स्कन्द पुराण · अध्याय 1.2.7

॥ नंदिकेश्वर उवाच ॥ ॥
रक्तोत्पलैरर्कवारे यः शोणाद्रीशमर्चयेत् ॥
अवश्यं तस्य सिध्यंति सार्वभौममहर्द्धयः

सौम्यवारेऽरुणाद्रीशं कस्तूरीकरवीरकैः ॥
यः पूजयति तस्य स्यात्सत्यलोके सुखासिका

गुरुवारे सितांभोजैः शोणेशं वरिवस्यतः ॥
जनलोके चिरं वासः सिद्धैः सह भविष्यति

चंपकैर्मल्लिकाभिश्च शुक्रवारे समर्चयेत् ॥
तपोलोकं प्रपद्येत ब्रह्मर्षिभिरभिष्टुतः

सौरिवारे च जातीभिस्समाराध्यारुणेश्वरम् ॥
न जातु यमलोकानां पापीयानपि कल्पते

प्रथमायां तिथौ देवस्योपहारं समर्पयेत् ॥
यः पायसेन स भवेद्धनधान्यसमृद्धिमान्

द्वितीयस्यां तिथौ भक्त्या यो दध्यन्नं निवेदयेत् ॥
स भवेद्भाग्यवाञ्छ्रेष्ठः सोमपाश्च भवेद्ध्रुवम्

तृतीयायां च योऽपूपैः शोणेशं परितर्पयेत् ॥
तस्या व्याहतमारोग्यमाशरीरं भविष्यति

चतुर्थ्यामरुणेशाय पूर्णकुम्भोत्करादिकम् ॥
निवेदयति यस्तस्य भवेत्पूर्णमनोरथः

मुद्गौदनं च पंचम्यामुपहारं प्रकल्पयेत ॥
शोणेश्वराय भक्त्या यः स स्यादक्षय्यवैभवः

षष्ठ्यां गुडौदनं दद्यादरुणाचलशम्भवे ॥
भक्त्या यस्तस्य सन्तानो न कदाचित्प्रहीयते

तिलौदनं यस्सप्तम्यां शोणेशाय समर्पयेत् ॥
स दीनोऽप्यधमर्णत्वमयत्नेन व्यपोहति

अष्टम्यां राजशाल्यन्नं यो दद्याच्छोणशम्भवे ॥
तस्य सेवां विनापि स्याद्राजलोको वशीकृतः

गोधूमान्नं नवम्यां च शोणाद्रीशाय योऽर्पयेत् ॥
राजयक्ष्मादयस्तस्य न भविष्यंति जातु च

दशम्यां शोणनाथाय यः करंभं निवेदयेत् ॥
स भवेत्सर्वलोकानां सदैव प्रीतिभाजनम्

पृथुकैरुपहारान्य एकादश्यां प्रकल्पयेत् ॥
अरुणाचलनाथस्य स भवेदकुतोभयः

द्वादश्यां शोणनाथाय सूपौदननिवेदनम् ॥
यः करोति भवेत्तस्य निर्विघातो मनोरथः

यः सक्तूनरुणेशाय त्रयोदश्यां समर्पयेत् ॥
तस्या व्याकुलचित्त्वमश्रांतमपि जायते

अर्पयेच्छोणनाथाय फलानि विविधानि यः ॥
चतुर्दश्यां स मूढोऽपि सिद्धसारस्वतो भवेत्

यः पौर्णमास्यां शोणाद्रिनाथाय विनिवेदयेत् ॥
पनसस्य फलं तस्य चक्षूरोगो न जायते

कुह्वां च संगमे भक्त्या कंदमूलादि योऽर्पयेत् ॥
शोणाचलेश्वरायास्य तुष्यंति पितरः किल

अश्विन्यामरुणेशाय दद्याद्वासांसि भक्तिमान् ॥
भरण्यामरुणेशाय दद्यादाभरणान्यपि

कृत्तिकासु प्रदीपांश्च रोहिण्यां रौप्यमर्पयेत् ॥
मृगशीर्षे मलयजमार्द्रायां हरिचंदनम्

पुनर्वसौ मृगमदं पुष्ये कर्पूरमर्पयेत् ॥
काश्मीरोद्भवमाश्लेषे मघायां तुहिनोदकम्

तांबूलं पूर्वफाल्गुन्यां धूपमुत्तरफाल्गुने ॥
कालागुरूंश्च हस्तर्क्षे चित्रायां यक्षकर्दमम्

स्वात्यां सुवासिनीवृंदं विशाखायां प्रकीर्णकम् ॥
मैत्रे मुक्तातपत्रं च ज्येष्ठायां धैनुकान्यपि

मूले मुक्तासरान्पूर्वाषाढे मुकुटमर्पयेत् ॥
रत्नानि चोत्तराषाढे श्रवणे भद्रपीठिकाम्

अष्टापदं धनिष्ठायां वासः शतभिषज्यपि ॥
पूर्वाभाद्रपदे भोगानुत्तरायां तुरंगमान्

रेवत्यां च रथं हैमं प्रदद्याच्छोणशंभवे ॥
दद्यात्कृत्वा महापूजां तत एवार्पयेन्नरः

पूज्यो राशिषु मेषादिष्वरुणेथो विशेषतः ॥
सिंदुवारैः कुरबकैः ककुभैः पाटलैः क्रमात्

कुटजैर्नीपकुसुमैर्जीवंतीमल्लिकादिभिः ॥
सरोरुहैर्दमनकैर्नद्यावर्तसरोरुहैः

पंचामृतेन स्नपयन्नुभयोरुपरागयोः ॥
पंचाक्षरेण कुर्वीत शोणनाथस्य भक्तितः

स्नपनं पञ्चगव्येन द्वयोरयनयोरपि ॥
षडक्षरेण कुर्वीत गव्येन स्नपनक्रियाम्

प्रणवेनैव कुर्वीत क्षीरेण स्नपनक्रियाम् ॥
अरुणाचलनाथस्य भक्त्या विषुवयोर्द्वयोः ॥

प्राह्णे स्याद्रुद्रतुलसी मध्याह्ने कृतमालकम् ॥
अपराह्णे मल्लिका च शोणाद्रीशस्य शस्यते

अद्धोदये च स्नपयेत्सहस्रकलशोदकैः ॥
शतरुद्रीयमुच्चार्य श्रीशोणाचलशंभवे

शिवरात्रौ विशेषेण त्रिशिखैर्बिल्वपत्रकैः ॥
कमलैः कर्णिकारैश्च जागरूको यतेंद्रियः

गीतवादित्रनृत्यैश्च दिव्यागमविधानतः ॥
पूजयेदपवर्गार्थं शोणशैले महेश्वरम्

मासि पौषे च देवस्य कुर्यादाग्नेयमुत्सवम् ॥
नवान्नैरुपदंशाद्यैर्व्याहृतीरुच्चरन्बुधः

वैशाखे च विशाखायां शिवतंत्रानुसारतः॥
शोणाचलेश्वरस्यास्य कुर्याद्दमनकोत्सवम्

प्राबोधिक मार्गशीर्षे प्रातर्निर्माय सामभिः ॥
महापूजां प्रकुर्वीत शोणशैलस्य भक्तिमान्

शनिप्रदोषेष्वार्द्रासु व्यतीपातेषु पर्वसु ॥
सोमार्कवारयोश्चार्चेच्छोणाद्रीशं यथागमम

दीक्षोपनयनोद्वाहपुत्रजन्मादिकेष्वपि ॥
विशेषपूजां कुर्वीत शोणनाथस्य भक्तिमान्

अपि स्वजन्मनक्षत्रे संपत्स्वापत्सु भीतिषु ॥
प्रवेशनिर्गमनयोश्चार्चनीयोऽरुणेश्वरः

व्रतिचक्रागमे पादबंधने नववैभवे ॥
अरुणेशार्चनं कुर्यादभियानेषु च द्विषाम्

स्मरेदतिदवीयांश्चेत्पश्येत्पर्यंतगो यदि ॥
स्थितश्चेदरुणक्षेत्रे त्रिकालं पूजयेच्छिवम्

किमन्यद्वद वत्सेति उद्धृत्य भुजमुच्यते ॥
अरुणक्षेत्रतो नान्यदलं स्वर्गापवर्गयोः

स्मरणेन मनःश्रोत्रे श्रवणाद्दर्शनादृशौः ॥
जिह्वां च कीर्त्तनाच्छोणक्षेत्रं सद्यः पुनात्यलम्

अरुणेस्मिन्महाक्षेत्रे देहिभिर्लब्धजन्मभिः ॥
जीवद्भिर्लभ्यते भोगो मोक्षश्चोन्मुक्तजीवितैः

अन्यत्र मुक्तदेहानामप्यत्र श्राद्धकर्मणा ॥
अपि पापात्मनां पुंसामपवर्गो भविष्यति

अयोध्यां मथुरां मायां काशीं कांचीमवंतिकाम् ॥
द्वारकां चारुणक्षेत्रमतिशेते न संशयः

इत्युक्तवंतं च शिलादपुत्रं मृकण्डुसूनुः पुनरप्युवाच ॥
माहात्म्यमेतन्महनीयकीर्ते भूयोपि पृच्छामि वदस्व मह्यम्

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां प्रथमे माहेश्वरखण्डेऽरुणाचलमाहात्म्य उत्तरार्धे काम्यकर्मवर्णनं नाम सप्तमोऽध्यायः