मोक्षोपाय · अध्याय 1.32

पावनस्यास्य वचसः प्रोक्तस्य रघुकेतुना ।
निर्णयं श्रोतुम् उचितं वक्ष्यमाणं महर्षिभिः ॥

नारदव्यासपुलहप्रमुखा मुनिपुङ्गवाः ।
आगच्छताश्व् अविघ्नेन सर्व एव महर्षयः ॥

पतामः परितः पुण्याम् एतां दाशरथीं सभाम् ।
नीरन्ध्रकनकाम्भोजां नलिनीम् इव षट्पदाः ॥

इत्य् उक्त्वा सा समस्तैव व्योमावासनिवासिनी ।
आपपात सभां तत्र दिव्या मुनिपरम्परा ॥

अग्रस्थितमरुत्पृष्ठरणद्वीणमुनीश्वरा ।
पयःपीनघनश्यामव्यासमेचकितान्तरा ॥

भृग्वङ्गिरःपुलस्त्यादिमुनिनायकमण्डिता ।
च्यवनोद्दालकोशीरशरलोमादिपालिता ॥

परस्परपरामर्शाद् दुस्संस्थानमृगाजिना ।
लोलाक्षमालावलया सुकमण्डलुधारिणी ॥

तारावलिर् इवान्योऽन्यं कृतशोभातिशायिनी ।
कौसुमी वृष्टिर् अन्येव द्वितीयेवार्कमण्डली ॥

ताराजाल इवाम्भोदो व्यासो ह्य् अत्र व्यराजत ।
तारौघ इव शीतांशुर् नारदो ऽत्र व्यराजत ॥

देवेष्व् इव सुराधीशः पुलस्त्यो ऽत्र व्यराजत ।
आदित्य इव देवानाम् अङ्गिराश् च व्यराजत ॥

अथास्यां सिद्धसेनायां पतन्त्यां नभसो रसात् ।
उत्तस्थौ मुनिसम्पूर्णा तदा दाशरथी सभा ॥

मिश्रीभूता विरेजुस् ते नभश्चरमहीचराः ।
परस्परवृताङ्गाभा भासयन्तो दिशो दश ॥

वेणुघण्टावृतकरा लीलाकमलधारिणः ।
दूर्वाङ्कुराक्रान्तशिखास् सचूडामणिमूर्धजाः ॥

जटाकटप्रकपिला मौलिमालितमस्तकाः ।
प्रकोष्ठगाक्षवलया माणिक्यवलयान्विताः ॥

चीरवल्कलसंवीतास् स्रक्कौशेयावगुण्ठिताः ।
विलोलमेखलापाशाश् चलन्मुक्ताकलापिनः ॥

वसिष्ठविश्वामित्रौ तान् पूजयाम् आसतुः क्षणात् ।
अर्घ्यैः पाद्यैर् वचोभिश् च नभश्चरमहागणान् ॥

सर्वाचारेण सिद्धौघं पूजयाम् आस भूपतिः ।
सिद्धौघो भूपतिं चैव कुशलप्रश्नवार्त्तया ॥

तैस् तैः प्रणयसंरम्भैर् अन्योऽन्यं प्राप्तसत्क्रियाः ।
उपाविशन् विष्टरेषु नभश्चरमहीचराः ॥

वचोभिः पुष्पवर्षेण साधुवादेन चाभितः ।
रामं तं पूजयाम् आसुः पुरः प्रणतम् आस्थितम् ॥

आसां चक्रे च तत्रासौ राजलक्ष्म्या विराजितः ।
विश्वामित्रो वसिष्ठश् च वामदेवश् च मन्त्रिणः ॥

नारदो देवपुत्रश् च व्यासश् च मुनिपुङ्गवः ।
मरीचिर् अथ दुर्वासा मुनिर् आङ्गिरसस् तथा ॥

क्रतुः पुलस्त्यः पुलहश् शरलोमा मुनीश्वरः ।
वात्स्यायनो भरद्वाजो वाल्मीकिर् मुनिपुङ्गवः ॥

उद्दालक ऋचीकश् च शर्यातिश् च्यवनस् तथा ।
ऊष्मपाश् च घृतार्चिश् च शालुडिर् वालुडिस् तथा ॥

एते चान्ये च बहवो वेदवेदाङ्गपारगाः ।
ज्ञातज्ञेया महात्मानस् संस्थितास् तत्र नायकाः ॥

वसिष्ठविश्वामित्राभ्यां सह ते नारदादयः ।
इदम् ऊचुर् अनूचाना रामम् आनमिताननम् ॥

अहो वत कुमारेण कल्याणगुणशालिनी ।
वाग् उक्ता परमोदारविरागरसगर्भिणी ॥

परिनिष्ठितवाक्यार्थसुबोधम् उचितं स्फुटम् ।
उदारं प्रियचर्यार्हम् अविह्वलम् अविप्लुतम् ॥

अभिव्यक्तपदस्पष्टम् इष्टं पुष्टं च तुष्टिमत् ।
करोति राघवप्रोक्तं वचः कस्य न विस्मयम् ॥

शताद् एकतमस्यैव सर्वोदारचमत्कृतेः ।
ईप्सितार्थार्पणैकान्तदक्षा भवति भारती ॥

कुमार त्वां विना कस्य विवेकफलशालिनी ।
एवं विकासम् आयाति प्रज्ञावनलता नवा ॥

प्रज्ञादीपशिखा यस्य रामस्येव हृदि स्थिता ।
प्रज्वलत्य् अलम् आलोककारिणी स पुमान् स्मृतः ॥

रक्तमांसास्थियन्त्राणि बहून्य् अतिततानि च ।
पदार्थान् अपकर्षन्ति नास्ति तेषु सचेतनम् ॥

जन्ममृत्युजरादुःखम् अनुयान्ति पुनः पुनः ।
विमृशन्ति न संसारं पशवः परिमोहिताः ॥

कथञ्चित् क्वचिद् एवैको दृश्यते विमलाशयः ।
पूर्वापरविचारार्हो यथायम् अरिसूदनः ॥

अनुत्तमचमत्कारफलास् सुभगमूर्तयः ।
भव्या हि विरला लोके सहकारद्रुमा इव ॥

सम्यग्दृष्टिर् जगज्जातौ स्वविवेकचमत्कृतिः ।
अस्मिन् भव्यमताव् अन्तर् इयम् अन्येव दृश्यते ॥

सुलभास् सुभगा लोकाः फलपल्लवशालिनः ।
जायन्ते तरवो देशे न तु चन्दनपादपाः ॥

वृक्षाः प्रतिवने सन्ति सत्यं सुफलपल्लवाः ।
न त्व् अपूर्वचमत्कारो लवङ्गस् सुलभस् सदा ॥

ज्योत्स्नेव शीतमहसस् सुतरोर् इव मञ्जरी ।
पुष्पाद् आमोदलेखेव दृष्टा रामाच् चमत्कृतिः ॥

अस्माद् उद्दामदौरात्म्यदैवनिर्माणनिर्मितेः ।
द्विजेन्द्रा दग्धसंसारात् सारो ह्य् अत्यन्तदुर्लभः ॥

यतन्ते सारसम्प्राप्तौ ये यशोनिधयो धिया ।
धन्या धुरि सतां गण्यास् त एव पुरुषोत्तमाः ॥

न रामेण समो ऽस्तीह त्रिषु लोकेषु कश्चन ।
विवेकवान् उदारात्मा महात्मा चेति नो मतिः ॥

सकललोकचमत्कृतिकारिणो ऽप्य् अभिमतं यदि राघवचेतसः ।
फलति नो तद् इमे वयम् एव हि स्फुटतरं मुनयो हतबुद्धयः ॥