तेषाम्..तनूकरणात्..पुनः..क्लेशैर्..अपरामृष्टा..सत्त्वपुरुषान्यतामात्रख्यातिः..सूक्ष्मा..प्रज्ञा..समाप्ताधिकारा..प्रतिप्रसवाय..कल्पिष्यत..इति...[क्ल्प्]

2.3-59-

अथ..के..क्लेशाः..कियन्तो..वा..+..इति..

2.3-59-

अविद्यास्मितारागद्वेषाभिनिवेशाः..क्लेशाः....

2.3-59-

क्लेशा..इति..पञ्च..विपर्यया..इत्य्..अर्थः.

2.3-59-

ते..स्पन्दमाना..गुणाधिकारम्..द्रढयन्ति,..परिणामम्..अवस्थापयन्ति,..कार्यकारणस्रोतस्1..उन्नमयन्ति..[उत्-नम्],..परस्परानुग्रहतन्त्रिन्1..भूत्वा..कर्मविपाकम्..चाभिनिर्हरन्तीति...[तन्त्र,..अभिनिर्-हृ]

2.4-59-

अविद्या..क्षेत्रम्..उत्तर6प्..प्रसुप्ततनुविच्छिन्न-उदाराणाम्...[वि-छिद्]

2.4-59-

अत्राविद्या..क्षेत्रम्..प्रसवभूमिर्..उत्तर6प्..अस्मितादीनाम्..चतुर्विधविकल्पानाम्..प्रसुप्ततनुविच्छिन्न-उदाराणाम्...[वि-छिद्,..उदार]

2.4-59-

तत्र..का..प्रसुप्तिः.

2.4-59-

चेतसि..शक्तिमात्रप्रतिष्ठानाम्..बीजभाव-उपगमः...

2.4-59-60-

तस्य..प्रबोध..आलम्बन7..सम्मुखीभावः.

2.4-60-

प्रसंख्यानवतो..दग्धक्लेशबीजस्य..सम्मुखीभूत7..अप्य्..आलम्बन7..नासौ..पुनर्..अस्ति,..दग्धबीजस्य..कुतः..प्ररोह..इति...[दह्]

2.4-60-

अतः..क्षीणक्लेशः..कुशलश्..चरमदेह..इत्य्..उच्यते.

2.4-60-

तत्र..+..एव..सा..दग्धबीजभावा..पञ्चमी..क्लेशावस्था..नान्यत्र..+..इति...[दह्]

2.4-60-

सताम्..क्लेशानाम्..तदा..बीजसामर्थ्यम्..दग्धम्..इति..विषयस्य..सम्मुखीभाव7..अपि..सति..न..भवत्य्..एषाम्..प्रबोध..इत्य्..उक्ता..प्रसुप्तिर्..दग्धबीजानाम्..अप्ररोहश्..च...[दह्]

2.4-60-

तनुत्वम्..उच्यते..--..प्रतिपक्षभावना-उपहताः..क्लेशास्..तनु1प्..भवन्ति...

2.4-60-

तथा..विच्छिद्य..विच्छिद्य..तेन..तेनात्मना..पुनः..पुनः..समुदाचरन्तीति..विच्छिन्नाः...[वि-छिद्]

2.4-60-

कथम्,..रागकाल7..क्रोधस्यादर्शनात्.

2.4-60-

न..हि..रागकाल7..क्रोधः..समुदाचरति.

2.4-60-

रागश्..च..क्वचिद्..दृश्यमान1..न..विषयान्तर7..नास्ति.

2.4-60-61-

न..+..एकस्याम्..स्त्रियाम्..चैत्र1..रक्त..इत्य्..अन्यासु..स्त्रीषु..विरक्तह्,..किंतु..राग1..लब्धवृत्तिर्..अन्यत्र..तु..भविष्यद्वृत्तिर्..इति.

2.4-61-

स..हि..तदा..प्रसुप्ततनुविच्छिन्न1..भवति...[वि-छिद्]

2.4-61-

विषय7..यो..लब्धवृत्तिः..स..उदारः.

2.4-61-

सर्व..एव..+..एते..क्लेशविषयत्वम्..नातिक्रामन्ति...

2.4-61-

कस्..तर्हि..विच्छिन्नः..प्रसुप्तस्..तनुर्..उदार1..वा..क्लेश..इति,..उच्यते..--..सत्यम्..एव..+..एतत्,..किंतु..विशिष्टानाम्..एव..+..एतेषाम्..विच्छिन्नादित्वम्...[वि-छिद्,..वि-शिष्]

2.4-61-

यथा..+..एव..प्रतिपक्षभावनातो..निवृत्तस्..तथा..+..एव..स्वव्यञ्जकाञ्जन3..अभिव्यक्त..इति.

2.4-61-

सर्व..एवामी..क्लेशा..अविद्याभेदाः.

2.4-61-

कस्मात्,..सर्व7प्..अविद्या..+..एव..+..अभिप्लवते...[अभि-प्लु]

2.4-61-

यद्..अविद्यया..वस्तु+..आकार्यते..तद्..एवानुशेरते..क्लेशा..विपर्यासप्रत्ययकाल..उपलभ्यन्ते..क्षीयमाणाम्..चाविद्याम्..अनुक्षीयन्त..इति...[आ-कृ,..अनु-शी]............

2.5-61-

तत्राविद्यास्वरूपम्..उच्यते..

2.5-61-

अनित्याशुचिदुह्खान्..आत्मन्7प्..नित्यशुचिसुखात्मख्यातिर्..अविद्या..

2.5-61-

अनित्य7..कार्य7..नित्यख्यातिः.

2.5-61-62-

तद्यथा..--..ध्रुवा..पृथिवी,..ध्रुवा..सचन्द्रतारका..द्यौह्,..अमृता..दिवौकस..इति.

2.5-62-

तथा..+..अशुचि7..परमबीभत्स7..काय7,..--...

2.5-62-

"स्थानाद्..बीजाद्..उपष्टम्भान्..निह्स्यन्दान्..निधनाद्..अपि..।..कायम्..आधेयशौचत्वात्..पण्डिता..हि+..अशुचिम्..विदुह्"...[आ-धा]

2.5-62-

इति..अशुचि7..शुचिख्यातिर्..दृश्यते.

2.5-62-

नवा..+..इव..शशाङ्कलेखा..कमनीया..+..इयम्..कन्या..मधु-अमृतावयवनिर्मिता..+..इव..चन्द्रम्..भित्त्वा..निह्सृता..+..इव..ज्ञायते,..नील-उत्पलपत्त्रायताक्षी..हावगर्भाभ्याम्..लोचनाभ्याम्..जीवलोकम्..आश्वासयन्तीव..+..इति..कस्य..केनाभिसम्बन्धः...

2.5-62-

भवति..च..+..एवम्..अशुचि7..शुचिविपर्यासप्रत्यय..इति.

2.5-62-

एतेनापुण्य7..पुण्यप्रत्ययस्..तथा..+..एवानर्थ7..चार्थप्रत्यय7..व्याख्यातः.

2.5-62-

तथा..दुह्ख7..सुखख्यातिम्..वक्ष्यति..--.."परिणामतापसंस्कारदुह्खैर्..गुणवृत्तिविरोधाच्..च..दुह्खम्..एव..सर्वम्..विवेकिनह्"..इति...

2.5-62-

तत्र..सुखख्यातिर्..अविद्या.

2.5-62-

तथानात्मन्य्..आत्मख्यातिर्..बाह्य-उपकरण7प्..चेतनाचेतन7प्..भोगाधिष्ठान7..वा..शरीर7..पुरुष-उपकरण7..वा..मनस्य्..अनात्मन्य्..आत्मख्यातिर्..इति...[$]

2.5-62-63-

तथा..+..एतद्..अत्र..+..उक्तम्..--.."व्यक्तम्..अव्यक्तम्..वा..सत्त्वम्..आत्मत्व3..अभिप्रतीत्य..तस्य..सम्पदम्..अनुनन्दत्य्..आत्मसम्पदम्..मन्वानस्..तस्य..व्यापदम्..अनुशोचत्य्..[शुच्]..आत्मव्यापदम्..मन्वानः..स..सर्व1..अप्रतिबुद्धः.

2.5-63-

एषा..चतुष्पदा..भवत्य्..अविद्या..मूलम्..अस्य..क्लेशसंतानस्य..कर्माशयस्य..च..सविपाकस्य..+..इति.

2.5-63-

तस्याश्..चामित्रागोष्पदवद्..वस्तुसतत्त्वम्..विज्ञेयम्.

2.5-63-

यथा..नामित्र1..मित्राभाव1..न..मित्रमात्रम्..किंतु..तद्विरुद्धः..सपत्नः...[वि-रुध्]

2.5-63-

यथा..वा..+..अगोष्पदम्..न..गोष्पदाभाव1..न..गोष्पदमात्रम्..किंतु..देश..एव..ताभ्याम्..अन्यद्..वस्तु-अन्तरम्...

2.5-63-

एवम्..अविद्या..न..प्रमाणम्..न..प्रमाणाभावः..किंतु..विद्याविपरीतम्..ज्ञानान्तरम्..अविद्या..+..इति...

2.6-64-

दृग्दर्शनशक्ति6डु..एकात्मता..+..इव..+..अस्मिता.

2.6-64-

पुरुष1..दृक्शक्तिर्..बुद्धिर्..दर्शनशक्तिर्..इत्य्..एतयोर्..एकस्वरूपापत्तिर्..इवास्मिता..क्लेश..उच्यते.

2.6-64-

भोक्तृभोग्यशक्ति6डु..अत्यन्तविभक्तयोर्..अत्यन्तासंकीर्णयोर्..अविभागप्राप्ति7..इव..सत्याम्..भोगः..कल्पते...[क्ल्प्]

2.6-64-

स्वरूपप्रतिलम्भ7..तु..तयोः..कैवल्यम्..एव..भवति..कुतो..भोग..इति.

2.6-64-

तथा..च..+..उक्तम्..--.."बुद्धितः..परम्..पुरुषम्..आकारशीलविद्यादिभिर्..विभक्तम्..अपश्यन्..कुर्यात्..तत्रात्मबुद्धिम्..मोह3"..इति.

2.7-64-

सुखानुशयिन्1..रागः...[अनुशय]

2.7-65-

सुखाभिज्ञस्य..सुखानुस्मृतिपूर्वः..सुख7..तत्साधन7..वा..यो..गर्धस्..तृष्णा..लोभः..स..राग..इति.

2.8-65-

दुह्खानुशयिन्1..द्वेशः...[अनुशय]

2.8-65-

दुह्खाभिज्ञस्य..दुह्खानुस्मृतिपूर्व1..दुह्ख7..तत्साधन7..वा..यः..प्रतिघ1..मन्युर्..जिघांसा..क्रोधः..स..द्वेषः.

2.9-65-

स्वरसवाहिन्1..विदुषो..+अपि..तथा..रूढ1..अभिनिवेशः...[विद्वान्]

2.9-65-

सर्वस्य..प्राणिन..इयम्..आत्माशीर्..नित्या..भवति..मा..न..भूवम्..भूयासम्..इति...

2.9-65-

न..चाननुभूतमरणधर्मकस्य..+..एषा..भवत्य्..आत्माशीः.

2.9-65-

एतया..च..पूर्वजन्मानुभवः..प्रतीयते.

2.9-65-

स..चायम्..अभिनिवेशः..क्लेशः..स्वरसवाहिन्1..कृमि6..अपि..जातमात्रस्य..प्रत्यक्षानुमानागमैर्..असम्भावित1..मरणत्रास..उच्छेददृष्टि-आत्मकः..[दृष्टि]..पूर्वजन्मानुभूतम्..मरणदुह्खम्..अनुमापयति.

2.9-66-

यथा..चायम्..अत्यन्तमूढ7प्..दृश्यते..क्लेशस्..तथा..विदुषो..+अपि..विज्ञातपूर्वापरान्तस्य..रूढः...[विद्वान्]

2.9-66-

कस्मात्...समाना..हि..तयोः..कुशलाकुशलयोर्..मरणदुह्खानुभवाद्..इयम्..वासना..+..इति.

2.10-66-

ते..प्रतिप्रसवहेयाः..सूक्ष्माः.

2.10-66-

ते..पञ्च..क्लेशा..दग्धबीजकल्पा..योगिनश्..चरिताधिकार7..चेतसि..प्रलीन7..सह..तेन..+..एवास्तम्..गच्छन्ति...[दह्]

2.11-66-67-

स्थितानाम्..तु..बीजभाव-उपगतानाम्..

2.11-67-

ध्यानहेयास्..तद्वृत्ति1प्..

2.11-67-

क्लेशानाम्..या..वृत्ति1प्..स्थूलास्..ताः..क्रियायोग3..तनूकृताः..सत्यः..प्रसंख्यान3..ध्यान3..हातव्या..यावत्..सूक्ष्मीकृता..यावद्..दग्धबीजकल्पा..इति...[दह्]

2.11-67-

यथा..वस्त्राणाम्..स्थूल1..मलः..पूर्वम्..निर्धूयते..पश्चात्..सूक्ष्म1..यत्न3..उपाय3..च..+..अपनीयते..तथा..स्वल्पप्रतिपक्षाः..स्थूला..वृत्ति1प्..क्लेशानाम्,..सूक्ष्मास्..तु..महाप्रतिपक्षा..इति...

2.12-67-

क्लेशमूलः..कर्माशय1..दृष्टादृष्टजन्मवेदनीयः.

2.12-67-

तत्र..पुण्यापुण्यकर्माशयः..कामलोभमोहक्रोधभवः.

2.12-68-

स..दृष्टजन्मवेदनीयश्..चादृष्टजन्मवेदनीयश्..च.

2.12-68-

तत्र..तीव्रसंवेग3..मन्त्रतपस्-समाधिभिर्..निर्वर्तित..[निर्-वृत्]..ईश्वरदेवतामहर्षिमहानुभावानाम्..आराधनाद्..वा..यः..परिनिष्पन्नः..स..सद्यः..परिपच्यते..पुण्यकर्माशय..इति...

2.12-68-

तथा..तीव्रक्लेश3..भीतव्याधितकृपण7प्..विश्वास-उपगत्7प्..वा..महानुभाव7प्..वा..तपस्विन्7प्..कृतः..पुनः..पुनर्..अपकारः..स..चापि..पापकर्माशयः..सद्य..एव..परिपच्यते...

2.12-68-

यथा..नन्दीश्वरः..कुमार1..मनुष्यपरिणामम्..हा-त्वा..तिर्यञ्च्-त्व3..परिणत..इति...[हा,..परि-नम्]

2.12-68-

तत्र..नारकाणाम्..नास्ति..दृष्टजन्मवेदनीयः..कर्माशयः.

2.12-68-

क्षीणक्लेशानाम्..अपि..नास्त्य्..अदृष्टजन्मवेदनीयः..कर्माशय..इति.

2.13-68-

सति..मूल7..तद्विपाक1..जाति-आयुर्भोगः...

2.13-68-69-

सत्सु..क्लेश7प्..कर्माशय1..विपाकारम्भिन्1..भवति..न..+..उच्छिन्नक्लेशमूलः...[आरम्भ,..उत्-छिद्]

2.13-69-

यथा..तुषावनद्धाः..शालितण्डुला..अदग्धबीजभावाः..प्ररोहसमर्था..भवन्ति,..न..+..अपनीततुषा..दग्धबीजभावा..वा...तथा..क्लेशावनद्धः..कर्माशय1..विपाकप्ररोहिन्1..भवति,..न..+..अपनीतक्लेश1..न..प्रसंख्यानदग्धक्लेशबीजभाव1..वा..+..इति.

2.13-69-

स..च..विपाकस्..त्रिविधह्1..जातिर्..आयुष्1..भोग..इति.

2.13-69-

तत्र..+इदम्..विचार्यते..--..किम्..एकम्..कर्म..+..एकस्य..जन्मनः..कारणम्..अथ..+..एकम्..कर्मानेकम्..जन्माक्षिपतीति.

2.13-69-

द्वितीया..विचारणा..--..किम्..अनेकम्..कर्मानेकम्..जन्म..निर्वर्तयति..अथानेकम्..कर्मैकम्..जन्म..निर्वर्तयतीति...[निर्-वृत्]

2.13-69-

न..तावद्..एकम्..कर्म..+..एकस्य..जन्मनः..कारणम्.

2.13-69-

कस्मात्,..अनादिकालप्रचितस्यासंख्येयस्यावशिष्टस्य..कर्मणः..साम्प्रतिकस्य..च..फलक्रमानियमाद्..अनाश्वाश1..लोकस्य..प्रसक्तह्,..स..चानिष्ट..इति...[प्र-चि,अव-शिष्]

2.13-69-

न..च..+..एकम्..कर्मानेकस्य..जन्मनः..कारणम्.

2.13-69-

कस्मात्,..अनेकेषु..कर्म7प्..एकैकम्..एव..कर्मानेकस्य..जन्मनः..कारणम्..इति+..अवशिष्टस्य..विपाककालाभावः..प्रसक्तह्,..स..चाप्य्..अनिष्ट..इति...

2.13-70-

न..चानेकम्..कर्मानेकस्य..जन्मनः..कारणम्.

2.13-70-

कस्मात्,..तद्..अनेकम्..जन्म..युगपद्+..न..सम्भवतीति..क्रम3..एव..वाच्यम्.

2.13-70-

तथा..च..पूर्वदोषानुषङ्गः.

2.13-70-

तस्माज्..जन्मप्रायणान्तर7..कृतः..पुण्यापुण्यकर्माशयप्रचय1..विचित्रः..प्रधान-उपार्जनभाव3..अवस्थितः..प्रायणाभिव्यक्त..एकप्रघट्टक3..मरणम्..प्रसाध्य..सम्मूर्च्छित..एकम्..एव..जन्म..करोति...

2.13-70-

तच्..च..जन्म..तेन..+..एव..कर्मणा..लब्धायुष्कम्..भवति.

2.13-70-

तस्मिन्न्..आयुषि..तेन..+..एव..कर्मणा..भोगः..सम्पद्यत..इति.

2.13-70-

असौ..कर्माशय1..जन्मायुष्-भोगहेतुत्वात्..त्रिविपाक1..अभिधीयत..इति...[अभि-धा]

2.13-70-

अत..एकभविकः..कर्माशय..उक्त..इति.

2.13-70-71-

दृष्टजन्मवेदनीयस्..तु+..एकविपाकारम्भिन्1..[आरम्भ]..भोगहेतुत्वाद्..द्विविपाकारम्भिन्1..[आरम्भ]..वा..+..आयुष्+..भोगहेतुत्वान्..नन्दीश्वरवन्..नहुषवद्..वा..+..इति...

2.13-71-

क्लेशकर्मविपाकानुभवनिर्वर्तिताभिस्..तु..वासनाभिर्..अनादिकालसम्मूर्च्छितम्..इदम्..चित्तम्..विचित्रीकृतम्..इव..सर्वतो..मत्स्यजालम्..ग्रन्थिभिर्..इवाततम्..इत्य्..एता..अनेकभवपूर्विका..वासनाः...

2.13-71-

यस्..तु+..अयम्..कर्माशय..एष..एव..+..एकभविक..उक्त..इति...

2.13-71-

ये..संस्काराः..स्मृतिहेतु1प्..ता..वासनास्..ताश्..चानादिकालीना..इति.

2.13-71-

यस्..त्व्..असाव्..एकभविकः..कर्माशयः..स..नियतविपाकश्..चानियतविपाकश्..च.

2.13-71-

तत्र..दृष्टजन्मवेदनीयस्य..नियतविपाकस्य..+..एव..+..अयम्..नियम1..न..त्व्..अदृष्टजन्मवेदनीयस्यानियतविपाकस्य...कस्मात्.

2.13-71-

यो..ह्य्..अदृष्टजन्मवेदनीय1..अनियतविपाकस्..तस्य..त्रई..गतिः..--.....

2.13-71-

कृतस्याविपक्वस्य..नाशह्,..प्रधानकर्मन्7..आवापगमनम्..वा,..नियतविपाकप्रधानकर्मन्3..अभिबूतस्य..वा..चिरम्..अवस्थानम्..इति.

2.13-71-72-

तत्र..कृतस्याविपक्वस्य..नाश1..यथा..शुक्लकर्म-उदयाद्..इह..+..एव..नाशः..कृष्णस्य...

2.13-72-

यत्र..+..इदम्..उक्तम्..--.."द्वे..द्वे..ह..वै..कर्मन्1डु..वेदितव्य1डुण्..पापकस्य..+..एक1..राशिः..पुण्यकृत1..अपहन्ति..तद्..इच्छस्व..कर्मन्1प्..सुकृतानि..कर्तुम्..इह..+..एव..ते..कर्म..कवि1प्..वेदयन्ते"...[अप-हन्]

2.13-72-

प्रधानकर्मन्7..आवापापगमनम्.

2.13-72-

यत्र..+..इदम्..उक्तम्..--.."स्यात्..स्वल्पः..संकरः..सपरिहारः..सप्रत्यवमर्षः..कुशलस्य..न..+..अपकर्षाय..+..अलम्.

2.13-73-

कस्मात्,..कुशलम्..हि..मे..बहु+..अन्यद्..अस्ति..यत्रायम्..आवापम्..गतः..स्वर्ग7..अप्य्..अपकर्षम्..अल्पम्..करिष्यति"..इति.

2.13-73-

नियतविपाकप्रधानकर्मन्3..अभिभूतस्य..वा..चिरम्..अवस्थानम्.

2.13-73-

कथम्..इति,..अदृष्टजन्मवेदनीयस्य..+..एव..नियतविपाकस्य..कर्मन्6..समानम्..मरणम्..अभिव्यक्तिकारणम्..उक्तम्.

2.13-73-

न..त्व्..अदृष्टजन्मवेदनीयस्य..+..अनियतविपाकस्य.

2.13-73-

यत्..त्व्..अदृष्टजन्मवेदनीयम्..कर्मानियतविपाकम्..तन्..नश्येद्..आवापम्..वा..गच्छेद्..अभिभूतम्..वा..चिरम्..अप्य्..उपासीत,..यावत्..समानम्..कर्माभिव्यञ्जकम्..निमित्तम्..अस्य..न..विपाकाभिमुखम्..करोतीति...

2.13-73-

तद्विपाकस्यैव..देशकालनिमित्तानवधारणाद्..इयम्..कर्मगतिश्..चित्रा..दुर्विज्ञाना..च..+..इति.

2.13-73-

न..च..+..उत्सर्गस्यापवादान्..निवृत्तिर्..इत्य्..एकभविकः..कर्माशय1..अनुज्ञायत..इति...

2.14-73-

ते..ह्लादपरितापफलाः..पुण्यापुण्यहेतुत्वात्.

2.14-74-

यथा..च..+..इदम्..दुह्खम्..प्रतिकूलात्मकम्..एवम्..विषयसुखकाल7..अपि..दुह्खम्..अस्त्य्..एव..प्रतिकूलात्मकम्..योगिनः.

2.15-74-

कथम्,..तद्..उपपाद्यते..

2.15-74-

परिणामतापसंस्कारदुह्खैर्..गुणवृत्तिविरोधाच्..च..दुह्खम्..एव..सर्वम्..विवेकिनः.. [उप-पद्]

2.15-74-

सर्वस्यायम्..रागानुविद्धश्..चेतनाचेतनसाधनाधीनः..सुखानुभव..इति..तत्रास्ति..रागजः..कर्माशयः...[अनु-व्यध्]

2.15-74-

तथा..च..द्वेष्टि..दुह्खसाधनानि..मुह्यति..च..+..इति..द्वेषमोहकृत1..अप्य्..अस्ति..कर्माशयः.

2.15-74-75-

तथा..च..+..उक्तम्..--.."नानुपहत्य..भूतान्य्..उपभोगः..सम्भवतीति..हिंसाकृत1..अप्य्..अस्ति..शरीरः..कर्माशयह्"..इति...

2.15-75-

विषयसुखम्..चाविद्या..+..इत्य्..उक्तम्.

2.15-75-

या..भोग7प्..इन्द्रियाणाम्..तृप्ति6..उपशान्तिस्..तत्..सुखम्.

2.15-75-

या..लौल्याद्..अनुपशान्तिस्..तद्..दुह्खम्.

2.15-75-

न..च..+..इन्द्रियाणाम्..भोगाभ्यास3..वैतृष्ण्यम्..कर्तुम्..शक्यम्...

2.15-75-

कस्मात्,..यतो..भोगाभ्यासम्..अनुविवर्धन्ते..रागाः..कौशलानि..च..+..इन्द्रियाणाम्..इति.

2.15-75-

तस्माद्..अनुपायः..सुखस्य..भोगाभ्यास..इति.

2.15-75-

स..खलु+..अयम्..वृश्चिकविषभीत..इवाशीविष3..दष्ट1..यः..सुखार्थिन्1..विषयानुवासित1..महति..दुह्खपङ्क7..निमग्न..इति.

2.15-75-

एषा..परिणामदुह्खता..नाम..प्रतिकूला..सुखावस्थायाम्..अपि..योगिनम्..एव..क्लिश्नाति.

2.15-76-

अथ..का..तापदुह्खता,..सर्वस्य..द्वेसानुविद्धश्..चेतनाचेतनसाधनाधीनस्..तापानुभव..इति..तत्रास्ति..द्वेषजः..कर्माशयः.

2.15-76-

सुखसाधनानि..च..प्रार्थयमानः..काय3..वाचा..मनसा..च..परिस्पन्दते..ततः..परम्..अनुगृह्णात्य्..अपहन्ति..च..+..इति..परानुग्रहपीडाभ्याम्..धर्माधर्माव्..उपचिनोति...[अनु-ग्रह्]

2.15-76-

स..कर्माशय1..लोभान्..मोहाच्..च..भवतीत्य्..एषा..तापदुह्खता..+..उच्यते.

2.15-76-

का..पुनः..संस्कारदुह्खता,..सुखानुभवात्..सुखसंस्काराशय1..दुह्खानुभवाद्..अपि..दुह्खसंस्काराशय..इति.

2.15-76-

एवम्..कर्मभ्यो..विपाक7..+अनुभूयमान7..सुख7..दुह्ख7..वा..पुनः..कर्माशयप्रचय..इति...

2.15-76-

एवम्..इदम्..अनादि..दुह्खस्रोतस्1..विप्रसृतम्..योगिनम्..एव..प्रतिकूलात्मकत्वाद्..उद्वेजयति.

2.15-76-

कस्मात्,..अक्षिपात्रकल्प1..हि..विद्वान्..इति.

2.15-76-

यथा..+..ऊर्णातन्तुर्..अक्षिपात्र7..न्यस्तः..स्पर्श3..दुह्खयति..न..चान्य7प्..गात्रावयव7प्,..एवम्..एतानि..दुह्खान्य्..अक्षिपात्रकल्पम्..योगिनम्..एव..क्लिश्नन्ति..न..+..इतरम्..प्रतिपत्तृ2.

2.15-76-

इतरम्..तु..स्वकर्म-उपहृतम्..दुह्खम्..उपात्तम्..उपात्तम्..त्यजन्तम्..त्यज्-तम्..त्यज्-तम्..उपाददानम्..अनादिवासनाविचित्रा3..चित्तवृति3..समन्ततः..+..अनुविद्धम्..इवाविद्या3..हातव्य..एवाहंकारममकारानुपातिनम्..जातम्..जातम्..बाह्याद्यात्मिक-उभयनिमित्तस्..त्रिपर्वन्1प्..तापा..अनुप्लवन्ते...[उदा-दा,..अनुपात,..अनु-प्लु]

2.15-76-

तद्..एवम्..अनादिना..दुह्खस्रोतसा..व्युह्यमानम्..आत्मन्2..भूतग्रामम्..च..दृश्-वा..योगिन्1..सर्वदुह्खक्षयकारणम्..सम्यग्दर्शनम्..शरणम्..प्रपद्यत..इति.

2.15-77-

गुणवृत्तिविरोधाच्..च..दुह्खम्..एव..सर्वम्..विवेकिनः.

2.15-77-

प्रख्याप्रवृत्तिस्थितिरूपा..बुद्धिगुणाः..परस्परानुग्रहतन्त्रिन्1..भूत्वा..शान्तम्..घोरम्..मूढम्..वा..प्रत्ययम्..त्रिगुणम्..एवारभन्ते...[आ-रभ्]

2.15-77-

चलम्..च..गुणवृत्तम्..इति..क्षिप्रपरिणामिन्1ण्..चित्तम्..उक्तम्...[परिणाम]

2.15-77-

रूपातिशया..वृत्ति-अतिशयाश्..च..परस्पर3..विरुध्यन्ते,..सामान्यानि..त्व्..अतिशयैः..सह..प्रवर्तन्ते...[प्र-वृत्]

2.15-77-

एवम्..एते..गुणा..इतरेतराश्रय3..उपार्जितसुखदुह्खमोहप्रत्ययाः..सर्वे..सर्वरूपा..भवन्तीति,..गुणप्रधानभावकृतस्..त्व्..एषाम्..विशेष..इति.

2.15-77-

तस्माद्..दुह्खम्..एव..सर्वम्..विवेकिन..इति.

2.15-77-

तद्..अस्य..महतो..दुह्खसमुदायस्य..प्रभवबीजम्..अविद्या.

2.15-77-78-

तस्याश्..च..सम्यग्दर्शनम्..अभावहेतुः.

2.15-78-

यथा..चिकित्साशास्त्रम्..चतुर्व्यूहम्..--..रोग1..रोगहेतुर्..आरोग्यम्..भैषज्यम्..इति.

2.15-78-

तद्यथा..--..संसारः..संसारहेतुर्..मोक्ष1..मोक्ष-उपाय..इति.

2.15-78-

तत्र..दुह्खबहुलः..संसार1..हेयः.

2.15-78-

प्रधानपुरुषयोः..सम्योग1..हेयहेतुः.

2.15-78-

सम्योगस्यात्यन्तिक1f..निवृत्तिर्..हानम्.

2.15-78-

हान-उपायः..सम्यग्दर्शनम्.

2.15-78-

तत्र..हातृ6..स्वरूपम्..उपादेयम्..वा..हेयम्..वा..न..भवितुम्..अर्हतीति..हान7..तस्य..+..उच्छेदवादप्रसङ्ग..उपादान7..च..हेतुवादः.

2.15-78-

उभयप्रत्याख्यान7..शाश्वतवाद..इत्य्..एतत्..सम्यग्दर्शनम्.

2.16-78-

तद्..एतत्-शास्त्रम्..चतुर्व्यूहम्..इत्य्..अभिधीयते..

2.16-78-

हेयम्..दुह्खम्..अनागतम्..

2.16-79-

दुह्खम्..अतीतम्..उपभोग3..अतिवाहितम्..न..हेयपक्ष7..वर्तते.

2.16-79-

वर्तमानम्..च..स्वक्षण7..भोगारूढम्..इति..न..तत्..क्षणान्तर7..हेयताम्..आपद्यते.

2.16-79-

तस्माद्..यद्..एवानागतम्..दुह्खम्..तद्..एवाक्षिपात्रकल्पम्..योगिनम्..क्लिश्नाति..न..+..इतरम्..प्रतिपत्तृ2.

2.16-79-

तद्..एव..हेयताम्..आपद्यते.

2.17-79-

तस्माद्..यद्..एव..हेयम्..इत्य्..उच्यते..तस्यैव..कारणम्..प्रतिनिर्दिश्यते..

2.17-79-

द्रष्टृदृश्ययोः..सम्योग1..हेयहेतुः..

2.17-79-

द्रष्टृ1..बुद्धि6..प्रतिसंवेदिन्1..पुरुषः.

2.17-79-

दृश्या..बुद्धिसत्त्व-उपारूढाः..सर्वे..धर्माः.

2.17-79-

तद्..एतद्..दृस्यम्..अयस्कान्तमणिकल्पम्..सम्निधिमात्र-उपकारि..दृश्यत्व3..स्वम्..भवति..पुरुषस्य..दृशिरूपस्य..स्वामिनह्,..अनुभवकर्मविषयताम्..आपन्नम्..यतः...[उपकार]

2.17-79-80-

अन्यस्वरूप3..प्रतिलब्धात्मकम्..स्वतन्त्रम्..अपि..परार्थत्वात्..परतन्त्रम्.

2.17-80-

तयोर्..दृग्दर्शनशक्ति6डु..अनादिर्..अर्थकृतः..सम्योग1..हेयहेतुर्..दुह्खस्य..कारणम्..इत्य्..अर्थः.

2.17-80-

तथा..च..+..उक्तम्..--..तत्सम्योगहेतुविवर्जनात्..स्याद्..अयम्..आत्यन्तिक1..दुह्खप्रतीकारः.

2.17-80-

कस्मात्,..दुह्खहेतु6..परिहार्यस्य..प्रतीकारदर्शनात्.

2.17-80-

तद्यथा..--..पादतलस्य..भेद्यता,..कण्टकस्य..भेत्तृत्वम्,..परिहारः..कण्टकस्य..पा[प]दानधिष्ठानम्..पादत्राणव्यवहित3..वाधिष्ठानम्,..एतत्..त्रयम्..यो..वेद..लोक7..स..तत्र..प्रतीकारम्..आरभमाण1..भेदजम्..दुह्खम्..नाप्नोति...[पाप?,..पाद?,..आ-रभ्]

2.17-80-81-

कस्मात्,..त्रित्व-उपलब्धिसामर्थ्याद्..इति.

2.17-81-

अत्रापि..तापकस्य..रजसः..सत्त्वम्..एव..तप्यम्.

2.17-81-

कस्मात्,..तपिक्रियायाः..कर्मस्थत्वात्,..सत्त्व7..कर्मन्7..तपिक्रिया..नापरिणामिन्7..निष्क्रिय7..क्षेत्रज्ञ7,..दर्शितविषयत्वात्...[परि-नम्]

2.17-81-

सत्त्व7..तु..तप्यमान7..तदाकारानुरोधिन्1..पुरुष1..अप्य्..अनुतप्यत..इति...[अनुरोध]

2.18-81-

दृश्यस्वरूपम्..उच्यते..

2.18-81-

प्रकाशक्रियास्थितिशीलम्..भूतेइन्द्रियात्मकम्..भोगापवर्गार्थम्..दृश्यम्..

2.18-81-

प्रकाशशीलम्..सत्त्वम्.

2.18-81-

क्रियाशीलम्..रजस्+.

2.18-81-

शितिशीलम्..तमस्+..इति.

2.18-81-83-

एते..गुणाः..परस्पर-उपरक्तप्रविभागाः..परिणामिनः..सम्योगवियोगधर्मन्1प्..इतरेतर-उपाश्रय3..उपार्जितमूर्ति1प्..परस्पराङ्गाङ्गित्व7..अप्य्..असम्भिन्नशक्तिप्रविभागास्..तुल्यजातीयातुल्यजातीयशक्तिभेदानुपातिनः..[अनुपात]..प्रधानवेलायाम्..उपदर्शितसम्निधाना..गुणत्व7..अपि..च..व्यापारमात्र3..प्रधानान्तर्णीतानुमितास्तिताः..पुरुषार्थकर्तव्यता3..प्रयुक्तसामर्थ्याः..सम्निधिमात्र-उपकारिन्1प्..अयस्कान्तमणिकल्पाः..प्रत्ययम्..अन्तर3..एकतमस्य..वृत्तिम्..अनुवर्तमानाः..प्रधानशब्दवाच्या..भवन्ति...

2.18-83-

एतद्..दृश्यम्..इत्य्..उच्यते.

2.18-83-

तद्..एतद्..भूतेइन्द्रियात्मकम्..भूतभाव3..पृथिवी-आदिना..सूक्ष्मस्थूल3..परिणमते...[परि-नम्]

2.18-83-

तथा..+..इन्द्रियभाव3..श्रोत्रादिना..सूक्ष्मस्थूल3..परिणमत..इति...[परि-नम्]

2.18-83-

तत्..तु..नाप्रयोजनम्..अपि..तु..प्रयोजनम्..उररीकृत्य..प्रवर्तत..इति..भोगापवर्गार्थम्..हि..तद्..दृश्यम्..पुरुषस्य..+..इति...[प्र-वृत्]

2.18-83-

तत्र..+..इष्टानिष्टगुणस्वरूपावधारणम्..अविभागापन्नम्..भोग1..भोक्तृ6..स्वरूपावधारणम्..अपवर्ग..इति.

2.18-83-

द्वयोर्..अतिरिक्तम्..अन्यद्..दर्शनम्..नास्ति.

2.18-83-

तथा..च..+..उक्तम्..--..अयम्..तु..खलु..त्रिषु..गुण7प्..कर्तृष्व्..अकर्तृ7..च..पुरुष7..तुल्यातुल्यजातीय7..चतुर्थ7..तत्..क्रियासाक्षिन्7..उपनीयमानान्..सर्वभावान्..उपपन्नान्..अनुपश्यन्न्..अदर्शनम्..अन्यत्..+..शङ्कत..इति.

2.18-83-

ताव्..एतौ..भोगापवर्गौ..बुद्धिकृतौ..बुद्धि7..एव..वर्तमानौ..कथम्..पुरुष7..व्यपदिश्येते..इति.

2.18-83-84-

यथा..विजयः..पराजय1..वा..योद्धृषु..वर्तमानः..स्वामिनि..व्यपदिश्यते,..स..हि..तत्फलस्य..भोक्तृ1..इति,..एवम्..बन्धमोक्षौ..बुद्धि7..एव..वर्तमानौ..पुरुष7..व्यपदिश्येते,..स..हि..तत्फलस्य..भोक्तृ1..इति.

2.18-84-

बुद्धि6..एव..पुरुषार्थापरिसमाप्तिर्..बन्धस्..तदर्थावसाय1..मोक्ष..इति.

2.18-84-

एतेन..ग्रहणधारण-ऊहापोहतत्त्वज्ञानाभिनिवेशा..बुद्धि7..वर्तमानाः..पुरुष7..अध्यारोपितसद्भावाः...[अध्या-रुह्]

2.18-84-

स..हि..तत्फलस्य..भोक्तृ1..इति.

2.19-84-

विशेषाविशेषलिङ्गमात्रालिङ्गानि..गुणपर्वन्1प्ण्..

2.19-84-

तत्राकाशवायु-अग्नि-उदकभूमि1प्..भूतानि..शब्दस्पर्शरूपरसगन्धतन्मात्राणाम्..अविशेषाणाम्..विशेषाः.

2.19-84-

तथा..श्रोत्रत्वच्-चक्षुर्जिह्वाघ्राणानि..बुद्ध्हीन्द्रियाणि,..वाच्-पाणिपादपायूपस्थाः..कर्मेन्द्रियाणि,..एकादशम्..मनस्+..सर्वार्थम्,..इत्य्..एतान्य्..अस्मितालक्षणस्याविशेषस्य..विशेषाः...

2.19-84-

गुणानाम्..एष..षोडशक1..विशेषपरिणामः.

2.19-84-85-

षड्..अविशेषाः...तद्यथा..--..शब्दतन्मात्रम्..स्पर्शतन्मात्रम्..रूपतन्मात्रम्..रसतन्मात्रम्..गन्धतन्मात्रम्..च..+..इति..एकद्वित्रिचतुह्पञ्चलक्षणाः..शब्दादि1प्..पञ्चाविशेषाह्,..षष्ठस्..चाविशेष1..अस्मितामात्र..इति.

2.19-85-

यत्..तत्..परमविशेष-भ्यो..लिङ्गमात्रम्..महत्तत्त्वम्..तस्मिन्न्..एते..सत्तामात्र7..महत्य्..आत्मन्य्..अवस्थाय..विवृद्धिकाष्ठाम्..अनुभवन्ति.

2.19-85-86-

प्रतिसंसृज्यमानाश्..च..तस्मिन्न्..एव..सत्तामात्र7..महत्य्..आत्मन्य्..अवस्थाय..यत्..तन्..निह्सत्तासत्तम्..निह्सदसत्..+?..निरसद्..अव्यक्तम्..अलिङ्गम्..प्रधानम्..तत्..प्रतियन्ति...[प्रति-इ]

2.19-86-

एष..तेषाम्..लिङ्गमात्रः..परिणाम1..निह्सत्तासत्तम्..चालिङ्गपरिणाम..इति.

2.19-86-

अलिङ्गावस्थायाम्..न..पुरुषार्थ1..हेतुर्..नालिङ्गावस्थायाम्..आदि7..पुरुषार्थता..कारणम्..भवतीति.

2.19-86-

न..तस्याः..पुरुषार्थता..कारणम्..भवतीति.

2.19-86-

नासौ..पुरुषार्थकृता..+..इति..नित्याख्यायते.

2.19-86-

त्रयाणाम्..त्व्..अवस्थाविशेषाणाम्..आदि7..पुरुषार्थता..कारणम्..भवति.

2.19-86-

स..चार्थ1..हेतुर्..निमित्तम्..कारणम्..भवतीत्य्..अनित्याख्यायते.

2.19-86-

गुणास्..तु..सर्वधर्मानुपातिनो..न..प्रत्यस्तम्..अयन्ते..न..+..उपजायन्ते...[अनुपात,..अनुपातिन्]

2.19-86-

व्यक्तिभिर्..एवातीतानागतव्ययागमवतीभिर्..गुणान्वयिनीभिर्..उपजननापायधर्मका..इव..प्रत्यवभासन्ते...[अन्वय]

2.19-86-

यथा..देवदत्त1..दरिद्राति..{दरिद्रेति?}.

2.19-86-

कस्मात्...यतो..+अस्य..ंरियन्ते..गो1प्..इति,..गो6प्..एव..मरणात्..तस्य..दरिद्राणम्..न..स्वरूपहानाद्..इति..समः..समाधिः.

2.19-86-

लिङ्गमात्रम्..अलिङ्गस्य..प्रत्यासन्नम्,..तत्र..तत्..संसृष्टम्..विविच्यते..क्रमान्..अतिवृत्ति5.

2.19-86-87-

तथा..षड्..अविशेषा..लिङ्गमात्र7..संसृष्टा..विविच्यन्ते..परिणामक्रमनियमात्...[परि-नम्]

2.19-87-

तथा..तेष्व्..अविशेष7प्..भूतेन्द्रियाणि..संसृष्टानि..विविच्यन्ते.......

2.19-87-

तथा..च..+..उक्तम्..पुरस्तात्.

2.19-87-

न..विशेष-भ्यः..परम्..तत्त्वान्तरम्..अस्तीति..विशेषाणाम्..नास्ति..तत्त्वान्तरपरिणामः.

2.19-87-

तेषाम्..तु..धर्मलक्षणावस्थापरिणामा..व्याख्यायिष्यन्ते.

2.20-87-

व्याख्यातम्..दृश्यम्..अथ..द्रष्टृ6..स्वरूपावधारणार्थम्..इदम्..आरभ्यते..

2.20-87-

द्रष्टृ1..दृशिमात्रः..शुद्ध1..अपि..प्रत्ययानुपश्यः..

2.20-87-

दृशिमात्र..इति..दृक्शक्तिर्..एव..विशेषणापरामृष्टा..+..इत्य्..अर्थः...

2.20-87-

स..पुरुष1..बुद्धि6..न..सरूप1..नात्यन्तम्..विरूप..इति...

2.20-87-

न..तावत्..सरूपः...कस्मात्.

2.20-87-88-

ज्ञाताज्ञातविषयत्वात्..परिणामिनी..हि..बुद्धिः...

2.20-88-

तस्याश्..च..विषय1..गो-आदिर्..घटादिर्..वा..ज्ञातश्..चाज्ञातश्..च..+..इति..परिणामित्वम्..दर्शयति.

2.20-88-

सदाज्ञातविषयत्वम्..तु..पुरुषस्यापरिणामित्वम्..परिदीपयति...कस्मात्.

2.20-88-

न..हि..बुद्धिश्..च..नाम..पुरुषविषयश्..च..स्याद्..अगृहीता..गृहीता..च..+..इति..सिद्धम्..पुरुषस्य..सदाज्ञातविषयत्वम्...ततश्..चापरिणामित्वम्..इति.

2.20-88-

किम्..च..परार्था..बुद्धिः..संहत्यकारित्वात्..[संहति?],..स्वार्थः..पुरुष..इति.

2.20-88-

गुणानाम्..तूपद्रष्टृ1..पुरुष..इत्य्..अतो..न..सरूपः.

2.20-88-

अस्तु..तर्हि..विरूप..इति.

2.20-88-

नात्यन्तम्..विरूपः...कस्मात्.

2.20-88-89-

शुद्द्ध1..अपि..असौ..प्रत्ययानुपश्य1..यतः.

2.20-89-

प्रत्ययम्..बौद्धम्..अनुपश्यति,..तम्..अनुपश्यन्न्..अतदात्मन्1..अपि..तदात्मक..इव..प्रत्यवभासते.

2.20-89-

तथा..च..+..उक्तम्..--..अपरिणामिनी..हि..भोक्तृशक्तिर्..अप्रतिसंक्रमा..च..परिणामिन्य्..अर्थ7..प्रतिसंक्रान्ता..+..इव..तद्वृत्तिम्..अनुपतति,..तस्याश्..च..प्राप्तचैतन्य-उपग्रहरूपाया..बुद्धिवृत्ति6..अनुकारमात्रता3..बुद्धिवृत्ति-अविशिष्टा..हि..ज्ञानवृत्तिर्..इत्य्..आख्यायते.

2.21-89-

तदर्थ..एव..दृश्यस्यात्मन्1.

2.21-89-

दृस्यस्यात्मन्1..भवति.

2.21-89-

स्वरूपम्..भवतीत्य्..अर्थः.

2.21-89-90-

स्वरूपम्..तु..पररूप3..प्रतिलब्धात्मकम्..भोगापवर्गार्थतायाम्..कृतायाम्..पुरुष3..न..दृश्यत..इति...

2.21-90-

स्वरूपहानाद्..अस्य..नाशः..प्राप्त1..न..तु..विनश्यति.

2.22-90-

कृतार्थम्..प्रति..नष्टम्..अप्य्..अनष्टम्..तदन्यसाधारणत्वात्.

2.22-90-

कृतार्थम्..एकम्..पुरुषम्..प्रति..दृश्यम्..नष्टम्..अपि..नाशम्..प्राप्तम्..अप्य्..अनष्टम्..तदन्यपुरुषसाधारणत्वात्.

2.22-90-

कुशलम्..पुरुषम्..प्रति..नाशम्..प्राप्तम्..अप्य्..अकुशलान्..पुरुषान्..प्रति..न..कृतार्थम्..इति..तेषाम्..दृशि6..कर्मविषयताम्..आपन्नम्..लभत..एव..पररूप3..आत्मरूपम्..इति.

2.22-90-91-

अतश्..च..दृग्दर्शनशक्ति6डु..नित्यत्वाद्..अनादिः..सम्योग1..व्याख्यात..इति.

2.22-91-

तथा..च..+..उक्तम्..--..धर्मिणाम्..अनादिसम्योगाद्..धर्ममात्राणाम्..अप्य्..अनादिः..सम्योग..इति.

2.23-91-

सम्योगस्वरूपाभिधित्सया..+..इदम्..सूत्रम्..प्रववृते..

2.23-91-

स्वस्वामिशक्ति6डु..स्वरूप-उपलब्धिहेतुः..सम्योगः..

2.23-91-

पुरुषः..स्वामी..दृश्य3..स्वेन..दर्शनार्थम्..सम्युक्तः.

2.23-91-

तस्मात्..सम्योगाद्..दृश्यस्य..+..उपलब्धिर्..या..स..भोगः.

2.23-91-

या..तु..द्रष्टृ6..स्वरूप-उपलब्धिः..सो..+अपवर्गः.

2.23-91-92-

दर्शनकार्यावसानः..सम्योग..इति..दर्शनम्..वियोगस्य..कारणम्..उक्तम्.

2.23-92-

दर्शनम्..अधर्शनस्य..प्रतिद्वन्द्वी..[द्वन्द्र]..+..इत्य्..अदर्शनम्..सम्योगनिमित्तम्..उक्तम्.

2.23-92-

नात्र..दर्शनम्..मोक्षकारणम्..अदर्शनाभावाद्..एव..बन्धाभावः..स..मोक्ष..इति.

2.23-92-

दर्शनस्य..भाव7..बन्धकारणस्यादर्शनस्य..नाश..इत्य्..अतो..दर्शनम्..ज्ञानम्..कैवल्यकारणम्..उक्तम्.

2.23-92-

किंच..+..इदम्..अदर्शनम्..नाम,..किम्..गुणानाम्..अधिकार..आहोस्विद्..दृशिरूपस्य..स्वामिनो..दर्शितविषयस्य..प्रधानचित्तस्यानुत्पादः.

2.23-92-

स्वस्मिन्..दृश्य7..विद्यमान7..यो..दर्शनाभावः.

2.23-92-

किम्..अर्थवत्ता..गुणानाम्.

2.23-92-

अथाविद्या..स्वचित्त3..सह..निरुद्धा..स्वचित्तस्य..+..उत्पत्तिबीजम्.

2.23-92-93-

किम्..स्थितिसंस्कारक्षय7..गतिसंस्काराभिव्यक्तिः.

2.23-93-

यत्र..+..इदम्..उक्तम्..प्रधानम्..स्थिति3..एव..वर्तमानम्..विकाराकरणाद्..अप्रधानम्..स्यात्.

2.23-93-

तथा..गति3..एव..वर्तमानम्..विकारनित्यत्वाद्..अप्रधानम्..स्यात्.

2.23-93-

उभयथा..चास्य..वृत्तिः..प्रधानव्यवहारम्..लभते..नान्यथा.

2.23-93-

कारणान्तर7प्..अपि..कल्पित7प्..एव..समानश्..चर्चः...[क्ल्प्]

2.23-93-

दर्शनशक्तिर्..एवादर्शनम्..इत्य्..एके,.."प्रधानस्यात्मख्यापनार्था..प्रवृत्तिह्"..इति..श्रुति5...

2.23-93-

सर्वबोध्यबोधसमर्थः..प्राक्प्रवृत्ति6..पुरुष1..न..पश्यति..सर्वकार्यकरणसमर्थम्..दृश्यम्..तदा..न..दृश्यत..इति.

2.23-93-

उभयस्याप्य्..अदर्शनम्..धर्म..इत्य्..एके.

2.23-94-

तत्र..+..इदम्..दृश्यस्य..स्वात्मभूतम्..अपि..पुरुषप्रत्ययापेक्षम्..दर्शनम्..दृश्यधर्मत्व3..भवति.

2.23-94-

तथा..पुरुषस्यानात्मभूतम्..अपि..दृश्यप्रत्ययापेक्षम्..पुरुषधर्मत्व3..इवादर्शनम्..अवभासते...[$]

2.23-94-

दर्शनम्..ज्ञानम्..एवादर्शनम्..इति..केचिद्..अभिदधति...[अभि-धा]

2.23-94-

इत्य्..एते..शास्त्रगता..विकल्पाः.

2.23-94-

तत्र..विकल्पबहुत्वम्..एतत्..सर्वपुरुषाणाम्..गुणानाम्..सम्योग7..साधारणविषयम्.

2.24-94-

यस्..तु..प्रत्यक्चेतनस्य..स्वबुद्धिसम्योगः..

2.24-94-

तस्य..हेतुर्..अविद्या..

2.24-95-

*विपर्ययज्ञानवासना..+..इत्य्..अर्थः...

2.24-95-

विपर्ययज्ञानवासनावासिता..च..न..कार्यनिष्ठाम्..पुरुषख्यातिम्..बुद्धिः..प्राप्नोति..साधिकारा..पुनर्..आवर्तते...[अव-सो,..आ-वृत्]

2.24-95-

सा..तु..पुरुषख्यातिपर्यवसानाम्..कार्यनिष्ठाम्..प्राप्नोति,..चरिताधिकारा..निवृत्तादर्शना..बन्धकारणाभावान्..न..पुनर्..आवर्तते...[आ-वृत्]

2.24-95-

अत्र..कश्चित्..पण्डक-उपाख्यान3..उद्घातयति..--..मुग्धा3..भार्या3..अभिधीयते..--..पण्डकार्यपुत्र,..अपत्यवती..मे..भगिनी..किमर्थम्..नाम..नाहम्..इति,..स..ताम्..आह..--..मृतस्..ते..+अहम्..अपत्यम्..उत्पादयिष्यामीति.

2.24-95-

तथा..+..इदम्..विद्यमानम्..ज्ञानम्..चित्तनिवृत्तिम्..न..करोति,..विनष्टम्..करिष्यतीति..का..प्रत्याशा.

2.24-95-96-

तच्..चादर्शनम्..बन्धकारणम्..दर्शनान्..निवर्तते...[नि-वृत्]

2.24-96-

तत्र..चित्तनिवृत्तिर्..एव..मोक्षह्,..किमर्थम्..अस्थान..एवास्य..मतिविभ्रमः.

2.25-96-

हेयम्..दुह्खम्..हेयकारनम्..च..सम्योगाख्यम्..सनिमित्तम्..उक्तम्...अतः..परम्..हानम्..वक्तव्यम्..

2.25-96-

तदभावात्..सम्योगाभाव1..हानम्..तद्दृशि6..कैवल्यम्..

2.25-96-

तस्यादर्शनस्याभावाद्..बुद्धिपुरुषसम्योगाभाव..आत्यन्तिक1..बन्धन-उपरम..इत्य्..अर्थः.

2.25-96-

एतद्द्..हानम्.

2.25-96-

तद्दृशि6..कैवल्यम्..पुरुषस्यामिश्रीभावः..पुनर्..असम्योग1..गुणैर्..इत्य्..अर्थः.

2.25-96-

दुह्खकारणनिवृत्ति7..दुह्ख-उपरमो..हानम्,..तदा..स्वरूपप्रतिष्ठः..पुरुष..इत्य्..उक्तम्.

2.26-96-

अथ..हानस्य..कः..प्राप्ति-उपाय..इति..

2.26-96-

विवेकख्यातिर्..अविप्लवा..हान-उपायः..

2.26-97-

सत्त्वपुरुषान्यताप्रत्यय1..विवेकख्यातिः.

2.26-97-

सा..त्व्..अनिवृत्तमिथ्याज्ञाना..प्लवते...[प्लु]

2.26-97-

यदा..मिथ्याज्ञानम्..दग्धबीजभावम्..बन्ध्यप्रसवम्..सम्पद्यते..तदा..विधूतक्लेशरजसः..सत्त्वस्य..पर7..वैशारद्य7..परस्याम्..वशीकारसंज्ञायाम्..वर्तमानस्य..विवेकप्रत्ययप्रवाह1..निर्मल1..भवति.

2.26-97-

सा..विवेकख्यातिर्..अविप्लवा..हान-उपायः.

2.27-97-

तस्य..सप्तधा..प्रान्तभूमिः..प्रज्ञा.

2.27-97-

तस्य..+..इति..प्रत्युदितख्याति6..प्रत्याम्नायः.

2.27-97-

सप्तधा..+..इति..अशुद्धि-आवरणमलापगमाच्..चित्तस्य..प्रत्ययान्तरानुत्पाद7..सति..सप्तप्रकारा..+..एव..प्रज्ञा..विवेकिनो..भवति.

2.27-97-

तद्यथा..--..परिज्ञातम्..हेयम्..नास्य..पुनः..परिज्ञेयम्..अस्ति.

2.27-97-

क्षीणा..हेयहेतु1प्..न..पुनर्..एतेषाम्..क्षेतव्यम्..अस्ति.

2.27-97-98-

साक्षात्कृतम्..निरोधसमाधिना..हानम्.

2.27-98-

भावित1..विवेकख्यातिरूप1..हान-उपाय..इति.

2.27-98-

एषा..चतुष्टयी..कार्या..विमुक्तिः..प्रज्ञायाः.

2.27-98-

चित्तविमुक्तिस्..तु..त्रयी..चरिताधिकारा..बुद्धिः.

2.27-98-

गुणा..गिरिशिखरतटच्युता..इव..ग्रावन्1प्..निरवस्थानाः..स्वकारण7..प्रलयाभिमुखाः..सह..तेनास्तम्..गच्छन्ति.

2.27-98-

न..चैषाम्..प्रविलीनानाम्..पुनर्..अस्त्य्..उत्पादः..प्रयोजनाभावाद्..इति.

2.27-98-

एतस्याम्..अवस्थायाम्..गुणसम्बन्धातीतः..स्वरूपमात्रज्योतिर्..अमलः..केवली..पुरुष..इति.

2.27-98-

एताम्..सप्तधाम्..प्रान्तभूमिप्रज्ञानम्..अनुपश्यन्..पुरुषः..कुशल..इत्य्..आख्यायते.

2.27-98-

प्रतिप्रसव7..अपि..चित्तस्य..मुक्तः..कुशल..इत्य्..एव..भवति..गुणातीतत्वाद्..इति.

2.28-98-

सिद्धा..भवति..विवेकख्यातिर्..हान-उपाय..इति,..न..च..सिद्धिर्..अन्तर3..साधनम्..इत्य्..एतद्..आरभ्यते..

2.28-98-

योगाङ्गानुष्ठानाद्..अशुद्धिक्षय7..ज्ञानदीप्तिर्..आ..विवेकख्याति6..

2.28-99-

योगाङ्गान्य्..अष्टाव्..अभिधायिष्यमाणानि.

2.28-99-

तेषाम्..अनुष्ठानात्..पञ्चपर्वणो..विपर्ययस्याशुद्धिरूपस्य..क्षय1..नाशः.

2.28-99-

तत्क्षय7..सम्यग्ज्ञानस्याभिव्यक्तिः.

2.28-99-

यथा..यथा..च..साधनान्य्..अनुष्ठीयन्ते..तथा..तथा..तनुत्वम्..अशुद्धिर्..आषद्यते...[अनु-स्था,..आ-सद्]

2.28-99-

यथा..यथा..च..क्षीयते..तथा..तथा..क्षयक्रमानुरोधिनी..ज्ञानस्यापि..दीप्तिर्..विवर्धते...[अनुरोध,..वि-वृध्]

2.28-99-

सा..खल्व्..एषा..विवृद्धिः..प्रकर्षम्..अनुभवत्या..विवेकख्याति6,..आ..गुणपुरुषस्वरूपविज्ञानाद्..इत्य्..अर्थः.

2.28-99-

योगाङ्गानुष्ठानम्..अशुद्धि6..वियोगकारणम्.

2.28-99-

यथा..परशुश्..छेद्यस्य.

2.28-99-

विवेकख्याति6..तु..प्राप्तिकारणम्..यथा..धर्मः..सुखस्य..नान्यथा..कारणम्.

2.28-99-

कति..चैतानि..कारणानि..शास्त्र7..भवन्ति.

2.28-99-

नव..+..एव..+..इत्य्..आह.

2.28-99-

तद्यथा..

2.28-101-

"उत्पत्तिस्थिति-अभिव्यक्तिविकारप्रत्ययाप्ति1प्..।..वियोगान्यत्वधृति1प्..कारणम्..नवधा..स्मृतम्"..इति...[स्थिति,..आप्ति]..

2.28-99-

तत्र..+..उत्पत्तिकारणम्..मनस्+..भवति..विज्ञानस्य,..स्थितिकारणम्..मनसः..पुरुषार्थता,..शरीरस्य..+..इवाहार..इति.

2.28-99-100-

अभिव्यक्तिकारणम्..यथा..रूपस्यालोकस्..तथा..रूपज्ञानम्,..विकारकारणम्..मनसो..विषयान्तरम्.

2.28-100-

यथाग्निः..पाक्यस्य.

2.28-100-

प्रत्ययकारणम्..धूमज्ञानम्..अग्निज्ञानस्य.

2.28-100-

प्राप्तिकारणम्..योगाङ्गानुष्ठानम्..विवेकख्याति6.

2.28-100-

वियोगकारणम्..तद्..एवाशुद्धि6...

2.28-100-

अन्यत्वकारणम्..यथा..सुवर्णस्य..सुवर्णकारः.

2.28-101-

धृतिकारणम्..शरीरम्..इन्द्रियाणाम्.

2.28-101-

तानि..च..तस्य.

2.28-101-

महाभूतानि..शरीराणाम्,..तानि..च..परस्परम्..सर्वेषाम्..तैर्यग्यौनमानुषदैवतानि..च..परस्परार्थत्वाद्..इत्य्..एवम्..नव..कारणानि.

2.28-101-

तानि..च..यथासम्भवम्..पदार्थान्तर7प्..अपि..योज्यानि.

2.28-101-

योगाङ्गानुष्ठानम्..तु..द्विधा..+..एव..कारणत्वम्..लभत..इति.

2.29-101-

तत्र..योगाङ्गायवधार्यन्ते..

2.29-101-

यमनियमासनप्राणायामप्रत्याहरधारणाध्यानसमाधि1प्..अष्टाव्..अङ्गानि..

2.29-102-

यथाक्रमम्..एषाम्..अनुष्ठानम्..स्वरूपम्..च..वक्ष्यामः.

2.30-102-

तत्र..

2.30-102-

अहिंसासत्यास्तेयब्रह्मचर्यापरिग्रहा..यमाः..

2.30-102-

तत्राहिंसा..सर्वथा..सर्वदा..सर्वभूतानाम्..अनभिद्रोहः.

2.30-102-

उत्तर7..च..यमनियमास्..तन्मूलास्..तत्सिद्धिपरता3..एव..तत्प्रतिपादनाय..प्रतिपाद्यन्ते.

2.30-102-

तदवदातरूपकरणाय..+..एव..+..उपादीयन्ते.

2.30-102-

तथा..च..+..उक्तम्..--..स..खल्व्..अयम्..ब्राह्मणो..यथा..यथा..व्रतानि..बहूनि..समादित्सते..तथा..तथा..प्रमादकृत-भ्यो..हिंसानिदान-भ्यो..निवर्तमानस्..ताम्..एवावदातरूपाम्..अहिंसाम्..करोति...[समा-धा]

2.30-102-

सत्यम्..यथार्थ1डु..वाच्-मनस्1डु.

2.30-102-

यथा..दृष्टम्..यथानुमितम्..तथा..वाच्+..मनश्..च..+..इति.

2.30-102-103-

परत्र..स्वबोधसंक्रान्ति4..वाच्+..उक्ता,..सा..यदि..न..वञ्चिता..भ्रान्ता..वा..प्रतिपत्तिवन्ध्या..वा..भवेद्..इति.

2.30-103-

एषा..सर्वभूत-उपकारार्थम्..प्रवृत्त..न..भूत-उपघाताय.

2.30-103-

यदि..च..+..एवम्..अप्य्..अभिधीयमाना..भूत-उपघातपरा..+..एव..स्यान्..न..सत्यम्..भवेत्..पापम्..एव..भवेत्..तेन..पुण्याभास3..पुण्यप्रतिरूपक3..कष्टम्..तमस्+..प्राप्नुयात्.

2.30-103-

तस्मात्..परीक्ष्य..सर्वभूतहितम्..सत्यम्..ब्रूयात्.

2.30-103-

स्तेयम्..अशास्त्रपूर्वकम्..द्रव्याणाम्..परतः..स्वीकरणम्,..तत्प्रतिषेधः..पुनर्..अस्पृहारूपम्..अस्तेयम्..इति.

2.30-103-

ब्रह्मचर्यम्..गुप्त-इन्द्रियस्य..+..उपस्थस्य..सम्यमः.

2.30-103-

विषयाणाम्..अर्जनरक्षणक्षयसङ्गहिंसादोषदर्शनाद्..अस्वीकरणम्..अपरिग्रह..इत्य्..एते..यमाः.

2.31-104-

ते..तु..

2.31-104-

जातिदेशकालसमयानवच्छिन्नाः..सार्वभौमा..महाव्रतम्..

2.31-104-

तत्राहिंसा..जाति-अवच्छिन्ना..मत्स्यवधकस्य..मत्स्य7प्..एव..नान्यत्र..हिंसा.

2.31-104-

सैव..देशावच्छिन्ना..न..तीर्थ7..हनिष्यामीति.

2.31-104-

सैव..कालावच्छिन्ना..न..चतुर्दशी-आम्..न..पुण्य7..अहनि..हनिष्यामीति.

2.31-104-

सैव..त्रिभिर्..उपरतस्य..समयावच्छिन्ना..देवब्राह्मणार्थ7..नान्यथा..हनिष्यामीति.

2.31-104-

यथा..क्षत्रियाणाम्..युद्ध..एव..हिंसा..नान्यत्र..+..इति.

2.31-104-

एभिर्..जातिदेशकालसमयैर्..अनवच्छिन्ना..अहिंसादि1प्..सर्वथा..+..एव..परिपालनीयाः.

2.31-104-

सर्वभूमिषु..सर्वविषय7प्..सर्वथा..+..एवाविदितव्यभिचाराः..सार्वभौमा..महाव्रतम्..इत्य्..उच्यन्ते.

2.32-104-

शौचसंतोषतपस्-स्वाध्याय-ईश्वरप्रणिधानानि..नियमाः.

2.32-104-

तत्र..शौचम्..मृद्-जलादिजनितम्..मेध्याभ्यवहरणादि..च..बाह्यम्.

2.32-104-

आभ्यन्तरम्..चित्तमलानाम्..आक्षालनम्...

2.32-104-

संतोषः..सम्निहितसाधनाद्..अधिकस्यानुपादित्सा.

2.32-104-

तपस्+..द्वन्द्वसहनम्.

2.32-104-105-

द्वन्द्वाश्..च..जिघत्सापिपासे..शीत-उष्ण1डु..स्थानासन1डु..काष्ठमौनाकारमौन1डु..च.

2.32-105-

व्रतानि..च..+..एषाम्..यथायोगम्..कृच्छ्रचान्द्रायणसांतपनादीनि.

2.32-105-

स्वाध्याय1..मोक्षशास्त्राणाम्..अध्ययनम्..प्रणवजपः+..वा.

2.32-105-

ईश्वरप्रणिधानम्..तस्मिन्..परमगुरु7..सर्वकर्मार्पणम्.

2.32-105-

शय्यासनस्थ1..अथ..पथिन्7..व्रजन्..वा..स्वस्थः..परिक्षीणवितर्कजालः..।..संसारबीजक्षयम्..ईक्षमाणः..स्यान्..नित्ययुक्त1..अमृतभोगभागी.

2.32-105-

यत्र..+..इदम्..उक्तम्..ततः..प्रत्यक्चेतनाधिगम1..अप्य्..अन्तरायाभावश्..च..+..इति.

2.33-105-

वितर्कबाधन7..प्रतिपक्षभावनम्.

2.33-105-

यदास्य..ब्राह्मणस्य..हिंसादि1प्..वितर्का..जायेरन्..हनिष्याम्य्..अहम्..अकारिणम्..अनृतम्..अपि..वक्ष्यामि..द्रव्यम्..अप्य्..अस्य..स्वीकरिष्यामि..दार7प्..चास्य..व्यवायी..भविष्यामि..परिग्रह7प्..चास्य..स्वामी..भविष्यामीति...[व्यवाय]

2.33-105-

एवम्..उन्मार्गप्रवणवितर्कज्वर3..अतिदीप्त3..बाध्यमानस्..तत्प्रतिपक्षान्..भावयेत्.

2.33-105-

घोर7प्..संसाराङ्गार7प्..पच्यमान3..मया..शरणम्..उपागतः..सर्वभूताभयप्रदान3..योगधर्मः.

2.33-105-

स..खल्व्..अहम्..त्यज्-त्वा..वितर्कान्..पुनस्..तान्..आददानस्..तुल्यः..श्ववृत्त3..इति..भावयेत्...[शवन्,..त्यज्,..आ-दा]

2.33-106-

यथा..श्वन्1..वान्तावलेहिन्1..तथा..पुनर्..आददान..इति...[अवलेह,..आ-दा]

2.33-106-

एवमादि..सूत्रान्तर7प्..अपि..योज्यम्.

2.34-106-

वितर्का..हिंसादि1प्..कृतकारितानुमोदिता..लोभक्रोधमोहपूर्वका..मृदुमध्याधिमात्रा..दुह्खाज्ञानानन्तफला..इति..प्रतिपक्षभावनम्.

2.34-106-

तत्र..हिंसा..तावत्..--..कृता..कारितानुमोदिता..+..इति..त्रिधा.

2.34-106-

एकैका..पुनस्..त्रिधा..लोभ3..मांसचर्मार्थ3..क्रोध3..अपकृतम्..अनेन..+..इति..मोह3..धर्म1..मे..भविष्यतीति.

2.34-106-

लोभक्रोधमोहाः..पुनस्..त्रिविधा..मृदुमध्याधिमात्रा..इति.

2.34-106-

एवम्..सप्तविंशतिर्..भेदा..भवन्ति..हिंसायाः.

2.34-106-

मृदुमध्याधिमात्राः..पुनस्..त्रिधा..--..मृदुमृदुर्..मध्यमृदुस्..तीव्रमृदुर्..इति.

2.34-106-

तथा..मृदुमध्य1..मध्यमध्यस्..तीव्रमध्य..इति.

2.34-106-

तथा..मृदुतीव्र1..मध्यतीव्र1..अधिमात्रतीव्र..इति.

2.34-106-

एवम्..एकाशीतिभेदा..हिंसा..भवति.

2.34-106-

सा..पुनर्..नियमविकल्पसमुच्च्यभेदाद्..असंख्येया,..प्राणभृद्भेदस्यापरिसंख्येयत्वाद्..इति.

2.34-106-

एवम्..अनृतादिष्व्..अपि..योज्यम्.

2.34-106-

ते..खल्व्..अमी..वितर्का..दुह्खाज्ञानानन्तफला..इति..प्रतिपक्षभावनम्.

2.34-106-

दुह्खम्..अज्ञानम्..चानन्तम्..फलम्..येषाम्..इति..प्रतिपक्षभावनम्.

2.34-106-

तथा..च..हिंसकस्..तावत्..प्रथमम्..वध्यस्य..वीर्यम्..आक्षिपति.

2.34-106-

ततश्..च..शस्त्रादिनिपात3..दुह्खयति.

2.34-106-

ततो..जीविताद्..अपि..मोचयति.

2.34-106-107-

दुह्ख-उत्पादनान्..नरकतिर्यक्प्रेतादिषु..दुह्खम्..अनुभवति..[अनु-भू],..जीवितव्यपरोपणात्..प्रतिक्षणम्..च..जीवितात्यय7..वर्तमान1..मरणम्..इच्छन्न्..अपि..दुह्खविपाकस्य..नियतविपाकवेदनीयत्वात्..कथंचिद्..एव..+..उच्छ्वसिति..[उत्-श्वस्].

2.34-107-

यदि..च..कथंचित्..पुण्यावापगता..हिंसा..भवेत्..तत्र..सुखप्राप्ति7..भवेद्..अल्पायुष्+..इति.

2.34-107-

एवम्..अनृतादिष्व्..अपि..योज्यम्..यथासम्भवम्.

2.34-107-

एवम्..वितर्काणाम्..चामुम्..एवानुगतम्..विपाकम्..अनिष्टम्..भावयन्..न..वितर्क7प्..मनस्+..प्रणिदधीत..[प्रणि-धा].

2.35-107-

प्रतिपक्षभावनाद्..धेतु5..हेया..वितर्का..यदास्य..स्युर्..अप्रसवधर्माणस्..तदा..तत्कृतम्..ऐश्वर्यम्..योगिनः..सिद्धिसूचकम्..भवति.

2.35-107-

तद्यथा..

2.35-107-

अहिंसाप्रतिष्ठायाम्..तत्सम्निधि7..वैरत्यागः..

2.35-107-

सर्वप्राणिनां..भवति..

2.36-107-

सत्यप्रतिष्ठायाम्..क्रियाफलाश्रयत्वम्.

2.36-107-

धार्मिक1..भूयास्1..इति..भवति..धार्मिकह्,..स्वर्गम्..प्रप्नुहीति..स्वर्गम्..प्राप्नोति...अमोघास्य..वाच्+..भवति.

2.37-108-

अस्तेयप्रतिष्ठायाम्..सर्वरत्न-उपस्थानम्.

2.37-108-

सर्वदिश्-स्थान्य्..अस्य-उपतिष्ठन्ते..रत्नानि...[दिश्]

2.38-108-

यस्य..लाभाद्..अप्रतिघान्..गुणान्..उत्कर्षयति...[उत्-कृश्]

2.38-108-

सिद्धश्..च..विनेय7प्..ज्ञानम्..आधातुम्..समर्थ1..भवतीति.

2.39-108-

अपरिग्रहस्थैर्..ये..जन्मकथंतासम्बोधः.

2.39-108-

अस्य..भवति...को..+..अहम्..आसम्..कथम्..अहम्..आसम्..किंस्विद्..इदम्..कथम्..स्विद्..इदम्..के..वा..भविष्यामः..कथम्..वा..भविष्याम..इति+..एवम्..अस्य..पूर्वान्तपरान्तमध्य7प्..आत्मभावजिजासा..स्वरूप3..उपावर्तते...[उपा-वृत्]

2.39-108-

एता..यमस्थैर्..ये..सिद्धि1प्.

2.40-109-

नियम7प्..वक्ष्यामः..

2.40-109-

शौचात्..स्वाङ्गजुगुप्सा..परैर्..असंसर्गः..

2.40-109-

स्वाङ्ग7..जुपुप्सायाम्..शौचम्..आरभमाणः..कायावद्यदर्शी..कायानभिष्वङ्गी..यतिर्..भवति.

2.40-109-

किंच..परैर्..असंसर्गः..कायस्वभावावलोकी..स्वम्..अपि..कायम्..जिहासुर्..[हा]..मृद्-जलादिभिर्..आक्षालयन्न्..[आ-क्षल्]..अपि..कायशुधिम्..अपश्यन्..कथम्..परकायैर्..अत्यन्तम्..एवाप्रयतैः..संसृज्येत...

2.41-109-

सत्त्वशुद्धिसौमनस्य-ऐकागृय-इन्द्रियजयात्मदर्शनयोग्यत्वानि..च.

2.41-109-

भवतीति..वाक्यशेषः.

2.41-109-

शुचि6..सत्त्वशुद्धिस्..ततः..सौमनस्यम्..तत..ऐकागृयम्..तत..इन्द्रियजयस्..ततश्..चात्मदर्शनयोग्यत्वम्..बुद्धिसत्त्वस्य..भवतीति+..एतत्..+..शौचस्थैर्याद्..अधिगम्यत..इति.

2.42-109-

संतोषाद्..अनुत्तमः..सुखलाभः.

2.42-109-

तथा..च..+..उक्तम्..--.."यत्+..च..कामसुखम्..लोक7..यत्+..च..दिव्यम्..महत्..सुखम्..।..तृष्णाक्षयसुखस्य..+..एते..नार्हतः..षोडशीम्..कलाम्"..इति.

2.43-109-

काय-इन्द्रियसिद्धिर्..अशुद्धिक्षयात्..तपसः.

2.43-109-

निर्वर्त्यमानम्..एव..तपस्+..हिनस्त्य्..अशुद्धि-आवरणमलम्..तदावरणमलापगमात्..कायसिद्धिर्..अणिमादि3.

2.43-109-

तथा..+..इन्द्रियसिद्धिर्..दूरात्..+..श्रवणदर्शनादि3..इति.

2.44-109-

स्वाध्यायादिष्टदेवतासम्प्रयोगः.

2.44-110-

देवा..ऋषि1प्..सिद्धाश्..च..स्वाध्यायशीलस्य..दर्शनम्..गच्छन्ति,..कार्य7..चास्य..वर्तन्त..इति.

2.45-110-

समाधिसिद्धिर्..ईश्वरप्रणिधानात्.

2.45-110-

ईश्वरार्पितसर्वभावस्य..समाधिसिद्धिर्..यया..सर्वम्..ईप्सितम्..अवितथम्..जानाति..देशान्तर7..देहान्तर7..कालान्तर7..च.

2.45-110-

ततो..+..अस्य..प्रज्ञा..यथाभूतम्..प्रजानातीति.

2.46-110-

उक्ताः..सह..सिद्धिभिर्..यमनियमाः...आसनादीनि..वक्ष्यामः...तत्र..

2.46-110-

स्थिरसुखम्..आसनम्....

2.46-111-

तद्यथा..पद्मासनम्..भद्रासनम्..स्वस्तिकम्..दण्डासनम्..स-उपाश्रयम्..पर्यङ्कम्..क्रौञ्चनिषदनम्..हस्तिनिषदनम्..उष्ट्रनिषदनम्..समसंस्थानम्..स्थिरसुखम्..यथासुखम्..च..+..इति+..एवमादीनि.

2.47-111-

प्रयत्नशैथिल्यानन्तसमापत्तिभ्याम्.

2.47-111-

भवतीति..वाक्यशेषः...प्रयत्न-उपरमात्..सिध्यत्य्..आसनम्..येन..नाङ्गमेजय1..भवति.

2.47-111-

अनन्त7..वा..समापन्नम्..चित्तम्..आसनम्..निर्वर्तयतीति.

2.48-111-

ततः+..द्वन्द्वानभिघातः.

2.48-111-

शीत-उष्णादिभिर्..द्वन्द्वैर्..आसनजयात्+..नाभिभूयते.

2.49-111-

तस्मिन्..सति..श्वासप्रश्वासयोर्..गतिविच्छेदः..प्राणायामः.

2.49-112-

सत्यासनजय7..बाह्यस्य..वायु6..आचमनम्..श्वासह्,..कौष्ठ्यस्य..वायु6..निह्सारणम्..प्रश्वासह्,..तयोर्..गतिविच्छेद..उभयाभावः..प्राणायामः...

2.50-112-

स..तु..

2.50-112-

बाह्याभ्यन्तरस्तम्भवृत्तिर्..देशकालसंख्याभिः..परिदृष्ट1..दीर्घसूक्ष्मः....

2.50-112-

यत्र..प्रश्वासपूर्वक1..गति-अभावः..स..बाह्यः...

2.50-112-

यत्र..श्वासपूर्वक1..गति-अभावः..स..आभ्यन्तरः.

2.50-112-

तृतीयः..स्तम्भवृत्तिर्..यत्र..+..उभयाभावः..सकृट्..प्रयत्नाद्..भवति.

2.50-112-

यथा..तप्त7..न्यस्तम्..उपल7..जलम्..सर्वतः..संकोचम्..आपद्यते..तथा..द्वयोर्..युगपद्..गति-अभाव..इति.

2.50-112-113-

त्रयः..+..अपि..+..एते..देश3..परिदृष्टा..इयानस्य..विषय1..देश..इति.

2.50-113-

काल3..परिदृष्टाः..क्षणानाम्..इयत्तावधार3..अवच्छिन्ना..इति+..अर्थः.

2.50-113-

संख्याभिः..परिदृष्टा..एतावद्भिः..श्वासप्रश्वासैः..प्रथम..उद्घातस्..तद्वत्+..निगृहीतस्य..+..एतावद्भिर्..द्वितीय..उद्घात..एवम्..तृतीयः.

2.50-113-

एवम्..मृदुर्..एवम्..मध्य..एवम्..तीव्र..इति..संख्यापरिदृष्टः.

2.50-113-

स..खल्व्..अयम्..एवम्..अभ्यस्त1..दीर्घसूक्ष्मः...[अभ्यास]

2.51-113-

बाह्याभ्यन्तरविषयाक्षेपिन्1..चतुर्थः...[आक्षेप]

2.51-113-

देशकालसंख्याभिर्..बाह्यविषयपरिदृष्ट..आक्षिप्तः.

2.51-113-

तथाभ्यन्तरविषयपरिदृष्ट..आक्षिप्तः...

2.51-113-

उभयथा..दीर्घसूक्ष्मः.

2.51-113-

तत्पूर्वक1..भूमिजयात्..क्रम3..उभयोर्..गति-अभावश्..चतुर्थः..प्राणायामः.

2.51-113-114-

तृतीयस्..तु..विषयानालोचित1..गति-अभावः..सकृत्+..आरब्ध..एव..देशकालसंख्याभिः..परिदृष्ट1..दीर्घसूक्ष्मः.

2.51-114-

चतुर्थस्..तु..श्वासप्रश्वासयोर्..विषयावधारणात्..क्रम3..भूमिजयाद्..उभयाक्षेपपूर्वक1..गति-अभावश्..चतुर्थः..प्राणायाम..इति+..अयम्..विशेष..इति.

2.52-114-

ततः..क्षीयते..प्रकाशावरणम्.

2.52-114-

प्राणायामानभ्यस्यतो..+अस्य..योगिनः..क्षीयते..विवेकज्ञानावरणीयम्..कर्म.

2.52-114-

यत्..तद्..आचक्षते..

2.52-114-

महामोहमय3..इन्द्रजाल3..प्रकाशशीलम्..सत्त्वम्..आवृत्य..तद्..एवाकार्य7..नियुङ्क्त..इति.

2.52-114-

तद्..अस्य..प्रकाशावरणम्..कर्म..संसारनिबन्धनम्..प्राणायामाभ्यासाद्..दुर्बलम्..भवति..प्रतिक्षणम्..च..क्षीयते.

2.52-114-

तथा..च..+..उक्तम्..

2.52-114-

"तपस्+..न..परम्..प्राणायामात्..ततो..विशुद्धिर्..मलानाम्..दीप्तिश्..च..ज्ञानस्य"..इति.

2.53-115-

किंच..

2.53-115-

धारणासु..च..योग्यता..मनसः....

2.53-115-

प्राणायामाभ्यासाद्..एव..."प्रच्छर्दनविधारणाभ्याम्..वा..प्राणस्य"..इति..वचनात्.

2.54-115-

अथ..कः..प्रत्याहारः..

2.54-115-

स्वविषयासम्प्रयोग7..चित्तस्वरूपानुकार..इव..+..इन्द्रियाणाम्..प्रत्याहारः....

2.54-115-

स्वविषयसम्प्रयोगाभाव7..चित्तस्वरूपानुकार..इव..+..इति,..चित्तनिरोध7..चित्तवन्..निरुद्धानीन्द्रियाणि..न..+..इतर-इन्द्रियजयवद्..उपायान्तरम्..अपेक्षन्ते.

2.54-115-

यथा..मधुकरराजम्..मक्षिका..उत्पतन्तम्..अनूत्पतन्ति..निविशमानम्..अनुनिविशन्ते..तथा..+..इन्द्रियाणि..चित्तनिरोध7..निरुद्धानीति+..एष..प्रत्याहारः.

2.55-116-

ततः..परमा..वश्यता..+..इन्द्रियाणाम्.

2.55-116-

शब्दादिष्व्..अव्यसनम्..इन्द्रियजय..इति..केचित्.

2.55-116-

सक्तिर्..व्यसनम्..व्यस्यत्य्..एनम्..श्रेयस..इति.

2.55-116-

अविरुद्धा..सुखदुह्खशून्यम्..शब्दादिज्ञानम्..इन्द्रियजय..इति..केचित्.

2.55-116-

चित्त-ऐकागृयाद्..अप्रतिपत्तिर्..एव..+..इति..जैगीषव्यः.

2.55-116-117-

ततश्..च..परमा..त्व्..इयम्..वश्यता..यच्..चित्तनिरोध7..निरुद्धानीन्द्रियाणि..न..+..इतर-इन्द्रियजयवत्..प्रयत्नकृतम्..उपायान्तरम्..अपेक्षन्ते..योगिन..इति.

2.29-202-

प्रसंख्यान7..अपि+..अकुसीदस्य..सर्वथा..विवेकस्ख्याति6..धर्ममेघः..समाधिः.

मूल पाठ: Yogasūtra with Bhāṣya · Edition: Anandasrama Sanskrit Series ; 47 (1978) [original ed. 1904] · Data entry Muneo Tokunaga · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0