akṣyupaniṣat · Chapter 1

// akṣyupaniṣat //
yatsaptabhūmikāvidyāvedyānandakalevaram /
vikalevarakaivalyaṃ rāmacandrapadaṃ bhaje //
ॐ saha nāvavatu saha nau bhunaktu
saha vīryaṃ karavāvahai /
tejasvināvadhītamastu mā vidviṣāvahai //
ॐ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ //
hariḥ ॐ //
atha ha sāṃkṛtirbhagavānādityalokaṃ jagāma /
tamādityaṃ natvā cākṣuṣmatīvidyayā
tamastuvat / ॐ namo bhagavate śrīsūryā
yākṣitejase namaḥ / ॐ khecarāya namaḥ /
ॐ mahāsenāya namaḥ / ॐ tamase namaḥ /
ॐ rajase namaḥ / ॐ sattvāya namaḥ /
ॐ asato mā sadgamaya / tamaso mā jyotirgamaya /
mṛtyormā'mṛtaṃ gamaya / haṃso bhagavā
ñchucirūpaḥ pratirūpaḥ / viśvarūpaṃ ghṛṇinaṃ
jātavedasaṃ hiraṇmayaṃ jyotīrūpaṃ tapantam /
sahasraraśmiḥ śatadhā vartamānaḥ puruṣaḥ
prajānāmudayatyeṣa sūryaḥ / ॐ namo
bhagavate śrīsūryāyādityāyākṣitejase'hovāhini
vāhini svāheti / evaṃ cākṣuṣmatīvidyayā stutaḥ
śrīsūryanārāyaṇaḥ suprīto'bravīccākṣuṣmatī
vidyāṃ brāhmaṇo yo nityamadhīte na tasyākṣirogo
bhavati / na tasya kule'ndho bhavati / aṣṭau
brāhmaṇāngrāhayitvātha vidyāsiddhirbhavati /
ya evaṃ veda sa mahānbhavati

atha ha sāṃkṛtirādityaṃ papraccha bhagavan
brahmavidyāṃ me brūhīti / tamādityo hovāca /
sāṃkṛte śṛṇu vakṣyāmi tattvajñānaṃ sudurlabham /
yena vijñātamātreṇa jīvanmukto bhaviṣyasi

sarvamekamajaṃ śāntamanantaṃ dhruvamavyayam /
paśyanbhūtārthacidrūpaṃ śānta āsva yathāsukham

avedanaṃ viduryogaṃ cittakṣayamakṛtrimam /
yogasthaḥ kuru karmāṇi nīraso vātha mā kuru

virāgamupayātyantarvāsanāsvanuvāsaram /
kriyāsūdārarūpāsu kramate modate'nvaham

grāmyāsu jaḍaceṣṭāsu satataṃ vicikitsate /
nodāharati marmāṇi puṇyakarmāṇi sevate

ananyodvegakārīṇi mṛdukarmāṇi sevate /
pāpādbibheti satataṃ na ca bhogamapekṣate

snehapraṇayagarbhāṇi peśalānyucitāni ca /
deśakālopapannāni vacanānyabhibhāṣate

manasā karmaṇā vācā sajjanānupasevate /
yataḥ kutaścidānīya nityaṃ śāstrāṇyavekṣate

tadāsau prathamāmekāṃ prāpto bhavati bhūmikām /
evaṃ vicāravānyaḥ syātsaṃsārottaraṇaṃ prati

sa bhūmikāvānityuktaḥ śeṣastvārya iti smṛtaḥ /
vicāranāmnīmitarāmāgato yogabhūmikām

śrutismṛtisadācāradhāraṇādhyānakarmaṇaḥ /
mukhyayā vyākhyayākhyātāñchrayati śreṣṭhapaṇḍitān

padārthapravibhāgajñaḥ kāryākāryavinirṇayam /
jānātyadhigataścānyo gṛhaṃ gṛhapatiryathā

madābhimānamātsaryalobhamohātiśāyitām /
bahirapyāsthitāmīṣatyajatyahiriva tvacam

itthaṃbhūtamatiḥ śāstragurusajjanasevayā /
sarahasyamaśeṣeṇa yathāvadadhigacchati

asaṃsargābhidhāmanyāṃ tṛtīyāṃ yogabhūmikām /
tataḥ patatyasau kāntaḥ puṣpaśayyāmivāmalām

yathāvacchāstravākyārthe matimādhāya niścalām /
tāpasāśramaviśrāntairadhyātmakathanakramaiḥ /
śilāśayyāsanāsīno jarayatyāyurātatam

vanāvanivihāreṇa cittopaśamaśobhinā /
asaṅgasukhasaukhyena kālaṃ nayati nītimān

abhyāsātsādhuśāstrāṇāṃ karaṇātpuṇyakarmaṇām /
jantoryathāvadeveyaṃ vastudṛṣṭiḥ prasīdati

tṛtīyāṃ bhūmikāṃ prāpya buddho'nubhavati svayam

dviprakārasaṃsargaṃ tasya bhedamimaṃ śruṇu /
dvividho'yamasaṃsargaḥ sāmānyaḥ śreṣṭha eva ca

nāhaṃ kartā na bhoktā ca na bādhyo na ca bādhakaḥ /
ityasaṃjanamartheṣu sāmānyāsaṅganāmakam

prākkarmanirmitaṃ sarvamīśvarādhīnameva vā /
sukhaṃ vā yadi vā duḥkhaṃ kaivātra tava kartṛtā

bhogābhogā mahārogāḥ saṃpadaḥ paramāpadaḥ /
viyogāyaiva saṃyogā ādhayo vyādhayo dhiyām

kālaśca kalanodyuktaḥ sarvabhāvānanāratam /
anāsthayeti bhāvānāṃ yadabhāvanamāntaram /
vākyārthalabdhamanasaḥ samānyo'sāvasaṅgamaḥ

anena kramayogena saṃyogena mahātmanām /
nāhaṃ karteśvaraḥ kartā karma vā prāktanaṃ mama

kṛtvā dūratare nūnamiti śabdārthabhāvanam /
yanmaunamāsanaṃ śāntaṃ tacchreṣṭhāsaṅga ucyate

santoṣāmodamadhurā prathamodeti bhūmikā /
bhūmiproditamātro'ntaramṛtāṅkurikeva sā

eṣā hi parimṛṣṭāntaḥ saṃnyāsā prasavaikabhūḥ /
dvitīyāṃ ca tṛtīyāṃ ca bhūmikāṃ prāpnuyāttataḥ

śreṣṭhā sarvagatā hyeṣā tṛtīyā bhūmikātra hi /
bhavati projjhitāśeṣasaṃkalpakalanaḥ pumān

bhūmikātritayābhyāsādajñāne kṣayamāgate /
samaṃ sarvatra paśyanti caturthīṃ bhūmikāṃ gatāḥ

advaite sthairyamāyāte dvaite ca praśamaṃ gate /
paśyanti svapnavallokaṃ caturthīṃ bhūmikāṃ gatāḥ

bhūmikātritayaṃ jāgraccaturthī svapna ucyate

cittaṃ tu śaradabhrāṃśavilayaṃ pravilīyate /
sattvāvaśeṣa evāste pañcamīṃ bhūmikāṃ gataḥ

jagadvikalpo nodeti cittasyātra vilāpanāt /
pañcamīṃ bhūmikāmetya suṣuptapadanāmikām /
śāntāśeṣaviśeṣāṃśastiṣṭhatyadvaitamātrakaḥ

galitadvaitanirbhāso mudito'taḥprabodhavān /
suṣuptamana evāste pañcamīṃ bhūmikāṃ gataḥ

antarmukhatayātiṣṭhanbahirvṛttiparo'pi san /
pariśrāntatayā nityaṃ nidrāluriva lakṣyate

kurvannabhyāsametasyāṃ bhūmikāyāṃ vivāsanaḥ /
ṣaṣṭhīṃ turyābhidhāmanyāṃ kramātpatati bhūmikām

yatra nāsannasadrūpo nāhaṃ nāpyahaṃkṛtiḥ /
kevalaṃ kṣīṇamananamāste'dvaite'tinirbhayaḥ

nirgranthiḥ śāntasandeho jīvanmukto vibhāvanaḥ /
anirvāṇo'pi nirvāṇaścitradīpa iva sthitaḥ

ṣaṣṭhyāṃ bhūmāvasau sthitvā saptamīṃ bhūmimāpnuyāt

videhamuktatātroktā saptamī yogabhūmikā /
agamyā vacasāṃ śāntā sā sīmā sarvabhūmiṣu

lokānuvartanaṃ tyaktvā tyaktvā dehānuvartanam /
śāstrānuvartanaṃ tyaktvā svādhyāsāpanayaṃ kuru

oṅkāramātramakhilaṃ viśvaprājñādilakṣaṇam /
vācyavācyakatābhedābhedenānupalabdhitaḥ

akāramātraṃ viśvaḥ syādukārataijasaḥ smṛtaḥ /
prājño makāra ityevaṃ paripaśyetkrameṇa tu

samādhikālātprāgeva vicintyātiprayatnataḥ /
sthulasūkṣmakramātsarvaṃ cidātmani vilāpayet

cidātmānaṃ nityaśuddhabuddhamuktasadadvayaḥ /
paramānandasandeho vāsudevo'haomiti

ādimadhyāvasāneṣu duḥkhaṃ sarvamidaṃ yataḥ /
tasmātsarvaṃ parityajya tattvaniṣṭho bhavānagha

avidyātimirātītaṃ sarvābhāsavivarjitam /
ānandamamalaṃ śuddhaṃ manovācāmagocaram

prajñānaghanamānandaṃ brahmāsmīti vibhāvayet

ityupaniṣat //
ॐ saha nāvavatu / saha nau bhunaktu / saha vīryaṃ karavāvahai /
tejasvināvadhītamastu mā vidviṣāvahai //
ॐ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ //
hariḥ ॐ tatsat //
ityalakṣyupaniṣat //
adhikādhyayanāya