbhiścatasṛbhirvaso svāhā
8
aṣṭamo'nuvākaḥ /
yaśchandasāmṛṣabho
viśvarūpaśchandobhyaścandāsyāviveśa / satāśikyaḥ
provācopaniṣadindro jyeṣṭha indriyāya ṛṣibhyo namo
devebhyaḥ svadhā
pitṛbhyo bhūrbhuvassuvaśchanda om
9
navamo'nuvākaḥ /
namo brahmaṇe dhāraṇaṃ me astvanirākaraṇaṃ dhārayitā bhūyāsaṃ
karṇayoḥ śrutaṃ mā cyoḍhaṃ mamāmuṣya om
10
daśamo'nuvākaḥ /
ṛtaṃ tapaḥ satyaṃ tapaḥ śrutaṃ tapaḥ śāntaṃ tapo damastapaḥ
śamastapo dānaṃ tapo yajñaṃ tapo bhūrbhuvaḥ
suvarbrahmaitadupāsvaitattapaḥ
11
ekādaśo'nuvākaḥ /
yathā vṛkṣasya saṃpuṣpitasya dūrādgandho vātyevaṃ puṇyasya
karmaṇo dūrādgandho vāti yathāsidhārāṃ karte'vahitamavakrāme
yadyuve yuve havā vihvayiṣyāmi kartaṃ
patiṣyāmītyevamamṛtādātmānaṃ
jugupset
12
dvādaśo'nuvākaḥ /
aṇoraṇīyān mahato mahīyānātmā guhāyāṃ nihito'sya jantoḥ /
tamakratuṃ paśyati vītaśoko dhātuḥ prasādānmahimānamīśam
sapta prāṇā prabhavanti tasmāt saptārciṣaḥ samidhaḥ sapta
jihvāḥ /
sapta ime lokā yeṣu caranti prāṇā guhāśayānnihitāḥ sapta
sapta
ataḥ samudrā girayaśca sarve'smātsyandante sindhavaḥ
sarvarūpāḥ /
ataśca viśvā oṣadhayo rasāśca yenaiṣa
bhūtastiṣṭhatyantarātmā
brahmā devānāṃ padavīḥ kavīnāmṛṣirviprāṇāṃ mahiṣo
mṛgāṇām /
śyeno gṛdhrāṇāsvadhitirvanānāsomaḥ pavitramatyeti
rebhan
ajāmekāṃ lohitaśuklakṛṣṇāṃ bahvīṃ prajāṃ janayantī
sarūpām /
ajo hyeko juṣamāṇo'nuśete jahātyenāṃ bhuktabhogāmajo'nyaḥ
haṃsaḥ śuciṣadvasurantarikṣasaddhotā
vediṣadatithirduroṇasat /
nṛṣadvarasadṛtasadvyomasadabjā gojā ṛtajā adrijā ṛtaṃ
bṛhat
yasmājjātā na parā naiva kiṃcanāsa ya āviveśa bhuvanāni
viśvā /
prajāpatiḥ prajayā saṃvidānastrīṇi jyotīṣi sacate sa
ṣoḍaśī // ६ ka//
vidhartāra havāmahe vasoḥ kuvidvanāti naḥ / savitāraṃ
nṛcakṣasam // ६ kha//
ghṛtaṃ mimikṣire ghṛtamasya yonirghṛte śrito ghṛtamuvasya
dhāma /
anuṣvadhamāvaha mādayasva svāhākṛtaṃ vṛṣabha vakṣi
havyam
samudrādūrmirmadhumā udāradupāśunā
samamṛtatvamānaṭ /
ghṛtasya nāma guhyaṃ yadasti jihvā devānāmamṛtasya nābhiḥ
vayaṃ nāma prabravāmā ghṛtenāsmin yajñe dhārayāmā
namobhiḥ /
upa brahmā śṛṇavacchasyamāna catuḥśṛṅgo'vamīdgaura
etat
catvāri śṛṅgā trayo asya pādā dveśīrṣe sapta hastāso
asya /
tridhā baddho vṛṣabho roravīti maho devo martyā
āviveśa
tridhā hitaṃ paṇibhirguhyamānaṃ gavi devāso ghṛtamanvavindan /
indra eka sūrya ekaṃ jajāna venādeka svadhayā
niṣṭatakṣuḥ
yo devānāṃ prathamaṃ purastādviśvādhiko rudro maharṣiḥ /
hiraṇyagarbhaṃ paśyata jāyamāna sa no devaḥ
śubhayāsmṛtyā saṃyunaktu
yasmātparaṃ nāparamasti kiñcit yasmānnāṇīyo na jyāyo'sti
kaścit /
vṛkṣa iva stabdho divi tiṣṭhatyekastenedaṃ pūrṇaṃ puruṣeṇa
sarvam
na karmaṇā na prajayā dhanena tyāgenaike amṛtatvamānaśuḥ /
pareṇa nākaṃ nihitaṃ guhāyāṃ bibhrājate yadyatayo viśanti
vedāntavijñānaviniścitārthāḥ saṃnyāsayogādyatayaḥ
śuddhasattvāḥ /
te brahmaloke tu parāntakāle parāmṛtāḥ parimucyanti sarve
dahraṃ vipāpaṃ varaveśmabhūta yat puṇḍarīkaṃ
puramadhyasastham /
tatrāpi dahre gaganaṃ viśokaṃ tasmin yadantastadupāsitavyam
yo vedādau svaraḥ prokto vedānte ca pratiṣṭhitaḥ /
tasya prakṛtilīnasya yaḥ paraḥ sa maheśvaraḥ
13
trayodaśo'nuvākaḥ /
sahasraśīrṣaṃ devaṃ viśvākṣaṃ viśvaśambhuvam /
viśvaṃ nārāyaṇaṃ devamakṣaraṃ paramaṃ prabhum
viśvataḥ paramaṃ nityaṃ viśvaṃ nārāyaṇa harim /
viśvamevedaṃ puruṣastadviśvamupajīvati
patiṃ viśvasyātmeśvara śāśvata śivamacyutam /
nārāyaṇaṃ mahājñeyaṃ viśvātmānaṃ parāyaṇam
nārāyaṇaḥ paraṃ brahma tattvaṃ nārāyaṇaḥ paraḥ /
nārāyaṇaḥ paro jyotirātmā nārayaṇaḥ paraḥ
nārāyaṇaḥ paro dhyātā dhyānaṃ nārāyaṇaḥ paraḥ /
yacca kiJṇcijjagatyasmin dṛśyate śrūyate'pi vā /
antarbahiśca tatsarvaṃ vyāpya nārāyaṇaḥ sthitaḥ
anantamavyayaṃ kavi samudre'ntaṃ viśvaśambhuvam /
padmakośapratīkāśa hṛdayaṃ cāpyadhomukham
adho niṣṭyā vitastyānte nābhyāmupari tiṣṭhati /
hṛdayaṃ tadvijānīyādviśvasyāyatanaṃ mahat
santata sirābhistu lambatyākośasannibham /
tasyānte suṣira sūkṣmaṃ tasmintsarvaṃ pratiṣṭhitam
tasya madhye mahānagnirviśvārcirviśvatomukhaḥ /
so'grabhugvibhajantiṣṭhannāhāramajaraḥ kaviḥ
tiryagūrdhvamadhaḥśāyī raśmayastasya santatāḥ /
santāpayati svaṃ dehamāpādatalamastakam /
tasya madhye vahniśikhā aṇīyordhvā vyavasthitā
nīlatoyadamadhyasthā vidyullekheva bhāsvarā /
nīvāraśūkvattanvī pītā bhāsvatyaṇūpama
tasyāḥ śikhāyā madhye paramātmā vyavasthitaḥ /
sa brahmā sa śivaḥ sa hariḥ sendraḥ so'kṣaraḥ paramaḥ svarāṭ
14
caturdaśo'nuvākaḥ /
caturdaśo'nuvākaḥ /
ādityo vā eṣa etanmaṇḍalaṃ tapati tatra tā ṛcastadṛcā
maṇḍala
sa ṛcāṃ loko'tha ya eṣa etasminmaṇḍale'rcirdīpyate tāni
sāmāni sa
sāmnāṃ loko'tha ya eṣa etasminmaṇḍale'rciṣi puruṣastāni
yajūṣi sa yajuṣā maṇḍala sa yajuṣāṃ lokaḥ
saiṣā trayyeva
vidyā tapati ya eṣo'ntarāditye hiraṇmayaḥ puruṣaḥ
15
pañcadaśo'nuvākaḥ /
ādityo vai teja ojo balaṃ yaśaścakṣuḥ śrotramātmā mano
manyurmanurmṛtyuḥ
satyo mitro vāyurākāśaḥ prāṇo lokapālaḥ kaḥ kiṃ kaṃ
tatsatyamannamamṛto
jīvo viśvaḥ katamaḥ svayambhu brahmaitadamṛta eṣa puruṣa eṣa
bhūtānāmadhipatirbrahmaṇaḥ sāyujya
salokatāmāpnotyetāsāmeva
devatānā sāyujya sārṣṭitā
samānalokatāmāpnoti ya evaṃ
vedetyupaniṣat
ghṛṇiḥ sūrya ādityomarcayanti tapaḥ satyaṃ madhu kṣaranti
tadbrahma tadāpa
āpo jyotī raso'mṛtaṃ brahma bhūrbhuvaḥ suvarom
16
ṣoḍaśo'nuvākaḥ /
nidhanapataye namaḥ / nidhanapatāntikāya namaḥ /
ūrdhvāya namaḥ / ūrdhvaliṅgāya namaḥ /
hiraṇyāya namaḥ / hiraṇyaliṅgāya namaḥ /
suvarṇāya namaḥ / suvarṇaliṅgāya namaḥ /
divyāya namaḥ / divyaliṅgāya namaḥ /
bhavāya namaḥ/ bhavaliṅgāya namaḥ /
śarvāya namaḥ / śarvaliṅgāya namaḥ /
śivāya namaḥ / śivaliṅgāya namaḥ /
jvalāya namaḥ / jvalaliṅgāya namaḥ /
ātmāya namaḥ / ātmaliṅgāya namaḥ /
paramāya namaḥ / paramaliṅgāya namaḥ /
etatsomasya sūryasya sarvaliṅga sthāpayati pāṇimantraṃ
pavitram
17
saptadaśo'nuvākaḥ /
sadyojātaṃ prapadyāmi sadyojātāya vai namo namaḥ /
bhave bhave nātibhave bhavasva mām / bhavodbhavāya namaḥ
18
aṣṭadaśo'nuvākaḥ /
vāmadevāya namo jyeṣṭhāya namaḥ śreṣṭhāya namo rudrāya
namaḥ kālāya namaḥ kalavikaraṇāya namo balavikaraṇāya namo
balāya namo balapramathāya namaḥ sarvabhūtadamanāya namo
manonmanāya namaḥ
19
ekonaviṃśo'nuvākaḥ /
aghorebhyo'tha ghorebhyo ghoraghoratarebhyaḥ / sarvataḥ śarva
sarvebhyo namaste astu rudrarūpebhyaḥ
20
viṃśo'nuvākaḥ /
tatpuruṣāya vidmahe mahādevāya dhīmahi / tanno rudraḥ
pracodayāt
21
ekaviṃśo'nuvākaḥ /
īśānaḥ sarvavidyānāmīśvaraḥ sarvabhūtānāṃ
brahmādhipatirbrahmaṇo'dhipatirbrahmā śivo me astu sadāśivom
22
dvāviṃśo'nuvākaḥ /
namo hiraṇyabāhave hiraṇyavarṇāya hiraṇyarūpāya hiraṇyapataye/
ambikāpataya umāpataye paśupataye namo namaḥ
23
trayoviṃśo'nuvākaḥ /
ṛta satyaṃ paraṃ brahma puruṣaṃ kṛṣṇapiṅgalam /
ūrdhvaretaṃ virūpākṣaṃ viśvarūpāya vai namo namaḥ
24
caturviṃśo'nuvākaḥ /
sarvo vai rudrastasmai rudrāya namo astu / puruṣo vai rudraḥ
sanmaho namo namaḥ /
viśvaṃ bhūtaṃ bhuvanaṃ citraṃ bahudhā jātaṃ jāyamānaṃ ca
yat /
sarvo hyeṣa rudrastasmai rudrāya namo astu
25
pañcaviṃśo'nuvākaḥ /
kadrudrāya pracetase mīḍhuṣṭamāya tavyase / vocema
śaṃtama hṛde /
sarvohyeṣa rudrastasmai rudrāya namo astu
26
ṣaḍviṃśo'nuvākaḥ /
yasya vaikaṅkatyagnihotrahavaṇī bhavati
pratyevāsyāhutayastiṣṭhatyatho
pratiṣṭhityai
27
saptaviṃśo'nuvākaḥ /
kṛṇuṣva pāja iti pañca /
kṛṇuṣva pājaḥ prasitiṃ na pṛthvīṃ yāhi rājevāmavā/cṃ
ibhena /
tṛṣvīmanu prasitiṃ drūṇāno'stāsi vidhya
rakṣasastapiṣṭhaiḥ
tava bhramāsa āśuyā patantyanu spṛśa dhṛśatā
śośucānaḥ /
tapūṃṣyagne juhvā pataṅgānasandito vi sṛja viśvagulkāḥ
prati spaśo visṛja tūrṇitamo bhavā pāyurviśī asyā adabdhaḥ /
yo no dūre aghaśaṃ so yo antyagne mākiṣṭe
vyathirādadharṣīta
udagne tiṣṭha pratyā tanuṣva nyamitrāṃ/c oṣatāttigmahete /
yo no arātiṃ samidhāna cakre nīcātaṃ dhakṣyatasaṃ na
śuṣkam
ūrdhvo bhava pratiṃ vidhyādhyasmadāviṣkṛṇuṣva
daivyānyagne /
avasthirā tanuhi yātujūnāṃ jāmimajāmiṃ pramṛṇīhi
śatrūn
28
aṣṭāviṃśo'nuvākaḥ /
aditirdevā gandharvā manuṣyāḥ pitaro'surāsteṣā
sarvabhūtānāṃ mātā medinī mahatī mahī sāvitrī gāyatrī
jagatyurvī pṛthvī bahulā viśvā bhūtā katamā kāyā sā
satyetyamṛteti vāsiṣṭhaḥ
29
ekonatriṃśo'nuvākaḥ /
āpo vā ida sarvaṃ viśvā bhūtānyāpaḥ prāṇā vā āpaḥ
paśava āpo'nnamāpo'mṛtamāpaḥ samrāḍāpo virāḍāpaḥ
svarāḍāpaśchandāsyāpo jyotīṣyāpo
yajūṣyāpaḥ
satyamāpaḥ sarvā devatā āpo bhūrbhuvaḥ suvarāpa om
30
triṃśo'nuvākaḥ /
āpaḥ punantu pṛthivīṃ pṛthivī pūtā punātu mām /
punantu brahmaṇaspatirbrahmapūtā punātu mām
yaducchiṣṭamabhojyaṃ yadvā duścaritaṃ mama /
sarvaṃ punantu māmāpo'satāṃ ca pratigraha svāhā
31
ekatriṃśo'nuvākaḥ /
agniśca mā manyuśca manyupatayaśca manyukṛtebhyaḥ /
pāpebhyo rakṣantām / yadahnā pāpamakārṣam /
manasā vācā hastābhyām / padbhyāmudareṇa śiśnā /
ahastadavalimpatu / yatkiñca duritaṃ mayi / idamahaṃ
māmamṛtayonī /
satye jyotiṣi juhomi svāhā
32
dvātriṃśo'nuvākaḥ /
sūryaśca mā manyuśca manyupatayaśca manyukṛtebhyaḥ /
pāpebhyo rakṣantām / yadrātriyā pāpamakārṣam /
manasā vācā hastābhyām / padbhyāmudareṇa śiśnā /
rātristadavalumpatu /
yatkiñca duritaṃ mayi / iadamahaṃ māmamṛtayonī / sūrye
jyotiṣi svāhā
33
trayastriṃśo'nuvākaḥ /
omityekākṣaraṃ brahma / agnirdevatā brahma ityārṣam /
gāyatraṃ
chandaṃ paramātmaṃ sarūpam / sāyujyaṃ viniyogam
34
catustriṃśo'nuvākaḥ /
āyātu varadā devī akṣaraṃ brahma saṃmitam /
gāyatrī chandasāṃ mātedaṃ brahma juṣasva naḥ
yadahnātkurute pāpaṃ tadahnātpratimucyate /
yadrātriyātkurute pāpaṃ tadrātriyātpratimucyate /
sarvavarṇe mahādevi sandhyāvidye sarasvati
35
pañcatriṃśo'nuvākaḥ /
ojo'si saho'si balamasi bhrājo'si devānāṃ dhāmanāmāsi
viśvamasi
viśvāyuaḥ sarvamasi sarvāyurabhibhūroṃ gāyatrīmāvāhayāmi
sāvitrīmāvāhayāmi sarasvatīmāvāhayāmi
chandarhīnāvāhayāmi
śriyamāvāhayāmi gāyatriyā gāyatrī chando viśvāmitra
ṛṣiḥ
savitā devatāgnirmukhaṃ brahmā śiro viṣṇuhṛdaya rudraḥ
śikhā
pṛthivī yoniḥ prāṇāpānavyānodānasmānā saprāṇā śvetavarṇā
sāṃkhyāyanasagotrā gāyatrī caturviṃśatyakṣarā tripadā
ṣṭkukṣiḥ
pañcaśīrṣopanayane viniyogaḥ
ॐ bhūḥ / ॐ bhuvaḥ / osuvaḥ / ॐ mahaḥ / ॐ janaḥ / ॐ
tapaḥ /
o satyam / ॐ tatsaviturvareṇyaṃ bhargo devasya dhīmahi /
dhiyo yo naḥ pracodayāt / omāpo jyotī raso'mṛtaṃ brahma
bhūrbhuvaḥ suvarom
36
ṣaṭtriṃśo'nuvākaḥ /
uttame śikhare devi jāte bhūmyāṃ parvatamūrdhani /
brāhmaṇebhyo'bhyanujñātā gaccha devi yathāsukham
stuto mayā varadā vedamātā pracodayantī pavane dvijātā /
āyuḥ pṛthivyāṃ draviṇaṃ brahmavarcasaṃ mahyaṃ datvā
prajātuṃ brahmalokam
37
saptatriṃśo'nuvākaḥ /
ghṛṇiḥ sūrya ādityo na prabhā vātyakṣaram / madhu kṣaranti
tadrasam /
satyaṃ vai tadrasamāpo jyotī raso'mṛtaṃ brahma bhūrbhuvaḥ
suvarom
38
trisuparṇamantraḥ १
aṣṭatriṃśo'nuvākaḥ /
brahmametu mām / madhumetu mām / brahmameva madhumetu mām /
yāste soma
prajā vatso'bhi so aham / duḥṣvapnahan duruṣṣaha / yāste
soma
prāṇāstāñjuhomi
trisuparṇamayācitaṃ brāhmaṇāya dadyāt / brahmahatyāṃ vā
ete ghnanti /
ye brāhmaṇāstrisuparṇaṃ paṭhanti / te somaṃ prāpnuvanti / ā
sahasrāt paṅktiṃ
punanti / ॐ
39
trisuparṇamantraḥ २
ekonacatvāriṃśo'nuvākaḥ /
brahma medhayā / madhu medhayā / brahmameva madhumedhayā
adyāno deva savitaḥ prajāvatsāvīḥ saubhagam / parā
duḥṣvapniya suva
viśvāni deva savitarduritāni parāsuva / yadbhadraṃ tanmama
āsuva
madhuvātā ṛtāyate madhukṣaranti sindhavaḥ / mādhvīrnaḥ
santvoṣadhīḥ
madhu naktamutoṣasi madhumatpārthiva rajaḥ / madhudyaurastu
naḥ pitā
madhumānno vanaspatirmadhumā astu sūryaḥ / mādhvīrgāvo
bhavantu naḥ
ya imaṃ trisuparṇamayācitaṃ brāhmaṇāya dadyāt /
bhrūṇahatyāṃ vā ete ghnanti /
ye brāhmaṇāstrisuparṇaṃ paṭhanti / te somaṃ prāpnuvanti / ā
sahasrātpaṅktiṃ punanti / ॐ
40
trisuparṇamantraḥ ३
catvāriṃśo'nuvākaḥ /
brahma medhavā / madhu medhavā / brahmameva madhu medhavā
brahmā devānāṃ padavīḥ kavīnāmṛṣirviprāṇāṃ mahiṣo
mṛgāṇām /
śyeno gṛddhāṇā svadhitirvanānā somaḥ pavitramatyeti
rebhat
hasaḥ śuciṣadvasurantarikṣasaddhotā
vediṣadatithirduroṇasat /
nṛṣadvarasadṛtasadvyomasadabjā gojā ṛtajā adrijā ṛtaṃ
bṛhat
ṛce tvā ṛce tvā samitsravanti sarito na dhenāḥ /
antarhṛdā manasā pūyamānāḥ / ghṛtasya dhārā
abhicākaśīmi
hiraṇyayo vetaso madhya āsām / tasmintsuparṇo madhukṛt
kulāyī bhajannāste
madhu devatābhyaḥ / tasyāsate harayaḥ sapta tīre svadhāṃ
duhānā amṛtasya
dhārām
ya idaṃ trisuparṇamayācitaṃ brāhmaṇāya dadyāt /
vīrahatyāṃ vā ete ghnanti /
ye brāhmaṇāstrisuparṇaṃ paṭhanti / te somaṃ prāpnuvanti /
āsahasrāt
paṅktiṃ punanti / ॐ
41
ekacatvāriṃśo'nuvākaḥ /
medhādevī juṣamāṇā na āgādviśvācī bhadrā
sumanasyamānā /
tvayā juṣṭā juṣamāṇā duruktānbṛhadvadema vidathe
suvīrāḥ
tvayā juṣṭa ṛṣirbhavati devi tvayā brahmāgataśrīruta
tvayā /
tvayā juṣṭaścitraṃ vindate vasu sā no juṣasva draviṇena
medhe
42
dvicatvāriṃśo'nuvākaḥ /
medhāṃ ma indro dadātu meadhāṃ devī sarasvatī /
medhāṃ me aśvināvubhāvādhattāṃ puṣkarasrajau
apsarāsu ca yā medhā gandharveṣu ca yanmanaḥ /
daivī medhā sarasvatī sa māṃ medhā surabhirjuṣatā
svāhā
43
tricatvāriṃśo'nuvākaḥ /
ā māṃ medhā surabhirviśvarūpā hiraṇyavarṇā jagatī jagamyā /
ūrjasvatī payasā pinvamānā sā māṃ medhā supratīkā
juṣatām
44
catuścatvāriṃśo'nuvākaḥ /
mayi medhāṃ mayi prajāṃ mayyagnistejo dadhātu /
mayi medhāṃ mayi prajāṃ mayīndra indriyaṃ dadhātu /
mayi medhāṃ mayi prajāṃ mayi sūryo bhrājo dadhātu
45
pañcacatvāriṃśo'nuvākaḥ /
apaitu mṛtyuramṛtaṃ na āganvaivasvato no abhayaṃ kṛṇotu /
parṇaṃ vanaspaterivābhi naḥ śīyatārayiḥ sacatāṃ naḥ
śacīpatiḥ
46
ṣaṭcatvāriṃśo'nuvākaḥ /
paraṃ mṛtyo anuparehi panthāṃ yaste sva itaro devayānāt /
cakṣuṣmate śṛṇvate te bravīmi mā naḥ prajā rīriṣo
mota vīrān
47
saptacatvāriṃśo'nuvākaḥ /
vātaṃ prāṇaṃ manasānvārabhāmahe prajāpatiṃ yo bhuvanasya
gopāḥ /
sa no mṛtyostrāyatāṃ pātvahaso jyogjīvā jarāma śīmahi
48
aṣṭacatvāriṃśo'nuvākaḥ /
amutrabhūyādadha yadyamasya bṛhaspate abhiśasteramuñcaḥ /
pratyauhatāmaśvinā mṛtyumasmaddevānāmagne bhiṣajā
śacībhiḥ
49
ekonapañcāśo'nuvākaḥ /
hari harantamanuyanti devā viśvasyeśānaṃ vṛṣabhaṃ
matīnām /
brahmasarūpamanu medamāgādayanaṃ mā vivadhīrvikramasva
50
pañcāśo'nuvākaḥ /
śalkairagnimindhāna ubhau lokau sanemaham /
ubhayorlokayorṛdhvāti mṛtyuṃ tarāmyaham
51
ekapañcāśo'nuvākaḥ /
mā chido mṛtyo mā vadhīrmā me balaṃ vivṛho mā pramoṣīḥ /
prajāṃ mā me rīriṣa āyurugra nṛcakṣasaṃ tvā haviṣā
vidhema
52
dvipañcāśo'nuvākaḥ /
mā no mahāntamuta mā no arbhakaṃ mā na ukṣantamuta mā na
ukṣitam /
mā no vadhīḥ pitaraṃ mota mātaraṃ priyā mā nastanuvo rudra
rīriṣaḥ
53
tripañcāśo'nuvākaḥ /
mā nastoke tanaye mā na āyuṣi mā no goṣu mā no aśveṣu
rīriṣaḥ /
vīrānmā no rudra bhāmito vadhīrhaviṣmanto namasā vidhema te
54
catuṣpañcāśo'nuvākaḥ /
prajāpate na tvadetānyanyo viśvā jātāni pari tā babhūva /
yatkāmaste juhumastanno astu vaya syāma patayo rayīṇām
55
pañcapañcāśo'nuvākaḥ /
svastidā viśaspatirvṛtrahā vimṛdho vaśī /
vṛṣendraḥ pura etu naḥ svastidā abhayaṅkaraḥ
56
ṣaṭpañcāśo'nuvākaḥ /
tryambakaṃ yajāmahe sugandhiṃ puṣṭivardhanam /
urvārukamiva bandhanānmṛtyormukṣīya māmṛtāt
57
saptapañcāśo'nuvākaḥ /
ye te sahasramayu pāśā mṛtyo martyāya hantave /
tān yajñasya māyayā sarvānavayajāmahe
58
aṣṭapañcāśo'nuvākaḥ /
mṛtyave svāhā mṛtyave svāhā
59
ekonaṣaṣṭitamo'nuvākaḥ /
devakṛtasyainaso'vayajanamasi svāhā /
manuṣyakṛtasyainaso'vayajanamasi svāhā /
pitṛkṛtasyaiso'vayajanamasi svāhā /
ātmakṛtasyainaso/vayājanamasi svāhā /
anyakṛtasyainaso'vayajanamasi svāhā /
asmatkṛtasyainaso'vayajanamasi svāhā /
yaddivā ca naktaṃ cainaścakṛma tasyāvayajanamasi svāhā /
yatsvapantaśca jāgrataścainaścakṛma tasyāvayajanamasi
svāhā /
yatsuṣuptaśca jāgrataścainaścakṛma tasyāvayajanamasi
svāhā /
yadvidvāsaścāvidvāsaścainaścakṛma
tasyāvayajanamasi svāhā /
enasa enaso'vayajanamasi svāhā
60
ṣaṣṭitamo'nuvākaḥ /
yadvo devāścakṛma jihvayāṃ guru manaso vā prayutī
devaheḍanam /
arāvā yo no abhi ducchunāyate tasmin tadeno vasavo nidhetana
svāhā
61
ekaṣaṣṭitamo'nuvākaḥ /
kāmo'kārṣīnnamo namaḥ / kāmo'kārśītkāmaḥ karoti nāhaṃ
karomi kāmaḥ kartā
nāhaṃ kartā kāmaḥ kārayitā nāhaṃ kārayitā eṣa te kāma
kāmāya svāhā
62
dviṣaṣṭitamo'nuvākaḥ /
manyurakārṣīnnamo namaḥ / manyurakārṣīnmanyuḥ karoti nāhaṃ
karomi manyuḥ kartā nāhaṃ kartā
manyuḥ kārayitā nāhaṃ kārayitā eṣa te manyo manyave svāhā
63
triṣaṣṭitamo'nuvākaḥ /
tilāñjuhomi sarasān sapiṣṭān gandhāra mama citte ramantu
svāhā
gāvo hiraṇyaṃ dhanamannapāna sarveṣā śriyai svāhā
śriyaṃ ca lakṣmīṃ ca puṣṭiṃ ca kīrtiṃ cānṛṇyatām
/ brāhmaṇyaṃ bahuputratām / śraddhāmedhe prajāḥ saṃdadātu
svāhā
64
catuḥṣaṣṭitamo'nuvākaḥ /
tilāḥ kṛṣṇāstilāḥ śvetāstilāḥ saumyā vaśānugāḥ /
tilāḥ punantu me pāpaṃ yatkiñcid duritaṃ mayi svāhā
corasyānnaṃ navaśrāddhaṃ brahmahā gurutalpagaḥ /
gosteya surāpānaṃ bhrūṇahatyā tilā śānti śamayantu
svāhā
śrīśca lakṣmīśca puṣṭīśca kīrtiṃ cānṛṇyatām /
brahmaṇyaṃ bahuputratām / śraddhāmedhe prajñā tu jātavedaḥ
saṃdadātu svāhā
65
pañcaṣaṣṭitamo'nuvākaḥ /
prāṇāpānavyānodānasamānā me śudhyantāṃ
jyotirahaṃ virajā vipāpmā bhūyāsa svāhā
vāṅmanaścakṣuḥśrotrajihvāghrāṇaretobuddhyākūtiḥsaṅkalpā
me śudhyantāṃ
jyotirahaṃ virajā vipāpmā bhūyāsa svāhā
tvakcarmamāṃsarudhiramedomajjāsnāyavo'sthīni me śudhyantāṃ
jyotirahaṃ virajā vipāpmā bhuyāsa svāhā
śiraḥpāṇipādapārśvapṛṣṭhorūdharajaṅghāśiśnopasthapāyav
o me śudhyantāṃ
jyotirahaṃ virajā vipāpmā bhūyāsa svāhā
uttiṣṭha puruṣa harita piṅgala lohitākṣi dehi dehi
dadāpayitā me śudhyantāṃ
jyotirahaṃ virajā vipāpmā bhūyāsa svāhā
66
ṣaṭṣaṣṭitamo'nuvākaḥ /
pṛthivyaptejovāyurākāśā me śudhyantāṃ
jyotirahaṃ virajā vipāpmā bhūyāsa svāhā
śabdasparśarūparasagandhā me śudhyantāṃ
jyotirahaṃ virajā vipāpmā bhūyāsa svāhā
manovākkāyakarmāṇi me śudhyantāṃ
jyotirahaṃ virajā vipāpmā bhūyāsa svāhā
avyaktabhāvairahaṅkārair##-##
jyotirahaṃ virajā vipāpmā bhūyāsa svāhā
ātmā me śudhyantāṃ
jyotirahaṃ virajā vipāpmā bhuyāsa svāhā
antarātmā me śudhyantāṃ
jyotirahaṃ virajā vipāpmā bhūyāsa svāhā
paramātmā me śudhyantāṃ
jyotirahaṃ virajā vipāpmā bhūyāsa svāhā
kṣudhe svāhā / kṣutpipāsāya svāhā / viviṭyai svāhā /
ṛgvidhānāya svāhā / kaṣotkāya svāhā / ॐ svāhā
kṣutpipāsāmalaṃ jyeṣṭhāmalalakṣmīrnāśayāmyaham /
abhūtimasamṛddhiṃ ca sarvānnirṇuda me pāpmāna svāhā
annamayaprāṇamayamanomayavijñānamayamānandamayamātmā me
śudhyantāṃ
jyotirahaṃ virajā vipāpmā bhūyāsa svāhā
67
saptaṣaṣṭitamo'nuvākaḥ /
agnaye svāhā / viśvebhyo devebhyaḥ svāhā / dhruvāya bhūmāya
svāhā / dhruvakṣitaye svāhā /
acyutakṣitaye svāhā / agnaye sviṣṭakṛte svāhā //
dharmāya svāhā / adharmāya svāhā / adbhyaḥ svāhā /
oṣadhivanaspatibhyaḥ svāhā / rakṣodevajanebhyaḥ svāhā /
gṛhyābhyaḥ svāhā / avasānebhyaḥ svāhā / avasānapatibhyaḥ
svāhā / sarvabhūtebhyaḥ svāhā / kāmāya svāhā / antarikṣāya
svāhā / yadejati jagati yacca ceṣṭati nāmno bhāgo'yaṃ
nāmne svāhā / pṛthivyai svāhā / antarikṣāya svāhā / dive
svāhā / sūryāya svāhā / candramase svāhā / nakṣatrebhyaḥ
svāhā / indrāya svāhā / bṛhaspataye svāhā / prajāpataye
svāhā / brahmaṇe svāhā / svadhā pitṛbhyaḥ svāhā / namo
rudrāya paśupataye svāhā / devebhyaḥ svāhā / pitṛbhyaḥ
svadhāstu / bhūtebhyo namaḥ / manuṣyebhyo hantā / prajāpataye
svāhā / parameṣṭhine svāhā
yathā kūpaḥ śatadhāraḥ sahasradhāro akṣitaḥ /
evā me astu dhānya sahasradhāramakṣitam // dhanadhānyai
svāhā
ye bhūtāḥ pracaranti divānaktaṃ balimicchanto vitudasya
preṣyāḥ /
tebhyo baliṃ puṣṭikāmo harāmi mayi puṣṭiṃ puṣṭipatirdadhātu
svāhā
68
aṣṭaṣaṣṭitamo'nuvākaḥ /
ॐ tadbrahma / ॐ tadvāyuaḥ / ॐ tadātmā / ॐ tatsatyam /
ॐ tatsarvam / ॐ tatpurornamaḥ
ॐ antaśvarati bhūteṣu guhāyāṃ viśvamūrtiṣu / tvaṃ
yajñastvaṃ vaṣaṭkārastvamindrastva rudrastvaṃ viṣṇustvaṃ
brahma tvaṃ prajāpatiḥ / tvaṃ tadāpa āpo jyotī raso'mṛtaṃ
brahma bhūrbhuvaḥ suvarom
69
ekonasaptatitamo'nuvākaḥ /
śraddhāyāṃ prāṇe niviṣṭo'mṛtaṃ juhomi /
śraddhāyāmapāne niviṣṭo'mṛtaṃ juhomi /
śraddhāyāṃ vyāne niviṣṭo'mṛtaṃ juhomi /
śraddhāyāmudāne niviṣṭo'mṛtaṃ juhomi /
śraddhāyā samāne niviṣṭo'mṛtaṃ juhomi /
brahmaṇi ma ātmāmṛtatvāya
amṛtopastaraṇamasi
śraddhāyāṃ prāṇe niviṣṭo'mṛtaṃ juhomi / śivo mā
viśāpradāhāya / prāṇāya svāhā //
śraddhāyāmapāne niviṣṭo'mṛtaṃ juhomi / śivo mā
viśāpradāhāya / apānāya svāhā //
śraddhāyāṃ vyāne niviṣṭo'mṛtaṃ juhomi / śivo mā
viśāpradāhāya / vyānāya svāhā //
śraddhāyāmudāne niviṣṭo'mṛtaṃ juhomi / śivo mā
viśāpradāhāya / udānāya svāhā //
śraddhāyā samāne niviṣṭo'mṛtaṃ juhomi / śivo mā
viśāpradāhāya / samānāya svāhā //
brahmaṇi ma ātmāmṛtatvāya
amṛtāpidhānamasi
70
71
ekasaptatitamo'nuvākaḥ /
aṅguṣṭhamātraḥ puruṣo'ṅguṣṭhaṃ ca samāśritaḥ /
īśaḥ sarvasya jagataḥ prabhuḥ prīṇātu viśvabhuk
72
dvisaptatitamo'nuvākaḥ /
vāṅ ma āsan / nasoḥ prāṇaḥ / akṣyoścakṣuḥ / karṇayoḥ
śrotram / bāhuvorbalam / uruvorojaḥ / ariṣṭā
viśvānyaṅgāni tanūḥ / tanuvā me saha namaste astu mā mā
hisīḥ
73
trisaptatitamo'nuvākaḥ /
vayaḥ suparṇā upasedurindraṃ priyamedhā ṛṣayo nādhamānāḥ /
apa dhvāntamūrṇuhi pūrdhi cakṣurmumugdhyasmānnidhayeva
baddhān
74
catuḥsaptatitamo'nuvākaḥ /
prāṇānāṃ granthirasi rudro mā viśāntakaḥ /
tenānnenāpyāyasva
75
pañcasaptatitamo'nuvākaḥ /
namo rudrāya viṣṇave mṛtyurme pāhi
76
ṣaṭsaptatitamo'nuvākaḥ /
tvamagne dyubhistvamāśuśukṣaṇistvamadbhyastvamaśmanaspari /
tvaṃ vanebhyastvamoṣadhībhyastvaṃ nṛṇāṃ nṛpate jāyase
śuciḥ
77
saptasaptatitamo'nuvākaḥ /
śivena me saṃtiṣṭhasva syonena me saṃtiṣṭhasva
brahmavarcasena me
saṃtiṣṭhasva yajñasyarddhimanusaṃtiṣṭhasvopa te yajña nama
upa te
nama upa te namaḥ
78
aṣṭasaptatitamo'nuvākaḥ /
satyaṃ paraṃ para satya satyena na
suvargāllohāccyavante kadācana
satā hi satyaṃ tasmātsatye ramante
tapa iti tapo nānaśanātparaṃ yaddhi paraṃ tapastad
durdharṣaṃ tad
durādhaṣa tasmāttapasi ramante
dama iti niyataṃ brahmacāriṇastasmāddame ramante
śama ityaraṇye munastamācchame ramante
dānamiti sarvāṇi bhūtāni praśasanti dānānnātiduṣkaraṃ
tasmāddāne ramante
dharma iti dharmeṇa sarvamidaṃ parigṛhītaṃ
dharmānnātiduścaraṃ
tasmāddharme ramante
prajana iti bhūyāsastasmāt bhūyiṣṭhāḥ prajāyante tasmāt
bhūyiṣṭhāḥ prajanane ramante
agnaya ityāha tasmādagnaya ādhātavyāḥ
agnihotramityāha tasmādagnihotre ramante
yajña iti yajñena hi devā divaṃ gatāstasmādyajñe ramante
mānasamiti vidvāsastasmādvidvāsa eva mānase ramante
nyāsa iti brahmā brahmā hi paraḥ paro hi brahmā tāni vā
etānyavarāṇi
tapāsi nyāsa evātyarecayat ya evaṃ vedetyupaniṣat
2.79
ekonāśītitamo'nuvākaḥ /
prājāpatyo hāruṇiḥ suparṇeyaḥ prajāpatiṃ pitaramupasasāra kiṃ
bhagavantaḥ paramaṃ vadantīti tasmai provāca
satyena vāyurāvāti satyenādityo rocate divi satyaṃ vācaḥ
pratiṣṭhā satye sarvaṃ pratiṣṭhitaṃ tasmātsatyaṃ paramaṃ
vadanti
tapasā devā devatāmagra āyan tapasārṣayaḥ suvaranvavindan
tapasā sapatnānpraṇudāmārātīstapasi sarvaṃ pratiṣṭhitaṃ
tasmāttapaḥ paramaṃ vadanti
damena dāntāḥ kilbiṣamavadhūnvanti damena brahmacāriṇaḥ
suvaragacchan damo bhūtānāṃ durādharṣaṃ dame sarvaṃ
pratiṣṭhitaṃ tasmāddamaḥ paramaṃ vadanti
śamena śāntāḥ śivamācaranti śamena nākaṃ munayo'nvavindan
śamo bhūtānāṃ durādharṣaṃ śame sarvaṃ pratiṣṭhitaṃ
tasmācchamaḥ paramaṃ vadanti
dānaṃ yajñānāṃ varūthaṃ dakṣiṇā loke dātāra
sarvabhūtānyupajīvanti dānenārātīrapānudanta dānena
dviṣanto mitrā bhavanti dāne sarvaṃ pratiṣṭhitaṃ tasmāddānaṃ
paramaṃ vadanti
dharmo viśvasya jagataḥ pratiṣṭhā loke dharmiṣṭha prajā
upasarpanti dharmeṇa pāpamapanudati dharme sarvaṃ pratiṣṭhitaṃ
tasmāddharmaṃ paramaṃ vadanti
prajananaṃ vai pratiṣṭhā loke sādhu prajāyāstantuṃ tanvānaḥ
pitṛṇāmanuṇo bhavati tadeva tasyānṛṇaṃ tasmāt prajananaṃ
paramaṃ vadanti
agnayo vai trayī vidyā devayānaḥ panthā gārhapatya ṛk
pṛthivī rathantaramanvāhāryapacanaḥ yajurantarikṣaṃ
vāmadevyamāhavanīyaḥ sāma suvargo loko bṛhattasmādagnīn
paramaṃ vadanti
agnihotra sāyaṃ prātargṛhāṇāṃ niṣkṛtiḥ sviṣṭa
suhutaṃ yajñakratūnāṃ prāyaṇa suvargasya lokasya
jyotistasmādagnihotraṃ paramaṃ vadanti
yajña iti yajño hi devānāṃ yajñena hi devā divaṃ gatā
yajñenāsurānapānudanta yajñena dviṣanto mitrā bhavanti yajñe
sarvaṃ pratiṣṭhitaṃ tasmādyajñaṃ paramaṃ vadanti
mānasaṃ vai prājāpatyaṃ pavitraṃ mānasena manasā sādhu
paśyati ṛṣayaḥ prajā asṛjanta mānase sarvaṃ pratiṣṭhitaṃ
tasmānmānasaṃ paramaṃ vadanti
nyāsa ityāhurmanīṣiṇo brahmāṇaṃ brahmā viśvaḥ katamaḥ
svayambhūḥ prajāpatiḥ saṃvatsara iti
saṃvatsaro'sāvādityo ya eṣa āditye puruṣaḥ sa parameṣṭhī
brahmātmā
yābhirādityastapati raśmibhistābhiḥ parjanyo varṣati
parjanyenauṣadhivanaspatayaḥ prajāyanta oṣadhivanaspatibhirannaṃ
bhavatyannena prāṇāḥ prāṇairbalaṃ balena tapastapasā śraddhā
śraddhayā medhā medhayā manīṣā manīṣayā mano manasā
śāntiḥ śāntyā cittaṃ cittena smṛtiḥ smṛtyā smāra
smāreṇa vijñānaṃ vijñānenātmānaṃ vedayati tasmādannaṃ
dadansarvāṇyetāni dadātyannātprāṇā bhavanti bhūtānāṃ
prāṇairmano manasaśca vijñānaṃ vijñānādānando brahma yoniḥ
sa vā eṣa puruṣaḥ pañcadhā pañcātmā yena sarvamidaṃ
protaṃ pṛthivī cāntarikṣaṃ ca dyauśca
diśaścāvāntaradiśāśca sa vai sarvamidaṃ jagatsa
sabhūta sa bhavyaṃ jijñāsaklṛpta ṛtajā rayiṣṭhāḥ
śraddhā satyo pahasvāntamasopariṣṭāt / jñātvā tamevaṃ
manasā hṛdā ca bhūyo na mṛtyumupayāhi
vidvān / tasmānnyāsameṣāṃ tapasāmatiriktamāhuḥ
vasuraṇvo vibhūrasi prāṇe tvamasi sandhātā brahman tvamasi
viśvasṛttejodāstvamasyagnerasi varcodāstvamasi sūryasya
dyumnodāstvamasi candramasa upayāmagṛhīto'si brahmaṇe tvā
mahase
omityātmānaṃ yuñjīta / etadvai mahopaniṣadaṃ devānāṃ
guhyam / ya evaṃ veda brahmaṇo mahimānamāpnoti tasmādbrahmaṇo
mahimānamityupaniṣat
2.80
aśītitamo'nuvākaḥ /
tasyaivaṃ viduṣo yajñasyātmā yajamānaḥ śraddhā patnī
śarīramidhmamuro vedirlomāni barhirvedaḥ śikhā hṛdayaṃ yūpaḥ
kāma ājyaṃ manyuḥ paśustapo'agnirdamaḥ śamayitā dānaṃ
dakṣiṇā vāgghotā prāṇa udgātā cakṣuradhvaryurmano brahmā
śrotramagnīt yāvaddhriyate sā dīkṣā yadaśnāti
taddhaviryatpibati tadasya somapānaṃ yadramate tadupasado
yatsañcaratyupaviśatyuttiṣṭhate ca sa pravargyo yanmukhaṃ
tadāhavanīyo yā vyāhṛtirāhutīryadasya vijñānaṃ tajjuhoti
yatsāyaṃ prātaratti tatsamidhaṃ yatprātarmadhyandina sāyaṃ
ca tāni savanāni ye ahorātre te darśapūrṇamāsau
ye'rdhamāsāśca māsāśca te cāturmāsyāni ya ṛtavaste
paśubandhā ye saṃvatsarāśca parivatsarāśca te'hargaṇāḥ
sarvavedasaṃ vā etatsatraṃ yanmaraṇaṃ tadavabhṛtha etadvai
jarāmaryamagnihotrasatraṃ ya evaṃ vidvānudagayane pramīyate
devānāmeva mahimānaṃ gatvādityasya sāyujyaṃ gacchatyatha yo
dakṣiṇe pramīyate pitṛṇāmeva mahimānaṃ gatvā candramasaḥ
sāyujyaṃ gacchatyetau vai sūryācandramasormahimānau brāhmaṇo
vidvānabhijayati tasmād brahmaṇo mahimānamityupaniṣat
ॐ śaṃ no mitraḥ śaṃ varuṇaḥ / śaṃ no bhavatyaryamā / śaṃ
na indro bṛhaspatiḥ / śaṃ no viṣṇururukramaḥ /
namo brahmaṇe / namaste vāyo / tvameva pratyakṣaṃ brahmāsi /
tvāmeva pratyakṣaṃ brahmāvādiṣam / ṛtamavādiṣam
/satyamavādiṣam / tanmāmāvīt / tadvaktāramāvīt /
āvīnmām / āvidvaktāram //
ॐ sahanāvavatu / saha nau bhunaktu / saha vīryaṃ karavāvahai /
tejasvi nāvadhītamastu / mā vidviṣāvahai //
ॐ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ //
iti mahānārāyaṇopaniṣatsamāptā //
adhikādhyayanāya
Original text: mahānārāyaṇopaniṣat · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0