યોગસૂત્ર (ટીકા સહિત) · અધ્યાય 2
ઉદ્દિષ્ઠઃ..સમાહિતચિત્તસ્ય..યોગઃ...[સમા-ધા]
કથમ્..વ્યુત્થિતચિત્ત1..અપિ..યોગયુક્તઃ..સ્યાદ્..ઇત્ય્..એતદ્..આરભ્યતે..--.....[વ્યુત્થાન]
તપસ્-સ્વાધ્યાય-ઈશ્વરપ્રણિધાનાનિ..ક્રિયાયોગઃ.
ન..+..અતપસ્વિનો..યોગઃ..સિધ્યતિ.
અનાદિકર્મક્લેશવાસનાચિત્રા..પ્રત્યુપસ્થિતવિષયજાલા..ચાશુદ્ધિર્..ન..+..અન્તર3..તપસ્+..સમ્ભેદમ્..આપદ્યત..ઇતિ..તપસ..ઉપાદાનમ્...
તચ્..ચ..ચિત્તપ્રસાદનમ્..અબાધમાનમ્..અનેનાસેવ્યમ્..ઇતિ..મન્યતે.
સ્વાધ્યાયઃ..પ્રણવાદિપવિત્રાણામ્..જપઃ+..મોક્ષશાસ્ત્રાધ્યયન..વા.
ઈશ્વરપ્રણિધાનમ્..સર્વક્રિયાણામ્..પરમગુરુ7..અર્પણમ્..તત્ફલસમ્ન્યાસ1..વા.
સ..હિ..ક્રિયાયોગઃ..
સમાધિભાવનાર્થઃ..ક્લેશતનૂકરણાર્થશ્..ચ....
સ..હિ+..આસેવ્યમાનઃ..સમાધિમ્..ભાવયતિ..ક્લેશાંશ્..ચ..પ્રતનૂકરોતિ.
પ્રતનૂકૃતાન્..ક્લેશાન્..પ્રસંખ્યાનાગ્નિના..દગ્ધબીજકલ્પાન્..અપ્રસવધર્મિણઃ..કરિષ્યતીતિ...[દહ્]
તેષામ્..તનૂકરણાત્..પુનઃ..ક્લેશૈર્..અપરામૃષ્ટા..સત્ત્વપુરુષાન્યતામાત્રખ્યાતિઃ..સૂક્ષ્મા..પ્રજ્ઞા..સમાપ્તાધિકારા..પ્રતિપ્રસવાય..કલ્પિષ્યત..ઇતિ...[ક્લ્પ્]
અથ..કે..ક્લેશાઃ..કિયન્તો..વા..+..ઇતિ..
અવિદ્યાસ્મિતારાગદ્વેષાભિનિવેશાઃ..ક્લેશાઃ....
ક્લેશા..ઇતિ..પઞ્ચ..વિપર્યયા..ઇત્ય્..અર્થઃ.
તે..સ્પન્દમાના..ગુણાધિકારમ્..દ્રઢયન્તિ,..પરિણામમ્..અવસ્થાપયન્તિ,..કાર્યકારણસ્રોતસ્1..ઉન્નમયન્તિ..[ઉત્-નમ્],..પરસ્પરાનુગ્રહતન્ત્રિન્1..ભૂત્વા..કર્મવિપાકમ્..ચાભિનિર્હરન્તીતિ...[તન્ત્ર,..અભિનિર્-હૃ]
અવિદ્યા..ક્ષેત્રમ્..ઉત્તર6પ્..પ્રસુપ્તતનુવિચ્છિન્ન-ઉદારાણામ્...[વિ-છિદ્]
અત્રાવિદ્યા..ક્ષેત્રમ્..પ્રસવભૂમિર્..ઉત્તર6પ્..અસ્મિતાદીનામ્..ચતુર્વિધવિકલ્પાનામ્..પ્રસુપ્તતનુવિચ્છિન્ન-ઉદારાણામ્...[વિ-છિદ્,..ઉદાર]
તત્ર..કા..પ્રસુપ્તિઃ.
ચેતસિ..શક્તિમાત્રપ્રતિષ્ઠાનામ્..બીજભાવ-ઉપગમઃ...
તસ્ય..પ્રબોધ..આલમ્બન7..સમ્મુખીભાવઃ.
પ્રસંખ્યાનવતો..દગ્ધક્લેશબીજસ્ય..સમ્મુખીભૂત7..અપ્ય્..આલમ્બન7..નાસૌ..પુનર્..અસ્તિ,..દગ્ધબીજસ્ય..કુતઃ..પ્રરોહ..ઇતિ...[દહ્]
અતઃ..ક્ષીણક્લેશઃ..કુશલશ્..ચરમદેહ..ઇત્ય્..ઉચ્યતે.
તત્ર..+..એવ..સા..દગ્ધબીજભાવા..પઞ્ચમી..ક્લેશાવસ્થા..નાન્યત્ર..+..ઇતિ...[દહ્]
સતામ્..ક્લેશાનામ્..તદા..બીજસામર્થ્યમ્..દગ્ધમ્..ઇતિ..વિષયસ્ય..સમ્મુખીભાવ7..અપિ..સતિ..ન..ભવત્ય્..એષામ્..પ્રબોધ..ઇત્ય્..ઉક્તા..પ્રસુપ્તિર્..દગ્ધબીજાનામ્..અપ્રરોહશ્..ચ...[દહ્]
તનુત્વમ્..ઉચ્યતે..--..પ્રતિપક્ષભાવના-ઉપહતાઃ..ક્લેશાસ્..તનુ1પ્..ભવન્તિ...
તથા..વિચ્છિદ્ય..વિચ્છિદ્ય..તેન..તેનાત્મના..પુનઃ..પુનઃ..સમુદાચરન્તીતિ..વિચ્છિન્નાઃ...[વિ-છિદ્]
કથમ્,..રાગકાલ7..ક્રોધસ્યાદર્શનાત્.
ન..હિ..રાગકાલ7..ક્રોધઃ..સમુદાચરતિ.
રાગશ્..ચ..ક્વચિદ્..દૃશ્યમાન1..ન..વિષયાન્તર7..નાસ્તિ.
ન..+..એકસ્યામ્..સ્ત્રિયામ્..ચૈત્ર1..રક્ત..ઇત્ય્..અન્યાસુ..સ્ત્રીષુ..વિરક્તહ્,..કિંતુ..રાગ1..લબ્ધવૃત્તિર્..અન્યત્ર..તુ..ભવિષ્યદ્વૃત્તિર્..ઇતિ.
સ..હિ..તદા..પ્રસુપ્તતનુવિચ્છિન્ન1..ભવતિ...[વિ-છિદ્]
વિષય7..યો..લબ્ધવૃત્તિઃ..સ..ઉદારઃ.
સર્વ..એવ..+..એતે..ક્લેશવિષયત્વમ્..નાતિક્રામન્તિ...
કસ્..તર્હિ..વિચ્છિન્નઃ..પ્રસુપ્તસ્..તનુર્..ઉદાર1..વા..ક્લેશ..ઇતિ,..ઉચ્યતે..--..સત્યમ્..એવ..+..એતત્,..કિંતુ..વિશિષ્ટાનામ્..એવ..+..એતેષામ્..વિચ્છિન્નાદિત્વમ્...[વિ-છિદ્,..વિ-શિષ્]
યથા..+..એવ..પ્રતિપક્ષભાવનાતો..નિવૃત્તસ્..તથા..+..એવ..સ્વવ્યઞ્જકાઞ્જન3..અભિવ્યક્ત..ઇતિ.
સર્વ..એવામી..ક્લેશા..અવિદ્યાભેદાઃ.
કસ્માત્,..સર્વ7પ્..અવિદ્યા..+..એવ..+..અભિપ્લવતે...[અભિ-પ્લુ]
યદ્..અવિદ્યયા..વસ્તુ+..આકાર્યતે..તદ્..એવાનુશેરતે..ક્લેશા..વિપર્યાસપ્રત્યયકાલ..ઉપલભ્યન્તે..ક્ષીયમાણામ્..ચાવિદ્યામ્..અનુક્ષીયન્ત..ઇતિ...[આ-કૃ,..અનુ-શી]............
તત્રાવિદ્યાસ્વરૂપમ્..ઉચ્યતે..
અનિત્યાશુચિદુહ્ખાન્..આત્મન્7પ્..નિત્યશુચિસુખાત્મખ્યાતિર્..અવિદ્યા..
અનિત્ય7..કાર્ય7..નિત્યખ્યાતિઃ.
તદ્યથા..--..ધ્રુવા..પૃથિવી,..ધ્રુવા..સચન્દ્રતારકા..દ્યૌહ્,..અમૃતા..દિવૌકસ..ઇતિ.
તથા..+..અશુચિ7..પરમબીભત્સ7..કાય7,..--...
"સ્થાનાદ્..બીજાદ્..ઉપષ્ટમ્ભાન્..નિહ્સ્યન્દાન્..નિધનાદ્..અપિ..।..કાયમ્..આધેયશૌચત્વાત્..પણ્ડિતા..હિ+..અશુચિમ્..વિદુહ્"...[આ-ધા]
ઇતિ..અશુચિ7..શુચિખ્યાતિર્..દૃશ્યતે.
નવા..+..ઇવ..શશાઙ્કલેખા..કમનીયા..+..ઇયમ્..કન્યા..મધુ-અમૃતાવયવનિર્મિતા..+..ઇવ..ચન્દ્રમ્..ભિત્ત્વા..નિહ્સૃતા..+..ઇવ..જ્ઞાયતે,..નીલ-ઉત્પલપત્ત્રાયતાક્ષી..હાવગર્ભાભ્યામ્..લોચનાભ્યામ્..જીવલોકમ્..આશ્વાસયન્તીવ..+..ઇતિ..કસ્ય..કેનાભિસમ્બન્ધઃ...
ભવતિ..ચ..+..એવમ્..અશુચિ7..શુચિવિપર્યાસપ્રત્યય..ઇતિ.
એતેનાપુણ્ય7..પુણ્યપ્રત્યયસ્..તથા..+..એવાનર્થ7..ચાર્થપ્રત્યય7..વ્યાખ્યાતઃ.
તથા..દુહ્ખ7..સુખખ્યાતિમ્..વક્ષ્યતિ..--.."પરિણામતાપસંસ્કારદુહ્ખૈર્..ગુણવૃત્તિવિરોધાચ્..ચ..દુહ્ખમ્..એવ..સર્વમ્..વિવેકિનહ્"..ઇતિ...
તત્ર..સુખખ્યાતિર્..અવિદ્યા.
તથાનાત્મન્ય્..આત્મખ્યાતિર્..બાહ્ય-ઉપકરણ7પ્..ચેતનાચેતન7પ્..ભોગાધિષ્ઠાન7..વા..શરીર7..પુરુષ-ઉપકરણ7..વા..મનસ્ય્..અનાત્મન્ય્..આત્મખ્યાતિર્..ઇતિ...[$]
તથા..+..એતદ્..અત્ર..+..ઉક્તમ્..--.."વ્યક્તમ્..અવ્યક્તમ્..વા..સત્ત્વમ્..આત્મત્વ3..અભિપ્રતીત્ય..તસ્ય..સમ્પદમ્..અનુનન્દત્ય્..આત્મસમ્પદમ્..મન્વાનસ્..તસ્ય..વ્યાપદમ્..અનુશોચત્ય્..[શુચ્]..આત્મવ્યાપદમ્..મન્વાનઃ..સ..સર્વ1..અપ્રતિબુદ્ધઃ.
એષા..ચતુષ્પદા..ભવત્ય્..અવિદ્યા..મૂલમ્..અસ્ય..ક્લેશસંતાનસ્ય..કર્માશયસ્ય..ચ..સવિપાકસ્ય..+..ઇતિ.
તસ્યાશ્..ચામિત્રાગોષ્પદવદ્..વસ્તુસતત્ત્વમ્..વિજ્ઞેયમ્.
યથા..નામિત્ર1..મિત્રાભાવ1..ન..મિત્રમાત્રમ્..કિંતુ..તદ્વિરુદ્ધઃ..સપત્નઃ...[વિ-રુધ્]
યથા..વા..+..અગોષ્પદમ્..ન..ગોષ્પદાભાવ1..ન..ગોષ્પદમાત્રમ્..કિંતુ..દેશ..એવ..તાભ્યામ્..અન્યદ્..વસ્તુ-અન્તરમ્...
એવમ્..અવિદ્યા..ન..પ્રમાણમ્..ન..પ્રમાણાભાવઃ..કિંતુ..વિદ્યાવિપરીતમ્..જ્ઞાનાન્તરમ્..અવિદ્યા..+..ઇતિ...
દૃગ્દર્શનશક્તિ6ડુ..એકાત્મતા..+..ઇવ..+..અસ્મિતા.
પુરુષ1..દૃક્શક્તિર્..બુદ્ધિર્..દર્શનશક્તિર્..ઇત્ય્..એતયોર્..એકસ્વરૂપાપત્તિર્..ઇવાસ્મિતા..ક્લેશ..ઉચ્યતે.
ભોક્તૃભોગ્યશક્તિ6ડુ..અત્યન્તવિભક્તયોર્..અત્યન્તાસંકીર્ણયોર્..અવિભાગપ્રાપ્તિ7..ઇવ..સત્યામ્..ભોગઃ..કલ્પતે...[ક્લ્પ્]
સ્વરૂપપ્રતિલમ્ભ7..તુ..તયોઃ..કૈવલ્યમ્..એવ..ભવતિ..કુતો..ભોગ..ઇતિ.
તથા..ચ..+..ઉક્તમ્..--.."બુદ્ધિતઃ..પરમ્..પુરુષમ્..આકારશીલવિદ્યાદિભિર્..વિભક્તમ્..અપશ્યન્..કુર્યાત્..તત્રાત્મબુદ્ધિમ્..મોહ3"..ઇતિ.
સુખાનુશયિન્1..રાગઃ...[અનુશય]
સુખાભિજ્ઞસ્ય..સુખાનુસ્મૃતિપૂર્વઃ..સુખ7..તત્સાધન7..વા..યો..ગર્ધસ્..તૃષ્ણા..લોભઃ..સ..રાગ..ઇતિ.
દુહ્ખાનુશયિન્1..દ્વેશઃ...[અનુશય]
દુહ્ખાભિજ્ઞસ્ય..દુહ્ખાનુસ્મૃતિપૂર્વ1..દુહ્ખ7..તત્સાધન7..વા..યઃ..પ્રતિઘ1..મન્યુર્..જિઘાંસા..ક્રોધઃ..સ..દ્વેષઃ.
સ્વરસવાહિન્1..વિદુષો..+અપિ..તથા..રૂઢ1..અભિનિવેશઃ...[વિદ્વાન્]
સર્વસ્ય..પ્રાણિન..ઇયમ્..આત્માશીર્..નિત્યા..ભવતિ..મા..ન..ભૂવમ્..ભૂયાસમ્..ઇતિ...
ન..ચાનનુભૂતમરણધર્મકસ્ય..+..એષા..ભવત્ય્..આત્માશીઃ.
એતયા..ચ..પૂર્વજન્માનુભવઃ..પ્રતીયતે.
સ..ચાયમ્..અભિનિવેશઃ..ક્લેશઃ..સ્વરસવાહિન્1..કૃમિ6..અપિ..જાતમાત્રસ્ય..પ્રત્યક્ષાનુમાનાગમૈર્..અસમ્ભાવિત1..મરણત્રાસ..ઉચ્છેદદૃષ્ટિ-આત્મકઃ..[દૃષ્ટિ]..પૂર્વજન્માનુભૂતમ્..મરણદુહ્ખમ્..અનુમાપયતિ.
યથા..ચાયમ્..અત્યન્તમૂઢ7પ્..દૃશ્યતે..ક્લેશસ્..તથા..વિદુષો..+અપિ..વિજ્ઞાતપૂર્વાપરાન્તસ્ય..રૂઢઃ...[વિદ્વાન્]
કસ્માત્...સમાના..હિ..તયોઃ..કુશલાકુશલયોર્..મરણદુહ્ખાનુભવાદ્..ઇયમ્..વાસના..+..ઇતિ.
તે..પ્રતિપ્રસવહેયાઃ..સૂક્ષ્માઃ.
તે..પઞ્ચ..ક્લેશા..દગ્ધબીજકલ્પા..યોગિનશ્..ચરિતાધિકાર7..ચેતસિ..પ્રલીન7..સહ..તેન..+..એવાસ્તમ્..ગચ્છન્તિ...[દહ્]
સ્થિતાનામ્..તુ..બીજભાવ-ઉપગતાનામ્..
ધ્યાનહેયાસ્..તદ્વૃત્તિ1પ્..
ક્લેશાનામ્..યા..વૃત્તિ1પ્..સ્થૂલાસ્..તાઃ..ક્રિયાયોગ3..તનૂકૃતાઃ..સત્યઃ..પ્રસંખ્યાન3..ધ્યાન3..હાતવ્યા..યાવત્..સૂક્ષ્મીકૃતા..યાવદ્..દગ્ધબીજકલ્પા..ઇતિ...[દહ્]
યથા..વસ્ત્રાણામ્..સ્થૂલ1..મલઃ..પૂર્વમ્..નિર્ધૂયતે..પશ્ચાત્..સૂક્ષ્મ1..યત્ન3..ઉપાય3..ચ..+..અપનીયતે..તથા..સ્વલ્પપ્રતિપક્ષાઃ..સ્થૂલા..વૃત્તિ1પ્..ક્લેશાનામ્,..સૂક્ષ્માસ્..તુ..મહાપ્રતિપક્ષા..ઇતિ...
ક્લેશમૂલઃ..કર્માશય1..દૃષ્ટાદૃષ્ટજન્મવેદનીયઃ.
તત્ર..પુણ્યાપુણ્યકર્માશયઃ..કામલોભમોહક્રોધભવઃ.
સ..દૃષ્ટજન્મવેદનીયશ્..ચાદૃષ્ટજન્મવેદનીયશ્..ચ.
તત્ર..તીવ્રસંવેગ3..મન્ત્રતપસ્-સમાધિભિર્..નિર્વર્તિત..[નિર્-વૃત્]..ઈશ્વરદેવતામહર્ષિમહાનુભાવાનામ્..આરાધનાદ્..વા..યઃ..પરિનિષ્પન્નઃ..સ..સદ્યઃ..પરિપચ્યતે..પુણ્યકર્માશય..ઇતિ...
તથા..તીવ્રક્લેશ3..ભીતવ્યાધિતકૃપણ7પ્..વિશ્વાસ-ઉપગત્7પ્..વા..મહાનુભાવ7પ્..વા..તપસ્વિન્7પ્..કૃતઃ..પુનઃ..પુનર્..અપકારઃ..સ..ચાપિ..પાપકર્માશયઃ..સદ્ય..એવ..પરિપચ્યતે...
યથા..નન્દીશ્વરઃ..કુમાર1..મનુષ્યપરિણામમ્..હા-ત્વા..તિર્યઞ્ચ્-ત્વ3..પરિણત..ઇતિ...[હા,..પરિ-નમ્]
તત્ર..નારકાણામ્..નાસ્તિ..દૃષ્ટજન્મવેદનીયઃ..કર્માશયઃ.
ક્ષીણક્લેશાનામ્..અપિ..નાસ્ત્ય્..અદૃષ્ટજન્મવેદનીયઃ..કર્માશય..ઇતિ.
સતિ..મૂલ7..તદ્વિપાક1..જાતિ-આયુર્ભોગઃ...
સત્સુ..ક્લેશ7પ્..કર્માશય1..વિપાકારમ્ભિન્1..ભવતિ..ન..+..ઉચ્છિન્નક્લેશમૂલઃ...[આરમ્ભ,..ઉત્-છિદ્]
યથા..તુષાવનદ્ધાઃ..શાલિતણ્ડુલા..અદગ્ધબીજભાવાઃ..પ્રરોહસમર્થા..ભવન્તિ,..ન..+..અપનીતતુષા..દગ્ધબીજભાવા..વા...તથા..ક્લેશાવનદ્ધઃ..કર્માશય1..વિપાકપ્રરોહિન્1..ભવતિ,..ન..+..અપનીતક્લેશ1..ન..પ્રસંખ્યાનદગ્ધક્લેશબીજભાવ1..વા..+..ઇતિ.
સ..ચ..વિપાકસ્..ત્રિવિધહ્1..જાતિર્..આયુષ્1..ભોગ..ઇતિ.
તત્ર..+ઇદમ્..વિચાર્યતે..--..કિમ્..એકમ્..કર્મ..+..એકસ્ય..જન્મનઃ..કારણમ્..અથ..+..એકમ્..કર્માનેકમ્..જન્માક્ષિપતીતિ.
દ્વિતીયા..વિચારણા..--..કિમ્..અનેકમ્..કર્માનેકમ્..જન્મ..નિર્વર્તયતિ..અથાનેકમ્..કર્મૈકમ્..જન્મ..નિર્વર્તયતીતિ...[નિર્-વૃત્]
ન..તાવદ્..એકમ્..કર્મ..+..એકસ્ય..જન્મનઃ..કારણમ્.
કસ્માત્,..અનાદિકાલપ્રચિતસ્યાસંખ્યેયસ્યાવશિષ્ટસ્ય..કર્મણઃ..સામ્પ્રતિકસ્ય..ચ..ફલક્રમાનિયમાદ્..અનાશ્વાશ1..લોકસ્ય..પ્રસક્તહ્,..સ..ચાનિષ્ટ..ઇતિ...[પ્ર-ચિ,અવ-શિષ્]
ન..ચ..+..એકમ્..કર્માનેકસ્ય..જન્મનઃ..કારણમ્.
કસ્માત્,..અનેકેષુ..કર્મ7પ્..એકૈકમ્..એવ..કર્માનેકસ્ય..જન્મનઃ..કારણમ્..ઇતિ+..અવશિષ્ટસ્ય..વિપાકકાલાભાવઃ..પ્રસક્તહ્,..સ..ચાપ્ય્..અનિષ્ટ..ઇતિ...
ન..ચાનેકમ્..કર્માનેકસ્ય..જન્મનઃ..કારણમ્.
કસ્માત્,..તદ્..અનેકમ્..જન્મ..યુગપદ્+..ન..સમ્ભવતીતિ..ક્રમ3..એવ..વાચ્યમ્.
તથા..ચ..પૂર્વદોષાનુષઙ્ગઃ.
તસ્માજ્..જન્મપ્રાયણાન્તર7..કૃતઃ..પુણ્યાપુણ્યકર્માશયપ્રચય1..વિચિત્રઃ..પ્રધાન-ઉપાર્જનભાવ3..અવસ્થિતઃ..પ્રાયણાભિવ્યક્ત..એકપ્રઘટ્ટક3..મરણમ્..પ્રસાધ્ય..સમ્મૂર્ચ્છિત..એકમ્..એવ..જન્મ..કરોતિ...
તચ્..ચ..જન્મ..તેન..+..એવ..કર્મણા..લબ્ધાયુષ્કમ્..ભવતિ.
તસ્મિન્ન્..આયુષિ..તેન..+..એવ..કર્મણા..ભોગઃ..સમ્પદ્યત..ઇતિ.
અસૌ..કર્માશય1..જન્માયુષ્-ભોગહેતુત્વાત્..ત્રિવિપાક1..અભિધીયત..ઇતિ...[અભિ-ધા]
અત..એકભવિકઃ..કર્માશય..ઉક્ત..ઇતિ.
દૃષ્ટજન્મવેદનીયસ્..તુ+..એકવિપાકારમ્ભિન્1..[આરમ્ભ]..ભોગહેતુત્વાદ્..દ્વિવિપાકારમ્ભિન્1..[આરમ્ભ]..વા..+..આયુષ્+..ભોગહેતુત્વાન્..નન્દીશ્વરવન્..નહુષવદ્..વા..+..ઇતિ...
ક્લેશકર્મવિપાકાનુભવનિર્વર્તિતાભિસ્..તુ..વાસનાભિર્..અનાદિકાલસમ્મૂર્ચ્છિતમ્..ઇદમ્..ચિત્તમ્..વિચિત્રીકૃતમ્..ઇવ..સર્વતો..મત્સ્યજાલમ્..ગ્રન્થિભિર્..ઇવાતતમ્..ઇત્ય્..એતા..અનેકભવપૂર્વિકા..વાસનાઃ...
યસ્..તુ+..અયમ્..કર્માશય..એષ..એવ..+..એકભવિક..ઉક્ત..ઇતિ...
યે..સંસ્કારાઃ..સ્મૃતિહેતુ1પ્..તા..વાસનાસ્..તાશ્..ચાનાદિકાલીના..ઇતિ.
યસ્..ત્વ્..અસાવ્..એકભવિકઃ..કર્માશયઃ..સ..નિયતવિપાકશ્..ચાનિયતવિપાકશ્..ચ.
તત્ર..દૃષ્ટજન્મવેદનીયસ્ય..નિયતવિપાકસ્ય..+..એવ..+..અયમ્..નિયમ1..ન..ત્વ્..અદૃષ્ટજન્મવેદનીયસ્યાનિયતવિપાકસ્ય...કસ્માત્.
યો..હ્ય્..અદૃષ્ટજન્મવેદનીય1..અનિયતવિપાકસ્..તસ્ય..ત્રઈ..ગતિઃ..--.....
કૃતસ્યાવિપક્વસ્ય..નાશહ્,..પ્રધાનકર્મન્7..આવાપગમનમ્..વા,..નિયતવિપાકપ્રધાનકર્મન્3..અભિબૂતસ્ય..વા..ચિરમ્..અવસ્થાનમ્..ઇતિ.
તત્ર..કૃતસ્યાવિપક્વસ્ય..નાશ1..યથા..શુક્લકર્મ-ઉદયાદ્..ઇહ..+..એવ..નાશઃ..કૃષ્ણસ્ય...
યત્ર..+..ઇદમ્..ઉક્તમ્..--.."દ્વે..દ્વે..હ..વૈ..કર્મન્1ડુ..વેદિતવ્ય1ડુણ્..પાપકસ્ય..+..એક1..રાશિઃ..પુણ્યકૃત1..અપહન્તિ..તદ્..ઇચ્છસ્વ..કર્મન્1પ્..સુકૃતાનિ..કર્તુમ્..ઇહ..+..એવ..તે..કર્મ..કવિ1પ્..વેદયન્તે"...[અપ-હન્]
પ્રધાનકર્મન્7..આવાપાપગમનમ્.
યત્ર..+..ઇદમ્..ઉક્તમ્..--.."સ્યાત્..સ્વલ્પઃ..સંકરઃ..સપરિહારઃ..સપ્રત્યવમર્ષઃ..કુશલસ્ય..ન..+..અપકર્ષાય..+..અલમ્.
કસ્માત્,..કુશલમ્..હિ..મે..બહુ+..અન્યદ્..અસ્તિ..યત્રાયમ્..આવાપમ્..ગતઃ..સ્વર્ગ7..અપ્ય્..અપકર્ષમ્..અલ્પમ્..કરિષ્યતિ"..ઇતિ.
નિયતવિપાકપ્રધાનકર્મન્3..અભિભૂતસ્ય..વા..ચિરમ્..અવસ્થાનમ્.
કથમ્..ઇતિ,..અદૃષ્ટજન્મવેદનીયસ્ય..+..એવ..નિયતવિપાકસ્ય..કર્મન્6..સમાનમ્..મરણમ્..અભિવ્યક્તિકારણમ્..ઉક્તમ્.
ન..ત્વ્..અદૃષ્ટજન્મવેદનીયસ્ય..+..અનિયતવિપાકસ્ય.
યત્..ત્વ્..અદૃષ્ટજન્મવેદનીયમ્..કર્માનિયતવિપાકમ્..તન્..નશ્યેદ્..આવાપમ્..વા..ગચ્છેદ્..અભિભૂતમ્..વા..ચિરમ્..અપ્ય્..ઉપાસીત,..યાવત્..સમાનમ્..કર્માભિવ્યઞ્જકમ્..નિમિત્તમ્..અસ્ય..ન..વિપાકાભિમુખમ્..કરોતીતિ...
તદ્વિપાકસ્યૈવ..દેશકાલનિમિત્તાનવધારણાદ્..ઇયમ્..કર્મગતિશ્..ચિત્રા..દુર્વિજ્ઞાના..ચ..+..ઇતિ.
ન..ચ..+..ઉત્સર્ગસ્યાપવાદાન્..નિવૃત્તિર્..ઇત્ય્..એકભવિકઃ..કર્માશય1..અનુજ્ઞાયત..ઇતિ...
તે..હ્લાદપરિતાપફલાઃ..પુણ્યાપુણ્યહેતુત્વાત્.
યથા..ચ..+..ઇદમ્..દુહ્ખમ્..પ્રતિકૂલાત્મકમ્..એવમ્..વિષયસુખકાલ7..અપિ..દુહ્ખમ્..અસ્ત્ય્..એવ..પ્રતિકૂલાત્મકમ્..યોગિનઃ.
કથમ્,..તદ્..ઉપપાદ્યતે..
પરિણામતાપસંસ્કારદુહ્ખૈર્..ગુણવૃત્તિવિરોધાચ્..ચ..દુહ્ખમ્..એવ..સર્વમ્..વિવેકિનઃ.. [ઉપ-પદ્]
સર્વસ્યાયમ્..રાગાનુવિદ્ધશ્..ચેતનાચેતનસાધનાધીનઃ..સુખાનુભવ..ઇતિ..તત્રાસ્તિ..રાગજઃ..કર્માશયઃ...[અનુ-વ્યધ્]
તથા..ચ..દ્વેષ્ટિ..દુહ્ખસાધનાનિ..મુહ્યતિ..ચ..+..ઇતિ..દ્વેષમોહકૃત1..અપ્ય્..અસ્તિ..કર્માશયઃ.
તથા..ચ..+..ઉક્તમ્..--.."નાનુપહત્ય..ભૂતાન્ય્..ઉપભોગઃ..સમ્ભવતીતિ..હિંસાકૃત1..અપ્ય્..અસ્તિ..શરીરઃ..કર્માશયહ્"..ઇતિ...
વિષયસુખમ્..ચાવિદ્યા..+..ઇત્ય્..ઉક્તમ્.
યા..ભોગ7પ્..ઇન્દ્રિયાણામ્..તૃપ્તિ6..ઉપશાન્તિસ્..તત્..સુખમ્.
યા..લૌલ્યાદ્..અનુપશાન્તિસ્..તદ્..દુહ્ખમ્.
ન..ચ..+..ઇન્દ્રિયાણામ્..ભોગાભ્યાસ3..વૈતૃષ્ણ્યમ્..કર્તુમ્..શક્યમ્...
કસ્માત્,..યતો..ભોગાભ્યાસમ્..અનુવિવર્ધન્તે..રાગાઃ..કૌશલાનિ..ચ..+..ઇન્દ્રિયાણામ્..ઇતિ.
તસ્માદ્..અનુપાયઃ..સુખસ્ય..ભોગાભ્યાસ..ઇતિ.
સ..ખલુ+..અયમ્..વૃશ્ચિકવિષભીત..ઇવાશીવિષ3..દષ્ટ1..યઃ..સુખાર્થિન્1..વિષયાનુવાસિત1..મહતિ..દુહ્ખપઙ્ક7..નિમગ્ન..ઇતિ.
એષા..પરિણામદુહ્ખતા..નામ..પ્રતિકૂલા..સુખાવસ્થાયામ્..અપિ..યોગિનમ્..એવ..ક્લિશ્નાતિ.
અથ..કા..તાપદુહ્ખતા,..સર્વસ્ય..દ્વેસાનુવિદ્ધશ્..ચેતનાચેતનસાધનાધીનસ્..તાપાનુભવ..ઇતિ..તત્રાસ્તિ..દ્વેષજઃ..કર્માશયઃ.
સુખસાધનાનિ..ચ..પ્રાર્થયમાનઃ..કાય3..વાચા..મનસા..ચ..પરિસ્પન્દતે..તતઃ..પરમ્..અનુગૃહ્ણાત્ય્..અપહન્તિ..ચ..+..ઇતિ..પરાનુગ્રહપીડાભ્યામ્..ધર્માધર્માવ્..ઉપચિનોતિ...[અનુ-ગ્રહ્]
સ..કર્માશય1..લોભાન્..મોહાચ્..ચ..ભવતીત્ય્..એષા..તાપદુહ્ખતા..+..ઉચ્યતે.
કા..પુનઃ..સંસ્કારદુહ્ખતા,..સુખાનુભવાત્..સુખસંસ્કારાશય1..દુહ્ખાનુભવાદ્..અપિ..દુહ્ખસંસ્કારાશય..ઇતિ.
એવમ્..કર્મભ્યો..વિપાક7..+અનુભૂયમાન7..સુખ7..દુહ્ખ7..વા..પુનઃ..કર્માશયપ્રચય..ઇતિ...
એવમ્..ઇદમ્..અનાદિ..દુહ્ખસ્રોતસ્1..વિપ્રસૃતમ્..યોગિનમ્..એવ..પ્રતિકૂલાત્મકત્વાદ્..ઉદ્વેજયતિ.
કસ્માત્,..અક્ષિપાત્રકલ્પ1..હિ..વિદ્વાન્..ઇતિ.
યથા..+..ઊર્ણાતન્તુર્..અક્ષિપાત્ર7..ન્યસ્તઃ..સ્પર્શ3..દુહ્ખયતિ..ન..ચાન્ય7પ્..ગાત્રાવયવ7પ્,..એવમ્..એતાનિ..દુહ્ખાન્ય્..અક્ષિપાત્રકલ્પમ્..યોગિનમ્..એવ..ક્લિશ્નન્તિ..ન..+..ઇતરમ્..પ્રતિપત્તૃ2.
ઇતરમ્..તુ..સ્વકર્મ-ઉપહૃતમ્..દુહ્ખમ્..ઉપાત્તમ્..ઉપાત્તમ્..ત્યજન્તમ્..ત્યજ્-તમ્..ત્યજ્-તમ્..ઉપાદદાનમ્..અનાદિવાસનાવિચિત્રા3..ચિત્તવૃતિ3..સમન્તતઃ..+..અનુવિદ્ધમ્..ઇવાવિદ્યા3..હાતવ્ય..એવાહંકારમમકારાનુપાતિનમ્..જાતમ્..જાતમ્..બાહ્યાદ્યાત્મિક-ઉભયનિમિત્તસ્..ત્રિપર્વન્1પ્..તાપા..અનુપ્લવન્તે...[ઉદા-દા,..અનુપાત,..અનુ-પ્લુ]
તદ્..એવમ્..અનાદિના..દુહ્ખસ્રોતસા..વ્યુહ્યમાનમ્..આત્મન્2..ભૂતગ્રામમ્..ચ..દૃશ્-વા..યોગિન્1..સર્વદુહ્ખક્ષયકારણમ્..સમ્યગ્દર્શનમ્..શરણમ્..પ્રપદ્યત..ઇતિ.
ગુણવૃત્તિવિરોધાચ્..ચ..દુહ્ખમ્..એવ..સર્વમ્..વિવેકિનઃ.
પ્રખ્યાપ્રવૃત્તિસ્થિતિરૂપા..બુદ્ધિગુણાઃ..પરસ્પરાનુગ્રહતન્ત્રિન્1..ભૂત્વા..શાન્તમ્..ઘોરમ્..મૂઢમ્..વા..પ્રત્યયમ્..ત્રિગુણમ્..એવારભન્તે...[આ-રભ્]
ચલમ્..ચ..ગુણવૃત્તમ્..ઇતિ..ક્ષિપ્રપરિણામિન્1ણ્..ચિત્તમ્..ઉક્તમ્...[પરિણામ]
રૂપાતિશયા..વૃત્તિ-અતિશયાશ્..ચ..પરસ્પર3..વિરુધ્યન્તે,..સામાન્યાનિ..ત્વ્..અતિશયૈઃ..સહ..પ્રવર્તન્તે...[પ્ર-વૃત્]
એવમ્..એતે..ગુણા..ઇતરેતરાશ્રય3..ઉપાર્જિતસુખદુહ્ખમોહપ્રત્યયાઃ..સર્વે..સર્વરૂપા..ભવન્તીતિ,..ગુણપ્રધાનભાવકૃતસ્..ત્વ્..એષામ્..વિશેષ..ઇતિ.
તસ્માદ્..દુહ્ખમ્..એવ..સર્વમ્..વિવેકિન..ઇતિ.
તદ્..અસ્ય..મહતો..દુહ્ખસમુદાયસ્ય..પ્રભવબીજમ્..અવિદ્યા.
તસ્યાશ્..ચ..સમ્યગ્દર્શનમ્..અભાવહેતુઃ.
યથા..ચિકિત્સાશાસ્ત્રમ્..ચતુર્વ્યૂહમ્..--..રોગ1..રોગહેતુર્..આરોગ્યમ્..ભૈષજ્યમ્..ઇતિ.
તદ્યથા..--..સંસારઃ..સંસારહેતુર્..મોક્ષ1..મોક્ષ-ઉપાય..ઇતિ.
તત્ર..દુહ્ખબહુલઃ..સંસાર1..હેયઃ.
પ્રધાનપુરુષયોઃ..સમ્યોગ1..હેયહેતુઃ.
સમ્યોગસ્યાત્યન્તિક1f..નિવૃત્તિર્..હાનમ્.
હાન-ઉપાયઃ..સમ્યગ્દર્શનમ્.
તત્ર..હાતૃ6..સ્વરૂપમ્..ઉપાદેયમ્..વા..હેયમ્..વા..ન..ભવિતુમ્..અર્હતીતિ..હાન7..તસ્ય..+..ઉચ્છેદવાદપ્રસઙ્ગ..ઉપાદાન7..ચ..હેતુવાદઃ.
ઉભયપ્રત્યાખ્યાન7..શાશ્વતવાદ..ઇત્ય્..એતત્..સમ્યગ્દર્શનમ્.
તદ્..એતત્-શાસ્ત્રમ્..ચતુર્વ્યૂહમ્..ઇત્ય્..અભિધીયતે..
હેયમ્..દુહ્ખમ્..અનાગતમ્..
દુહ્ખમ્..અતીતમ્..ઉપભોગ3..અતિવાહિતમ્..ન..હેયપક્ષ7..વર્તતે.
વર્તમાનમ્..ચ..સ્વક્ષણ7..ભોગારૂઢમ્..ઇતિ..ન..તત્..ક્ષણાન્તર7..હેયતામ્..આપદ્યતે.
તસ્માદ્..યદ્..એવાનાગતમ્..દુહ્ખમ્..તદ્..એવાક્ષિપાત્રકલ્પમ્..યોગિનમ્..ક્લિશ્નાતિ..ન..+..ઇતરમ્..પ્રતિપત્તૃ2.
તદ્..એવ..હેયતામ્..આપદ્યતે.
તસ્માદ્..યદ્..એવ..હેયમ્..ઇત્ય્..ઉચ્યતે..તસ્યૈવ..કારણમ્..પ્રતિનિર્દિશ્યતે..
દ્રષ્ટૃદૃશ્યયોઃ..સમ્યોગ1..હેયહેતુઃ..
દ્રષ્ટૃ1..બુદ્ધિ6..પ્રતિસંવેદિન્1..પુરુષઃ.
દૃશ્યા..બુદ્ધિસત્ત્વ-ઉપારૂઢાઃ..સર્વે..ધર્માઃ.
તદ્..એતદ્..દૃસ્યમ્..અયસ્કાન્તમણિકલ્પમ્..સમ્નિધિમાત્ર-ઉપકારિ..દૃશ્યત્વ3..સ્વમ્..ભવતિ..પુરુષસ્ય..દૃશિરૂપસ્ય..સ્વામિનહ્,..અનુભવકર્મવિષયતામ્..આપન્નમ્..યતઃ...[ઉપકાર]
અન્યસ્વરૂપ3..પ્રતિલબ્ધાત્મકમ્..સ્વતન્ત્રમ્..અપિ..પરાર્થત્વાત્..પરતન્ત્રમ્.
તયોર્..દૃગ્દર્શનશક્તિ6ડુ..અનાદિર્..અર્થકૃતઃ..સમ્યોગ1..હેયહેતુર્..દુહ્ખસ્ય..કારણમ્..ઇત્ય્..અર્થઃ.
તથા..ચ..+..ઉક્તમ્..--..તત્સમ્યોગહેતુવિવર્જનાત્..સ્યાદ્..અયમ્..આત્યન્તિક1..દુહ્ખપ્રતીકારઃ.
કસ્માત્,..દુહ્ખહેતુ6..પરિહાર્યસ્ય..પ્રતીકારદર્શનાત્.
તદ્યથા..--..પાદતલસ્ય..ભેદ્યતા,..કણ્ટકસ્ય..ભેત્તૃત્વમ્,..પરિહારઃ..કણ્ટકસ્ય..પા[પ]દાનધિષ્ઠાનમ્..પાદત્રાણવ્યવહિત3..વાધિષ્ઠાનમ્,..એતત્..ત્રયમ્..યો..વેદ..લોક7..સ..તત્ર..પ્રતીકારમ્..આરભમાણ1..ભેદજમ્..દુહ્ખમ્..નાપ્નોતિ...[પાપ?,..પાદ?,..આ-રભ્]
કસ્માત્,..ત્રિત્વ-ઉપલબ્ધિસામર્થ્યાદ્..ઇતિ.
અત્રાપિ..તાપકસ્ય..રજસઃ..સત્ત્વમ્..એવ..તપ્યમ્.
કસ્માત્,..તપિક્રિયાયાઃ..કર્મસ્થત્વાત્,..સત્ત્વ7..કર્મન્7..તપિક્રિયા..નાપરિણામિન્7..નિષ્ક્રિય7..ક્ષેત્રજ્ઞ7,..દર્શિતવિષયત્વાત્...[પરિ-નમ્]
સત્ત્વ7..તુ..તપ્યમાન7..તદાકારાનુરોધિન્1..પુરુષ1..અપ્ય્..અનુતપ્યત..ઇતિ...[અનુરોધ]
દૃશ્યસ્વરૂપમ્..ઉચ્યતે..
પ્રકાશક્રિયાસ્થિતિશીલમ્..ભૂતેઇન્દ્રિયાત્મકમ્..ભોગાપવર્ગાર્થમ્..દૃશ્યમ્..
પ્રકાશશીલમ્..સત્ત્વમ્.
ક્રિયાશીલમ્..રજસ્+.
શિતિશીલમ્..તમસ્+..ઇતિ.
એતે..ગુણાઃ..પરસ્પર-ઉપરક્તપ્રવિભાગાઃ..પરિણામિનઃ..સમ્યોગવિયોગધર્મન્1પ્..ઇતરેતર-ઉપાશ્રય3..ઉપાર્જિતમૂર્તિ1પ્..પરસ્પરાઙ્ગાઙ્ગિત્વ7..અપ્ય્..અસમ્ભિન્નશક્તિપ્રવિભાગાસ્..તુલ્યજાતીયાતુલ્યજાતીયશક્તિભેદાનુપાતિનઃ..[અનુપાત]..પ્રધાનવેલાયામ્..ઉપદર્શિતસમ્નિધાના..ગુણત્વ7..અપિ..ચ..વ્યાપારમાત્ર3..પ્રધાનાન્તર્ણીતાનુમિતાસ્તિતાઃ..પુરુષાર્થકર્તવ્યતા3..પ્રયુક્તસામર્થ્યાઃ..સમ્નિધિમાત્ર-ઉપકારિન્1પ્..અયસ્કાન્તમણિકલ્પાઃ..પ્રત્યયમ્..અન્તર3..એકતમસ્ય..વૃત્તિમ્..અનુવર્તમાનાઃ..પ્રધાનશબ્દવાચ્યા..ભવન્તિ...
એતદ્..દૃશ્યમ્..ઇત્ય્..ઉચ્યતે.
તદ્..એતદ્..ભૂતેઇન્દ્રિયાત્મકમ્..ભૂતભાવ3..પૃથિવી-આદિના..સૂક્ષ્મસ્થૂલ3..પરિણમતે...[પરિ-નમ્]
તથા..+..ઇન્દ્રિયભાવ3..શ્રોત્રાદિના..સૂક્ષ્મસ્થૂલ3..પરિણમત..ઇતિ...[પરિ-નમ્]
તત્..તુ..નાપ્રયોજનમ્..અપિ..તુ..પ્રયોજનમ્..ઉરરીકૃત્ય..પ્રવર્તત..ઇતિ..ભોગાપવર્ગાર્થમ્..હિ..તદ્..દૃશ્યમ્..પુરુષસ્ય..+..ઇતિ...[પ્ર-વૃત્]
તત્ર..+..ઇષ્ટાનિષ્ટગુણસ્વરૂપાવધારણમ્..અવિભાગાપન્નમ્..ભોગ1..ભોક્તૃ6..સ્વરૂપાવધારણમ્..અપવર્ગ..ઇતિ.
દ્વયોર્..અતિરિક્તમ્..અન્યદ્..દર્શનમ્..નાસ્તિ.
તથા..ચ..+..ઉક્તમ્..--..અયમ્..તુ..ખલુ..ત્રિષુ..ગુણ7પ્..કર્તૃષ્વ્..અકર્તૃ7..ચ..પુરુષ7..તુલ્યાતુલ્યજાતીય7..ચતુર્થ7..તત્..ક્રિયાસાક્ષિન્7..ઉપનીયમાનાન્..સર્વભાવાન્..ઉપપન્નાન્..અનુપશ્યન્ન્..અદર્શનમ્..અન્યત્..+..શઙ્કત..ઇતિ.
તાવ્..એતૌ..ભોગાપવર્ગૌ..બુદ્ધિકૃતૌ..બુદ્ધિ7..એવ..વર્તમાનૌ..કથમ્..પુરુષ7..વ્યપદિશ્યેતે..ઇતિ.
યથા..વિજયઃ..પરાજય1..વા..યોદ્ધૃષુ..વર્તમાનઃ..સ્વામિનિ..વ્યપદિશ્યતે,..સ..હિ..તત્ફલસ્ય..ભોક્તૃ1..ઇતિ,..એવમ્..બન્ધમોક્ષૌ..બુદ્ધિ7..એવ..વર્તમાનૌ..પુરુષ7..વ્યપદિશ્યેતે,..સ..હિ..તત્ફલસ્ય..ભોક્તૃ1..ઇતિ.
બુદ્ધિ6..એવ..પુરુષાર્થાપરિસમાપ્તિર્..બન્ધસ્..તદર્થાવસાય1..મોક્ષ..ઇતિ.
એતેન..ગ્રહણધારણ-ઊહાપોહતત્ત્વજ્ઞાનાભિનિવેશા..બુદ્ધિ7..વર્તમાનાઃ..પુરુષ7..અધ્યારોપિતસદ્ભાવાઃ...[અધ્યા-રુહ્]
સ..હિ..તત્ફલસ્ય..ભોક્તૃ1..ઇતિ.
વિશેષાવિશેષલિઙ્ગમાત્રાલિઙ્ગાનિ..ગુણપર્વન્1પ્ણ્..
તત્રાકાશવાયુ-અગ્નિ-ઉદકભૂમિ1પ્..ભૂતાનિ..શબ્દસ્પર્શરૂપરસગન્ધતન્માત્રાણામ્..અવિશેષાણામ્..વિશેષાઃ.
તથા..શ્રોત્રત્વચ્-ચક્ષુર્જિહ્વાઘ્રાણાનિ..બુદ્ધ્હીન્દ્રિયાણિ,..વાચ્-પાણિપાદપાયૂપસ્થાઃ..કર્મેન્દ્રિયાણિ,..એકાદશમ્..મનસ્+..સર્વાર્થમ્,..ઇત્ય્..એતાન્ય્..અસ્મિતાલક્ષણસ્યાવિશેષસ્ય..વિશેષાઃ...
ગુણાનામ્..એષ..ષોડશક1..વિશેષપરિણામઃ.
ષડ્..અવિશેષાઃ...તદ્યથા..--..શબ્દતન્માત્રમ્..સ્પર્શતન્માત્રમ્..રૂપતન્માત્રમ્..રસતન્માત્રમ્..ગન્ધતન્માત્રમ્..ચ..+..ઇતિ..એકદ્વિત્રિચતુહ્પઞ્ચલક્ષણાઃ..શબ્દાદિ1પ્..પઞ્ચાવિશેષાહ્,..ષષ્ઠસ્..ચાવિશેષ1..અસ્મિતામાત્ર..ઇતિ.
યત્..તત્..પરમવિશેષ-ભ્યો..લિઙ્ગમાત્રમ્..મહત્તત્ત્વમ્..તસ્મિન્ન્..એતે..સત્તામાત્ર7..મહત્ય્..આત્મન્ય્..અવસ્થાય..વિવૃદ્ધિકાષ્ઠામ્..અનુભવન્તિ.
પ્રતિસંસૃજ્યમાનાશ્..ચ..તસ્મિન્ન્..એવ..સત્તામાત્ર7..મહત્ય્..આત્મન્ય્..અવસ્થાય..યત્..તન્..નિહ્સત્તાસત્તમ્..નિહ્સદસત્..+?..નિરસદ્..અવ્યક્તમ્..અલિઙ્ગમ્..પ્રધાનમ્..તત્..પ્રતિયન્તિ...[પ્રતિ-ઇ]
એષ..તેષામ્..લિઙ્ગમાત્રઃ..પરિણામ1..નિહ્સત્તાસત્તમ્..ચાલિઙ્ગપરિણામ..ઇતિ.
અલિઙ્ગાવસ્થાયામ્..ન..પુરુષાર્થ1..હેતુર્..નાલિઙ્ગાવસ્થાયામ્..આદિ7..પુરુષાર્થતા..કારણમ્..ભવતીતિ.
ન..તસ્યાઃ..પુરુષાર્થતા..કારણમ્..ભવતીતિ.
નાસૌ..પુરુષાર્થકૃતા..+..ઇતિ..નિત્યાખ્યાયતે.
ત્રયાણામ્..ત્વ્..અવસ્થાવિશેષાણામ્..આદિ7..પુરુષાર્થતા..કારણમ્..ભવતિ.
સ..ચાર્થ1..હેતુર્..નિમિત્તમ્..કારણમ્..ભવતીત્ય્..અનિત્યાખ્યાયતે.
ગુણાસ્..તુ..સર્વધર્માનુપાતિનો..ન..પ્રત્યસ્તમ્..અયન્તે..ન..+..ઉપજાયન્તે...[અનુપાત,..અનુપાતિન્]
વ્યક્તિભિર્..એવાતીતાનાગતવ્યયાગમવતીભિર્..ગુણાન્વયિનીભિર્..ઉપજનનાપાયધર્મકા..ઇવ..પ્રત્યવભાસન્તે...[અન્વય]
યથા..દેવદત્ત1..દરિદ્રાતિ..{દરિદ્રેતિ?}.
કસ્માત્...યતો..+અસ્ય..ંરિયન્તે..ગો1પ્..ઇતિ,..ગો6પ્..એવ..મરણાત્..તસ્ય..દરિદ્રાણમ્..ન..સ્વરૂપહાનાદ્..ઇતિ..સમઃ..સમાધિઃ.
લિઙ્ગમાત્રમ્..અલિઙ્ગસ્ય..પ્રત્યાસન્નમ્,..તત્ર..તત્..સંસૃષ્ટમ્..વિવિચ્યતે..ક્રમાન્..અતિવૃત્તિ5.
તથા..ષડ્..અવિશેષા..લિઙ્ગમાત્ર7..સંસૃષ્ટા..વિવિચ્યન્તે..પરિણામક્રમનિયમાત્...[પરિ-નમ્]
તથા..તેષ્વ્..અવિશેષ7પ્..ભૂતેન્દ્રિયાણિ..સંસૃષ્ટાનિ..વિવિચ્યન્તે.......
તથા..ચ..+..ઉક્તમ્..પુરસ્તાત્.
ન..વિશેષ-ભ્યઃ..પરમ્..તત્ત્વાન્તરમ્..અસ્તીતિ..વિશેષાણામ્..નાસ્તિ..તત્ત્વાન્તરપરિણામઃ.
તેષામ્..તુ..ધર્મલક્ષણાવસ્થાપરિણામા..વ્યાખ્યાયિષ્યન્તે.
વ્યાખ્યાતમ્..દૃશ્યમ્..અથ..દ્રષ્ટૃ6..સ્વરૂપાવધારણાર્થમ્..ઇદમ્..આરભ્યતે..
દ્રષ્ટૃ1..દૃશિમાત્રઃ..શુદ્ધ1..અપિ..પ્રત્યયાનુપશ્યઃ..
દૃશિમાત્ર..ઇતિ..દૃક્શક્તિર્..એવ..વિશેષણાપરામૃષ્ટા..+..ઇત્ય્..અર્થઃ...
સ..પુરુષ1..બુદ્ધિ6..ન..સરૂપ1..નાત્યન્તમ્..વિરૂપ..ઇતિ...
ન..તાવત્..સરૂપઃ...કસ્માત્.
જ્ઞાતાજ્ઞાતવિષયત્વાત્..પરિણામિની..હિ..બુદ્ધિઃ...
તસ્યાશ્..ચ..વિષય1..ગો-આદિર્..ઘટાદિર્..વા..જ્ઞાતશ્..ચાજ્ઞાતશ્..ચ..+..ઇતિ..પરિણામિત્વમ્..દર્શયતિ.
સદાજ્ઞાતવિષયત્વમ્..તુ..પુરુષસ્યાપરિણામિત્વમ્..પરિદીપયતિ...કસ્માત્.
ન..હિ..બુદ્ધિશ્..ચ..નામ..પુરુષવિષયશ્..ચ..સ્યાદ્..અગૃહીતા..ગૃહીતા..ચ..+..ઇતિ..સિદ્ધમ્..પુરુષસ્ય..સદાજ્ઞાતવિષયત્વમ્...તતશ્..ચાપરિણામિત્વમ્..ઇતિ.
કિમ્..ચ..પરાર્થા..બુદ્ધિઃ..સંહત્યકારિત્વાત્..[સંહતિ?],..સ્વાર્થઃ..પુરુષ..ઇતિ.
ગુણાનામ્..તૂપદ્રષ્ટૃ1..પુરુષ..ઇત્ય્..અતો..ન..સરૂપઃ.
અસ્તુ..તર્હિ..વિરૂપ..ઇતિ.
નાત્યન્તમ્..વિરૂપઃ...કસ્માત્.
શુદ્દ્ધ1..અપિ..અસૌ..પ્રત્યયાનુપશ્ય1..યતઃ.
પ્રત્યયમ્..બૌદ્ધમ્..અનુપશ્યતિ,..તમ્..અનુપશ્યન્ન્..અતદાત્મન્1..અપિ..તદાત્મક..ઇવ..પ્રત્યવભાસતે.
તથા..ચ..+..ઉક્તમ્..--..અપરિણામિની..હિ..ભોક્તૃશક્તિર્..અપ્રતિસંક્રમા..ચ..પરિણામિન્ય્..અર્થ7..પ્રતિસંક્રાન્તા..+..ઇવ..તદ્વૃત્તિમ્..અનુપતતિ,..તસ્યાશ્..ચ..પ્રાપ્તચૈતન્ય-ઉપગ્રહરૂપાયા..બુદ્ધિવૃત્તિ6..અનુકારમાત્રતા3..બુદ્ધિવૃત્તિ-અવિશિષ્ટા..હિ..જ્ઞાનવૃત્તિર્..ઇત્ય્..આખ્યાયતે.
તદર્થ..એવ..દૃશ્યસ્યાત્મન્1.
દૃસ્યસ્યાત્મન્1..ભવતિ.
સ્વરૂપમ્..ભવતીત્ય્..અર્થઃ.
સ્વરૂપમ્..તુ..પરરૂપ3..પ્રતિલબ્ધાત્મકમ્..ભોગાપવર્ગાર્થતાયામ્..કૃતાયામ્..પુરુષ3..ન..દૃશ્યત..ઇતિ...
સ્વરૂપહાનાદ્..અસ્ય..નાશઃ..પ્રાપ્ત1..ન..તુ..વિનશ્યતિ.
કૃતાર્થમ્..પ્રતિ..નષ્ટમ્..અપ્ય્..અનષ્ટમ્..તદન્યસાધારણત્વાત્.
કૃતાર્થમ્..એકમ્..પુરુષમ્..પ્રતિ..દૃશ્યમ્..નષ્ટમ્..અપિ..નાશમ્..પ્રાપ્તમ્..અપ્ય્..અનષ્ટમ્..તદન્યપુરુષસાધારણત્વાત્.
કુશલમ્..પુરુષમ્..પ્રતિ..નાશમ્..પ્રાપ્તમ્..અપ્ય્..અકુશલાન્..પુરુષાન્..પ્રતિ..ન..કૃતાર્થમ્..ઇતિ..તેષામ્..દૃશિ6..કર્મવિષયતામ્..આપન્નમ્..લભત..એવ..પરરૂપ3..આત્મરૂપમ્..ઇતિ.
અતશ્..ચ..દૃગ્દર્શનશક્તિ6ડુ..નિત્યત્વાદ્..અનાદિઃ..સમ્યોગ1..વ્યાખ્યાત..ઇતિ.
તથા..ચ..+..ઉક્તમ્..--..ધર્મિણામ્..અનાદિસમ્યોગાદ્..ધર્મમાત્રાણામ્..અપ્ય્..અનાદિઃ..સમ્યોગ..ઇતિ.
સમ્યોગસ્વરૂપાભિધિત્સયા..+..ઇદમ્..સૂત્રમ્..પ્રવવૃતે..
સ્વસ્વામિશક્તિ6ડુ..સ્વરૂપ-ઉપલબ્ધિહેતુઃ..સમ્યોગઃ..
પુરુષઃ..સ્વામી..દૃશ્ય3..સ્વેન..દર્શનાર્થમ્..સમ્યુક્તઃ.
તસ્માત્..સમ્યોગાદ્..દૃશ્યસ્ય..+..ઉપલબ્ધિર્..યા..સ..ભોગઃ.
યા..તુ..દ્રષ્ટૃ6..સ્વરૂપ-ઉપલબ્ધિઃ..સો..+અપવર્ગઃ.
દર્શનકાર્યાવસાનઃ..સમ્યોગ..ઇતિ..દર્શનમ્..વિયોગસ્ય..કારણમ્..ઉક્તમ્.
દર્શનમ્..અધર્શનસ્ય..પ્રતિદ્વન્દ્વી..[દ્વન્દ્ર]..+..ઇત્ય્..અદર્શનમ્..સમ્યોગનિમિત્તમ્..ઉક્તમ્.
નાત્ર..દર્શનમ્..મોક્ષકારણમ્..અદર્શનાભાવાદ્..એવ..બન્ધાભાવઃ..સ..મોક્ષ..ઇતિ.
દર્શનસ્ય..ભાવ7..બન્ધકારણસ્યાદર્શનસ્ય..નાશ..ઇત્ય્..અતો..દર્શનમ્..જ્ઞાનમ્..કૈવલ્યકારણમ્..ઉક્તમ્.
કિંચ..+..ઇદમ્..અદર્શનમ્..નામ,..કિમ્..ગુણાનામ્..અધિકાર..આહોસ્વિદ્..દૃશિરૂપસ્ય..સ્વામિનો..દર્શિતવિષયસ્ય..પ્રધાનચિત્તસ્યાનુત્પાદઃ.
સ્વસ્મિન્..દૃશ્ય7..વિદ્યમાન7..યો..દર્શનાભાવઃ.
કિમ્..અર્થવત્તા..ગુણાનામ્.
અથાવિદ્યા..સ્વચિત્ત3..સહ..નિરુદ્ધા..સ્વચિત્તસ્ય..+..ઉત્પત્તિબીજમ્.
કિમ્..સ્થિતિસંસ્કારક્ષય7..ગતિસંસ્કારાભિવ્યક્તિઃ.
યત્ર..+..ઇદમ્..ઉક્તમ્..પ્રધાનમ્..સ્થિતિ3..એવ..વર્તમાનમ્..વિકારાકરણાદ્..અપ્રધાનમ્..સ્યાત્.
તથા..ગતિ3..એવ..વર્તમાનમ્..વિકારનિત્યત્વાદ્..અપ્રધાનમ્..સ્યાત્.
ઉભયથા..ચાસ્ય..વૃત્તિઃ..પ્રધાનવ્યવહારમ્..લભતે..નાન્યથા.
કારણાન્તર7પ્..અપિ..કલ્પિત7પ્..એવ..સમાનશ્..ચર્ચઃ...[ક્લ્પ્]
દર્શનશક્તિર્..એવાદર્શનમ્..ઇત્ય્..એકે,.."પ્રધાનસ્યાત્મખ્યાપનાર્થા..પ્રવૃત્તિહ્"..ઇતિ..શ્રુતિ5...
સર્વબોધ્યબોધસમર્થઃ..પ્રાક્પ્રવૃત્તિ6..પુરુષ1..ન..પશ્યતિ..સર્વકાર્યકરણસમર્થમ્..દૃશ્યમ્..તદા..ન..દૃશ્યત..ઇતિ.
ઉભયસ્યાપ્ય્..અદર્શનમ્..ધર્મ..ઇત્ય્..એકે.
તત્ર..+..ઇદમ્..દૃશ્યસ્ય..સ્વાત્મભૂતમ્..અપિ..પુરુષપ્રત્યયાપેક્ષમ્..દર્શનમ્..દૃશ્યધર્મત્વ3..ભવતિ.
તથા..પુરુષસ્યાનાત્મભૂતમ્..અપિ..દૃશ્યપ્રત્યયાપેક્ષમ્..પુરુષધર્મત્વ3..ઇવાદર્શનમ્..અવભાસતે...[$]
દર્શનમ્..જ્ઞાનમ્..એવાદર્શનમ્..ઇતિ..કેચિદ્..અભિદધતિ...[અભિ-ધા]
ઇત્ય્..એતે..શાસ્ત્રગતા..વિકલ્પાઃ.
તત્ર..વિકલ્પબહુત્વમ્..એતત્..સર્વપુરુષાણામ્..ગુણાનામ્..સમ્યોગ7..સાધારણવિષયમ્.
યસ્..તુ..પ્રત્યક્ચેતનસ્ય..સ્વબુદ્ધિસમ્યોગઃ..
તસ્ય..હેતુર્..અવિદ્યા..
*વિપર્યયજ્ઞાનવાસના..+..ઇત્ય્..અર્થઃ...
વિપર્યયજ્ઞાનવાસનાવાસિતા..ચ..ન..કાર્યનિષ્ઠામ્..પુરુષખ્યાતિમ્..બુદ્ધિઃ..પ્રાપ્નોતિ..સાધિકારા..પુનર્..આવર્તતે...[અવ-સો,..આ-વૃત્]
સા..તુ..પુરુષખ્યાતિપર્યવસાનામ્..કાર્યનિષ્ઠામ્..પ્રાપ્નોતિ,..ચરિતાધિકારા..નિવૃત્તાદર્શના..બન્ધકારણાભાવાન્..ન..પુનર્..આવર્તતે...[આ-વૃત્]
અત્ર..કશ્ચિત્..પણ્ડક-ઉપાખ્યાન3..ઉદ્ઘાતયતિ..--..મુગ્ધા3..ભાર્યા3..અભિધીયતે..--..પણ્ડકાર્યપુત્ર,..અપત્યવતી..મે..ભગિની..કિમર્થમ્..નામ..નાહમ્..ઇતિ,..સ..તામ્..આહ..--..મૃતસ્..તે..+અહમ્..અપત્યમ્..ઉત્પાદયિષ્યામીતિ.
તથા..+..ઇદમ્..વિદ્યમાનમ્..જ્ઞાનમ્..ચિત્તનિવૃત્તિમ્..ન..કરોતિ,..વિનષ્ટમ્..કરિષ્યતીતિ..કા..પ્રત્યાશા.
તચ્..ચાદર્શનમ્..બન્ધકારણમ્..દર્શનાન્..નિવર્તતે...[નિ-વૃત્]
તત્ર..ચિત્તનિવૃત્તિર્..એવ..મોક્ષહ્,..કિમર્થમ્..અસ્થાન..એવાસ્ય..મતિવિભ્રમઃ.
હેયમ્..દુહ્ખમ્..હેયકારનમ્..ચ..સમ્યોગાખ્યમ્..સનિમિત્તમ્..ઉક્તમ્...અતઃ..પરમ્..હાનમ્..વક્તવ્યમ્..
તદભાવાત્..સમ્યોગાભાવ1..હાનમ્..તદ્દૃશિ6..કૈવલ્યમ્..
તસ્યાદર્શનસ્યાભાવાદ્..બુદ્ધિપુરુષસમ્યોગાભાવ..આત્યન્તિક1..બન્ધન-ઉપરમ..ઇત્ય્..અર્થઃ.
એતદ્દ્..હાનમ્.
તદ્દૃશિ6..કૈવલ્યમ્..પુરુષસ્યામિશ્રીભાવઃ..પુનર્..અસમ્યોગ1..ગુણૈર્..ઇત્ય્..અર્થઃ.
દુહ્ખકારણનિવૃત્તિ7..દુહ્ખ-ઉપરમો..હાનમ્,..તદા..સ્વરૂપપ્રતિષ્ઠઃ..પુરુષ..ઇત્ય્..ઉક્તમ્.
અથ..હાનસ્ય..કઃ..પ્રાપ્તિ-ઉપાય..ઇતિ..
વિવેકખ્યાતિર્..અવિપ્લવા..હાન-ઉપાયઃ..
સત્ત્વપુરુષાન્યતાપ્રત્યય1..વિવેકખ્યાતિઃ.
સા..ત્વ્..અનિવૃત્તમિથ્યાજ્ઞાના..પ્લવતે...[પ્લુ]
યદા..મિથ્યાજ્ઞાનમ્..દગ્ધબીજભાવમ્..બન્ધ્યપ્રસવમ્..સમ્પદ્યતે..તદા..વિધૂતક્લેશરજસઃ..સત્ત્વસ્ય..પર7..વૈશારદ્ય7..પરસ્યામ્..વશીકારસંજ્ઞાયામ્..વર્તમાનસ્ય..વિવેકપ્રત્યયપ્રવાહ1..નિર્મલ1..ભવતિ.
સા..વિવેકખ્યાતિર્..અવિપ્લવા..હાન-ઉપાયઃ.
તસ્ય..સપ્તધા..પ્રાન્તભૂમિઃ..પ્રજ્ઞા.
તસ્ય..+..ઇતિ..પ્રત્યુદિતખ્યાતિ6..પ્રત્યામ્નાયઃ.
સપ્તધા..+..ઇતિ..અશુદ્ધિ-આવરણમલાપગમાચ્..ચિત્તસ્ય..પ્રત્યયાન્તરાનુત્પાદ7..સતિ..સપ્તપ્રકારા..+..એવ..પ્રજ્ઞા..વિવેકિનો..ભવતિ.
તદ્યથા..--..પરિજ્ઞાતમ્..હેયમ્..નાસ્ય..પુનઃ..પરિજ્ઞેયમ્..અસ્તિ.
ક્ષીણા..હેયહેતુ1પ્..ન..પુનર્..એતેષામ્..ક્ષેતવ્યમ્..અસ્તિ.
સાક્ષાત્કૃતમ્..નિરોધસમાધિના..હાનમ્.
ભાવિત1..વિવેકખ્યાતિરૂપ1..હાન-ઉપાય..ઇતિ.
એષા..ચતુષ્ટયી..કાર્યા..વિમુક્તિઃ..પ્રજ્ઞાયાઃ.
ચિત્તવિમુક્તિસ્..તુ..ત્રયી..ચરિતાધિકારા..બુદ્ધિઃ.
ગુણા..ગિરિશિખરતટચ્યુતા..ઇવ..ગ્રાવન્1પ્..નિરવસ્થાનાઃ..સ્વકારણ7..પ્રલયાભિમુખાઃ..સહ..તેનાસ્તમ્..ગચ્છન્તિ.
ન..ચૈષામ્..પ્રવિલીનાનામ્..પુનર્..અસ્ત્ય્..ઉત્પાદઃ..પ્રયોજનાભાવાદ્..ઇતિ.
એતસ્યામ્..અવસ્થાયામ્..ગુણસમ્બન્ધાતીતઃ..સ્વરૂપમાત્રજ્યોતિર્..અમલઃ..કેવલી..પુરુષ..ઇતિ.
એતામ્..સપ્તધામ્..પ્રાન્તભૂમિપ્રજ્ઞાનમ્..અનુપશ્યન્..પુરુષઃ..કુશલ..ઇત્ય્..આખ્યાયતે.
પ્રતિપ્રસવ7..અપિ..ચિત્તસ્ય..મુક્તઃ..કુશલ..ઇત્ય્..એવ..ભવતિ..ગુણાતીતત્વાદ્..ઇતિ.
સિદ્ધા..ભવતિ..વિવેકખ્યાતિર્..હાન-ઉપાય..ઇતિ,..ન..ચ..સિદ્ધિર્..અન્તર3..સાધનમ્..ઇત્ય્..એતદ્..આરભ્યતે..
યોગાઙ્ગાનુષ્ઠાનાદ્..અશુદ્ધિક્ષય7..જ્ઞાનદીપ્તિર્..આ..વિવેકખ્યાતિ6..
યોગાઙ્ગાન્ય્..અષ્ટાવ્..અભિધાયિષ્યમાણાનિ.
તેષામ્..અનુષ્ઠાનાત્..પઞ્ચપર્વણો..વિપર્યયસ્યાશુદ્ધિરૂપસ્ય..ક્ષય1..નાશઃ.
તત્ક્ષય7..સમ્યગ્જ્ઞાનસ્યાભિવ્યક્તિઃ.
યથા..યથા..ચ..સાધનાન્ય્..અનુષ્ઠીયન્તે..તથા..તથા..તનુત્વમ્..અશુદ્ધિર્..આષદ્યતે...[અનુ-સ્થા,..આ-સદ્]
યથા..યથા..ચ..ક્ષીયતે..તથા..તથા..ક્ષયક્રમાનુરોધિની..જ્ઞાનસ્યાપિ..દીપ્તિર્..વિવર્ધતે...[અનુરોધ,..વિ-વૃધ્]
સા..ખલ્વ્..એષા..વિવૃદ્ધિઃ..પ્રકર્ષમ્..અનુભવત્યા..વિવેકખ્યાતિ6,..આ..ગુણપુરુષસ્વરૂપવિજ્ઞાનાદ્..ઇત્ય્..અર્થઃ.
યોગાઙ્ગાનુષ્ઠાનમ્..અશુદ્ધિ6..વિયોગકારણમ્.
યથા..પરશુશ્..છેદ્યસ્ય.
વિવેકખ્યાતિ6..તુ..પ્રાપ્તિકારણમ્..યથા..ધર્મઃ..સુખસ્ય..નાન્યથા..કારણમ્.
કતિ..ચૈતાનિ..કારણાનિ..શાસ્ત્ર7..ભવન્તિ.
નવ..+..એવ..+..ઇત્ય્..આહ.
તદ્યથા..
"ઉત્પત્તિસ્થિતિ-અભિવ્યક્તિવિકારપ્રત્યયાપ્તિ1પ્..।..વિયોગાન્યત્વધૃતિ1પ્..કારણમ્..નવધા..સ્મૃતમ્"..ઇતિ...[સ્થિતિ,..આપ્તિ]..
તત્ર..+..ઉત્પત્તિકારણમ્..મનસ્+..ભવતિ..વિજ્ઞાનસ્ય,..સ્થિતિકારણમ્..મનસઃ..પુરુષાર્થતા,..શરીરસ્ય..+..ઇવાહાર..ઇતિ.
અભિવ્યક્તિકારણમ્..યથા..રૂપસ્યાલોકસ્..તથા..રૂપજ્ઞાનમ્,..વિકારકારણમ્..મનસો..વિષયાન્તરમ્.
યથાગ્નિઃ..પાક્યસ્ય.
પ્રત્યયકારણમ્..ધૂમજ્ઞાનમ્..અગ્નિજ્ઞાનસ્ય.
પ્રાપ્તિકારણમ્..યોગાઙ્ગાનુષ્ઠાનમ્..વિવેકખ્યાતિ6.
વિયોગકારણમ્..તદ્..એવાશુદ્ધિ6...
અન્યત્વકારણમ્..યથા..સુવર્ણસ્ય..સુવર્ણકારઃ.
ધૃતિકારણમ્..શરીરમ્..ઇન્દ્રિયાણામ્.
તાનિ..ચ..તસ્ય.
મહાભૂતાનિ..શરીરાણામ્,..તાનિ..ચ..પરસ્પરમ્..સર્વેષામ્..તૈર્યગ્યૌનમાનુષદૈવતાનિ..ચ..પરસ્પરાર્થત્વાદ્..ઇત્ય્..એવમ્..નવ..કારણાનિ.
તાનિ..ચ..યથાસમ્ભવમ્..પદાર્થાન્તર7પ્..અપિ..યોજ્યાનિ.
યોગાઙ્ગાનુષ્ઠાનમ્..તુ..દ્વિધા..+..એવ..કારણત્વમ્..લભત..ઇતિ.
તત્ર..યોગાઙ્ગાયવધાર્યન્તે..
યમનિયમાસનપ્રાણાયામપ્રત્યાહરધારણાધ્યાનસમાધિ1પ્..અષ્ટાવ્..અઙ્ગાનિ..
યથાક્રમમ્..એષામ્..અનુષ્ઠાનમ્..સ્વરૂપમ્..ચ..વક્ષ્યામઃ.
તત્ર..
અહિંસાસત્યાસ્તેયબ્રહ્મચર્યાપરિગ્રહા..યમાઃ..
તત્રાહિંસા..સર્વથા..સર્વદા..સર્વભૂતાનામ્..અનભિદ્રોહઃ.
ઉત્તર7..ચ..યમનિયમાસ્..તન્મૂલાસ્..તત્સિદ્ધિપરતા3..એવ..તત્પ્રતિપાદનાય..પ્રતિપાદ્યન્તે.
તદવદાતરૂપકરણાય..+..એવ..+..ઉપાદીયન્તે.
તથા..ચ..+..ઉક્તમ્..--..સ..ખલ્વ્..અયમ્..બ્રાહ્મણો..યથા..યથા..વ્રતાનિ..બહૂનિ..સમાદિત્સતે..તથા..તથા..પ્રમાદકૃત-ભ્યો..હિંસાનિદાન-ભ્યો..નિવર્તમાનસ્..તામ્..એવાવદાતરૂપામ્..અહિંસામ્..કરોતિ...[સમા-ધા]
સત્યમ્..યથાર્થ1ડુ..વાચ્-મનસ્1ડુ.
યથા..દૃષ્ટમ્..યથાનુમિતમ્..તથા..વાચ્+..મનશ્..ચ..+..ઇતિ.
પરત્ર..સ્વબોધસંક્રાન્તિ4..વાચ્+..ઉક્તા,..સા..યદિ..ન..વઞ્ચિતા..ભ્રાન્તા..વા..પ્રતિપત્તિવન્ધ્યા..વા..ભવેદ્..ઇતિ.
એષા..સર્વભૂત-ઉપકારાર્થમ્..પ્રવૃત્ત..ન..ભૂત-ઉપઘાતાય.
યદિ..ચ..+..એવમ્..અપ્ય્..અભિધીયમાના..ભૂત-ઉપઘાતપરા..+..એવ..સ્યાન્..ન..સત્યમ્..ભવેત્..પાપમ્..એવ..ભવેત્..તેન..પુણ્યાભાસ3..પુણ્યપ્રતિરૂપક3..કષ્ટમ્..તમસ્+..પ્રાપ્નુયાત્.
તસ્માત્..પરીક્ષ્ય..સર્વભૂતહિતમ્..સત્યમ્..બ્રૂયાત્.
સ્તેયમ્..અશાસ્ત્રપૂર્વકમ્..દ્રવ્યાણામ્..પરતઃ..સ્વીકરણમ્,..તત્પ્રતિષેધઃ..પુનર્..અસ્પૃહારૂપમ્..અસ્તેયમ્..ઇતિ.
બ્રહ્મચર્યમ્..ગુપ્ત-ઇન્દ્રિયસ્ય..+..ઉપસ્થસ્ય..સમ્યમઃ.
વિષયાણામ્..અર્જનરક્ષણક્ષયસઙ્ગહિંસાદોષદર્શનાદ્..અસ્વીકરણમ્..અપરિગ્રહ..ઇત્ય્..એતે..યમાઃ.
તે..તુ..
જાતિદેશકાલસમયાનવચ્છિન્નાઃ..સાર્વભૌમા..મહાવ્રતમ્..
તત્રાહિંસા..જાતિ-અવચ્છિન્ના..મત્સ્યવધકસ્ય..મત્સ્ય7પ્..એવ..નાન્યત્ર..હિંસા.
સૈવ..દેશાવચ્છિન્ના..ન..તીર્થ7..હનિષ્યામીતિ.
સૈવ..કાલાવચ્છિન્ના..ન..ચતુર્દશી-આમ્..ન..પુણ્ય7..અહનિ..હનિષ્યામીતિ.
સૈવ..ત્રિભિર્..ઉપરતસ્ય..સમયાવચ્છિન્ના..દેવબ્રાહ્મણાર્થ7..નાન્યથા..હનિષ્યામીતિ.
યથા..ક્ષત્રિયાણામ્..યુદ્ધ..એવ..હિંસા..નાન્યત્ર..+..ઇતિ.
એભિર્..જાતિદેશકાલસમયૈર્..અનવચ્છિન્ના..અહિંસાદિ1પ્..સર્વથા..+..એવ..પરિપાલનીયાઃ.
સર્વભૂમિષુ..સર્વવિષય7પ્..સર્વથા..+..એવાવિદિતવ્યભિચારાઃ..સાર્વભૌમા..મહાવ્રતમ્..ઇત્ય્..ઉચ્યન્તે.
શૌચસંતોષતપસ્-સ્વાધ્યાય-ઈશ્વરપ્રણિધાનાનિ..નિયમાઃ.
તત્ર..શૌચમ્..મૃદ્-જલાદિજનિતમ્..મેધ્યાભ્યવહરણાદિ..ચ..બાહ્યમ્.
આભ્યન્તરમ્..ચિત્તમલાનામ્..આક્ષાલનમ્...
સંતોષઃ..સમ્નિહિતસાધનાદ્..અધિકસ્યાનુપાદિત્સા.
તપસ્+..દ્વન્દ્વસહનમ્.
દ્વન્દ્વાશ્..ચ..જિઘત્સાપિપાસે..શીત-ઉષ્ણ1ડુ..સ્થાનાસન1ડુ..કાષ્ઠમૌનાકારમૌન1ડુ..ચ.
વ્રતાનિ..ચ..+..એષામ્..યથાયોગમ્..કૃચ્છ્રચાન્દ્રાયણસાંતપનાદીનિ.
સ્વાધ્યાય1..મોક્ષશાસ્ત્રાણામ્..અધ્યયનમ્..પ્રણવજપઃ+..વા.
ઈશ્વરપ્રણિધાનમ્..તસ્મિન્..પરમગુરુ7..સર્વકર્માર્પણમ્.
શય્યાસનસ્થ1..અથ..પથિન્7..વ્રજન્..વા..સ્વસ્થઃ..પરિક્ષીણવિતર્કજાલઃ..।..સંસારબીજક્ષયમ્..ઈક્ષમાણઃ..સ્યાન્..નિત્યયુક્ત1..અમૃતભોગભાગી.
યત્ર..+..ઇદમ્..ઉક્તમ્..તતઃ..પ્રત્યક્ચેતનાધિગમ1..અપ્ય્..અન્તરાયાભાવશ્..ચ..+..ઇતિ.
વિતર્કબાધન7..પ્રતિપક્ષભાવનમ્.
યદાસ્ય..બ્રાહ્મણસ્ય..હિંસાદિ1પ્..વિતર્કા..જાયેરન્..હનિષ્યામ્ય્..અહમ્..અકારિણમ્..અનૃતમ્..અપિ..વક્ષ્યામિ..દ્રવ્યમ્..અપ્ય્..અસ્ય..સ્વીકરિષ્યામિ..દાર7પ્..ચાસ્ય..વ્યવાયી..ભવિષ્યામિ..પરિગ્રહ7પ્..ચાસ્ય..સ્વામી..ભવિષ્યામીતિ...[વ્યવાય]
એવમ્..ઉન્માર્ગપ્રવણવિતર્કજ્વર3..અતિદીપ્ત3..બાધ્યમાનસ્..તત્પ્રતિપક્ષાન્..ભાવયેત્.
ઘોર7પ્..સંસારાઙ્ગાર7પ્..પચ્યમાન3..મયા..શરણમ્..ઉપાગતઃ..સર્વભૂતાભયપ્રદાન3..યોગધર્મઃ.
સ..ખલ્વ્..અહમ્..ત્યજ્-ત્વા..વિતર્કાન્..પુનસ્..તાન્..આદદાનસ્..તુલ્યઃ..શ્વવૃત્ત3..ઇતિ..ભાવયેત્...[શવન્,..ત્યજ્,..આ-દા]
યથા..શ્વન્1..વાન્તાવલેહિન્1..તથા..પુનર્..આદદાન..ઇતિ...[અવલેહ,..આ-દા]
એવમાદિ..સૂત્રાન્તર7પ્..અપિ..યોજ્યમ્.
વિતર્કા..હિંસાદિ1પ્..કૃતકારિતાનુમોદિતા..લોભક્રોધમોહપૂર્વકા..મૃદુમધ્યાધિમાત્રા..દુહ્ખાજ્ઞાનાનન્તફલા..ઇતિ..પ્રતિપક્ષભાવનમ્.
તત્ર..હિંસા..તાવત્..--..કૃતા..કારિતાનુમોદિતા..+..ઇતિ..ત્રિધા.
એકૈકા..પુનસ્..ત્રિધા..લોભ3..માંસચર્માર્થ3..ક્રોધ3..અપકૃતમ્..અનેન..+..ઇતિ..મોહ3..ધર્મ1..મે..ભવિષ્યતીતિ.
લોભક્રોધમોહાઃ..પુનસ્..ત્રિવિધા..મૃદુમધ્યાધિમાત્રા..ઇતિ.
એવમ્..સપ્તવિંશતિર્..ભેદા..ભવન્તિ..હિંસાયાઃ.
મૃદુમધ્યાધિમાત્રાઃ..પુનસ્..ત્રિધા..--..મૃદુમૃદુર્..મધ્યમૃદુસ્..તીવ્રમૃદુર્..ઇતિ.
તથા..મૃદુમધ્ય1..મધ્યમધ્યસ્..તીવ્રમધ્ય..ઇતિ.
તથા..મૃદુતીવ્ર1..મધ્યતીવ્ર1..અધિમાત્રતીવ્ર..ઇતિ.
એવમ્..એકાશીતિભેદા..હિંસા..ભવતિ.
સા..પુનર્..નિયમવિકલ્પસમુચ્ચ્યભેદાદ્..અસંખ્યેયા,..પ્રાણભૃદ્ભેદસ્યાપરિસંખ્યેયત્વાદ્..ઇતિ.
એવમ્..અનૃતાદિષ્વ્..અપિ..યોજ્યમ્.
તે..ખલ્વ્..અમી..વિતર્કા..દુહ્ખાજ્ઞાનાનન્તફલા..ઇતિ..પ્રતિપક્ષભાવનમ્.
દુહ્ખમ્..અજ્ઞાનમ્..ચાનન્તમ્..ફલમ્..યેષામ્..ઇતિ..પ્રતિપક્ષભાવનમ્.
તથા..ચ..હિંસકસ્..તાવત્..પ્રથમમ્..વધ્યસ્ય..વીર્યમ્..આક્ષિપતિ.
તતશ્..ચ..શસ્ત્રાદિનિપાત3..દુહ્ખયતિ.
તતો..જીવિતાદ્..અપિ..મોચયતિ.
દુહ્ખ-ઉત્પાદનાન્..નરકતિર્યક્પ્રેતાદિષુ..દુહ્ખમ્..અનુભવતિ..[અનુ-ભૂ],..જીવિતવ્યપરોપણાત્..પ્રતિક્ષણમ્..ચ..જીવિતાત્યય7..વર્તમાન1..મરણમ્..ઇચ્છન્ન્..અપિ..દુહ્ખવિપાકસ્ય..નિયતવિપાકવેદનીયત્વાત્..કથંચિદ્..એવ..+..ઉચ્છ્વસિતિ..[ઉત્-શ્વસ્].
યદિ..ચ..કથંચિત્..પુણ્યાવાપગતા..હિંસા..ભવેત્..તત્ર..સુખપ્રાપ્તિ7..ભવેદ્..અલ્પાયુષ્+..ઇતિ.
એવમ્..અનૃતાદિષ્વ્..અપિ..યોજ્યમ્..યથાસમ્ભવમ્.
એવમ્..વિતર્કાણામ્..ચામુમ્..એવાનુગતમ્..વિપાકમ્..અનિષ્ટમ્..ભાવયન્..ન..વિતર્ક7પ્..મનસ્+..પ્રણિદધીત..[પ્રણિ-ધા].
પ્રતિપક્ષભાવનાદ્..ધેતુ5..હેયા..વિતર્કા..યદાસ્ય..સ્યુર્..અપ્રસવધર્માણસ્..તદા..તત્કૃતમ્..ઐશ્વર્યમ્..યોગિનઃ..સિદ્ધિસૂચકમ્..ભવતિ.
તદ્યથા..
અહિંસાપ્રતિષ્ઠાયામ્..તત્સમ્નિધિ7..વૈરત્યાગઃ..
સર્વપ્રાણિનાં..ભવતિ..
સત્યપ્રતિષ્ઠાયામ્..ક્રિયાફલાશ્રયત્વમ્.
ધાર્મિક1..ભૂયાસ્1..ઇતિ..ભવતિ..ધાર્મિકહ્,..સ્વર્ગમ્..પ્રપ્નુહીતિ..સ્વર્ગમ્..પ્રાપ્નોતિ...અમોઘાસ્ય..વાચ્+..ભવતિ.
અસ્તેયપ્રતિષ્ઠાયામ્..સર્વરત્ન-ઉપસ્થાનમ્.
સર્વદિશ્-સ્થાન્ય્..અસ્ય-ઉપતિષ્ઠન્તે..રત્નાનિ...[દિશ્]
યસ્ય..લાભાદ્..અપ્રતિઘાન્..ગુણાન્..ઉત્કર્ષયતિ...[ઉત્-કૃશ્]
સિદ્ધશ્..ચ..વિનેય7પ્..જ્ઞાનમ્..આધાતુમ્..સમર્થ1..ભવતીતિ.
અપરિગ્રહસ્થૈર્..યે..જન્મકથંતાસમ્બોધઃ.
અસ્ય..ભવતિ...કો..+..અહમ્..આસમ્..કથમ્..અહમ્..આસમ્..કિંસ્વિદ્..ઇદમ્..કથમ્..સ્વિદ્..ઇદમ્..કે..વા..ભવિષ્યામઃ..કથમ્..વા..ભવિષ્યામ..ઇતિ+..એવમ્..અસ્ય..પૂર્વાન્તપરાન્તમધ્ય7પ્..આત્મભાવજિજાસા..સ્વરૂપ3..ઉપાવર્તતે...[ઉપા-વૃત્]
એતા..યમસ્થૈર્..યે..સિદ્ધિ1પ્.
નિયમ7પ્..વક્ષ્યામઃ..
શૌચાત્..સ્વાઙ્ગજુગુપ્સા..પરૈર્..અસંસર્ગઃ..
સ્વાઙ્ગ7..જુપુપ્સાયામ્..શૌચમ્..આરભમાણઃ..કાયાવદ્યદર્શી..કાયાનભિષ્વઙ્ગી..યતિર્..ભવતિ.
કિંચ..પરૈર્..અસંસર્ગઃ..કાયસ્વભાવાવલોકી..સ્વમ્..અપિ..કાયમ્..જિહાસુર્..[હા]..મૃદ્-જલાદિભિર્..આક્ષાલયન્ન્..[આ-ક્ષલ્]..અપિ..કાયશુધિમ્..અપશ્યન્..કથમ્..પરકાયૈર્..અત્યન્તમ્..એવાપ્રયતૈઃ..સંસૃજ્યેત...
સત્ત્વશુદ્ધિસૌમનસ્ય-ઐકાગૃય-ઇન્દ્રિયજયાત્મદર્શનયોગ્યત્વાનિ..ચ.
ભવતીતિ..વાક્યશેષઃ.
શુચિ6..સત્ત્વશુદ્ધિસ્..તતઃ..સૌમનસ્યમ્..તત..ઐકાગૃયમ્..તત..ઇન્દ્રિયજયસ્..તતશ્..ચાત્મદર્શનયોગ્યત્વમ્..બુદ્ધિસત્ત્વસ્ય..ભવતીતિ+..એતત્..+..શૌચસ્થૈર્યાદ્..અધિગમ્યત..ઇતિ.
સંતોષાદ્..અનુત્તમઃ..સુખલાભઃ.
તથા..ચ..+..ઉક્તમ્..--.."યત્+..ચ..કામસુખમ્..લોક7..યત્+..ચ..દિવ્યમ્..મહત્..સુખમ્..।..તૃષ્ણાક્ષયસુખસ્ય..+..એતે..નાર્હતઃ..ષોડશીમ્..કલામ્"..ઇતિ.
કાય-ઇન્દ્રિયસિદ્ધિર્..અશુદ્ધિક્ષયાત્..તપસઃ.
નિર્વર્ત્યમાનમ્..એવ..તપસ્+..હિનસ્ત્ય્..અશુદ્ધિ-આવરણમલમ્..તદાવરણમલાપગમાત્..કાયસિદ્ધિર્..અણિમાદિ3.
તથા..+..ઇન્દ્રિયસિદ્ધિર્..દૂરાત્..+..શ્રવણદર્શનાદિ3..ઇતિ.
સ્વાધ્યાયાદિષ્ટદેવતાસમ્પ્રયોગઃ.
દેવા..ઋષિ1પ્..સિદ્ધાશ્..ચ..સ્વાધ્યાયશીલસ્ય..દર્શનમ્..ગચ્છન્તિ,..કાર્ય7..ચાસ્ય..વર્તન્ત..ઇતિ.
સમાધિસિદ્ધિર્..ઈશ્વરપ્રણિધાનાત્.
ઈશ્વરાર્પિતસર્વભાવસ્ય..સમાધિસિદ્ધિર્..યયા..સર્વમ્..ઈપ્સિતમ્..અવિતથમ્..જાનાતિ..દેશાન્તર7..દેહાન્તર7..કાલાન્તર7..ચ.
તતો..+..અસ્ય..પ્રજ્ઞા..યથાભૂતમ્..પ્રજાનાતીતિ.
ઉક્તાઃ..સહ..સિદ્ધિભિર્..યમનિયમાઃ...આસનાદીનિ..વક્ષ્યામઃ...તત્ર..
સ્થિરસુખમ્..આસનમ્....
તદ્યથા..પદ્માસનમ્..ભદ્રાસનમ્..સ્વસ્તિકમ્..દણ્ડાસનમ્..સ-ઉપાશ્રયમ્..પર્યઙ્કમ્..ક્રૌઞ્ચનિષદનમ્..હસ્તિનિષદનમ્..ઉષ્ટ્રનિષદનમ્..સમસંસ્થાનમ્..સ્થિરસુખમ્..યથાસુખમ્..ચ..+..ઇતિ+..એવમાદીનિ.
પ્રયત્નશૈથિલ્યાનન્તસમાપત્તિભ્યામ્.
ભવતીતિ..વાક્યશેષઃ...પ્રયત્ન-ઉપરમાત્..સિધ્યત્ય્..આસનમ્..યેન..નાઙ્ગમેજય1..ભવતિ.
અનન્ત7..વા..સમાપન્નમ્..ચિત્તમ્..આસનમ્..નિર્વર્તયતીતિ.
તતઃ+..દ્વન્દ્વાનભિઘાતઃ.
શીત-ઉષ્ણાદિભિર્..દ્વન્દ્વૈર્..આસનજયાત્+..નાભિભૂયતે.
તસ્મિન્..સતિ..શ્વાસપ્રશ્વાસયોર્..ગતિવિચ્છેદઃ..પ્રાણાયામઃ.
સત્યાસનજય7..બાહ્યસ્ય..વાયુ6..આચમનમ્..શ્વાસહ્,..કૌષ્ઠ્યસ્ય..વાયુ6..નિહ્સારણમ્..પ્રશ્વાસહ્,..તયોર્..ગતિવિચ્છેદ..ઉભયાભાવઃ..પ્રાણાયામઃ...
સ..તુ..
બાહ્યાભ્યન્તરસ્તમ્ભવૃત્તિર્..દેશકાલસંખ્યાભિઃ..પરિદૃષ્ટ1..દીર્ઘસૂક્ષ્મઃ....
યત્ર..પ્રશ્વાસપૂર્વક1..ગતિ-અભાવઃ..સ..બાહ્યઃ...
યત્ર..શ્વાસપૂર્વક1..ગતિ-અભાવઃ..સ..આભ્યન્તરઃ.
તૃતીયઃ..સ્તમ્ભવૃત્તિર્..યત્ર..+..ઉભયાભાવઃ..સકૃટ્..પ્રયત્નાદ્..ભવતિ.
યથા..તપ્ત7..ન્યસ્તમ્..ઉપલ7..જલમ્..સર્વતઃ..સંકોચમ્..આપદ્યતે..તથા..દ્વયોર્..યુગપદ્..ગતિ-અભાવ..ઇતિ.
ત્રયઃ..+..અપિ..+..એતે..દેશ3..પરિદૃષ્ટા..ઇયાનસ્ય..વિષય1..દેશ..ઇતિ.
કાલ3..પરિદૃષ્ટાઃ..ક્ષણાનામ્..ઇયત્તાવધાર3..અવચ્છિન્ના..ઇતિ+..અર્થઃ.
સંખ્યાભિઃ..પરિદૃષ્ટા..એતાવદ્ભિઃ..શ્વાસપ્રશ્વાસૈઃ..પ્રથમ..ઉદ્ઘાતસ્..તદ્વત્+..નિગૃહીતસ્ય..+..એતાવદ્ભિર્..દ્વિતીય..ઉદ્ઘાત..એવમ્..તૃતીયઃ.
એવમ્..મૃદુર્..એવમ્..મધ્ય..એવમ્..તીવ્ર..ઇતિ..સંખ્યાપરિદૃષ્ટઃ.
સ..ખલ્વ્..અયમ્..એવમ્..અભ્યસ્ત1..દીર્ઘસૂક્ષ્મઃ...[અભ્યાસ]
બાહ્યાભ્યન્તરવિષયાક્ષેપિન્1..ચતુર્થઃ...[આક્ષેપ]
દેશકાલસંખ્યાભિર્..બાહ્યવિષયપરિદૃષ્ટ..આક્ષિપ્તઃ.
તથાભ્યન્તરવિષયપરિદૃષ્ટ..આક્ષિપ્તઃ...
ઉભયથા..દીર્ઘસૂક્ષ્મઃ.
તત્પૂર્વક1..ભૂમિજયાત્..ક્રમ3..ઉભયોર્..ગતિ-અભાવશ્..ચતુર્થઃ..પ્રાણાયામઃ.
તૃતીયસ્..તુ..વિષયાનાલોચિત1..ગતિ-અભાવઃ..સકૃત્+..આરબ્ધ..એવ..દેશકાલસંખ્યાભિઃ..પરિદૃષ્ટ1..દીર્ઘસૂક્ષ્મઃ.
ચતુર્થસ્..તુ..શ્વાસપ્રશ્વાસયોર્..વિષયાવધારણાત્..ક્રમ3..ભૂમિજયાદ્..ઉભયાક્ષેપપૂર્વક1..ગતિ-અભાવશ્..ચતુર્થઃ..પ્રાણાયામ..ઇતિ+..અયમ્..વિશેષ..ઇતિ.
તતઃ..ક્ષીયતે..પ્રકાશાવરણમ્.
પ્રાણાયામાનભ્યસ્યતો..+અસ્ય..યોગિનઃ..ક્ષીયતે..વિવેકજ્ઞાનાવરણીયમ્..કર્મ.
યત્..તદ્..આચક્ષતે..
મહામોહમય3..ઇન્દ્રજાલ3..પ્રકાશશીલમ્..સત્ત્વમ્..આવૃત્ય..તદ્..એવાકાર્ય7..નિયુઙ્ક્ત..ઇતિ.
તદ્..અસ્ય..પ્રકાશાવરણમ્..કર્મ..સંસારનિબન્ધનમ્..પ્રાણાયામાભ્યાસાદ્..દુર્બલમ્..ભવતિ..પ્રતિક્ષણમ્..ચ..ક્ષીયતે.
તથા..ચ..+..ઉક્તમ્..
"તપસ્+..ન..પરમ્..પ્રાણાયામાત્..તતો..વિશુદ્ધિર્..મલાનામ્..દીપ્તિશ્..ચ..જ્ઞાનસ્ય"..ઇતિ.
કિંચ..
ધારણાસુ..ચ..યોગ્યતા..મનસઃ....
પ્રાણાયામાભ્યાસાદ્..એવ..."પ્રચ્છર્દનવિધારણાભ્યામ્..વા..પ્રાણસ્ય"..ઇતિ..વચનાત્.
અથ..કઃ..પ્રત્યાહારઃ..
સ્વવિષયાસમ્પ્રયોગ7..ચિત્તસ્વરૂપાનુકાર..ઇવ..+..ઇન્દ્રિયાણામ્..પ્રત્યાહારઃ....
સ્વવિષયસમ્પ્રયોગાભાવ7..ચિત્તસ્વરૂપાનુકાર..ઇવ..+..ઇતિ,..ચિત્તનિરોધ7..ચિત્તવન્..નિરુદ્ધાનીન્દ્રિયાણિ..ન..+..ઇતર-ઇન્દ્રિયજયવદ્..ઉપાયાન્તરમ્..અપેક્ષન્તે.
યથા..મધુકરરાજમ્..મક્ષિકા..ઉત્પતન્તમ્..અનૂત્પતન્તિ..નિવિશમાનમ્..અનુનિવિશન્તે..તથા..+..ઇન્દ્રિયાણિ..ચિત્તનિરોધ7..નિરુદ્ધાનીતિ+..એષ..પ્રત્યાહારઃ.
તતઃ..પરમા..વશ્યતા..+..ઇન્દ્રિયાણામ્.
શબ્દાદિષ્વ્..અવ્યસનમ્..ઇન્દ્રિયજય..ઇતિ..કેચિત્.
સક્તિર્..વ્યસનમ્..વ્યસ્યત્ય્..એનમ્..શ્રેયસ..ઇતિ.
અવિરુદ્ધા..સુખદુહ્ખશૂન્યમ્..શબ્દાદિજ્ઞાનમ્..ઇન્દ્રિયજય..ઇતિ..કેચિત્.
ચિત્ત-ઐકાગૃયાદ્..અપ્રતિપત્તિર્..એવ..+..ઇતિ..જૈગીષવ્યઃ.
તતશ્..ચ..પરમા..ત્વ્..ઇયમ્..વશ્યતા..યચ્..ચિત્તનિરોધ7..નિરુદ્ધાનીન્દ્રિયાણિ..ન..+..ઇતર-ઇન્દ્રિયજયવત્..પ્રયત્નકૃતમ્..ઉપાયાન્તરમ્..અપેક્ષન્તે..યોગિન..ઇતિ.
પ્રસંખ્યાન7..અપિ+..અકુસીદસ્ય..સર્વથા..વિવેકસ્ખ્યાતિ6..ધર્મમેઘઃ..સમાધિઃ.
મૂળ પાઠ: Yogasūtra with Bhāṣya · Edition: Anandasrama Sanskrit Series ; 47 (1978) [original ed. 1904] · Data entry Muneo Tokunaga · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0