बृहन्नीलतन्त्रम् · अध्याय 1

अथ
बृहन्नीलतन्त्रम् ।
प्रथमः पटलः ।
ओं श्रीगणेशाय नमः । नमस्तारायै ।
कैलासशिखरासीनं भैरवं कालसंज्ञितम् ।
प्रोवाच सादरं देवी तस्य वक्षःसमाश्रिता ॥ १-

पुरा प्रतिश्रुतं देव कालीतन्त्रप्रकाशने ।
नीलतन्त्रप्रकाशाय तद् वदस्व सदाशिव ॥ १-

यस्य विज्ञानमात्रेण विजयी भुवि जायते ।
यज् ज्ञात्वा साधकाः सर्वे विचरन्ति यथा तथा ॥ १-

यस्य विज्ञानमात्रेण कविता चित्तमोदिनी ।
जायते च महादेव तत्त्वं तत् कथयस्व मे ॥ १-

श्रीमहाकालभैरव उवाच ।
शृणु सा(ध्वि) वरारोहे सर्वार्थस्य प्रदायिनि ।
तत्त्वं तत् कथयिष्यामि तव स्नेहाद् गणाधिपे ॥ १-

नीलतन्त्रप्रकाशाय प्रतिज्ञासीन्मम प्रिये ।
तस्मात् कथ्यं महेशानि शृणु(ष्व) कमलानने ॥ १-

गुह्याद् गुह्यतरं तन्त्रं न प्रकाश्यं कदाचन ।
तन्त्रस्यास्य प्रकाशाच्च सिद्धिहानिर्न संशयः ॥ १-

यद्गृहे निवसेत् तन्त्रं तत्र लक्ष्मीः स्थिरायते ।
राजद्वारे श्मशाने च सभायां रणमध्यतः ॥ १-

(प्. २) निर्जने च वने घोरे (श्वा)पदैः परिभूषिते [परिपूरिते पाठान्तरम् ।] ।
माहात्म्यात् तस्य देवेशि चमत्कारी भवेत् प्रिये ॥ १-

तस्मात् सर्वप्रयत्नेन गोपनीयं प्रयत्नतः [विशेषतः ख पाठः ।] ।
तन्त्रराजं नीलतन्त्रं तव स्नेहात् प्रकाश्यते ॥ १-

गोपनीयतमं देवि स्वयोनिरिव पार्वति ।
विशेषं मन्त्रराजस्य कथितव्यं वरानने ॥ १-

यज्ज्ञातात् साधकाः सर्वे सर्वैश्वर्यमवाप्नुयुः ।
सारात् सारतरं देवि सर्वसारस्वतप्रदम् ॥ १-

नित्यपूजां मन्त्रराजं मान्त्रोपासनिकं विधिम् ।
पुरश्चर्यां च नैमित्तकाम्यानां नियमं तथा ॥ १-

नियमं च रहस्यानां कुमारीपुजनक्रमम् ।
मन्त्रान्तरं च देवेशि पुरश्चर्यां विशेषतः ॥ १-

फलं स्तोत्रं विशेषेण कथितव्यं वरानने ।
भावानां निर्णयं वाच्यं पूजान्तरविधिं तथा ॥ १-

होमस्य नियमं वाच्यं वासनातत्त्वनिर्णयम् ।
गुप्तपूजां गुप्तमन्त्रं तथा गुप्तजपक्रमम् ॥ १-

स्वर्णरूप्यादिकरणं सूतभस्म तथैव च ।
सूतस्य निर्णयं वाच्यं तथा षट्कर्मलक्षणम् ॥ १-

विद्योत्पत्तिं विशेषण कथयिष्यामि तच्छृणु ।
श्रीदेव्युवाच ।
इदानीं श्रोतुमिच्छामि तारिणीं भेदसंयुताम् ॥ १-

सपर्याभेदसंयुक्तां महापातकनाशिनीम् ।
श्रीशिव उवाच ।
सिद्धविद्यां महादेवि मायामोहनकारिणीम् ॥ १-

(प्. ३) शृणु चार्वङ्गि देवेशि सर्वसारस्वतप्रदाम् ।
सर्वबीजं समुद्धृत्य द्वितीयं बीजकं शृणु ॥ १-

जृम्भणान्तं त्यक्तपार्श्वं प्रस्थानवारकं युतम् ।
तुरीयस्वरसंयुक्तं चन्द्रबिन्दुविराजितम् ॥ १-

बीजं नीलसरस्वत्यास्तृतीयं शृणु भैरवि ।
सर्वस्याद्यं समादाय तस्याद्यं तत्र योजयेत् ॥ १-

यात्रानिवारणं तत्र योजयेच्च महेश्वरि ।
व्य(द्व्य)ङ्गवर्णयुतं कुर्यान्नादबिन्दुविराजितम् ॥ १-

कूर्चास्त्रेऽन्ते समायोज्य मन्त्रराजं समुद्धरेत् ।
पञ्चाक्षरी महाविद्या श्रीमन्नीलसरस्वती ॥ १-

अनया सदृशी विद्या त्रैलोक्ये चातिदुर्लभा ।
जपमात्रेण सर्वेषां साधकानां विमुक्तिदा ॥ १-

अतिरिक्तश्रमो ह्यत्र नास्ति हे ! सुरपूजिते ।
सारात् सारतरं देवि सर्वतन्त्रेषु गोपितम् ॥ १-

वशिष्ठोऽस्य ऋषिः प्रोक्तो बृहती च्छन्द उच्यते ।
नीलसरस्वती प्रोक्ता देवता कार्यसिद्धये ॥ १-

कवित्वार्थे विनियोगः सर्वसिद्धिसमृद्धिदः ।
हू। बीजमस्त्रं शक्तिः स्यादेवमृष्यादिकल्पना ॥ १-

उत्थाय चोत्तरे यामे चिन्तयेत् तारिणीं पराम् ।
मूलादिब्रह्मरन्ध्रान्तं विसतन्तुतनीयसीम् ॥ १-

मूलमन्त्रमयीं साक्षादमृतानन्दरूपिणीम् ।
सूर्यकोटिप्रतीकाशां चन्द्रकोटिसुशीतलाम् ॥ १-

तडित्कोटिसमप्रख्यां कालानलशिखोपरि [कामानन्दशिखो ख पाठः ।] ।
तत्प्रभापटल[मण्डल ख पाठः ।]व्याप्तिपटलाङ्कितदेहवान् ॥ १-

(प्. ४) सर्वमङ्गलसंपन्नः स्नानकर्म समारभेत् ।
मृत्कुशानपि संगृह्य [संग्राह्य ख पाठः ।] गत्वा जलान्तिकं ततः ॥ १-

मलापकर्षणं कृत्वा मन्त्रस्नानं समाचरेत् ।
पुनर्निमज्ज्य पयसि संकल्पं स समाचरेत् ॥ १-

इष्टदेव्याः प्रपूजार्थं कुर्यात् स्नानं जलाशये ।
बिल्वाक्षतमोड्रपुष्पं कुलपुष्पं कुशाञ्जलम् ॥ १-

प्रस्थग्राहे ताम्रपात्रे कृत्वा चार्घ्यं निवेदयेत् ।
मूलान्ते चोद्यदादित्यमण्डलमध्यवर्तिन्यै ॥ १-

शिव[नित्य ख पाठः ।]चैतन्यमययै (च) स्वाहेति तन्मनुः स्मृतः ।
मूर्तिभेदे महेशानि स्नानमन्यच्छृणु प्रिये ॥ १-

प्रोत्थाय चोत्तरे यामे शिरःपद्मे गुरुं स्मरन् ।
मूलादिब्रह्मरन्ध्रान्तं मूलविद्यां विभावयेत् ॥ १-

प्रोद्यत्सूर्यप्रतीकाशां कुण्डलीं परदेवताम् ।
यातायातक्रमेणैव चामृतीकृतविग्रहाम् ॥ १-

मूलविद्यां जपेद् ध्यात्वा चाष्टोत्तरशतं क्रमात् ।
मृत्कुशानपि संगृह्य गत्वा जलान्तिकं ततः ॥ १-

प्रत्युषसि गुरोश्चिन्तां कृत्वा स्नानं समाचरेत् ।
नद्यादिं समनुप्राप्य स्नायादप्सु महेश्वरि ॥ १-

देवीरूपं जलं ध्यात्वा गृहीत्वा जलदर्भकम् ।
मलापकर्षणं कृत्वा मन्त्रस्नानं समाचरेत् ॥ १-

तत्प्रीत्यै परमेशानि स्नानं कुर्यात् समाहितः ।
आदौ च वैदिकीं संध्यां कृत्वा स्नानं समाचरेत् ॥ १-

(पश्चात् तु तान्त्रिकीं सन्ध्यां) कुर्याच्चैवागमोदिताम् ।
संध्यां कृत्वा ततो वीरः कुलकोटिं समुद्धरेत् ॥ १-

(प्. ५) स्नानार्थं मृत्तिकां नीत्वा संघृष्य च करद्वये ।
गात्रानुलेपनं कुर्यादस्त्रमन्त्रेण देशिकः ॥ १-

सूर्याय दर्शयेदादौ ततः कुर्याच्च लेपनम् ।
गोक(पु)रीषं नासिकायां वं मन्त्रेण पुटद्वये ॥ १-

जलाञ्जलिं ततो दत्त्वा मूर्ध्नः कृत्वाभिषेचनम् ।
तत आचमनं कुर्यात् त्रिकोणे दक्षिणेन तु ॥ १-

गृहीतपाणिना देवि शङ्खावर्तक्रमेण तु ।
विलोड्य तत्र निमज्जेदघमर्षणकं त्रिधा ॥ १-

कूर्चबीजं त्रिधा जप्त्वा कारयेदघमर्षणं ।
दद्याज्जलाञ्जलींस्त्रीन् वै वरुणाय ततः परम् ॥ १-

सोमाय भानवे पश्चाज्जलादुत्थाय वाससी ।
परिधाय ततो मन्त्री यथाविधि समाचरेत् ॥ १-

तिलकं रक्तगन्धेन गोपीनां चन्दनेन तु ।
देव्यस्त्रं विलिखेद् भाले ताराबीजं ततो हृदि ॥ १-

शक्तिमध्यगतं कुर्यात् प्राणायामं समाचरेत् ।
आचम्य प्राङ्मुखो भूत्वा उपविश्य च मन्त्रवित् ॥ १-

आत्मविद्याशिवैस्तत्त्वैराचमेत् साधकोत्तमः ।
त्रिकोणे मूलमन्त्रेण् सवित्रे हंसकं जपन् ॥ १-

उपस्थाप्य जपेद् देवि गायत्रीं शृणु सुन्दरि ।
तारायै विद्महे प्रोक्त्वा महोग्रायै च धीमहि ॥ १-

तन्नो देवीति शब्दान्ते धियो यो नः प्रोचदयात् ।
गायत्र्येषा समाख्याता सर्वपापनिकृन्तनी ॥ १-

वामपादं ततः कुर्याद् दक्षपादे महेश्वरि ।
उपस्थाय पुनर्हंसमूर्ध्वबाहुस्त्रिधा जपेत् ॥ १-

(प्. ६) तीर्थोदकं तिलकल्कं क्षीराक्षतसमन्वितम् ।
उत्तराशामुखो भूत्वा देवीमात्रं च तर्पयेत् ॥ १-

मूलान्ते तारिणीं चोक्त्वा तर्पयाम्यग्निवल्लभाम् ।
स्वर्णपात्रेण रोप्येण ताम्रपात्रेण वा पुनः ॥ १-

ऋजुदर्भत्रयेणैव सन्तर्प्य भक्तितः सुधीः ।
दक्षिणाशामुखो भूत्वा संगृह्य मोटकं ततः ॥ १-

तृप्यन्तुं पितरः प्रोक्त्वा एतत् तर्पणमादिशेत् ।
सूर्यस्य वन्दनं चैवमभेदं च महेश्वरि ॥ १-

गायत्रीं प्रजपेद् धीमनघमर्षणपूर्वकम् ।
एतत् संध्यात्रयेणैव दिवा रात्रौ च वन्दना ॥ १-

महारात्रावपि सदा कार्या देशिकसत्तमैः ।
संध्या त्ववश्यकर्तव्या त्रिसंध्यं श्रद्धयान्वितः ॥ १-

संध्यया प्रविहीनो यो न दीक्षाफलमाप्नुयात् ।
अर्धरात्रात् परं यच्च मुहूर्तद्वयमेव च ॥ १-

सा महारात्रिरुद्दिष्टा तत्र कृत्वाक्षयं भवेत् ।
ततो विद्यां हृदि ध्यात्वा अष्टोत्तरशतं जपेत् ॥ १-

तत्रैवोक्तक्रमेणैव तान्त्रिकं स्नानमाचरेत् ।
वैदिकीं तान्त्रिकीं संध्यां ततः कुर्यात् समाहितः ॥ १-

चतुर्विधानि कार्याणि वेदकार्येषु पार्वति ।
आगमं न तथा विद्धि एकमेव हि मद्वचः ॥ १-

संध्यां सायन्तनीं कुर्याद् द्वादश्यादिष्वपि प्रिये ।
अकुर्वन् निरयं याति यतो नित्यागमक्रिया ॥ १-

इति श्रीबृहन्नीलतन्त्रे भैरवभैरवीसंवादे
(मूलमन्त्रोद्धारपूर्वं सन्ध्याविधिनिरूपणं) प्रथमः पटलः

अथ
द्वितीयः पटलः
इदानीं शृणु चार्वङ्गि पूजां सर्वागमोदिताम् ।
यां कृत्वा परमेशानि शिवत्वं प्राप्नुयादतः ॥ २-

कार्यां सर्वप्रयत्नेन पूजां कुर्याच्छुचिस्मिते ।
एकलिङ्गे श्मशाने वा शून्यागारे चतुष्पथे ॥ २-

तत्रस्थः साधयेद् योगी विद्यां त्रिभुवनेश्वरीम् ।
पञ्चक्रोशान्तरे यत्र न लिङ्गान्तरमीक्ष्यते [मीक्षते ख पाठः ।] ॥ २-

तदेकलिङ्गमाख्यातं तत्र सिद्धिरनुत्तमा ।
उज्जटे पर्वते वापि निर्जने वा चतुष्पथे ॥ २-

हर्म्ये वा साधयेद् देवीं सर्वाभीष्टप्रदायिनीम् ।
गणेशं क्षेत्रपालं च योगिनीर्वटुकं तथा ॥ २-

गांवांक्षांयां च बीजानि तान्युक्तानि महेश्वरि ।
पूजयित्वा गृहद्वारे ब्रह्माणं पूजयेत् ततः ॥ २-

मनसा वास्तुदेवं च पूर्वेण तु ततः सुधीः ।
ततस्तत् पुरुषान् विघ्नरूपांश्चैव निवारयेत् ॥ २-

योगस्थानं समाश्रित्य तत्र पीठं विचिन्तयेत् ।
श्मशानं तत्र संचिन्त्य तत्र कल्पद्रुमं स्मरेत् ॥ २-

तन्मूले मणिपीठं च नानामणिविभूषितम् ।
नानालङ्कारभूषाढ्यं मुनिदेवैर्विभूषितम् ॥ २-

शिवाभिर्बहुमांसास्थिमोदमानाभिरन्ततः ।
चतुर्दिक्षु महेशानि शवमुण्डास्थिभूषितम् ॥ २-

(प्. ८) तन्मध्ये चिन्तयेद् देवीं यथोक्तध्यानयोगतः ।
एवं ध्यानं महेशानि हृदि कुर्याच्छुचिस्मिते ॥ २-

शतवर्षसहस्राणां पूजायाः फलमाप्नुयात् ।
गन्धानां पञ्चकं दद्याद् रक्तमालां निधापयेत् ॥ २-

ह्रींकारं धारयेद् हस्ते स्वर्णाभरणभूषितः ।
रक्तवस्त्रद्वययुतः क्रोधपैशुन्यवर्जितः ॥ २-

प्रणवं पूर्वमुच्चार्य वज्रोदके ततः परम् ।
ततः कूर्चं महादेवि फट् स्वाहा तदनन्तरम् ॥ २-

मन्त्रेणानेन देवेशि शोधयेज्जलमुत्तमम् ।
प्रणवं च ततो माया विशुद्धं तदनन्तरम् ॥ २-

सर्वपापानि तत्पश्चाच्छमय तदनन्तरम् ।
अशेषान्ते विकल्पं वापनयेति ततः परम् ॥ २-

हुं फट्स्वाहा वधिर्मन्त्रो हस्तक्षालनके मतः ।
प्रणवं च ततः कूर्च फट्स्वाहा तदनन्तरम् ॥ २-

मन्त्रेणानेन देवेशि आचमेत् साधकोत्तमः ।
प्रणवं मणिधरि पदं वज्रिणीति पदं ततः ॥ २-

वशकरीति च पदं हूं फट् स्वाहावधिर्मनुः ।
मन्त्रेणानेन देवेशिशिखाबन्धनमाचरेत् ॥ २-

ओंकारं पूर्वमुच्चार्य रक्षरक्ष पदं ततः ।
हूं फट् स्वाहेति मन्त्रेण भूमिशोधनमाचरेत् ॥ २-

मन्त्रपूतेन तोयेन प्रोक्षयेद् यागमण्डपम् ।
चतुर्द्वारे महेशानि गणेशं वटुकं तथा ॥ २-

क्षेत्रेशं योगिनीश्चैव पूजयेद् बहुयत्नतः ।
तथा चैव महेशानि मुद्रां [मुद्रां नाराचाख्याम् ।] कुर्याद् विशेषतः ॥
२-

(प्. ९) मन्त्रं शृणु वरारोहे सर्वसारस्वतप्रदम् ।
प्रणवं पूर्वमुच्चार्य सर्वविघ्नान् समादिशेत् ॥ २-

तत्परं च पुनर्देवि उत्सारय तदनन्तरम् ।
कूर्चः स्वाहावधिर्मन्त्रः सर्वसिद्धिफलप्रदः ॥ २-

प्रणवं पूर्वमुच्चार्य पवित्रपदमन्ततः ।
वज्रभूमे पदं पश्चाद् हू।फट् स्वाहावधिर्मनुः ॥ २-

मन्त्रेणानेन देवेशि कुर्याद् भूम्यभिमन्त्रणम् ।
प्रणवं पूर्वमुच्चार्य आः पदं तदनन्तरम् ॥ २-

सुरेखे वज्ररेखे च हूंफट्स्वाहावधिर्मनुः ।
रक्तचन्दनपुष्पाभ्यां पूजयित्वासनं सुधीः ॥ २-

विशेत् तत्रासने देवि ततः पूजनमारभेत् ।
शिखाबन्धनमन्त्रेण वस्त्रग्रन्थिं च बन्धयेत् ॥ २-

पूर्वोक्तेनैव मन्त्रेण चित्तादीनां विशोधनम् ।
कुर्यान्मन्त्रं महेशानि रक्तगन्धादिना शुभे ॥ २-

स्वर्णादिपात्रे संलिख्य तत्रार्णान् संलिखेत् सुधीः ।
आःसुरेखे वज्ररेखे हू। फट्स्वाहा नमः पदम् ॥ २-

मन्त्रेणानेन देवेशि पद्ममष्टदलं लिखेत् ।
तन्मन्त्रेणैव देवेशि वसुपत्रं मनोहरम् ॥ २-

पूर्वे त्रिकोणे देवेशि मायाबीजं लिखेच्छुभे ।
याम्ये वधूं लिखेच्चैव उत्तरे फंद्विठान्तकम् ॥ २-

पश्चिमे च महादेवि टंकारं विलिखेत् ततः ।
तन्मध्ये परमेशानि लिखेत् कूर्चं समाहितः ॥ २-

अथवान्यप्रकारेण यन्त्रं शृणु गणेश्वरि ।
विद्यार्थी प्राप्नुयाद्विद्यां सर्वशास्त्रविबोधिकाम् ॥ २-

(प्. १०) ज्ञानं तथा च ज्ञानार्थी मोक्षार्थी मोक्षमेव च ।
सर्वार्थी प्राप्नुयात् सर्वं यन्त्रस्यास्य प्रसादतः ॥ २-

व्योमेन्द्वौरसनार्णकर्णिकमचां द्वन्द्वैः स्फुरत्केसरं
वर्गोल्लासिवसुच्छदं वसुमतीगेहेन संवेष्टितम् ।
ताराधीश्वरवारिवर्णविलसद्दिक् कोण[वृत्तेन ख पाठः ।]संशोभितं
यन्त्रं नीलतनोः परं निगदितं सर्वार्थसिद्धिप्रदम् ॥ २-

यन्त्रं निर्माय देवेशि पीठपूजां समाचरेत् ।
गन्धर्वोक्तप्रकारेण पूजयेदावृतीस्ततः ॥ २-

योनिमुद्रां ततो बद्ध्वा चक्रमध्ये प्रपूजयेत् ।
पूर्वे गणपतिं चेष्ट्वा दक्षिणे वटुभैरवम् ॥ २-

क्षेत्रपालं पश्चिमे च योगिनीरुत्तरे यजेत् ।
ते सर्वे ध्रुवदीर्घाद्याः शक्तिबीजपुरःसराः ॥ २-

ततोऽष्टदलमध्ये तु लक्ष्म्यादीश्च प्रपूजयेत् ।
लक्ष्मीं सरस्वतीं चैव रतिं प्रीतिं तथा यजेत् ॥ २-

कीर्तिं शक्तिं [कान्तिं शान्तिं ख पाठः ।] च पुष्टिं च तुष्टिं चैव
प्रपूजयेत् ।
देव्या नीलसरस्वत्याः पीठशक्तय ईरिताः ॥ २-

प्रणवादिनमोन्तेन पूजयेद् यत्नतः सुधीः ।
भूतशुद्धिं ततः कुर्यात् प्राणायामक्रमेण तु ॥ २-

भूतशुद्धिं विधायाथ शून्यं विश्वं विचिन्तयेत् ।
निर्लेपं निर्गुणं शुद्धं स्वात्मानं तारिणीमयम् ॥ २-

अन्तरिक्षे ततो ध्यायेत् आःकाराद्रक्तपङ्कजम् ।
भूयस्तस्योपरि ध्यायेत् टांकाराच्छेतपङ्कजम् ॥ २-

तस्योपरि पुनर्ध्यायेत् हू।कारं नीलसन्निभम् ।
ततो हू।कारबीजात्तु कर्त्रिकां बीजभूषिताम् ॥ २-

(प्. ११) कर्त्रिकोपरिगं ध्यायेत् स्वात्मानं तारिणीमयम् ।
प्रत्यालीढपदां घोरां मुण्डमालाविभूषिताम् ॥ २-

खर्वां लम्बोदरीं भीमां व्याघ्रचर्मावृतां कटौ ।
नवयौवनसंपन्नां पञ्चमुद्राविभूषिताम् ॥ २-

सुमुखं चतुरस्रं च वृत्तं गोमुखमेव च ।
योनिमुद्रेति विख्याता मुद्राः पञ्च नमस्कृतौ ॥ २-

चतुर्भुजां ललज्जिह्वां महाभीमां वरप्रदाम् ।
खड्गकर्त्रिसमायुक्तसव्येतरभुजद्वयाम् ॥ २-

कपालोत्पलसंयुक्तसव्यपाणियुगान्विताम् ।
पिङ्गोग्रैकजटां ध्यायेन्मौलावक्षोभ्यभूषिताम् ॥ २-

(नीलनागजटाजूटां श्वेताहिकृतकुण्डलाम् ।
पीताहिकङ्कणोपेतां धूम्राहिबाहुभूषणाम् ॥ २-

श्यामनागोपवीतां च शुभ्राहिहारभूषणाम् ।
श्वेतनागलसत्काञ्चीं पाटलाहिपदद्वयाम् ॥ २-

पार्श्वद्वये लम्बमाननीलेन्दीवरमालिकाम् ।
प्रज्वलत्पितृभूमध्यस्थितां दंष्ट्राकरालिनीम् ॥ २-

शवकण्टपदद्वन्द्ववामदक्षपदद्वयाम् ।
सावेशस्मेरवदनां भक्तानामभयप्रदाम् ॥ २-५४ ॥)
क्रमेणानेन देवेशि ध्यात्वा नीलां (सरस्वतीम्) ।
आत्मानं तन्मयं ध्यायेद् भूतशुद्धिरितीरिता ॥ २-

अथार्घ्यस्थापनं वक्ष्ये येन सिद्धिर्भवेन्मनोः ।
त्रिकोणं मण्डलं कृत्वा स्ववामे परमेश्वरि ॥ २-

तत्र त्रिपदिकां न्यस्य शङ्खं प्रक्षाल्य सुन्दरि ।
भागत्रयेण देवेशि पूरयेज्जलमुत्तमम् ॥ २-

(प्. १२) कपालपात्रं संस्थाप्य रक्तगन्धादिकं ततः ।
रक्तपुष्पं ततो दद्याद् देवता सुप्रसीदति ॥ २-

दशधा मूलविद्यां च जप्त्वा प्रोक्षणमाचरेत् ।
प्राणायामं ततः कुर्यात् षडङ्गेन समन्वितम् ॥ २-

अक्षोभ्य ऋषिरेतस्या बृहती च्छन्द ईरितम् ।
नीलासरस्वती देवी त्रैलोक्ये च सुगोपिता ॥ २-

हूं बीजमस्त्रं शक्तिः स्याच्चतुर्वर्गफलप्रदम् ।
मायाषड्दीर्घयुक्तेन षडङ्गन्यासमाचरेत् ॥ २-

एवं न्यासविधिं कृत्वा ताराषोढां समाचरेत् ।
विद्यया पुटितं कृत्वा षोढा च मातृकां न्यसेत् ॥ २-

क्रमोत्क्रमाद् वरारोहे ताराषोढा प्रकीर्तिता ।
यस्त्वेवं कुरुते मन्त्री स तु तारा प्रकीर्तितः ॥ २-

तस्य लोके गुरुर्नास्ति स गुरुः सर्वयोगिनाम् ।
बीजान्ते चैकजटायै हृदयं परिकीर्तितम् ॥ २-

तारिण्यै शिरसे स्वाहा तद्वद्वज्रोदके शिखा ।
उग्रजटे च कवचं महाप्रतिसरे तथा ॥ २-

पिङ्गोग्रैकजटे तद्वन्नेत्रास्त्रे परिकीर्तिते ।
यथा काली तथा नीला तत्क्रमान्मातृकां न्यसेत् ॥ २-

देवेशि भक्तिसुलभे परिवारसमन्विते ।
यावत् त्वां पूजयिष्यामि तावत् त्वं सुस्थिरा भव ॥ २-

सर्वं मन्त्रमयं कृत्वा देवतायै निवेदयेत् ।
उपचारैः षोडशभिः पूजयेद् गन्धपुष्पतः ॥ २-

पाद्यार्घ्याचमस्नानवसनाभरणानि च ।
गन्धपुष्पधूपदीपनैवेद्याचमनं ततः ॥ २-

(प्. १३) ताम्बूलमर्चनास्तोत्रं तर्पणं च नमस्कृतम् ।
प्रयोजयेदर्चनायामुपचारांस्तु षोडश ॥ २-

गन्धादयो नैवेद्यान्ताः पूजा पञ्चोपचारिका ।
पुष्पस्य नियमं देवि शृणुष्वैकमनाः प्रिये ॥ २-

कोकनदं च बन्धूकं कर्णिकाद्वयमेव च ।
वकमन्दाररक्तानि करवीराणि शस्यते ॥ २-

मल्लिकात्रितयं जाती क्षौमपुष्पं जयन्तिका ।
बिल्वपत्रं कुरुबकं मुनिपुष्पं च केसरम् ॥ २-

वासन्तीं चैव सौगन्धं काशपुष्पं मनोहरम् ।
आमलकं च कादम्बं बकुलं मुथिकां तथा ॥ २-

बिल्वैर्मरुवकाद्यैश्च तुलसीवर्जितैः शुभैः ।
ओड्रपुष्पैर्विशेषेण वज्रपुष्पेण शोभितम् ॥ २-

सर्वं पुष्पं प्रदद्याच्च भक्तियुक्तेन चेतसा ।
जपापुष्पं महेशानि दद्याद् देव्यै विशेषतः ॥ २-

पद्मं प्रियतरं देव्याः शेफाली बकुलं तथा ।
रक्तोत्पलेन देवेशि पूजयेत् परमां शिवाम् ॥ २-

लक्षवर्षसहस्राणां पूजायाः फलमाप्नुयात् ।
शिरीषं परमं देव्याः प्रीतिदं तगरं तथा ॥ २-

स्थलपद्मं सुष्ठुतरं लक्षसंख्याक्रमेण च ।
यदि दयान्महेशानि सर्वसिद्धिः सुरेश्वरि ॥ २-

तदैव मन्त्रसिद्धिः स्यान्नात्र कार्या विचारणा ।
विजातीं तुलसीं रम्यां तस्याः प्रीतिकरीं पराम् ॥ २-

काञ्चनं रक्तवर्णं च अतिप्रियतरं महत् ।
भक्तियुक्तो महेशानि सर्वं पुष्पं निवेदयेत् ॥ २-

(प्. १४) नैवेद्यं परमं रम्यं सुस्वादु सुमनोहरम् ।
दद्याच्चैवं महादेव्यै भक्तियुक्तेन चेतसा ॥ २-

मधुपर्कं विशेषेण देवीप्रीतिकरं परम् ।
संदेशमुष्णं दद्याच्च लड्डुकादिसमन्वितम् ॥ २-

पायसं कृसरं दद्याच्छर्करागुडसंयुतम् ।
आज्यं दधि मधून्मिश्रं तथान्नानि निवेदयेत् ॥ २-

शालमत्स्यं च पाठीनं गोधिकामांसमुत्तमम् ।
अन्नं च मधुना मिश्रं यत्नाद् दद्याच्च मन्त्रवित् ॥ २-

छागमांसं तथा देवि रोहितं मत्स्यभर्जितम् ।
योनिमुद्रां प्रदर्श्याथ आज्ञां प्राप्य यथाविधि ॥ २-

मातर्देवि महामाये बन्धमोक्षप्रवर्तिनि ।
आज्ञापय महादेवि गुरुत्रयमनुत्तमम् ॥ २-

पूजयामि महामाये सर्वसारस्वतप्रदम् ।
उवाच सादरं देवी भगवन्तमधोक्षजम् ॥ २-

गुरुत्रयं महादेव श्रोतुमिच्छामि यत्नतः ।
श्रीभैरव उवाच ।
अज्ञात्वा गुरुदेवं च नष्टमार्गो भविष्यति ॥ २-

नष्टमार्गे मन्त्रविद्ये न तादृक् सिद्धिगोचरे ।
गुरूणां शिष्यभूतानां नास्ति चेत् सन्ततिक्रमः ॥ २-

तन्मन्त्राश्च विद्याश्च निष्फला नात्र संशयः ।
अज्ञात्वा गुरुवंश्यानां शिष्यश्च नष्टसन्ततिः ॥ २-

स्ववंशादधिकं ज्ञेयं गुरुवंशं शुभावहम् ।
सिद्धौघा गुरवो देवि दिव्यौघा गुरवस्तथा ॥ २-

ऊर्ध्वकेशो व्योमकेशो नीलकण्ठो वृषध्वजः ।
परापरगुरूणां च निर्णयं शृणु भैरवि ॥ २-

(प्. १५) आदौ सर्वत्र देवेशि मन्त्रदः परमो गुरुः ।
सर्वतन्त्रेषु मन्त्रेषु स्वयं प्रकृतिरूपिणी ॥ २-

पूर्वाद्यष्टदले चैव परिवारान् प्रपूजयेत् ।
वैरोचनादीन् देवेशि पूजयेत् परमेश्वरि ॥ २-

प्रणवं पूर्वमुच्चार्य तन्नाम तदनन्तरम् ।
वज्रपुष्पं प्रतीच्छेति हुं फट् स्वाहावधिर्मनुः ॥ २-

अनेन मनुना देवि परिवारान् प्रपूजयेत् ।
द्वार्षु पूर्वादितस्तद्वत् पद्मान्तकयमान्तकौ ॥ २-

विघान्तकमथाभ्यर्च्य पूजयेन्नरकान्तकम् ।
नाजपात् सिध्यते मन्त्रो नाहुतश्च फलप्रदः ॥ २-

इष्टश्च यच्छते कामांस्तस्मात् त्रितयमाचरेत् ।
नित्यहोमं प्रवक्ष्यामि सर्वार्थं येन सिध्यति ॥ २-

सपर्यां सम्यगापाद्य बलेः पूर्वं [पूर्णं ख पाठः ।] चरेद्विधिम् ।
ततो जपं तर्पणं च चरन् साधकसत्तमः ॥ २-

बलिवश्यादिकं चैव ब्राह्मणश्च समाचरेत् ।
विधिवदग्निमानीय क्रव्यादेभ्यो नम इति ॥ २-

मूलमन्त्रं समुच्चार्य कुण्डे वा स्थण्डिलेऽपि वा ।
भूमौ वा संस्तरेद् वह्निं व्याहृतित्रितयेन च ॥ २-

स्वाहान्तेन त्रिधा हुत्वा षडङ्गहवनं तथा ।
ततो देवीं समावाह्य मूलेन षोडशाहुतिम् ॥ २-

हुत्वा स्तुत्वा [जप्त्वा ख पाठ ।] नमस्कृत्य विसृजेदिन्दुमण्डले ।
बलिं दद्याद् विधानेन छागादिं सुसमाहितः ॥ २-

प्रणवं पूर्वमुच्चर्य मायाबीजं ततः परम् ।
एकजटे पदं पश्चान्महायक्षाधिपे ततः ॥ २-

(प्. १६) बलिं गृह्णपदद्वन्द्वं गृह्णापयपदद्वयम् ।
मम शान्तिं कुरुकुरु परविद्यां पदं ततः ॥ २-

आकृष्य च पदद्वन्द्वं त्रुटद्वन्द्वं ततः परम् ।
छिन्धिद्वन्द्वं महेशानि सर्वपदमनन्तरम् ॥ २-

जगत् पदं महेशानि वशमानय तत् परम् ।
अनेन मनुना देवि बलिं दत्त्वा जपं चरेत् ॥ २-

सहस्रं प्रजपेन्मन्त्रं शतं वापि महेश्वरि ।
विंशत्या वा जपेन्मन्त्रं ततो न्यूनं नचाचरेत् ॥ २-

हृदा सरस्वति यावद् विद्याया व्याप्तिरुच्यते ।
मन्त्रध्यानं प्रवक्ष्यामि जपात् स(अ)र्वज्यदायकम् ॥ २-

मन्त्रध्यानान्महेशानि शुध्यते ब्रह्महा यतः ।
मूलचक्रे तु हृल्लेखां सुर्यकोटिसमप्रभाम् ॥ २-

स्वाधिष्ठाने पीतवर्णं द्वितीयार्णं विभावयेत् ।
नाभौ जीमूतसंकाशं कूर्चबीजं महाप्रभम् ॥ २-

अस्त्रबीजं हृदि ध्यायेत् कालाग्निसदृशप्रभम् ।
मूलादिब्रह्मरन्ध्रान्तं सर्वां विद्यां विभावयेत् ॥ २-

सूर्यकोटिप्रतीकाशां योगिभिर्दृष्टपूर्विकाम् ।
(अथवा पूर्णचन्द्राभं कूर्चं मूर्ध्नि सुधाप्लुतम् ॥ २-

अथवा सर्वां विद्यां तां जिह्वायां दीपरूपिणीम् ।
तत्प्रभापटलव्याप्तां जिह्वामपि विचिन्तयेत् ॥ २-

जिह्वायां न्यसनाद् देवि मूकोऽपि सुकविर्भवेत् ।)
गुह्यातिगुह्यगोप्त्री त्वं गृहाणास्मत्कृतं जपम् ॥ २-

सिद्धिर्भवतु मे देवि त्वत्प्रसादान्महेश्वरि ।
एतत् पूजाक्रमं रात्रौ यदि कुर्यात् परात्मिके ॥ २-

(प्. १७) त(दे?दै)व सिद्धिमाप्नोति सत्यं सत्यं सुनिश्चितम् ।
स्तुतिं कुर्यान्महेशानि देव्यग्रे शुद्धमानसः ॥ २-

घोररूपे महारावे सर्वशत्रुवशङ्करि [क्षयङ्करि पाठः ।] ।
भक्तेभ्यो वरदे देवि त्राहि मां शरणागतम् ॥ २-

सुरासुरार्चिते देवि सिद्धगन्धर्वसेविते ।
जाड्यपापहरे देवि त्राहि मां शरणागतम् ॥ २-

जटाजूटसमायुक्ते लोलजिह्वानुकारिणि ।
द्रुतबुद्धिकरे देवि त्राहि मां शरणागतम् ॥ २-

सौम्यरूपे घोररूपे [क्रोध पाठः ।] चण्डरूपे नमोऽस्तु ते ।
[सृष्टि ख पाठः ।]दृष्टिरूपे नमस्तुभ्यं त्राहि मां शरणागतम् ॥ २-

जडानां जडतां [जडतां भजतां ख पाठः ।] हंसि भक्तानां
भक्तवत्सले ।
मूढतां हर मे देवि त्राहि मां शरणागतम् ॥ २-

हूं हूंकारमये देवि बलिहोमप्रिये नमः ।
उग्रतारे नमस्तुभ्यं त्राहि मां शरणागतम् ॥ २-

बुद्धिं देहि यशो देहि कवित्वं देहि देहि मे ।
कुबुद्धिं [मूढत्वं ख पाठः ।] हर मे देवि त्राहि मां शरणागतम् ॥
२-

इन्द्रादि(दिवि?देव) सद्वृन्दवन्दिते करुणामयि ।
तारे ताराधिनाथास्ये त्राहि मां शरणागतम् ॥ २-

अष्टम्यां च चतुर्दश्यां नवम्यां चैकचेत(सः?सा) [यः पठेन्नरः
पाठः ।] ।
षण्मासैः सिद्धिमाप्नोति नात्र कार्या विचारणा ॥ २-

मोक्षार्थी लभते मोक्षं धनार्थी धनमाप्नुयात् ।
विद्यार्थी लभते विद्यां तर्कव्याकरणादिकाम् ॥ २-

(प्. १८ ) इदं स्तोत्रं पठेद्यस्तु स(ततं?धनं) लभते नरः ।
तस्य शत्रुः क्षयं याति महाप्रज्ञा च जायते ॥ २-

पीडायां वापि संग्रामे जप्ये दाने [महोत्पाते ख पाठः ।] तथा भये ।
य इदं पठति स्तोत्रं शुभं तस्य न संशयः ॥ २-

स्तोत्रेणानेन देवेशि स्तुत्वा देवीं सुरेश्वरीम् ।
सर्वकाममवाप्नोति सर्वविद्यानिधिर्भवेत् ॥ २-

इति ते कथितं दिव्यं स्तोत्रं सारस्वतप्रदम् ।
अस्मात्परतरं स्तोत्रं नास्ति तन्त्रे महेश्वरि ॥ २-

एवं स्तुत्वा महादेवीं दण्डवत् प्रणिपत्य च ।
आत्मानं च समर्प्याथ योनिमुद्रां प्रदर्शयेत् ॥ २-

अथ वक्ष्ये महेशानि ताराष्टकमिमं परम् ।
पठनाद्य?स्य देवेशि शिवत्वं गतवान् (प्रिये?अहम्) ॥ २-

शत्कृ (ता?त्वः) प्रपठनाच्छत्रुनाशो भवेद् ध्रुवम् ।
अष्टाविंशतिपाठाच्च राजा च दासतामियात् ॥ २-

अष्टवारं प्रपठनात् सर्वसिद्धिश्वरो भवेत् ।
स्तवं शृणु वरारोहे येन राजा भविष्यति ॥ २-

मातर्नीलसरस्वति प्रणमतां सौभाग्यसंपत्प्रदे
प्रत्यालीढपदस्थिते शिवहृदि स्मेराननाम्भोरुहे ।
फुल्लेन्दीवरलोचनत्रययुते क(र्तृं?त्रीं) कपालोत्पले
खड्गं चादधती त्वमेव शरणं त्वामीश्वरीमाश्रये ॥ २-

वाचामीश्वरि भक्तकल्पलतिके सर्वार्थसिद्धिश्वरि [सिद्धिप्रदे इति
पाठान्तरम्।]
गद्यप्राकृतपद्यजाति[जातरचना सर्वत्र ख पाठः]
रचनासर्वार्थसिद्धिप्रदे ।
(प्. १९) नीलेन्दीवरलोचनत्रययुते कारुण्यवारां निधे
सौभाग्यामृतवर्षणेन कृपया सिञ्च त्वमस्मादृशम् ॥ २-

खर्वे [सर्वे पाठः ।] गर्वसमूहपूरिततनो सर्पादिवेशोज्वले
व्याघ्रत्वक् परिवीतसुन्दरकटीव्याधूतघण्टाङ्किते ।
सद्यः कृत्तगलद्रजः परिमिलन्मुण्डद्वयीमूर्धज-
ग्रन्थिश्रेणिनृमुण्डदामललिते भीमे भयं नाशय ॥ २-

मायानङ्गविकाररूपललना बिन्द्वर्धचन्द्रात्मिके
हूंफट्कारमयि त्वमेव शरणं मन्त्रात्मिके मादृशः ।
मूर्तिस्ते जननि त्रिधामघटिता स्थूलातिसूक्ष्मा परा
वेदानां नहि गोचरा कथमपि प्राप्तां तु तामाश्रये ॥ २-

त्वत्पादाम्बुजसेवया सुकृतिनो गच्छन्ति सायुज्यतां
तस्य श्रीपरमेश्वरि [स्त्रीपरमेश्वरी पाठः ।]
त्रिनयनब्रह्मादिसाम्यात्मनः ।
संसाराम्बुधिमज्जनेऽपटुतनून् देवेन्द्रमुख्यान् सुरान्
मातस्त्वत्पदसेवने हि विमुखः [खो यो पाठः ।] किं मन्दधीः सेवते ॥ २-

मातस्त्वत्पदपङ्कजद्वयरजोमुद्राङ्ककोटीरिण- [ङ्ग पाठः ।]
स्ते देवा जयसंगरे विजयिनो निःशङ्कमङ्के गताः ।
देवोऽहं भुवने न मे सम इति स्पर्धां वहन्तः परे
तत्तुल्यां नियतं यथासु[शुचिरवी पाठः ।]भिरमी नाशं व्रजन्ति स्वयम् ॥
२-

त्वन्नामस्मरणापलायनपरा द्रष्टुं च शक्ता न ते
भूतप्रेतपिशाचराक्षसगणा यक्षाश्च नागाधिपाः ।
दैत्या दानवपुङ्गवाश्च खचरा व्याघ्रादिका जन्तवो
डाकिन्यः कुपितोऽन्तकश्च मनुजे मातः क्षणं भूतले ॥ २-

(प्. २०) लक्ष्मीः सिद्धिगणश्च वादकमुखस्तम्भस्तथा वारिणः [वैरिणः ख
फाठः ।]
स्तम्भश्चापि रणाङ्गने गजघटास्तंभस्तथा मोहनम् ।
मातस्त्वत्पदसेवया खलु नृणां सिध्यन्ति ते ते गुणाः
कान्तिः कान्तमनोभवस्य भवति क्षुद्रोऽपि वाचस्पतिः ॥ २-

ताराष्टकमिदं पुण्यं [रम्यं ख पाठः ।] भक्तिमान् यः पठेन्नरः ।
प्रातर्मध्याह्नकाले च सायाह्ने नियतः शुचिः ॥ २-

लभते कवितां दिव्यां सर्वशास्त्रार्थविद्भवेत् ।
लक्ष्मीमनश्वरां प्राप्य भुक्त्वा भोगान् यथेप्सितान् ॥ २-

कीर्तिं कान्तिं च नैरुज्यं सर्वेषां प्रियतां व्रजेत् ।
विख्या(तं?तिं) चापि लोकेषु प्राप्यान्ते मोक्षमाप्नुयात् ॥ २-

अनेन स्तवराजेन स्तुत्वा देवीं सरस्वतीम् ।
इहैव सर्वकामान् वै भुक्त्वा मोक्षमवाप्नुयात् ॥ २-

अस्मात् परतरं नास्ति स्तवेषु सुरवन्दिते ।
कलौ तु सर्वयत्नेन सर्वं त्यक्त्वा स्तवं पठेत् ॥ २-

अष्टाङ्गं प्रणिपत्यादौ भवेत् साक्षात् सदाशिवः ।
पद्भ्यां कराभ्यां जानुभ्यामुरसा शिरसा दृशा ॥ २-

मनसा वचसा चेति प्रणामोऽष्टाङ्ग ईरितः ।
त्रिकोणाकारिका चैव तारायाः परिकीर्तिता ॥ २-

एवं नतिं पुरस्कृत्य सुगन्धिं लेपयेत् ततः ।
सुषुम्नामार्गकेणैव क्षमस्वेति हृदा नयेत् ॥ २-

प्राणायामं पुनः कृत्वा स्वमात्मानं विभावयेत् ।
पुष्पग्रहणमन्त्रं च शृणुष्वैकमनाः प्रिये ॥ २-

वाग्भवं प्रथमं दद्यान्निर्माल्यपदमन्तरम् ।
वासिन्यै च पदस्यान्ते नम उच्चार्य पूजयेत् ॥ २-

(प्. २१) चर्व्यलेह्यान्नपानादि ताम्बूलस्रग्विलेपनम् ।
निर्माल्यभोजनं तुभ्यं ददामि श्रीशिवाज्ञया ॥ २-

शिरोलग्नं ततः कृत्वा निर्माल्यं शिष्टमेव च ।
विप्राय दद्यान्नैवेद्यं कुमारिभ्यस्तथैव च ।
किञ्चित् स्वयं च स्वीकृत्य विहरेत् सर्वदा भुवि ॥ २-

इति श्रीबृहन्नीलतन्त्रे भैरवभैरवीसंवादे
(षोडशोपचारपूजास्तोत्रादिनिरूपणं) द्वितीयः पटलः

अथ
तृतीयः पटलः ।
श्रीदेव्युवाच ।
देवदेव महादेव अनाथानां दयाकर ।
दीक्षाविधिं महादेव कथयस्व समासतः ॥ ३-

श्रीभैरव उवाच ।
शृणु सुन्दरि सर्वेशि कथ्यमानं मयानघे ।
तया विना महादेवि ह्यधिकारो न कर्मणि ॥ ३-

सर्वाश्रमेषु भूतेषु सर्वदेवेषु सुव्रते ।
दीक्षां विना महादेवि सर्वं तस्य वृथा भवेत् ॥ ३-

तस्मात् सर्वप्रयत्नेन गुरुणा दीक्षितो भवेत् ।
दीक्षामूलं जगत्सर्वं [जपं सर्वं ख पाठः ।] दीक्षामूलं परं
तपः ॥ ३-

(प्. २२) दीक्षामू(लं?ला) परा सिद्धिस्तस्माद् दीक्षां समाचरेत् ।
दीक्षाहीनो महादेवि रौरवं नरकं व्रजेत् ॥ ३-

अदीक्षिताद्यदि शुभे किञ्चिदादाय भोजयेत् ।
वृथा पानं भवेत् सर्वं तस्मात् सर्वं विवर्जयेत् ॥ ३-

अदीक्षितकुलासङ्गात् सिद्धिहानिः प्रजायते ।
अन्नं विष्टासमं तेषां तोयं मूत्रसमं स्मृतम् ॥ ३-

तस्मात् सर्वप्रयत्नेन सद्गुरोर्दीक्षितो भवेत् ।
सद्गुरोराहितदीक्षः सर्वकर्माणि कारयेत् ॥ ३-

गुरुं विना महादेवि वृथा दीक्षा च जायते ।
कल्पे दृष्ट्वा तु मन्त्रं वै यो गृह्णाति नराधमः ॥ ३-

मन्वन्तरसहस्रेषु निष्कृ(ते?ति)र्नैव जायते ।
गुरोर्मुखान्महाविद्या सर्वपापप्रणाशिनी ॥ ३-

सद्गुरुं त्वं महादेवि कथ्यमानं मया शृणु ।
बहिरिन्द्रियहर्ता च गुरुः सर्वत्र दुर्लभः ॥ ३-

अन्तरिन्दियहर्ता च गुरुः सर्वत्र शोभनः ।
अनिन्दितवेशधारी कपटेन विनाकृतः ॥ ३-

आचारवान् महाविद्याराधनेषु च तत्परः ।
तत्कल्पाचारशक्तश्च गुरुरित्यभिधीयते ॥ ३-

कौलज्ञानी महायोगी गुरुरेव च दैवतम् ।
कूलीनः सर्वमन्त्राणां दाता सर्वेषु सुन्दरि ॥ ३-

दीक्षा(भ्र?प्र)भुः स एवात्मा नापरो वेदपारगः ।
उत्पादकब्रह्मदात्रोगरीयान् कौलनायकः ॥ ३-

तस्मान्मन्येत सततं पितुरप्यधिको गुरुः ।
ध्यान[धर्म क पाठः ।]मूलं गुरोर्मूर्तिः पूजामूलं गुरोः क्रिया ॥ ३-

(प्. २३) (मूलंमन्त्रं?मन्त्रमूलं) गुरोर्वाक्यं तस्मादादौ गुरुं यजेत् ।
शिवोऽपि परविद्यानामुपदेष्टा न संशयः ॥ ३-

वैष्णवस्तन्मतस्थानां सौरः सौरविदां सताम् ।
गाणपत्यस्तु देवेशि गणदीक्षाप्रवर्तकः ॥ ३-

शैवः शाक्तस्तु सर्वत्र दीक्षास्वामी न संशयः ।
तस्मात् सर्वप्रयत्नेन कुलीनं गुरुमाश्रयेत् ॥ ३-

एकद्वित्रिचतुष्पञ्चवर्षाण्यालोक्य योग्यताम् ।
योग्यं परीक्षयेच्छिष्यमन्यथा दुःखमाप्नुयात् ॥ ३-

वृद्धिश्राद्धं ततः कृत्वा ब्राह्मणान् परितोष्य च ।
गृह्णीयाच्च ततो दीक्षां नान्यथा फलमाप्नुयात् ॥ ३-

चैत्रादीनां फलं ज्ञेयं मलमासं विवर्जयेत् ।
विषुवेऽप्ययनद्वन्द्वे संक्रान्त्यां मदनोत्सवे ॥ ३-

दीक्षा कार्या प्रयत्नेन पवित्रे गुरुपर्वणि ।
षष्ठी भाद्रपदे मासि (त्रये?इषे) कृष्णचतुर्दशी ॥ ३-

कार्तिके नवमी शुक्ला मार्गे शुक्लतृतीयिका ।
पौषे च नवमी शुक्ला माघे वरचतुर्थिका ॥ ३-

फाल्गुने नवमी शुक्ला चैत्रे कामत्रयोदशी ।
वैशाखे चाक्षया शस्ता ज्यैष्ठे दशहरा तिथिः ॥ ३-

आषाढे पञ्चमी शुक्ला श्रावणे कृष्णपञ्चमी ।
एतानि देवपर्वाणि तीर्थकोटिफलं लभेत् ॥ ३-

निन्दितेष्वपि कालेषु दीक्षोक्ता ग्रहणे शुभा ।
सूर्यग्रहणकालस्य समानो नास्ति भूतले ॥ ३-

पञ्चाङ्गशुद्धे दिवसे शोभने शशितारयोः ।
गुरुशुक्रोदये चैव शस्यते मन्त्रसंस्क्रिया ॥ ३-

(प्. २४) स्थानं शृणु वरारोहे येन सिध्येन्न संशयः ।
गोष्ठे शिवालये पुण्ये श्मशाने च नदीतटे ॥ ३-

शून्ये च ग्रहणे पुण्ये गिरौ च सिद्धिलिप्सुकः ।
जानीयाच्छोभनं कालं मन्त्रस्य ग्रहणं प्रति ॥ ३-

रोहिणी श्रवणार्द्रा च धनिष्ठा चोत्तरात्रयम् ।
पुष्या शतभि(षा?षक्) चैव दीक्षानक्षत्रमुच्यते ॥ ३-

क्रमं प्रवर्त्य विधिवत् पूजाहोमौ विधाय च ।
विद्यां तां कथयेत् सम्यग् जीवकर्णे च तत्त्ववित् ॥ ३-

अज्ञात्वा कुल्लुकां देवीमनत्वा गुरुपादुकाम् ।
अदत्त्वा दक्षिणां सम्यगकृत्वा कुलपुजनम् ॥ ३-

योऽस्मिंस्तन्त्रे प्रवर्तेत न तं पीडयसे ध्रुवम् ।
इषे मासि विशेषेण धर्मकामार्थसिद्धये ॥ ३-

नात्र कालविचारादि न च नक्षत्रशोधनम् ।
अष्टोत्तरशतं होमं बिल्वपत्रेण कारयेत् ॥ ३-

अष्टावष्टादश कुर्यादष्टाविंशतिमेव च ।
पायसं कृसरं दद्याद् गोधामांसमनुत्तमम् ॥ ३-

रम्भापुष्पं शालमत्स्यं जुहुयाच्च प्रयत्नतः ।
यवक्षीरं ततो दद्याच्छाल्यन्नं मधुना युतम् ॥ ३-

नारिकेलफलं दद्यात् स्वर्णाद्याभरणं तथा ।
गोभूहिरण्यवस्त्राद्यैस्तोषयेद् गुरुमात्मनः ॥ ३-

दक्षिणा च विशेषेण दातव्येति महेश्वरि ।
गुरवे दक्षिणां दद्यात् प्रत्यक्षाय शिवात्मने ॥ ३-

न चेत् संचारिणी शक्तिः कथमस्य भविष्यति ।
सर्वस्वं दक्षिणां दद्याद् धेनुं दद्यात् पयस्विनीम् ॥ ३-

(प्. २५) यदा ददाति संतुष्टः प्रसन्नवदनो मनुम् ।
आसनं गुरवे दद्याद्रक्तकम्बलसंयुतम् ॥ ३-

हाराद्याभरणं दद्याद् गां च दद्यात् पयस्विनीम् ।
भूमिं वृत्तिकरीं दद्यात् पुत्रपौत्रानु(षा?या)यिनीम् ॥ ३-

गुरवे दक्षिणां दद्यात् सुवर्णं वाससा युतम् ।
गुरुसंतोषमात्रेण सिद्धिर्भवति शाश्वती ॥ ३-

अन्यथा नैव सिद्धिः स्यादभिचाराय कल्पते ।
विप्रेभ्यो भोजनं दद्याद् बहुमानपुरःसरम् ॥ ३-

सुवासिनीं कुमारीं च भोजयेन्मिष्टभोजनैः ।
तस्य च्छायानुसारी स्यान्निकटे त्रिदिनं वसेत् ॥ ३-

पश्चात् संचारिणी शक्तिर्गुरुमेति न संशयः ।
गुरोः परतरं नास्ति त्रैलोक्ये च विशेषतः ॥ ३-

गुरुणा परमेशानि देवतैक्यं विभावयेत् ।
महादेवो गुरुः साक्षाच्छ्रिगुरुः सर्वदेवताः ॥ ३-

गुरोश्च संनिधाने तु नान्यदेवं प्रपूजयेत् ।
संनिधौ च गुरुं चैव पूजयेत् परमेश्वरि ॥ ३-

गुरुपूजाफलं देवि यथावत् कथयामि ते ।
गुरुपूजाविधानं च कथयामि वरानने ॥ ३-

आदौ भद्रासनं दद्यात् पाद्यं दद्यात्ततः परम् ।
अर्घ्यं दद्याद् विशेषेण तथा चाचमनीयकम् ॥ ३-

धूपं च गुग्गुलं दद्याद् दीपं दद्यात् सुशोभनम् ।
चर्व्यं चोष्यं तथा लेह्यं पेयं दद्यान्मनोहरम् ॥ ३-

नानाविधं फलं दद्यान्नानारससमन्वितम् ।
भक्ष्यं भोज्यं विशेषेण दद्याच्चैव वरानने ॥ ३-

(प्. २६) पुष्पाणामञ्जलिं दद्याच्चन्दनेन समन्वितम् ।
शययां दद्यान्महेशानि विचित्रां सर्वमोहिनीम् ॥ ३-

खट्वां दद्यान्महेशानि विचित्राम्बरधारिणीम् ।
पादसेवां गुरोः कुर्यादतियत्नेन सुन्दरि ॥ ३-

गुरुवद् गुरुपुत्रेषु गुरुवत् तत्सुतादिषु ।
गुरुपत्नीं विशेषेण पूजयेत् सर्वभोजनैः ॥ ३-

गुरुपत्नी च युवती नाभिवाद्या च पादयोः ।
पूर्णविंशतिवर्षेण गुणदोषौ विजानता ।
अत एव महेशानि न कुर्यात् पादसेवनम् ॥ ३-

इति श्रीबृहन्नीलतन्त्रे भैरवभैरवीसंवादे (दीक्षाविधिनिरूपणं) तृतीयः
पटलः

अथ
चतुर्थः पटलः ।
अथ वक्ष्ये महेशानि पुरश्चर्याविधिं शिवे ।
अकृत्वा तु पुरश्चर्यां मन्त्रं जपति नित्यशः ॥ ४-

कल्पकोटिजपेनापि तस्य सिद्धिर्न जायते ।
जीवहीनो यथा देही(हः) सर्वकर्मसु न क्षमः ॥ ४-

पुरश्चरणहीनोऽपि तथा मन्त्रः प्रकीर्तितः ।
जपहोमौ तर्पणं चाभिषेको द्विजभोजनम् ॥ ४-

पञ्च कृत्यानि लोकेऽस्मिन् पुरश्चरणमुच्यते ।
यद्यत्संख्यं विहीयेत तत्संख्याद्विगुणं जपः ॥ ४-

(प्. २७) कार्यो देवि वरारोहे सर्वेषां च विधिः स्मृतः ।
तदन्ते महतीं पूजां कुर्यात् साधकसत्तमः ॥ ४-

अपूर्वां च कुमारीं च भूषणैः परितोषयेत् ।
मन्त्राणां कीलकं कुर्यान्मन्त्रार्चनपुरस्क्रियाम् ॥ ४-

ऋष्यादीनां महेशानि न्यासं कुर्यान्महेश्वरि ।
शृणु वक्ष्यामि देवेशि कालीतन्त्रमनोः क्रमम् ॥ ४-

बिन्दुः श्रोत्रं नाद आस्यं ककारं हृदयं ततः ।
वह्निं नेत्रं कीलकं तु दीर्घाकारं प्रियंवदे ॥ ४-

तारकं तारिनीतन्त्रे हृदयं विद्धि पार्वति ।
हकारं विद्धि सर्वत्र शक्तिपक्षे सुरेश्वरि ॥ ४-

एवं कृत्वा हविष्याशी जपेल्लक्षमनन्यधीः ।
ततः प्रयोगं सर्वेषां वश्यादीनां च कारयेत् ॥ ४-

स्वेच्छाचारपरो मन्त्री पुरश्चरणसिद्धये ।
रहस्यमालामाधाय लक्षमेकं सदा जपेत् ॥ ४-

एवं कृते महेशानि सिद्धमन्त्रो भविष्यति ।
लभते श्रीमतीं वाणीं मन्त्रस्य लक्षजापतः ॥ ४-

भावानवहितानां च क्षुद्राणां क्षुद्रचेतसाम् ।
चतुर्गुणो जपः प्रोक्तः सिद्धये नान्यथा भवेत् ॥ ४-

महाचीनक्रमाशक्ता ब्राह्मणा अपि मोहने ।
चतुर्गुणविधानेन कुर्वन्ति जपमुत्तमम् ॥ ४-

जडो वा यदि मूकः स्याद् भावनावशतत्परः ।
रहस्यमार्गे निरताः सर्वे वर्णा द्विजातयः ॥ ४-

तदनुष्ठानविरताः सर्वे वर्णाः पृथक् पृथक् ।
विशेषतः कलियुगे मत्प्रसादाद् भविष्यति ॥ ४-

(प्. २८) अस्मात् परतरो नास्ति सिद्धिमन्त्रो गणेश्वरि ।
नक्तंभोजी हविष्यान्नो जपेद् विद्यां दिवा शुचिः ॥ ४-

तत्कृत्वा सिद्धिमाप्नोति जपेच्च मनसा स्थिरम् ।
भूमौ शयीत तत्काले त्यजेच्च युवतीं दिवा ॥ ४-

प्रातर्जपं प्रकुर्वीत मुखं शुद्ध्यति तत्परम् ।
हविष्यान्नं च संभुज्य ब्रह्मपुष्पं हुनेदथ ॥ ४-

जपकाले महेशानि भार्यां यत्नेन वर्जयेत् ।
विष्णुकल्पं वर्जयेत् तु तुलसीं च विवर्जयेत् ॥ ४-

वर्जयेन्मालतीपुष्पमन्यदेवप्रपूजनम् ।
हस्तप्रक्षालनं शौचमाचारं भक्तिमांश्चरेत् ॥ ४-

देवीनां च तथा पुष्पं पृथक् पात्रे नियोजयेत् ।
एकीभावं हि कर्तव्यं यदीच्छेच्छुभमात्मनः ॥ ४-

नैवेद्यादि फलैस्तोयैर्जानीयादेव एकभाक् ।
हविर्नानाविधैर्गन्धैः पायसैर्मोदकादिभिः ॥ ४-

एवं क्रमेण भुञ्जीत दधि क्षीरं तथैव च ।
मालानां च महेशानि नियमं शृणु भैरवि ॥ ४-

अकस्मादीहिता सिद्धिर्महाशङ्खाख्यमालया ।
पञ्चाशन्मणिभिर्माला निर्मिता सर्वकामदा ॥ ४-

युद्धे मृतस्य देवेशि चाण्डालस्यास्थिकेन च ।
मस्तकस्य विशेषेण महाशङ्खः प्रकीर्तितः ॥ ४-

अनया मालया देवि तारामन्त्रः प्रसिद्ध्यति ।
तत्संस्कारं वरारोहे शृणुष्वैकमनाः प्रिये ॥ ४-

सूत्रेण ग्रथिता माला विप्रस्त्रीसूत्रनिर्मिता ।
पट्टसुत्रैः कृता माला जगद्वश्याय कल्पते ॥ ४-

(प्. २९) स्वर्णसूत्रकृता माला साक्षाद्वैश्रवणो भवेत् ।
मुखे मुखं तु संयोज्य पुच्छे पुच्छं नियोजयेत् ॥ ४-

गोपुच्छसदृशी माला यद्वा सर्पाकृतिर्भवेत् ।
मातृकावर्णसंमिश्रैर्ग्रन्थिं कुर्याद् विधानतः ॥ ४-

तत्सजातीयमेकाक्षं मेरुत्वेन प्रकल्पयेत् ।
एवं क्रमेण ग्रथिता माला सर्वत्र शोभना ॥ ४-

एवं सा ग्रथिता माला मन्त्रसिद्धिप्रदायिनी ।
एकैकं मणिमादाय ब्रह्मग्रन्थिं विनिर्दिशेत् ॥ ४-

अनुलोमविलोमेन मातृकान्तर्गतं जपेत् ।
तेन सर्वगुणोपेता जायते सिद्धिभागिति ॥ ४-

कुल्लुकां च ततो नत्वा मालापूजां विधाय च ।
गृह्णीयाद् दक्षिणेनाथ नच वामेन संस्पृशेत् ॥ ४-

नाभितश्च शिरोदेशे कुल्लुकां परिकल्पयेत् ।
पट्टसूत्रकृता माला देव्याः प्रीतिकरी सदा ॥ ४-

अभावे चापि शङ्खस्य स्फाटिक्या मालया जपेत् ।
मालाविशेषं देवेशि भैरवि प्राणवल्लभे ॥ ४-

यया जप्तेन देवेशि सिद्धो भवति तत्क्षणात् ।
अनया सदृशी विद्या त्रैलोक्ये नास्ति सुन्दरि ॥ ४-

कृपया परमेशानि तव स्नेहात् प्रकाश्यते ।
परमं शृणु चार्वङ्गि शृणु पार्वति तत्त्वतः ॥ ४-

येन विज्ञानमात्रेण मन्त्राः सिध्यन्ति तत्क्षणात् ।
अनुलोमविलोमेन मन्त्रमा(न्तविर्भे?त्रार्णभे)दतः ॥ ४-

मन्त्रेणान्तरितान् वर्णान् वर्णेनान्तरितं मनुम् ।
कुर्यान्मन्त्रमयीं मालां सर्वमन्त्रप्रदीपनीम् ॥ ४-

(प्. ३०) चरमार्णं मेरुरूपं न लङ्घयेच्च सर्वदा ।
एतत्परं रहस्यं च मयोक्तं ते यशस्विनि ॥ ४-

त्वया गुप्ततरं कार्यं नाख्येयं यस्य कस्यचित् ।
शुभे काले शुभे लग्ने शुभर्क्षे च शुभे तिथौ ॥ ४-

प्रतिष्ठां कारयेद्विद्वान् स्वयं वा गुरुणापि वा ।
अश्वत्थपत्रनवकं पद्माकारेण पातयेत् ॥ ४-

तत्र संस्थापयेन्मन्त्री मातृकामन्त्रमुच्चरेत् ।
वह्निं संस्कृत्य देवेशि हुनेत् सुरगणार्चिते ॥ ४-

हुतशेषं प्रतिहुतौ प्रदद्याद् देवताधिया ।
तत्र देवीं समभ्यर्च्य ग्रहणेऽपि च पूजयेत् ॥ ४-

अनुलोमविलोमेन मातृकार्णेन मन्त्रयेत् ।
मेरुं प्रेतेन संमन्त्र्य तां नयेद् देवतात्मताम् ॥ ४-

एवं सर्वगुणोपेता जायते सर्वसिद्धये ।
स्मृतिसूत्रं वीतिहोत्रमावृत्तित्रितयं ततः ॥ ४-

दिवानिशाकरौ प्रोक्तौ तस्मात्तेजस्त्रयी शुभा ।
गोप्तव्या ह्यनिशं सूत्रे जपमालेप्सिताप्तये ॥ ४-

मातृमेयप्रमाणेन बिन्दुनादकलात्मिकाम् ।
उच्चरेदनुसंस्कृत्य कुण्डलीयोगतः प्रिये ॥ ४-

तेनविद्या लभेत् सिद्धिं नात्र कार्या विचारणा ।
कण्ठदेशे स्थिता मन्त्राः केवला वर्णरूपिणः ॥ ४-

सौषुम्णाध्वन्युच्चरिताः प्रभुत्वं प्राप्नुवन्ति हि ।
ईदृश्या च स्रजा यस्तु कुरुते जपमुत्तमम् ॥ ४-

अपमृत्युकलिभ्यां च मुच्यते नात्र संशयः ।
अथ वक्ष्ये महेशानि अङ्गुलीनां च निर्णयम् ॥ ४-

(प्. ३१) पर्वद्वयमनामायाः परिवर्तेन वै क्रमात् ।
पर्वत्रयं मध्यमायास्तर्जन्येकं समाचरेत् ॥ ४-

शक्तिमाला समाख्याता सर्वमन्त्रप्रदीपनी ।
व्यग्रचित्तेन यज्जप्तं यज्जप्तं मेरुलङ्घने ॥ ४-

तत्सर्वं निष्फलं याति इत्याहुः परमेश्वरि ।
पर्वद्वयं हि तर्जन्या मेरुं तद्विद्धि पार्वति ॥ ४-

सिद्धये साधको जप्यान्मेरुं नत्वा पुनः पुनः ।
तर्जन्यग्रं तथा मध्यं यो जपेत् सोऽपि पापकृत् ॥ ४-

नित्यं जपं करे कुर्यान्नतु काम्यं कदाचन ।
कुल्लुकां च ततो नत्वा मालापूजां विधाय च ॥ ४-

श्रीगु(रु?रो)श्चर(णं?णौ)ध्यात्वा मालाया मन्त्रमुच्चरेत् ।
कुल्लुकां च न जानाति महामन्त्रं जपेन्नरः ॥ ४-

पञ्चत्वं जायत्रे तस्य अथवा वातुलो भवेत् [मूढकोलकः ख पाठः ।] ।
तारिणीचण्डिकायाश्च मन्त्रः कुल्लुकवर्जितः ॥ ४-

मतिमान् यो द्विजातीनां नोपादेयः कथञ्चन ।
कुल्लुकां शिरसि धृत्वा सर्वयज्ञफलं लभेत् ॥ ४-

नान्यो विचारः सर्वत्र विरूपाक्षस्य संमतः ।
कुल्लुके वर्जिते पुंसां यद्यनोपस्थितिर्भवेत् ॥ ४-

मम पूजा सदा व्यर्था मम यज्ञस्तथैव च ।
तारामन्त्रस्य जानीयात् त्र्यक्षरं मन्त्रमुत्तमम् ॥ ४-

न जानाति च यो मूढः कुल्लुकां तारिणीं जपेत् ।
यावज्जीवं महेशानि न सिद्ध्यति कदाचन ॥ ४-

महामन्त्रं परित्यज्य पूजयेद् यस्तु तारिणीम् ।
पञ्चत्वं जायते तस्य अथवा वातुलो भवेत् ॥ ४-

(प्. ३२) कुल्लुका नाम सा देवी अनुभावस्वरूपिणी ।
सवामकर्त्रिहस्ता च चतुर्बाहुसमन्विता ॥ ४-

नीलोत्पलवपुः श्यामा सर्वालङ्कारभूषिता ।
लिखेत् तत् त्र्यक्षरं मन्त्रं हरिद्राचन्दनेन वा ॥ ४-

यावज्जीवं तु मन्त्रार्णं शिखायां धारयेत् सदा ।
महतीविद्यया प्राप्तं जपेन्मन्त्रं त्रिलक्षकम् ॥ ४-

लक्षमेकं जपेद् विद्यां हविष्याशी जितेन्द्रियः ।
उ(च्छ?च्च)स्थानेषु देवेशि तदासनस्य संस्थितिः ॥ ४-

पूर्वोक्तं पूजनं कृत्वा विप्राराधनतत्परः ।
अनन्तरं दशांशेन क्रमाद्धोमादिकं चरेत् ॥ ४-

जपान्ते प्रत्यहं मन्त्री होमयेत् तद्दशांशतः ।
तर्पणं चाभिषेकं च तत्तद्दशांशतो मनोः ॥ ४-

प्रत्यहं भोजयेद् विप्रान् न्यूनाधिक्यप्रशान्तये ।
अथैवं सर्वसंपूर्णं होमादिकमथाचरेत् ॥ ४-

रात्रौ बलिः सम(दाय?र्प्यस्तु)सर्वसिद्धिमभीप्सुभिः ।
विना दीपकमन्त्रेण अग्रे शून्यं न चार्चयेत् ॥ ४-

विनानया महादेवि विना रुधिरवेदनैः ।
त्रिवर्णमयया दीपन्या मन्त्रिणी सा च कथ्यते ॥ ४-

मन्त्रार्थं मन्त्रचैतन्यं योनिमुद्रां न वेत्ति यः ।
शत्कोटिजपेनापि कथं सिद्धिर्वरानने ॥ ४-

गुप्तजीवाश्च ये मन्त्रा न दास्यन्ति फलं प्रिये ।
मन्त्राश्चैतन्यसहिताः सर्वसिद्धिकराः सदा ॥ ४-

मन्त्रोच्चारे कृते यादृक् स्वरूपप्रथ(मं?नं)भवेत् ।
शते सहस्रे लक्षे वा कोटिजापे न तत्फलम् ॥ ४-

(प्. ३३) हृदये ग्रन्थिभेदश्च सर्वावयवभेदनम् ।
आनन्दाश्रूणि पुलको देहावेशः कुलेश्वरि ॥ ४-

गद्गदोक्तिश्च सहसा जायते नात्र संशयः ।
सकृदुच्चारिते चैवं मन्त्रे चैतन्यसंयुते ॥ ४-

दृश्यते च महादेवि पारंपर्यं तदुच्यते ।
एवं जपं यथा कृत्वा दशांशमसितोत्पलैः ॥ ४-

आज्याक्तैर्जुहुयान्मन्त्री तद्दशांशेन तर्पणम् ।
कालागुरुद्रवोपेतैर्विमलैर्गन्धवारिभिः ॥ ४-

तर्प(येत्) तां परां देवीं तत्प्रकारमिहोच्यते ।
जले चावाह्य विधिवत् पाद्याद्यैरुदकात्मकैः ॥ ४-

संपूज्य विधिवद् देवीं परिवारान् सकृत्सकृत् ।
संतर्प्य विधिवद्भक्त्या दशांशं तर्पयेत् ततः ॥ ४-

पुनरकैकं संतर्प्य परिवारांस्तथा पुनः ।
तारिणीमभिषिञ्चामि नमो मूर्ध्नि विनिःक्षिपेत् ॥ ४-

अभिषेकोऽयमाख्यातः सर्वपापनिकृन्तनः ।
अभिषेकदशांशेन साधकानां च भोजनम् ॥ ४-

सुवासिनीं कुमारीं च भोजयेत् तदनन्तरम् ।
क्षीरखण्डाज्यभोज्यैश्च मन्त्रसिद्धिर्भवेद् ध्रुवम् ॥ ४-

गुरवे दक्षिणां दद्याद् बहुमानपुरःसरम् ।
होमतर्पणयोः स्वाहा न्यासपूजनयोर्नमः ॥ ४-

मन्त्रान्ते नाम चोच्चार्य तर्पयामि ततः परम् ।
स्वाहान्ते तर्पणं त्वेवमभिषेकं शृणुष्व मे ॥ ४-

मन्त्रान्ते नाम चोच्चार्य सिञ्चामीति पदं ततः ।
तद्दशांशं ब्राह्मणानां भोजनं च समाचरेत् ॥ ४-

(प्. ३४) इत्येवं सिद्धमन्त्रः सन् सर्वान् कामांश्च साधयेत् ।
बिल्वपत्रं महेशानि दशांशं जुहुयात् ततः ॥ ४-

अथ चैवं तिलाज्येन होमयेद् वाथ सुन्दरि ।
सर्वस्वं गुरवे दद्यात् तदर्धं वा तदर्धतः ॥ ४-

अज्ञात्वा कुल्लुकां देवीमजप्त्वा गुरुपादुकाम् ।
न दत्त्वा दक्षिणां सम्यगकृत्वा चक्रपूजनम् ॥ ४-

योऽस्मिंस्तन्त्रे प्रवर्तेत तत्स्वं पीडयते ध्रुवम् ।
श्रीदेव्युवाच ।
कथितं परमेशान परदारविधौ मयि ।
न पापं जायते सुभ्रु परदारविधौ मम ॥ ४-

परस्य दारान् संस्पृस्य जप्यते यदि साधकैः ।
तदैव महती सिद्धिर्नात्र कार्या विचारणा ॥ ४-

कालीकल्पप्रकाशे च कथितं यन्महेश्वर ।
अत्रैव सम्यगाख्यानं कुरुष्व हृदयप्रिय ॥ ४-

श्रीभैरव उवाच ।
शृणु देवि महाभागे आपदुद्धारकारिणि ।
अकथ्यं यन्महादेवि तव स्नेहात् प्रकाश्यते ॥ ४-

परदारविधौ वेदनिन्दावादः प्रवर्तते ।
तासां सङ्गान्महेशानि तामिस्रं नरकं भवेत् ॥ ४-

वेदार्थमिति विज्ञाय कथं कुर्याच्च साधकः ।
परदारान् नैव गच्छेद्, गच्छञ्जपेच्चेति वेदः ॥ ४-

श्रुतिद्वयविरोधित्वाद्गच्छेरन् परयोषितः ।
तस्माच्छृणु वरारोहे वेदार्थं कथयामि ते ॥ ४-

श्रीदेव्युवाच ।
(प्. ३५) को वेदः कुत आयाति को वा तस्य प्रकाशकः ।
कः कर्ता तस्य वेदस्य तत्सर्वं कथयस्व मे ॥ ४-

श्रीभैरव उवाच ।
एको वेदश्चतुर्धाभूद् यजुःसाम-ऋगादयः ।
वेदो ब्रह्मेति साक्षाद्वै जानेऽहं नगनन्दिनि ॥ ४-

स्वयं प्रवर्तते वेदस्तत्कर्ता नास्ति सुन्दरि ।
स्वयंभूरीशो भगवान् वेदो गीतस्त(या?था)पुरा ॥ ४-

शिवाद्या ऋषिपर्यन्ताः स्मर्तारोऽस्य न कारकाः ।
प्रकाशका भवन्त्येते कृष्णाद्यास्त्रिदिवौकसः ॥ ४-

वैदिकप्रतिपाद्यश्च अर्थो धर्मः प्रकीर्तितः ।
विपरीतं महेशानि अधर्मो भवति प्रिये ॥ ४-

परदारागमं वदे तन्निषिद्धं सुरेश्वरि ।
यद्धि वैधेतरं देवि तन्निषिद्धं महेश्वरि ॥ ४-

परस्त्रियं महेशानि मनसा भावयञ्जपेत् ।
तदैव सर्वसिद्धिः स्यान्नात्र कार्या विचारणा ॥ ४-

इति सिद्धन्तविद्भिश्च ज्ञेयं तन्त्रोपदेशिकम् ।
महाचीनद्रुमलतावेष्टनेन च यत्फलम् ॥ ४-

तत्फलं नास्ति देवेशि त्रैलोक्ये सुरवन्दिते ।
यस्मिन् मन्त्रे य आचारस्तत्र धर्मस्तु तादृशः ॥ ४-

कृतार्थस्तेन जायेत स्वर्गो वा मोक्ष एव च ।
भ्रान्तिरत्र न कर्तव्या सिद्धिर्भवति निश्चितम् ॥ ४-

तस्मादनेन देवेशि पापं नास्ति महेश्वरि ।
तस्मात् कुर्यात् साधकेन्द्रः परदारागमं शुभे ॥ ४-

अथान्यत् संप्रवक्ष्यामि मन्त्रसिद्धेश्च लक्षणम् ।
मातृकापुटितं कृत्वा स्वमन्त्रं प्रजपेत् सुधीः ॥ ४-

(प्. ३६) क्रमोत्क्रमाच्छतावृत्त्या तदन्ते केवलं मनुम् ।
एवं तु प्रत्यहं जप्याद् यावल्लक्षं समाप्यते ॥ ४-

निश्चितं मन्त्रसिद्धिः स्यादित्युक्तं तन्त्रवेदिभिः ।
पुरश्चर्याशतेनापि प्रयोगविधिना तथा ॥ ४-

कल्पकोटिजपेनापि पूजायाः शतकेन च ।
न सिद्धिर्जायते सुभ्रु! यदि भावो न जायते ॥ ४-

इति श्रीबृहन्निलतन्त्रे भैरवभैरवीसंवादे (पुरश्चर्याविधिनिरूपणं)
चतुर्थः पटलः

अथ
पञ्चमः पटलः ।
श्रीभैरव उवाच ।
नित्यार्चनरतो मन्त्री कुर्यान्नैमित्तिकार्चनम् ।
नैमित्तिकार्चने सिद्धिः कुर्यात् काम्यमखण्डितम् ॥ ५-

मासार्धमथवा मासं द्विगुणं त्रिगुणं तथा ।
यावत्फलाप्तिभाग् [प्तवान् ख पाठः ।] योगी तावदेवं समाचरेत् ॥ ५-

नैमित्तिके च काम्ये च फलाप्तिर्मण्डलावधिः ।
नचेत् तु द्विगुणीकृत्य यथा स्यात् फलभाक् सुधीः ॥ ५-

अष्टम्यां च चतुर्दश्यां पूजयेच्च प्रयत्नतः ।
यद्यत् प्रार्थयते मन्त्री तत् तदाप्नोति नित्यशः ॥ ५-

(प्. ३७) लभते मञ्जुलां वाणीमष्टम्यां च ततो जपेत् ।
मध्याह्नसमये देव्याः पूजनं सिद्धिदायकम् ॥ ५-

प्रातःकाले महादेवि पूजा कार्या विधानतः ।
सायाह्ने च महादेवि पूजा च शस्यते बुधैः ॥ ५-

अष्टम्यां पूजनं देव्याः सर्वकामफलप्रदम् ।
रम्भापुष्पं बीजपूरं सुगन्धिपरिमिश्रितम् ॥ ५-

मिश्रीकृत्य बलिं दद्यादष्टम्यां च विशेषतः ।
स्वर्णमालां महादेव्यै दद्याद् गन्धैर्विशेषतः ॥ ५-

फलं क्षीरं तथा दद्यादधिकं शर्करान्वितम् ।
तस्मात् सर्वप्रयत्नेन संपत्त्यै पूजयेच्छिवाम् ॥ ५-

सूक्ष्मतण्डुलसिद्धार्थान् देव्यै दद्यात् प्रयत्नतः ।
अष्टम्यां च चतुर्दश्यां पूजयेच्च यथोविधि ॥ ५-

आज्ञासिद्धिमवाप्नोति ज(वा?पा)पुष्पं च वर्वराम् ।
चन्दनं चार्ककुसुमं दद्यात् श्वेतापराजिताम् ॥ ५-

अर्घ्यं दद्याद्विशेषेण नित्यपूजा(च?सु) सर्वदा ।
अष्टोत्तरशतं जप्यं यावज्जीवितसंख्यया ॥ ५-

यस्तु संपूजयेद् दुर्गां महाष्टम्यां प्रयत्नतः ।
स त्रिजन्मार्जितं पापं तत्क्षणादेव नाशयेत् ॥ ५-

ये जपन्ति महामायां ज्ञात्वा तत्त्वेन भैरवम् ।
मधुना पायसं चैव क्षीरमाज्यं च शर्कराम् ॥ ५-

बलिं दद्याच्च गोधां वै चासवं च प्रशस्यते ।
अत्रासवमवश्यं च ब्राह्मणस्तु विशेषतः ॥ ५-

आसवं च महेशानि शृणुष्वैकमनाः प्रिये ।
(प्. ३८) श्रीभैरव्युवाच ।
भगवन् सर्वधर्मज्ञ सर्वशास्त्रागमादिषु ।
केन रूपेण देवेश दद्याद् विप्रोऽथ चासवम् ॥ ५-

विशेषं कथयस्वाग्रे सारात् सारतरं यतः ।
कैतवं च परित्यज्य यदि स्नेहोऽस्ति मां प्रति ॥ ५-

केन पेयमासवं च केनापेयं वदस्व मे ।
अपेयं तन्महाबाहो पेयं वा तद्वदस्व मे ॥ ५-

यस्मान्मे परमेशान दूरीभवति संश(व?यः) ।
कोटीनां तिसृणां देवि तन्त्राणां सारमुत्तमम् ॥ ५-

तस्मादत्र प्रकथ्यं ते सत्यं सुरगणार्चिते ।
श्रीभैरव उवाच ।
शृणु देवि महाभागे सर्वशास्त्रार्थगामिनि ।
जिज्ञासितं परं तत्त्वं तन्मे निगदितं शृणु ॥ ५-

मद्यमदेयमपेयमनिर्ग्राह्यं चेति, जपे देयं चेति ।
सुरा वै मलं सत्त्वानां पाप्मा तु मलमुच्यते ।
तस्माद् ब्रह्मणराजन्यौ वैश्यश्च न सुरां पिबेत् ॥ ५-

अस्यां शृणु वरारोहे सुरां सुरगणार्चिताम् ।
गौडी पैष्टी तथा माध्वी विज्ञेया त्रिविधा सुरा ॥ ५-

पातव्या हि महाभागे न तु कैश्चित् द्विजोत्तमैः ।
पनसं द्राक्षमाधूकं खार्जूरं तालमैक्षवम् ॥ ५-

माक्षिकं तालमा(ध्वि?ध्वी)कं मैरेयं नारिकेलजम् ।
समान्येव विजानीयान्मद्या(न्ने?न्ये)कादशैव तु ॥ ५-

सुरापानविधौ देवि निन्दा केषां च संमता ।
विशेषं शृणु देवेशि तव स्नेहात् प्रकाश्यते ॥ ५-

(प्. ३९) तन्निषिद्धा महादेवि या च वैधेतरा भवेत् ।
अमन्त्रितसुरापाने प्रायश्चि(तो?त्तं) विधीयते ॥ ५-

शृणु देवि महाभागे पुरावृत्तं मनोहरम् ।
शुक्रो दैत्यगुरुः पू(र्वे?र्वं) सिद्ध्यर्थं कृतवाञ्जपम् ॥ ५-

कल्पकोटिजपेनापि नासिद्ध्यत कदाचन ।
पीत्वासवं महादेवि प्रत्यहं जपतत्परः ॥ ५-

चित्तोन्मादं तदा तस्य जातं परमकौतुकम् ।
जपभ्रष्टोऽभवत्तत्र सस्मार वनितां शुभाम् ॥ ५-

तथोर्वशी च स्वर्वेश्या तत्र गत्वा मनोरमम् ।
वाक्यं सर्वरसस्वादु कथयित्वा सुशोभने! ॥ ५-

शुक्रेण सार्धं देवेशि रमयामास चोर्वशी ।
शुक्रोत्पत्तिश्च जायेत ज्ञानं य(ज)ज्ञे ततः परम् ॥ ५-

तत्त्वं ज्ञात्वा ततः शुक्रः शशापासवमुत्तमम् ।
तेन शापेन देवेशि शप्तं चासवमुत्तमम् ॥ ५-

ततः प्र(भू?भृ)ति तद् देवि सिद्धये न च जायते ।
एवं क्रमेण देवेशि शतवर्षं गतं प्रिये ॥ ५-

ततः सा च भगवती काली कालस्वरूपिणी ।
उवाच सादरं वाक्यं काली दैत्यगुरुं प्रति ॥ ५-

शृणु वत्स महद्वाक्यं सावधा(ना?नो)ऽवधारय ।
कथं शप्तं महाभाग चासवं देवदुर्लभम् ॥ ५-

श्रीशुक्र उवाच ।
सर्वेशे सर्वभूतेशे सर्वभूतसमावृते ।
ब्रह्मेशविष्णुनमिते प्रणमामि सदा शिवे ॥ ५-

ब्रह्मविष्णुशिवानां च प्रसूते करुणामयि ।
जडानां ज्ञानदे देवि त्राहि मां शरणागतम् ॥ ५-

(प्. ४०) तारिणी त्वं महादेवि चात्र पूर्णा युगागमे ।
अस्माकं ज्ञानदात्री च विष्णुमातर्नमोऽस्तु ते ॥ ५-

त्वं श्रीस्त्वं (हि?चैव)सावित्री सती च त्वं सुरेश्वरि ।
आद्ये भवाद्ये सर्वेशे विश्वमातर्नमोऽस्तु ते ॥ ५-

शिवे शिवात्मिके घोरे सर्वविद्यानिधे शुभे ।
प्रसन्ना भव सर्वज्ञे सर्वमन्त्रप्रकाशने ॥ ५-

प्रसीद देवि चास्माकं सर्वभूतदयामयि ।
इति स्तवेन संस्तुष्टां महाकालीं करालिनीम् ॥ ५-

दण्डवत् प्रणिपत्यादौ पुनराह गरीयसीम् ।
आसवं च मया शप्तं कारणं शृणु भैरवि ॥ ५-

पीत्वासवं महादेवि न सिद्धिर्जायते मम ।
तस्माच्छप्तं महेशानि सर्वं निगदितं शृणु ॥ ५-

उवाच सा महासाध्वी काली कालस्वरूपिणी ।
प्रहसन्तीव सा देवी शुक्रं दैत्यगुरुं प्रति ॥ ५-

अमन्त्रिता सुरा वि(प्रो?प्र!)पीता परमदुर्लभा ।
तेनैव हेतुना सिद्धिर्न जाता तव सुन्दर ॥ ५-

अमन्त्रितसुरापाने प्रायश्चित्तं विधीयते ।
आयसे भाजने भद्रे स्वर्णे रूप्ये तथैव च ॥ ५-

ब्राह्मणो वेदवांश्चैव पिबेच्च वारुणीं शुभाम् ।
तप्तां सुरां पिबेच्चैव नान्यथा सिद्धिमाप्नुयात् ॥ ५-

इति ते कथितं दिव्यं सारवृत्तान्तमुत्तमम् ।
अपेया सा निषिद्धा सानाघ्रेया चेति च क्रमात् ॥ ५-

अनिर्ग्राह्या च सा देवी या वै वैधेतरा भवेत् ।
तस्माज्जपविधौ ज्ञेया सुरा सिद्धिकरी मता ॥ ५-

(प्. ४१) सर्ववर्णैर्महेशानि देया च त्रिविधा सुरा ।
अथवासवसंभृत्यै दद्याद्वापि गुडार्द्रकम् ॥ ५-

तक्रं वा गुडसंमिश्रं दद्याद् देव्यै प्रयत्नतः ।
नारिकेलोदकं कां(श्ये?स्ये)ताम्रे वा विसृजेन्मधु ॥ ५-

तारामन्त्रेण काल्याश्च अत्र पूर्णाविधौ तथा ।
अनुकल्पं चासवं च दद्यादतिमनोहरम् ॥ ५-

रम्भाफलं शालमत्स्यं जुहुयान्मन्त्रवित्तमः ।
सर्वां सिद्धिमनुक्रम्य अन्ते मोक्षमवाप्नुयात् ॥ ५-

साज्यस्य बिल्वपत्रस्य होमेन जगती वशे ।
सहस्रहोमे देवेशि लभते सिद्धिमुत्तमाम् ॥ ५-

लभते मञ्जुलां वाणीं महाष्टम्यां च साधकः ।
कुलवारे कुलाष्टम्यां चतुर्दश्यां विशेषतः ॥ ५-

योगिनीपूजनं तत्र साधनं कुलपूजनम् ।
यथा विष्णुतिथौ विष्णुः पूजितो वाञ्छितप्रदः ॥ ५-

तथा कुलतिथौ शक्तिः पूजिता वरदायिनी ।
कुलवारे चतुर्दश्यामष्टम्यां च विशेषतः ॥ ५-

शङ्खस्थितं तोयपूर्णं ज(वा?पा)पुष्पं च बर्बरा ।
चन्दनं चार्ककुसुमं शुक्ला चैवापराजिता ॥ ५-

अ(न्न?र्घ्य)दानं विशेषेण नित्यपूजाक्रमः स्मृतः ।
अष्टोत्तरशतं जप्यं यावज्जीवितसंख्यया ॥ ५-

सहस्रं वा जपेन्मन्त्रं नित्यपूजाविधौ प्रिये ।
महोप्रायाः (?) सदा पूज्या पूजने कुल्लुका परा ॥ ५-

स्तोत्रमन्त्रव्रतादीनामनुष्ठानं शृणु प्रिये ।
अननुष्ठानतस्तस्याः सर्वं तन्निष्फलं भवेत् ॥ ५-

(प्. ४२) महाविद्यां च सुन्दर्या वासुदेवं च योऽर्चयेत् ।
प्राप्नोति तत्फलं सर्वं हरिसायुज्यतां व्रजेत् ॥ ५-

वासुदेवो हरिर्ब्रह्मा तारिणी प्रकृतिः सदा ।
एकमूर्तिः सदा चिन्त्या एकमूर्तिः सदा स्थिता ॥ ५-

स्वर्गमोक्षप्रदा देवी धनविद्याप्रदायिनी ।
धनविद्यायशोलक्ष्मीरायुरारोग्यवर्द्धिनी ॥ ५-

तस्मात्तां पूजयेद् देवीं गन्धपुष्पैश्च धूपकैः ।
नैवेद्यैर्विविधैर्भक्त्या पूजयेत् तारिणीं सदा ॥ ५-

आषाढे शयनं कुर्यात् सिंहे च परिवर्तनम् ।
आश्विने बोधयेद् देवीं पशुपायसभोजनैः ॥ ५-

रात्रौ पवित्रेण वरं जायते सुरसुन्दरि ।
दिवा प्रबोधेऽपि तथा स्वप्नेऽपि च कदाचन ॥ ५-

शुक्लाष्टम्यां घटाष्टम्यां घटस्य च विशेषतः ।
माघमासस्य च विधो रात्रौ संपूजयेत् सुधीः ॥ ५-

पीठार्चनं महादेवि यत्र सिद्धिरनुत्तमा ।
पीठानां परमं पीठं कामरूपं महाफलम् ॥ ५-

तत्र यत् क्रियते पूजा सकृद्वापि महेश्व(री?रि) ।
विहाय सर्वपीठानि तस्य देहे वसाम्यहम् ॥ ५-

तस्माच्छतगुणं प्रोक्तं कामाख्यायोनिमण्डलम् ।
तेषां फलं महेशानि वक्तुं किं शक्यते मया ॥ ५-

तत्र कोटिगुणैः सार्धमाद्या वसति तारिणी ।
मत्पीठं ब्रह्मणो वक्रं गुप्तं सर्वसुखावहम् ॥ ५-

यतो देवाश्च वेदाश्च मनयश्चैव भावजाः ।
सर्वेऽप्याविर्भवन्त्येते तेन गुप्तं सदा कुरु ॥ ५-

(प्. ४३) द्विविधं चैव यत्पीठं गोप्तव्यं तन्महेश्वरि [गुप्तं व्यक्तं ख
पाठः ।] ।
व्यक्ताद् [व्यक्त गुप्तं ख पाठः ।] गुप्तं महापुण्यं दुरापं
साधकाधमैः [कोत्तमैः ख पाठः ।] ॥ ५-

गुप्तं सर्वत्र देशे तु [देवेशि ख पाठः ।] लभ्यते कुलसुन्दरि ।
पीठप्रसङ्गाद् देवेशि पीठानि शृणु भैरवि ॥ ५-

शृणु तानि महाप्राज्ञे श्रेष्ठस्थानानि यानि च ।
सिद्धिप्रदानि साधूनां महद्भिः सेवितानि च ॥ ५-

पुष्करं च गयाक्षेत्रमक्षया(द्य?दि)वटं तथा ।
वराहपर्वतं चैव शिवं चामरकण्ठकम् ॥ ५-

नर्मदा यमुना पिङ्गा गङ्गाद्वारं तथा प्रिये ।
गङ्गासागरसङ्गं च कुशावर्तं च बिल्वकम् ॥ ५-

श्रीनीलपर्वतं चैव कलम्बकुब्जके तथा ।
भृगुतुङ्गं [भृगुभृङ्गं इति पाठान्तरम् ।] च केदारं
सर्वप्रियमहालयम् ॥ ५-

ललिता च सुगन्धा च शाकम्भरीपुरं प्रियम् ।
कणतीर्थं महागङ्गा तिलिकाश्रममेव च ॥ ५-

कुमाराख्यप्रभासौ च तथा धन्या सरस्वती ।
अगस्त्याश्रममिष्टं मे काण्वाश्रममतः परम् ॥ ५-

कौशिकीसरयूशोणज्योतिःसरःपुरःसरम् ।
कामोदकं प्रियं श्रीमत् प्रियमुत्तरमानसम् ॥ ५-

मतङ्गवापी सप्तार्चिर यद्विष्णुपदं महत् ।
वैद्यनाथं महातीर्थं प्रियः कालञ्जरो गिरिः ॥ ५-

वामोच्छेदं हरोच्छेदं गर्गोच्छेदं महानलम् ।
भद्रेश्वरं महातीर्थं लक्ष्मणोच्छेदमेव च ॥ ५-

जानीहि प्रियसृष्टा च कावेरी कपिलोदका ।
सोमेश्वरं शुक्लतीर्थं कृष्णवीण्या प्रभेदकः ॥ ५-

(प्. ४४) पाटला च महाबोधिर्नागतीर्थं मदन्तिका ।
पुण्यं रामेश्वरं देवि तथा मेघवनं हरेः ॥ ५-

ऐलं रमणकं चैव गोवर्द्धनमतिप्रियम् ।
हरिश्चन्द्रं पुरश्चन्द्रं पृथूदकमतिप्रियम् ॥ ५-

इन्द्रनीलं महानादं तथैव प्रियमेनकम् ।
पम्पासरः पञ्चवटी वटीपर्वतिका तथा ॥ ५-

गङ्गाबिल्वं च प्रासङ्गः प्रियनादवटस्तथा ।
गङ्गावामाचलं चैव तथैव ऋणमोचनम् ॥ ५-

गौतमेश्वरतीर्थं च वसिष्ठतीर्थमेव च ।
हारीतकं तथा देवि ब्रह्मावर्तं शिवप्रदम् ॥ ५-

कुशावर्तमतिश्रेष्ठं हंसतीर्थं तथैव च ।
पिण्डावकरणं ख्यातं हरिद्वारं तथैव च ॥ ५-

तथैव बदरीतीर्थं वामतीर्थं तथैव च ।
जयन्तं विजयन्तं च सर्वकल्याणदं प्रिये ॥ ५-

विजया शारदातीर्थं भद्रकालीश्वरं तथा ।
अश्वतीर्थं सुविख्यातं तथा वेदशिरः प्रियः ॥ ५-

ओघवती नदी चैव तीर्थमत्रिपदं तथा ।
छागलिङ्गं मातृगणं करवीरपुरं तथा ॥ ५-

सप्तगोदावरं तीर्थं सर्वधर्मफलप्रदम् ।
अयोध्या मथुरा माया दुर्गा द्वारावति हरेः ॥ ५-

विद्यापुरमवन्ती च काञ्ची मङ्गलकोटकम् [शकुलकोठरं नकुलकोठरं
मङ्गलकुट्टकं वा इति पाठान्तराणि ।] ।
कालीघट्टं गुप्ततीर्थं सिद्धाख्यं [लिङ्गाख्यं इति पाठान्तरम् ।]
सर्वमोहनम् ॥ ५-

(प्. ४५) किरीटमुत्तरातीर्थं दक्षिणातीर्थमुत्तमम् ।
विशालातीर्थं काल्याश्च वनं वृन्दावनं तथा ॥ ५-

ज्वालामुखी हिङ्गुला च महातीर्थं गणेश्वरम् ।
जानीहि सर्वसिद्धीनां हेतुस्थानानि सुन्दरि ॥ ५-

अत्र सन्निहिता नित्यं सर्वे देवा महर्षयः ।
पितरो योगिनश्चैव ये च सिद्धिपरायणाः ॥ ५-

आशु सिद्ध्यन्ति कार्याणि श्रद्धाभक्तिमतां प्रिये ।
पुण्यकाले पठेद् यस्तु तत्पुण्यमक्षयं भवेत् ॥ ५-

श्राद्धकाले पठेद् यस्तु शृणुयाद्वापि भक्तितः ।
अक्षयं तद्भवेद्वाक्यं पितृणां परमं सुखम् ॥ ५-

अस्मिन् स्थाने [पेठद्यस्तु इति वा पाठः ।]जपेद्यस्तु सिद्धिर्भवति तत्क्षणात् ।
अथ वक्ष्ये महेशानि यत्र या देवता शृणु ॥ ५-

यत्र ते यानि नामानि कथयिष्यामि तच्छृणु ।
मग्नोऽहं परमानन्दे त्वत्कथामृतवारिधौ ॥ ५-

पुष्करे कमलाक्षी च गयायां च गयेश्वरी ।
अक्षयाऽक्षयवटकेऽमरेशामरकण्ठके ॥ ५-

वराहपर्वते च त्वं वाराही धरणीप्रिया ।
दुर्मदा नर्मदायां च कालिन्दी यमुनाजले ॥ ५-

शिवामृता च गङ्गायामम्बा तु तिलिकाश्रमे ।
कुमारधाम्नि कौमारि प्रभासे सुरपूजिता ॥ ५-

काश्यां चैवान्नपूर्णा च द्राविडे च सरस्वती ।
महाविद्या मत्तमेधा अगस्त्याश्रमके तथा ॥ ५-

कौशिकीति प्रियं नाम कौशिकामृतकौशिके [घृतकौशिके इति पाठान्तरम् ।] ।
शारदा सरयूतीरे शोणे च कनकेश्वरी ॥ ५-

(प्. ४६) स्वप्रकाशवशाद् देवि ज्योतिष्मतीह सङ्गमे ।
श्रीवहा श्रीगिरौ चैव काली कालोदके तथा ॥ ५-

महादेवि! महाबुद्धिर्नीला चोत्तरमानसे ।
मातङ्गी स्यात् मतङ्गे च गुप्तार्चिर्विष्णुपादके ॥ ५-

स्वर्गङ्गा स्वर्गमार्गे च गोदावर्यां गवेश्वरी ।
विमुक्तिश्चैव गोमत्यां विप्रभावा महाबला ॥ ५-

शतप्रभा शतरूपा चन्द्रभागा च तत्र वै ।
ऐरावत्यां च ईर्नाम सिद्धिदा सिद्धितीरके ॥ ५-

दक्षपञ्चनदे चैव दक्षिणा त्वं प्रकीर्तिता ।
औजिसे वीर्यदा त्वं च सङ्गमा तीर्थसङ्गमे ॥ ५-

बाहुदायामसन्ता(?) त्वं कुरुक्षेत्रे वपेक्षणा ।
तपस्विनी पुण्यतमा भारती भरताश्रमे ॥ ५-

सुकथा नैमिषारण्ये पाण्डौ च पाण्डवानना ।
विशाल्यां च विशालाक्षी मुण्डपृष्ठे शिवात्मिका ॥ ५-

श्रद्धा कनखले तीर्थे शुद्धबुद्धिर्मुनीश्वरे ।
सुवेशा सुमना गौरी मानसे च सरोवरे ॥ ५-

नन्दापुरे महानन्दा ललिता ललितापुरे ।
ब्रह्माणी ब्रह्मशिरसि महापातकनाशिनी ॥ ५-

पूर्णिमा चेन्दुमत्याद्यैः सिञ्चयन्ती प्रिया सदा ।
जा(ह्नि?ह्न)वीसङ्गमे तृप्तिः स्वधा त्वं पितृतुष्टिदा ॥ ५-

पुण्याहा वेणुवत्यां च प्रपायां पापनाशिनी ।
शङ्खसंहारिणी घोररूपा चैव महोदरी ॥ ५-

गर्गोच्छेदे महारात्रिः प्रबला च महावने ।
भद्रा च भद्रकाली च भद्रेश्वरीश्वरप्रिया ॥ ५-

(प्. ४७) भद्रेश्वरे रमा विष्णुप्रिया विष्णुपदे तथा ।
दारुणा नर्मदोच्छेदे कावेर्यां कपिलेश्वरी ॥ ५-

भेदिनी कृष्णवेण्यायां संभेदे शुभवासिनी ।
शुद्धा वै शुक्लतीर्थे च प्रभा रामेश्वरे तथा ॥ ५-

महाबोधौ महाबुद्धिः पाटले पाटलेश्वरी ।
सुरसा नागतीर्थे च नागेशी नागवन्दिता ॥ ५-

मदन्ते च मदन्ती च प्रमदा च मदन्तिका ।
मेरुस्वना [मेघबला मघवने इति पाठान्तरम् ।] मेघवने
विद्युत्सौदामिनीच्छटा ॥ ५-

रामेश्वरे महा(वि?सि)द्धिर्वारा चैलापुरे सती ।
प्रिया रमणके दुर्गा सुवेशा सुरसुन्दरी ॥ ५-

कात्यायनी महादेवी गोवर्द्धनेऽम्बिका तथा ।
शुभेश्वरी हरिश्चन्द्रे पुरश्चन्द्रे पुरेश्वरी ॥ ५-

पृथूदके महावेगा मेनाकेऽखिलवर्द्धिनी ।
इन्द्रनीले महाकान्ते रत्नवेशा सुशोभना ॥ ५-

माहेश्वरी महानादे महातेजा महाबला ।
पम्पासरसि शारङ्गा पञ्चवट्यां तपस्विनी ॥ ५-

वटीपर्वतिकायां च पञ्चवर्गा सुरङ्गिणी ।
सङ्गमे विन्ध्यसङ्गायां विन्ध्यश्रीर्विन्ध्यवासिनी ॥ ५-

महानन्दा नन्दतटे गङ्गावामाचले शिवा ।
आर्यावर्ते महार्या त्वं विमुक्तिर्-ऋणमोचने ॥ ५-

अट्टहासे च चामुण्डा तन्त्रेशी गौतमेश्वरे ।
वेदमयी ब्रह्मविद्या वाशिष्ठे त्वमरुन्धती ॥ ५-

हारीते हरिणाक्षी च ब्रह्मावर्ते व्रतेश्वरी ।
गायत्री चैव सावित्री कुशावर्ते कुशप्रिया ॥ ५-

(प्. ४८) हंसीश्वरी हंसतीर्थे परहंसीश्वरीति च ।
पिण्डावकरणे धन्या सुरसा सुखदायिनी ॥ ५-

नारायणी वैष्णवी सा गङ्गाद्वारे विमुक्तिदा ।
श्रीविद्या बदरीतीर्थे वामतीर्थे महाधृतिः ॥ ५-

जयन्ते च जयन्ती त्वं विजयन्तेऽपराजिता ।
विजयायां महाशुद्धिः शारदायां च शारदा ॥ ५-

सुभद्रा भद्रदा भव्या भद्रकालीश्वरे तथा ।
महाभद्रे भद्रकाली हयतीर्थे गिरीश्वरी ॥ ५-

वेददा वेदमाता च वेदेशा वेदमस्तके ।
ओघवत्यां महावीर्या महानद्यां महोदया ॥ ५-

चण्डा चात्रिपदे चैव छागलिङ्गे बलिप्रिया ।
मातृदर्शे जगन्माता करवीरपुरे सती ॥ ५-

मलिनी रङ्गिणी वामा परमा परमेश्वरी ।
सप्तगोदावरे तीर्थे देवशीर्षाखिलेश्वरी ॥ ५-

अयोध्यायां भवानी च जयदा जयमङ्गला ।
माधवी मथुरायां च देवकी यादवेश्वरी ॥ ५-

वृन्दा गोपेश्वरी राधा रासवृन्दावने रसे ।
कात्यायनी महामाया भद्रकाली कलावती ॥ ५-

चन्द्रमाला महाशान्तिर्महायोगिन्यधीश्वरो ।
वज्रेश्वरी यशोदेति व्रजश्रीर्गोकुलेश्वरी ॥ ५-

काञ्च्यां कनककाञ्ची स्यादवन्त्यामतिपावनी ।
विद्या विद्यापुरे चैव विमला नीलपर्वते ॥ ५-

राजेशे श्वेतगङ्गेशी विमला पुरुषोत्तमे ।
विरजा याग(पू?पु)र्यां च भद्रेशे भद्रकर्णिका ॥ ५-

(प्. ४९) तमोलिप्ते तमोघ्नी च स्वाहा सागरसंगमे ।
कुलश्रीर्वंशवृद्धिश्च माधवी माधवप्रिया ॥ ५-

मङ्गला मङ्गले कोटे राढे मङ्गलचण्डिका ।
ज्वालामुखी शिवापीठे मन्दारे भुवनेश्वरी ॥ ५-

कालीघट्टे गुह्यकाली किरीटे च महेश्वरी ।
किरीटेश्वरी महादेवी लिङ्गाख्ये लिङ्गवाहिनी ॥ ५-

साक्षात् सर्वत्र भक्तानामभक्तानां कुतोऽपि न ।
अथान्यत् संप्रवक्ष्यामि सिद्धिस्थानानि सुन्दरि ॥ ५-

सर्वपापविनाशा(र्थि?य)सर्वसिद्धिप्रदानि च ।
निर्मितानि शिवेनेह सि(द्ध?द्धि)स्थानानि यानि च ॥ ५-

श्रुत्वा मनसि भाव्यानि प्रकाशान्यधिकारिषु ।
अमरेशमहापीठे ईश ओंकारसंज्ञकः ॥ ५-

तत्र दुर्गाद्वयं नाम चण्डिका च महेश्वरी ।
प्रभासे सोमनाथादौ देवी च पुष्करेक्षणा ॥ ५-

देवदेवाधिपः शम्भुर्नैमिषे च महेश्वरः ।
तत्र प्रज्ञा च देवी च भवानी लिङ्गधारिणी ॥ ५-

पुष्करे च राजगन्धिः पुरुहूता महेश्वरी ।
श्रीपर्वते प्रियं नाम शङ्करस्त्रिपुरान्तकः ॥ ५-

मायापि शङ्करी तत्र भक्तानामखिलार्थदा ।
जप्येश्वरे महास्थाने शङ्करी च त्रिशूलिनी ॥ ५-

त्रिशूलः शङ्करस्तत्र सर्वपापविमोचकः ।
आम्रातकपुरे सूक्ष्मः सूक्ष्माख्या परमेश्वरी ॥ ५-

महाकाले महाकालो महाकाली महेश्वरी ।
मध्ये शिवश्च सर्वत्र शर्वाणी परमेश्वरी ॥ ५-

(प्. ५०) केदारेश्वर ईशानो देवी सन्मार्गदायिनि ।
भैरवे भैरवः शम्भुर्भैरवी परमेश्वरी ॥ ५-

गणक्षेत्रे मङ्गलाख्या शिवोऽहं प्रपितामहः ।
कुरुक्षेत्रे शिवः स्थाणुः शिवा स्थाणुप्रिया परा ॥ ५-

इष्टलाभे स्वयंभूश्च देवी स्वायम्भवा मता ।
उग्रः कनखले प्रोक्तः शिवोग्रा शिववल्लभा ॥ ५-

विमलेश्वरे विश्वस्तु विश्वा विश्वप्रिया सदा ।
अट्टहासे महानन्दो महानन्दा महेश्वरी ॥ ५-

महान्तको महेन्द्रे च पार्वती च महान्तका ।
भीमेश्वरो भीमपीठे शिवा भीमेश्वरी तथा ॥ ५-

वस्त्रपादे भवो नाम भवानी भुवनेश्वरी ।
अद्रिकूटे महायोगी रुद्राणी परमेश्वरी ॥ ५-

अविमुक्ते महादेवो विशालाक्षी शिवा परा ।
महालये हरो रुद्रो महाभागा शिवा तथा ॥ ५-

महाबलश्च गोकर्णे शिवा [भद्रा च इति पाठान्तरम् ।]ज्ञेया च चण्डिका ।
भद्रवर्णे महादेवो भद्रा च कर्णिका तथा ॥ ५-

सुवर्णाख्ये सहस्राक्ष उत्पला परमेश्वरी ।
स्थाणुसङ्गे शिवः स्थाण्विश्वरः स्थाण्वीश्वरा शिवा ॥ ५-

कमलालये म(हास्नाने?हेशानो)कमलाक्षो महेश्वरः ।
कमलाक्षी महेशानी सकलार्थप्रदायिनी ॥ ५-

छगलाण्डे कपर्दी च प्रसरा च महेश्वरी ।
ऊर्ध्वरेता द्विरण्डे च सन्ध्याख्या परमेश्वरी ॥ ५-

माकोटाख्ये महाकोटः शिवा च मुण्डकेश्वरी ।
मण्डलेश्वरपीठे च शङ्करः खाण्डवी शिवा ॥ ५-

(प्. ५१) कालञ्जरे नीलकण्ठो हरकाली शिवा मता ।
स्थाण्वीश्व(रो?रे)स्थलो नाम्ना स्थलाख्या परमेश्वरी ॥ ५-

श्रीमद्व्याघ्रपुरे साक्षाद्धरनामा सभापतिः ।
शिवः सभापतिर्नाम यत्र नृत्यति शङ्करः ॥ ५-

आत्मानन्दमहामोदपूर्णानन्दमहार्णवम् ।
नृत्यन्तं यत्र देवेशं देवेशी परिपश्यति ॥ ५-

यत्र आशु महादेवो भक्तानां वरदो भवेत् ।
नृत्यन्तं यत्र देवेशं वीक्ष्य लोको विमुच्यते ॥ ५-

पुण्यस्थानेषु सर्वेषु स्थानमेतन्महोत्तमम् ।
यत्र कर्माणि सर्वाणि अक्षयाणि भवन्ति वै ॥ ५-

अस्मिन् महोत्तमे स्थाने शिवगङ्गाख्यमद्भुतम् ।
तटाकमस्ति तत्तीरे दक्षिणे नृत्यतीश्वरः ॥ ५-

तटाकेऽस्मिन् वसन् स्नात्वा सभानाथं समीक्ष्य च ।
अष्टोत्तरसहस्रं तु जपेच्छ्रद्धासमन्वितः ॥ ५-

यानि ते कथितान्यत्र सदा तिष्ठन्ति देवताः ।
पितरः सिद्धगन्धर्वाः सिद्धयः सर्वसिद्धिदाः ॥ ५-

अत्र दत्तं हुतं जप्तं स्नानमक्षयपुण्यदम् ।
यद्यत् प्रकीर्तितं नाम तेनैव परिपूज्य च ॥ ५-

प्रणवादिहृदन्तेन लभतेऽभीष्टमुत्तमम् ।
भोजयेद् ब्राह्मणान् योऽत्र सोऽक्षयं फलमश्नुते ॥ ५-

इह नानासुखं भुक्त्वा हरगौरीपुरं व्रजेत् ।
शोकदुःखविनाशाय करुणानिधिरीश्वरः ॥ ५-

निर्ममे सर्वसंपत्तौ पुण्यक्षेत्राणि भूतले ।
अनेकपुण्यशुद्धानामनेककालसाधनैः ॥ ५-

(प्. ५२) आस्तिकानां भवेदत्र निवासः साधनं श्रुतिः [रतिः इति पाठान्तरम्
।] ।
तस्माद्यत्नेन कर्तव्यमत्र साधनमुत्तमैः ॥ ५-

इदानीं शृणु चार्वङ्गि पीठं सर्वाङ्गसुन्दरम् ।
अक्षमालामयं पीठं(ब्रूहि?विद्धि)मे परमेश्वरि ॥ ५-

यत्र सिद्ध्यन्ति कार्याणि स्थितिस्ते शङ्करस्य च ।
विष्णोरगाधबोधस्य तत्क्रियाया महेश्वरि ॥ ५-

अन्येषां चैव देवानां युष्मत्पदनिवासिनाम् ।
प्रसादो हि भवत्याशु तत्र मे प्रीतिरुत्तमा ॥ ५-

प्रिये ते कथयिष्यामि अक्षमालात्मकं परम् ।
सान्निध्यं यत्र सर्वेषां तस्मादादि दिवौकसाम् ॥ ५-

अस्माभिश्च महद्भिश्च यद्यत् स्थानमलंकृतम् ।
तत्तन्महोत्तमं प्रोक्तं सर्वसिद्धिप्रदं प्रिये ॥ ५-

महान्तो यत्र तिष्ठन्ति साधयन्ति परं पदम् ।
तत् तन्महोत्तमं स्थानं सर्वं कल्याणदं प्रिये ॥ ५-

अमरेशपुरं चैवासुरान्तकं पुरं तथा ।
तत्तन्महोत्तमं स्थानं सर्वसिद्धिकरं नृणाम् ॥ ५-

सतीभिः साधुभिः कान्ते यद्यत् स्थानमलंकृतम् ।
अम्बिकापीठमत्यन्तमनन्तपुरमेव च ॥ ५-

अनिरुद्धपुरं वेत्सि तथादितिपुरं परम् ।
अणिमादिपुरं चैव अश्वमेधपुरं परम् ॥ ५-

अन्नपूर्णामहापीठमम्बुजाख्यपुरं तथा ।
आदिपीठानन्दपीठौ चामोदावादिसूकरौ ॥ ५-

आशु सिद्धिपुरं चैव यथाद्यन्तपुरं मुखम् ।
अकम्पादित्यपीठा च आद्यादिनाथपीठकौ ॥ ५-

(प्. ५३) इष्टनामपुरं चैव इन्दिरापुरमेव च ।
इलोदयगिरिश्चैव इलान्तेन्दुपुरे प्रिये ॥ ५-

इन्द्राणीन्द्रेश्वरश्चैव इन्द्रानन्दपुरं तथा ।
पुरमिन्दुवती नाम तथेन्दुविजयं पुरम् ॥ ५-

ईश्वरीश्वरयोगौ च ईशानन्देश्वरीपुरम् ।
ईशान्यैशपुरं देवि कथितं पीठमुत्तमम् ॥ ५-

कामरूपं प्रियं वाराणसी नैपालमेव च ।
पौण्डवर्द्धनपीठं च पौरक्यं कान्यकुब्जकम् ॥ ५-

पुण्याद्रिमर्बुदं चैव एकाम्राम्रातकेश्वरम् ।
त्रिस्रोतः [त्रैपुरं ख पाठः ।] कामकोटं च तथा भृगुपुरं वरम् ॥ ५-

कैलासपीठं केदारं शुभं चन्द्रपुरं तथा ।
श्रीपुरं च तथा कन्यापुरं जालन्धरं तथा ॥ ५-

मालवं बिल्वपीठं [च कुलान्तं च ख पाठः ।] च देवीकोटं तथैव च ।
गोकर्णं मारुतेशं च तथाट्टहासमेव च ॥ ५-

कोल्लानामकगोत्रं च एलापुरमतिप्रियम् ।
महापथपुरं चैव ओंकारपुरमेव च ॥ ५-

जयदं च जयपुरमुज्जयिनीपुरं तथा ।
हरिद्रापीठकं चैव प्रियं क्षीरपुरं प्रियम् ॥ ५-

गजाह्वयपुरं चैव उड्डीशपुरमेव च ।
प्रयागं च तथा षष्ठीपुरमेव शिवप्रदम् ॥ ५-

मायापुरमतिश्रेष्ठं पुरं च सौरभेश्वरम् [परमेश्वरं जलेश्वरं
ख ।] ।
श्रीशैलं मेरुपीठं च मलयं च महागिरिम् ॥ ५-

महेन्द्रपुरपीठं च तथा बलिपुरं प्रियम् ।
हिरण्यपुरपीठं च महालक्ष्मीपुरं तथा ॥ ५-

(प्. ५४) चण्ड्.ईपुरमतिश्रेष्ठं तथा छायापुरं प्रिये ।
ज्ञात्वा पीठमिदं देवि मद्भक्तेषु प्रकाशय ॥ ५-

समुद्धर इमा।ल्लोकान् मत्सम्बन्धविधानतः ।
संसारानलसंतप्तान् चिन्तावायुविघूर्णितान् ॥ ५-

कृपयामृतवर्षिण्या अभिषिच्योद्धर प्रिये ।
पुण्यमस्ति महत् कान्ते यशोऽप्यस्ति महत्सुखम् ॥ ५-

महाजनप्रसादोऽस्ति मत्प्रीतिर्लोकरक्षणे ।
मत्प्रसङ्गो मदालापो मत्सवो मदनुग्रहः ॥ ५-

मत्कर्म मम सम्बन्धो मन्नाम मम चिन्तनम् ।
मत्कथा मदनुध्यानं मदावेशो मदर्चना ॥ ५-

मदीक्षणं मदैक्यं च मन्मतिर्मन्नतिः स्तुतिः ।
मद्गानं मे पुरे नाट्यं मत्कर्मोद्योग एव च ॥ ५-

मन्नाम वै मन्मनवो मच्चेष्टा मत्प्रियस्पृहा ।
एकेनैव कृतार्थश्च मदनुग्रहभाग् भवेत् ॥ ५-

यदिच्छेत् तीर्थपीठेषु तदाशु लभते प्रियम् ।
मन्मन्त्रग्रहणादेव निष्पापो जायते पुनः ॥ ५-

साधनाल्लभते सिद्धिः सिद्धक्षेत्रेष्वदीर्घतः ।
मन्मनुग्रहणं (न्यू?नू)नं मत्तोषकारणं परम् ॥ ५-

गृहीत्वा नार्चयेद्यस्तु न जाने किं स मे पुनः ।
स्वर्गतः सुरवृक्षोऽपि न वै भवति कामदः ॥ ५-

नाश्रयेद्यदि तन्मूलं को दोषस्तस्य तत् प्रिये ।
चिन्तामणिर्गृहेऽप्यस्ति न तत्र कापि च स्पृहा ॥ ५-

को दोषस्तस्य यत्नेन सिध्यन्ति सकलाः क्रियाः ।
तस्माद्यत् कथितं तुभ्यं तत्र यत्नः फलप्रदः ॥ ५-

(प्. ५५) विना यत्नेन किं किं स्यान्न जाने विजये सखि ।
सन्ति तीर्थानि सर्वाणि भास्करोऽयं हुताशनः ॥ ५-

तारकाश्चन्द्रमा ज्योतिर्जलदा जलमेव च ।
वसुधादिग्रहा येऽन्ये दिशो विदिश एव च ॥ ५-

तुलसी ब्राह्मणाश्चैव पुराणानि बहूनि च ।
शैवाश्च वैष्णवाश्चैव सारो धर्मः सनातनः ॥ ५-

मद्भक्त्यवितथश्रद्धाशरणाश्च निरन्तरम् ।
उपाया विविधाः सन्ति स्वपरित्राणहेतवः ॥ ५-

तथापि न यतन्तेऽहो तथा चेच्छन्ति किल्विषम् ।
राजकोपप्रशभार्थे किं किं न स्यात्तदर्थिनः ॥ ५-

सुखदुःखोपभोगश्च देशाद् देशान्तरं तथा ।
प्राप्याप्राप्ये तथा वस्तू दिवा रात्रिस्तथैव च ॥ ५-

इन्द्रियस्पर्शभोगाश्च मेध्यामेध्यं च दर्शने ।
यत्नायत्नकृतं कार्यं सिक्तासिक्तमहोदधिः ॥ ५-

भुक्ताभुक्तशरीरं तु सुवेशश्च कुवेशकः ।
प्रियवागप्रियवाक् च दूरं निकटमेव च ॥ ५-

सुखं दुःखं तथा यच्च नानाकर्म प्रियाप्रियम् ।
सर्वेषां ह्रासवृद्धी च वपुषां निर्गमागमौ ॥ ५-

धनानां स्थितिनाशौ च गन्धानां च क्षयस्थिती ।
वयोयौवनरूपाणां प्रक्रमं सर्वमेव च ॥ ५-

पश्यन्तोऽपि न पश्यन्तो ज्ञानिनोऽज्ञानिनः सदा ।
तस्माच्छ्रद्धामयं मन्त्रं(सर्वं)श्रद्धा हि भावसिद्धिदा ॥ ५-

अस्मासु भावना यस्य सोऽस्मासु प्रतिपद्यते ।
तस्मात् साधुपदे सद्भिर्गन्तव्यमतियत्नतः ॥ ५-

(प्. ५६) प्रमादादपि नासाधुपथे वै ज्ञानदृष्टिभिः ।
इति सर्वं समालोच्य यथार्थं बुद्ध्य पण्डिते ॥ ५-

आचर स्वं प्रियं धर्मं प्रवर्तय शुचिव्रतम् ।
मत्पदाम्बुजसेवासु व्रजन्तु मम सन्निधिम् ॥ ५-

क्रीडन्तु मज्जनैः सार्धं प्राप्नुयुः परनिर्वृतिम् ।
एतैर्मदुपदेशैस्त्वं शृणु वार्तां महामते ॥ ५-

त्वत्प्रसादादिमे लोकाः सूरिणः स्युर्महाप्रिये ।
अत्र ते प्रियनामानि शृणुष्व नगनन्दिनि ॥ ५-

कामेशा कामरूपे त्वं पूर्णा काश्यां विमुक्तिदा ।
नेपाले पुण्यदा पुण्या सुवेशा पौण्ड्रवर्द्धने ॥ ५-

धर्मबुद्धिः सुधा चैव सुखदा पापमोचनी ।
[पारस्ये ख पाठः ।] पौरक्ये परमानन्दा ब्रह्माणी कान्यकुब्जके ॥ ५-

पुण्याद्रौ च महापुण्या पूर्णा यज्ञफलेश्वरी ।
कात्यायन्यर्बुदे देवि धनदा शिववल्लभा ॥ ५-

एका चैकाम्रके देशे सुरूपेशाम्रकेश्वरे ।
त्रिपुरे [त्रिस्रोतसि ख पाठः ।] सुन्दरी दिव्यरूपाखिलमनोहरा ॥ ५-

कामकोटे महापीठे प्रमदा मदनालसा ।
कामेश्वरी रतिश्चैव भृगुपुर्यां व्रजेश्वरी ॥ ५-

वृक्षेशा च तपोलक्ष्मीः कैलासे भुवनेश्वरी ।
केदारे वरदा चैवामृता चन्द्रपुरे सिता ॥ ५-

कलावती प्रभेशा च श्रीपुरे श्रीरमा प्रिया ।
कुमारी ब्रह्मचर्या च कन्या च कन्यकापुरे ॥ ५-

जालन्धरे महापीठे नागर्याग्निमुखी शुभा ।
ज्वालामुखी लोलजिह्वा सुवेशा च सुरङ्गिणी ॥ ५-

(प्. ५७) मालवे च महाविद्या बिल्वपीठे च रूपिणी ।
रूपवति महादेवी देवीकोटेऽखिलेश्वरी ॥ ५-

गोकर्णे प्रियपीठे त्वं रुद्राणी सर्वमङ्गला ।
पवने हरपीठे च गन्धश्रीश्च सुगन्धिका ॥ ५-

अट्टहासे महापीठे भीमकाली च कालिका ।
विरजे मुक्तिहेतुश्च नमः स्वस्ति सुधामयी ॥ ५-

जयश्री राजलक्ष्मीश्च सुवेशा राजपर्वते ।
एलापुरे महासंपत् माहेश्वरी महापथे ॥ ५-

गायत्री ब्रह्मरूपा च तत्सदोङ्कारपीठके ।
जया जयपुरे देवी जयदा जयमङ्गला ॥ ५-

विजया मङ्गला गौरी उज्जयिन्यां सदा शिवा ।
गौरीश्वरी महादेवी हारद्रापीठके शिवा ॥ ५-

क्षीरपीठे युगाद्या च क्षीराख्या नियमप्रभा ।
राजेश्वरी महालक्ष्मीर्हस्तिनापुरवासिनी ॥ ५-

कमला विमला भक्ती रौद्री च नीलपर्वते ।
यागेश्वरी त्रिवेण्यां [त्रिवेणी ख पाठः ।] च त्रिःस्रोता ब्रह्मरूपिणी ॥ ५-

सिन्धुस्थ(ली?ले)कामधेनुः षष्ठी षष्ठीपुरे प्रिये ।
माया मायापुरे देवी सुरभी सौरभेश्वरे ॥ ५-

विलासिनी महानन्दा प्रियचन्दनपर्वते ।
महाव्रजेश्वरी श्रेष्ठा शमनेश्वरपीठके ॥ ५-

भवानी भवभक्ता च श्रीशैले शिववल्लभा ।
देवता या स्वर्गलक्ष्मीः कनकामरपर्वते ॥ ५-

उमा गौरी सती सत्या पार्वती हिमपर्वते ।
इन्द्रेश्वरी सुराराध्या माहेन्द्रे जगदीश्वरी ॥ ५-

(प्. ५८) अल्लाभोगेश्वरी नित्या श्रीमद्वलिपुरे शिवा ।
सुवर्णा कनका वामा हिरण्यपुरपीठके ॥ ५-

महालक्ष्मीर्महेशानी महालक्ष्मीपुरेऽम्बिका ।
चण्डीपुरे [चण्डा ख पाठः ।] प्रचण्डा च चण्डा चण्डवती शिवा ॥ ५-

छत्रे मेघस्वना चैव माया च्छत्रेश्वरी तथा ।
कालीघट्टे महापीठे काली कालात्मिका तथा ॥ ५-

लिङ्गाख्ये भैरवी विद्या विजया जाह्नवीतटे ।
इति ते कथितं दिव्यं पीठक्रममुदाहृतम् ॥ ५-

अतिगुह्यं महेशानि कथितं देववन्दिते [सुरगणार्चिते इत्यपि पाठः ।] ।
मद्भक्तेभ्यो महेशानि प्रकाशमुपपादय ॥ ५-

तेषां भाग्यवशेनैव कथितं मन्मुखोदितम् ।
अकथ्यं कथितं भद्रे अतिप्रियतमे शिवे ॥ ५-

सारात् सारतरं सर्वं कथितं तव सुन्दरि ।
इति श्रीबृहन्नीलतन्त्रे भैरवभैरवीसंवादे नैमित्तिकार्चन पीठ
तदीश्वरीवर्णनं पञ्चमः पटलः

अथ
षष्ठः पटलः ।
श्रीदेव्युवाच ।
भगवन् सर्वधर्मज्ञ सर्वशास्त्रविशारद ।
इदानीं श्रोतुमिच्छामि पूजनं कुलपूजनम् ॥ ६-

यत्कृ(ते?त्वा)साधको वीरः सद्यो मोक्षमवाप्नुयात् ।
एकश्चेत् कुलशास्त्रज्ञः पूजार्हस्तत्र भैरव ।
कथयस्व महादेव यदि स्नेहोऽस्ति मां प्रति ॥ ६-

श्रीभैरव उवाच ।
कथितव्यं महापुण्यं विस्तरेण तपोधने ।
सर्व एव सुराः पूज्याः सत्यं ब्रह्मादयः शिवे ॥ ६-

एका चेद्युवती तत्र पूजिता चावलोकिता ।
स(र्वत्रै?र्वा ए)व परादेव्यः पूजिताः कुलभैरवि ॥ ६-

आदावन्ते च मध्ये च सा हि पूज्या [लक्षपूर्तौ ख पाठः ।] विशेषतः ।
न पूजयति चेत् कान्तां बहु[तदा ख पाठः ।]विघ्नैर्विलिप्यते ॥ ६-

पूर्वार्जितफलं नास्ति का कथा परसाधने [पूजने ख पाठः ।] ।
नवशक्तिर्महेशानि पञ्चशक्तिश्च भैरवि ॥ ६-

पूजिता विगुणं सर्वं सगुणं कारयेद्यतः ।
पृथिवीं सस्यसंपन्नां ब्राह्मन्णे वेदपारगे ॥ ६-

दत्त्वा यत्फलमाप्नोति तत्फलं कौलिकार्चनात् ।
अन्नदानं सहस्रेभ्यः शतेभ्यो यज्वनामपि ॥ ६-

तेषां भोजनदानेन तत्फलं कौलिकार्चनात् ।
वापीकूपतडागानि कृत्वा च शिवकृष्णयोः ॥ ६-

(प्. ६०) दानाद् यत् फलमाप्नोति तत्फलं कौलिकार्चनात् ।
यदि भाग्यवशेनैव वारमेकं प्रपूजयेत् ॥ ६-

कृता(र्थो?र्था)स्ते हि निस्तीर्णा यान्ति देवीपुरे स्वयम् ।
पुरश्चरणकालेऽपि यदि स्यात् पीठपूजनम् ॥ ६-

तत्रैव पीठपूजा सा मनसापि न हीयते ।
देवीकोटे महाभागा उड्डियाने च भैरवी ॥ ६-

योनिमुद्रा [योगनिद्रा ख पाठः ।] कामरूपे महिषासुरमर्दिनी ।
कात्यायनी कामभूमौ कामाख्या कामरूपिणी ॥ ६-

जालन्धरी च पूर्णेशी पूर्णशैले च चण्डिका ।
कामरूपे ततो देवी पूज्या दिक्केरवासिनी ॥ ६-

अथवा कामरूपस्य दर्शनं यदि भाग्यतः ।
तदा भगादिदेवीनां पूजा तत्र विधीयते ॥ ६-

यदि भाग्यवशेनैव कुलदृष्टिः प्रजायते ।
तदैव मानसीं तत्र तासां च संप्रकल्पयेत् ॥ ६-

भगिनीं भगजिह्वां च भगास्यां भगमालिनीम् ।
भगिनीं च भगाक्षीं च भगकर्णां भगत्वचम् ॥ ६-

भगनासां भगस्तनीं भगस्थां भगसर्पिणीम् ।
तत्र संपूज्य गन्धाद्यैर्मानसैर्गुरुमेव च ॥ ६-

नमस्कृत्य विधानेन स्वयमक्षोभितः सुधीः ।
द्वादश्यां पूजयेद्विष्णुं चतुर्दश्यामुमापतिम् ॥ ६-

अष्टम्यां पूजयेच्छक्तिं सर्वसिद्धिप्रदां किल ।
केशसंस्कारकर्माणि कारयेत् सर्वदा प्रिये ॥ ६-

आदावानीय देवेशि स्वकान्तां वा परस्त्रियम् ।
प्रथमं चासनं दत्त्वा पाद्यं दद्यात् ततः परम् ॥ ६-

(प्. ६१) अर्घ्यं दद्यान्महेशानि यथोक्तविधिना शिवे ।
आचमनीयं च तथा दद्याच्च सुधया प्रिये ॥ ६-

स्नानीयं परमेशानि वौषडन्तेन दापयेत् ।
गन्धं दद्यान्महेशानि गन्धानामष्टकं तथा ॥ ६-

पुष्पं दद्याद्वरारोहे गन्धयुक्तं मनोहरम् ।
धूपं गुग्गुलुना दद्यात् महादैव्यै मनोहरम् ॥ ६-

दीपं च सर्पिषा दद्यात् ताम्राधारं सुशोभनम् ।
नैवेद्यं परमं दद्यात् सुस्वादु सुमनोहरम् ॥ ६-

नानाद्रव्ययुतं दद्यान्नारिकेलयुतं तथा ।
रम्भाफलं बीजपूरं श्रीफलं श्रीनिकेतनम् ॥ ६-

मधु दद्यान्महेशानि पलद्वयमितं शुभे ।
घृतं दद्यान्महेशानि नूतनं पलमानतः ॥ ६-

नानोपहारसंयुक्तं दधिदुग्धयुतं तथा ।
ताम्बूलं परमं दद्यात् सुस्वादु च सुवासितम् ॥ ६-

कर्पूरादिसमायुक्तं गुवाकेन समन्वितम् ।
चर्व्यं चोष्यं तथा लेह्यं पेयं दद्यान्महेश्वरि ॥ ६-

जलं दद्याद्वरारोहे कर्पूरादिसुवासितम् ।
यद्यदिच्छति तस्मिन् वै काले सुरगणार्चिते ॥ ६-

तत्तद् दद्याद्विशेषेण येन तुष्यति सुन्दरी ।
सप्तवर्षाष्टवर्षा वा नववर्षा च या भवेत् ॥ ६-

दशवर्षा महेशानि एकादशगता तथा ।
द्वादशे वर्षे संप्राप्ता [प्राप्ते क पाठः ।] तथा त्रयोदशे शुभे ॥ ६-

चतुर्दशे तथा देवि(तथा? वर्षे)पञ्चदशे तथा ।
षोडशवर्षा तथा देवि श्रेष्ठा कार्मप्रदा तु सा ॥ ६-

(प्. ६२) केशसंस्करणं कुर्यान्नानाद्रव्यैर्मनोरमैः ।
ततो दद्यात् महाद्रव्यं येन तुष्यति मानवी ॥ ६-

स्तनद्वन्द्वे रमाबीजं हनुद्वये भग-द्वयम् ।
कक्षाधः परमेशानि लिखेत् गङ्गाधर द्वयम् ॥ ६-

योन्यधः कामिनी युग्ममूरुद्वये लिखेत् प्रिये ।
पादपद्मतले विश्वबीजं परमदुर्लभम् ॥ ६-

संलिख्य विधिवद्भक्त्या शिरीषवृन्तकेन वै ।
भगे लिखेन्महेशानि बालाबीजं महेश्वरि ॥ ६-

ओष्ठद्वये भगं चैव लेखन्या कनकस्य च ।
हस्तद्वये काकिनी च लेखनीया च देशिकैः ॥ ६-

रक्तवस्त्रं महेशानि दद्याद्भद्रं मनोरमम् ।
रक्ताख्यचन्दनेनैव लिखेत् बीजं सुरेश्वरि ॥ ६-

भगे पुष्पाञ्जलिं दत्त्वा प्रणमेद् दण्डवद्भुवि ।
एवं वारत्रयं कुर्यात् यावद् दृष्टिर्न जायते ॥ ६-

मूलमन्त्रं महेशानि जपेत् पर्वतमस्तके ।
सहस्रस्य प्रमाणेन जपेत् तत्र महेश्वरि ॥ ६-

अष्टाविंशतिमानेन तदास्ये तु जपेत् प्रिये ।
अष्टोत्तरशतं योनिगर्तमध्ये जपेत् प्रिये ॥ ६-

तासामभीष्टसिद्ध्यर्थं कुर्यात् पर्वतमर्दनम् ।
मूलं जपेन्महेशानि ताडयेद् योनिमण्डलम् ॥ ६-

ततस्तत्त्वं पुरः क्षिप्त्वा सिद्धो भवति साधकः ।
कालीप्रयोगमेतद्धि जानीहि सुरवन्दिते ॥ ६-

काली तारा महाविद्या त्रिपुरार्णा महेश्वरी ।
एतासां भैरवीणां च प्रयोगात् सिद्धिमाप्नुयात् ॥ ६-

(प्. ६३) बलिं दद्यान्महेशानि सन्ध्याकाले शिवालये ।
अदत्त्वा च महादेवि बलिं सर्वहितं प्रिये ॥ ६-

............................................................ ।
शिवायै च बलिं दद्यात् सर्वयत्नपुरःस(रैः?रम्) ।
अन्यथा सिद्धिहानिः स्यान्नात्र कार्या विचारणा ॥ ६-

प्रान्तरे बिल्वमूले वा श्मशाने वापि साधकः ।
निर्जने वा वने घोरे हर्म्ये वा प्रङ्गणेऽपि वा ॥ ६-

भित्त्यधो वा महेशानि बलिं दद्याद् विधानतः ।
मांसप्रधानं नैवेद्यं सन्ध्याकाले निवेदयेत् ॥ ६-

कालि कालीति वक्तव्ये [व्या ख पाठः ।] तत्र सा शिवरूपिणी ।
पशुरूपा समायाति परिवारगणैः सह ॥ ६-

भुक्त्वा रौति यदैशान्यां वायव्यां सुरवन्दिते ।
ऐशान्यां सुखसंपत्तिर्वायवी भोगमोक्षदा ॥ ६-

तदैव मङ्गलं तेषां भवत्येव न संशयः ।
अवश्यमन्नदानेन नियतं [नित्यं संतोषयेत् ख पाठः ।] तोषयेच्छिवाम् ॥
६-

(नित्यश्राद्धं यथा सन्ध्यावन्दनं पितृतर्पणम् ।
तथेयं कुलदेवीनां नित्यता कुलपूजने ॥ ६-

पशुरूपां शिवां देवीं यो नार्चयति निर्जने) ।
जपपूजाविधानानि यत् किञ्चित् सुकृतानि च ॥ ६-

गृहीत्वा शापमादाय शिवा रोदिति निर्जने ।
शिवारावेण तस्याशु सर्वं नश्यति निश्चितम् ॥ ६-

एकया भुज्यते यत्र शिवया देवि भैरवि ।
तत्रैव सर्वदेवानां प्रीतिः परमदुर्लभा ॥ ६-

(प्. ६४) पशुशक्तिर्नरशक्तिः पक्षिशक्तिश्च भैरवि ।
पूजिता द्विगुणं [विगुणं कर्म सगुणं साधयेद् ध्रुवम् ख पाठः ।]
कर्म साधयेत् परमेश्वरि ॥ ६-

तेन सर्वं प्रयत्नेन कर्तव्यं पूजनं महत् ।
राजादिभयमापन्ने देशान्तरभयादिके ॥ ६-

अशुभानि च कर्माणि विचिन्त्य बलिमाहरेत् ।
बलिमन्त्रं प्रवक्ष्यामि सावधानावधारय ॥ ६-

येन सिद्ध्यति सर्वेशि नास्ति कालस्य निश्चयः ।
आदौ कालीं समुद्धृत्य शिवे चेति ततः परम् ॥ ६-

सर्वरूपधरे पश्चात् आगछेति पदद्वयम् ।
मम शब्दं ततो ब्रूयात् बलि शब्दं ततः परम् ॥ ६-

गृह्ण गृह्णेति द्वन्द्वं च वह्निजायावधिमनुः ।
मन्त्रेणानेन देवेशि बलिं दत्त्वा मनोहरम् ॥ ६-

सर्वपापैः प्रमुच्येत सत्यं सत्यं महेश्वरि ।
मन्त्रान्तरं प्रवक्ष्यामि बल्यर्थं यन्मनोहरम् ॥ ६-

गृह्ण देवि महाभागे शिवे कालाग्निरूपिणि ।
शुभाशुभफलं व्यक्तं ब्रूहि गृह्ण बलिं तव ॥ ६-

एवमुच्चार्य दातव्यो बलिः कुलजनप्रियः ।
यदा न भुज्यते देवि तदा नैव शुभं भवेत् ॥ ६-

शुभं यदि भवेत् तत्र भुज्यते तदशेषतः ।
एवं ज्ञात्वा महादेवि शान्तिं स्वस्त्ययनं चरेत् ॥ ६-

इति ते कथितं देवि नैमित्तिकविधिं शिवे ।
यत्कृते साधको वीरो जायते च निरापदः ॥ ६-

अथ वक्ष्ये महेशानि शाक्ताचारक्रमं शुभम् ।
शाक्तानां कुलसर्वस्वं जानीहि नगनन्दिनि ॥ ६-

(प्. ६५) प्रातरुत्थाय मन्त्रज्ञः कुलवृक्षं प्रणम्य च ।
शिरःपद्मे गुरुं ध्यात्वा तत्सुधाप्लावितं स्मरेत् ॥ ६-

मानसैरुपचारैस्तु तमाराध्य निरामयः ।
मुलादिब्रह्मरन्ध्रान्तं मूलविद्यां विभावयेत् ॥ ६-

सूर्यकोटिप्रतीकाशां सुधाप्लावितविग्रहाम् ।
तत्प्रभापटलव्याप्तं स्वशरीरं विचिन्तयेत् ॥ ६-

श्लेष्मातक-करञ्जाक्ष-निम्बाश्वत्थकदम्बकाः ।
बिल्वो वाप्यथवाऽशोक इत्यष्टौ कुलपादपाः ॥ ६-

एवं ते कथितं भद्रे तन्त्रेऽन्यस्मिन् महेश्वरि ।
बालां वा यौवनोन्मत्तां वृद्धां वा कुलसुन्दरीम् ॥ ६-

कुत्सितां वा महादुष्टां नमस्कृत्य विभावयेत् ।
तासां प्रहारो निन्दा वा कौटिल्यमप्रियं तथा ॥ ६-

सर्वथा च न कर्तव्यमन्यथा सिद्धिरोधकः ।
स्त्रियो देवाः स्त्रियः प्राणाः स्त्रिय एव विभूषणम् ॥ ६-

स्त्रीसङ्गिना सदा भाव्यमन्यथा स्वस्त्रियामपि ।
विपरीतरता सा तु भाविता हृदयोपरि ॥ ६-

तद्धस्थावचितं द्रव्यं तद्धस्तावचितं जलम् ।
तद्धस्तावचितं भोज्यं देवताभ्यो निवेदयेत् ॥ ६-

अन्यमन्त्रपुरस्कारं निन्दां चैव विवर्जयेत् ।
एतद् ब्रह्म तदेवैतन्नाहं वस्तु न सोऽपि च ॥ ६-

नानाचारं न कर्तव्यं नाचारणमितस्ततः ।
प्रायश्चित्तं भृगोः पातं तीर्थाभिगमनं तथा ॥ ६-

पिण्डं वेदोदितं न्यासं कौले पञ्च विवर्जयेत् ।
भूतहिंसा न कर्तव्या पशुहिंसा विशेषतः ॥ ६-

(प्. ६६) बलिदानं विना देव्या हिंसां सर्वत्र वर्जयेत् ।
बलिदानाय या हिंसा दोषाय प्रकीर्तिता ॥ ६-

बलिदानाय हिंस्याच्च सदा देवि महापशून् ।
इति वेदविदां देवि सिद्धान्तः सर्वसंमतः ॥ ६-

वेदसंमतसिद्धन्तः स ममापि च संमतः ।
पशुयागे महेशानि पशुं हन्यान्न संशयः ॥ ६-

सा हिंसा निन्दिता वेदैर्या च वैधेतरा भवेत् ।
वैधहिंसा च कर्तव्या संशयो नास्ति कश्चन ॥ ६-

इदानीं शृणु चार्वङ्गि रहस्यं परमाद्भुतम् ।
रहस्यं सर्वदेवीनां समयाचारलक्षणम् ॥ ६-

येन विना महेशानि न सिध्येन्मन्त्रमुत्तमम् ।
कल्पकोटिजपेनापि तस्य सिद्धिर्न जायते ॥ ६-

मानवाः कुलशास्त्राणां कुलाचारानुचारिणाम् ।
सिद्धाः स्युर्नास्ति संदेहो वैष्णवाचारतत्पराः ॥ ६-

परनिन्दासहिष्णुः स्यादुपकाररतः सदा ।
पर्वते विजने वापि निर्जने शून्यमण्डले ॥ ६-

चतुष्पथे कलामध्ये यदि दैवान्महेश्वरि ।
क्षणं ध्यात्वा मनुं जप्त्वा नत्वा गच्छेद् यथासुखम् ॥ ६-

गृध्रं वीक्ष्य महाकालीं नमस्कुर्यादतन्द्रितः ।
क्षेमङ्करीं तथा वीक्ष्य जम्बुकीं यमदूतिकाम् ॥ ६-

कुररं श्येनभूकाकौ कृष्णमार्जारमेव च ।
कृशोदरि महाचण्डे मुक्तकेशि बलिप्रिये ॥ ६-

कुलाचारप्रसन्नास्ये नमस्ते शंकरप्रिये ।
श्मशाने च शवं दृष्ट्वा प्रदक्षिणमनुव्रजन् ॥ ६-

(प्. ६७) प्रणम्यानेन मनुना मन्त्री सुखमवाप्नुयात् ।
घोरदंष्ट्रे करालास्ये [कठोराक्षि ख पाठः ।] किटि शब्दनिनादिनि ॥ ६-

गुरुघोररवास्फाले नमस्ते चितिवासिनि ।
रक्तवस्त्रां रक्तपुष्पां विलोक्य त्रिपुराम्बिकाम् ॥ ६-

प्रणम्य दण्डवद्भूमाविम मन्त्रं पठेन्नरः ।
बन्धूकपुष्पसंकाशे त्रिपुरे भयनाशिनि ॥ ६-

भाग्योदयसमुत्पन्ने नमस्ते वरवर्णिनि ।
कृष्णवर्णं तथा पुष्पं राजानं राजपुत्रकम् ॥ ६-

हस्त्यश्वरथशस्त्राणि करवीरं तथा शिवम् [फलकान् वीरपूरुषान् ख
पाठः ।] ।
महिषं कुलनाथं च दृष्ट्वा महिषमर्दिनीम् ॥ ६-

प्रणम्य जयदुर्गां वा स तु विघ्नैर्न लिप्यते ।
जय देवि जगद्धात्रि त्रिपुराद्ये त्रिदैवते ॥ ६-

भक्तेभ्यो वरदे देवि महिषघ्नि नमोऽस्तु ते ।
मद्यभाण्डं समालोक्य मत्स्यमांसं वरस्त्रियम् ॥ ६-

दृष्ट्वा च भैरवीं देवीं प्रणम्य विन्यसेन्मनुम् [विमृशेत् ख पाठः ।] ।
घोरविघ्नविनाशाय कुलाचारसमृद्धये ॥ ६-

नमामि वरदे देवि मुण्डमालाविभूषिते ।
रक्तधारासमाकीर्णे वरदे [र्णवदने ख पाठः ।] त्वां नमाम्यहम् ॥ ६-

सर्वविघ्नहरे देवि नमस्ते हरवल्लभे ।
एतेषां दर्शनेनैव यदि नैवं प्रवर्तते ॥ ६-

शक्तिमन्त्रं पुरस्कृत्य तस्य सिद्धिर्न जायते ।
एतेषां हिंसनोच्चाटमारणं वागुरादिभिः ॥ ६-

क्रियते येन पापात्मा मद्भक्तः स कथं भवेत् ।
प्रधानांशसमुद्भूता एते कुलजनप्रिये ॥ ६-

(प्. ६८) डाकिन्यश्च महादेवि त्वदंशाः सर्वतो दिशः ।
लब्धसिद्धिसमायोगो डाकिनीदर्शनं यदि ॥ ६-

अथवा दानवानां च मद्भक्तानां विशेषतः ।
वटुकानां देवतानां तस्य सिद्धिश्च जायते ॥ ६-

परयोषां समालोक्य षोडशाब्दां मनोहराम् ।
रक्तवस्त्रां मृगाक्षीं च प्रणम्य च मनुं जपेत् ॥ ६-

अष्टोत्तरशतं जप्त्वा सिद्धिमाप्नोति निश्चितम् ।
ततः सिद्धमनुर्मन्त्री सर्वकर्माणि साधयेत् ॥ ६-

वैशाखे मासि देवेशि तृतीयाक्षयसंज्ञिता ।
तस्यां चावाह्य विधिवत् कालिकां भुवनेश्वरीम् ॥ ६-

प्रस्तुतिं कारयेद्विद्वान् सर्वकामफलप्रदाम् ।
स्तुत्वा चावाह्य यत्नेन पूजयेत् परदेवताम् ॥ ६-

चतुर्भुजां महादेवीं मुण्डमालाविभूषिताम् ।
अभयं वरदं खड्गं मुण्डमालाधरां पराम् ॥ ६-

श्रीदेव्युवाच
भगवन् सर्वधर्मज्ञ सर्वशास्त्रार्थपारग ।
कालिकाया महादेव्याः पूजनं विस्तरेण तु ॥ ६-

गुप्तबीजं गुप्तमन्त्रं मूलाधारबहिष्क्रियाम् ।
कथयस्व समासेन येन तुष्यामि शंकर ॥ ६-

(श्रीभैरव उवाच) ।
मन्त्रन्यासं समाचर्य ऋष्यादिन्यासमाचरेत् ।
आदौ च आसनं दत्त्वा पूजयेत् परदेवताम् ॥ ६-

अस्यां तिथौ महादेवि कालिकां यः प्रपूजयेत् ।
तस्य सर्वार्थसिद्धिः स्यात् सर्वशत्रुक्षयो भवेत् ॥ ६-

(प्. ६९) राजानोऽन्ये महेशानि दासत्वं प्राप्नुयुर्लघु ।
न पूजयति चेत्कालीं दम्भाद्वाप्यथ भैरवि ॥ ६-

सर्वनाशं करोत्याशु क्रुद्धा भवति कालिका ।
तस्मात् सर्वप्रयत्नेन महाविभवविस्तरैः ॥ ६-

पूजयेत् परमेशानीं सर्वकामसमृद्धिदाम् ।
महापूजां महादेवि यदि कुर्याद्वरानने ॥ ६-

तदैव महती सिद्धिर्भवत्येव न संशयः ।
चतुर्वर्गस्य कामी हि पूजयेत् कालिकां मुदा ॥ ६-

प्राणप्रतिष्ठामन्त्रेण प्राणान् संस्थापयेद् बुधः ।
न्यासजालं महादेव्याः शरीरे विनिवेश्य वै ॥ ६-

एवं च आत्मनो देहे न्यासजालं निवेशयेत् ।
भूतशुद्धिं ततः कुर्यात् प्राणायामं चरेत् त्रिधा ॥ ६-

अपसर्पन्तु ते भूता ये भूता भुवि संस्थिताः ।
ये भूता विघ्नकर्तारस्ते नश्यन्तु शिवाज्ञया ॥ ६-

विघ्नानुत्सार्य देवेशि पद्मं निर्माय यागवित् ।
देवीसंमुखतो देवि ततः पूजां समारभेत् ॥ ६-

रात्रौ गते तु प्रहरे प्रथमे सुरवन्दिते [सुरगणार्चिते इति पाठान्तरम् ।] ।
आसनं प्रथमं दद्यात् स्वागतं तदनन्तरम् ॥ ६-

पाद्यार्घ्याचमनीयं च मधुपर्कं ततः परम् ।
तथा चाचमनीयं च स्नानीयं च ततः परम् ॥ ६-

वसनं रक्तकं दद्याद् रजताभरणं तथा ।
गन्धपुष्पे महादेवि धूपदीपौ ततः परम् ॥ ६-

नैवेद्यं त्रिविधं दद्यात् सुस्वादु सुमनोहरम् ।
ताम्बूलं परमं हृद्यं दद्याद् देव्यै मनोहरम् ॥ ६-

(प्. ७०) बलिदानं महादेव्यै कुर्यात् साधकसत्तमः ।
छागं दद्यात् तथा मेषं महिषं गोधिकां तथा ॥ ६-

कपोतं च महेशानि दद्याद् देव्यै मनोहरम् ।
मधूदकं महादेव्यै शर्करादिविनिर्मितम् ॥ ६-

ततः शत्रुबलिं राजा दद्यात् क्षीरेण निर्मितम् ।
स्वयं छिन्द्यात् क्रोधदृष्ट्या प्रहारजनकेन च ॥ ६-

कोपेन च सकृद् देवि सत्यं सत्यं गणेश्वरि ।
प्राणप्रतिष्ठां कृत्वा वै शत्रुनाम्ना महेश्वरि ॥ ६-

शत्रुक्षयो महादेवि भवत्येव न संशयः ।
मन्त्रं जप्त्वा विधानेन नमस्कुर्याच्छुचिस्मिते ॥ ६-

वाद्यभाण्डं निवेद्यैव सर्वयत्नेन देशिकः ।
ततः स साधको वीरो जायते नात्र संशयः ॥ ६-

सन्दंशं परमं दद्याद् भृष्टद्रव्येण संयुतम् ।
गुडक्षीरं मधु द्राक्षामिक्षुदण्डं पुरातनम् ॥ ६-

रम्भाफलं बीजपूरं तथा च नारिकेलकम् ।
मधुयुक्तं नारिकेलं शस्यं दद्यान्महेश्वरि ॥ ६-

अवश्यं दापयेत् तत्तु देवीतोषो महान् भवेत् ।
गुप्तमन्त्रं महेशानि जानीहि नगनन्दिनि ॥ ६-

[मन्त्रस्तु ओं ह्रीं ह्रीं हूं हूं क्रीं क्रीं दक्षिणे कालिके क्रीं क्रीं
हूं हूं ह्रीं ह्रीं स्वाहा ॥]
भुवनेशी द्वयं भद्रे कूर्चयुग्मं ततः परम् ।
निजबीजद्वयं देवि दक्षिणे कालिकेति च ॥ ६-

संहारक्रमयोगेन पूर्वबीजानि चोच्चरेत् ।
वेदादिश्च महामन्त्रो वह्निजायावधिः स्मृतः ॥ ६-

अस्मात् परतरं नास्ति कालीमन्त्रः परात्परः ।
कल्पपादपनामायं भजतां कामदो मनुः ॥ ६-

(प्. ७१) अतिप्रियत्वात् कथितो न प्रकाश्यं वरानने ।
गुप्तबीजमिदं काल्याः सर्वतन्त्रेषु गोपितम् ॥ ६-

वश्यादि च महेशानि अनेन जायतेऽचिरात् ।
अष्टोत्तरशतेनापि मूलाधारबहिष्क्रियाम् ॥ ६-

कर्तुं च शक्यते देवि सिद्धो भवति तत्क्षणात् ।
कलौ काली तथा तारा चान्नपूर्णा च सुन्दरी ॥ ६-

एतासां सिद्धविद्यानां श्रीमन्त्रग्रहणादपि ।
शिवत्वं जायते सुभ्रु संशयो नास्ति कश्चन ॥ ६-

शीघ्रं सिद्ध्यन्ति मन्त्राश्च सत्यं सत्यं महेश्वरि ।
माघे मास्यसिते पक्षे रटन्त्याख्या चतुर्दशी ॥ ६-

तस्यां संपूजयेत् तारां महाविभवविस्तरैः ।
चक्रवर्ती महाराजा भवत्येव न संशयः ॥ ६-

मार्गे मासि सिते पक्षे सप्तमी रविवल्लभा ।
अन्नदां पूजयेद् भक्त्या पुत्रपौत्रसमन्वितः ॥ ६-

लक्ष्मीः स्थिरायतेऽवश्यं यावच्च सचराचरम् ।
तावत् तस्य गृहे लक्ष्मीर्वैकृत्यं परिवर्ज्य च ॥ ६-

निश्चला च भवेद् देवि सत्यं सत्यं गणेश्वरि ।
पूजा चास्या महेशानि कथिता तव सन्निधौ ॥ ६-

अन्नदाकल्पके सम्यग् जानीहि गणसुन्दरि ।
कार्तिके शुक्लपक्षस्य नवमी या सिता भवेत् ॥ ६-

तस्यां पूज्या महेशानि सुन्दरी परदेवता ।
सुन्दर्याः पटले सम्यक् पूजा च कथिता शुभे ॥ ६-

इति ते कथितं किञ्चित् नैमित्तं परमं शुभम् ।
अन्यद् वक्ष्यामि देवेशि जायन्ते च निरापदः ॥ ६-

(प्. ७२) इदानीं कथयिष्यामि काम्यानुष्ठानमुत्तमम् ।
येनैव महता देवि सर्वविद्यामयो भवेत् ॥ ६-

होमतर्पणपूजा च भावना जप एव च ।
मन्त्रस्य साधनं चैव मारणोच्चाटने तथा ॥ ६-

एतानि काम्यकर्माणि कुरुते साधकः सदा ।
अर्धरात्रे शरत्कालो हेमन्तः स्यात् प्रभातके ॥ ६-

पूर्वाह्णे च वसन्तः स्यात् मध्याह्ने ग्रीष्म एव च ।
प्रावृट्कालोऽपराह्णे स्यात् प्रदोषः शिशिरः स्मृतः ॥ ६-

उषायोगे च हेमन्तः प्रभाते शिशिरागमः ।
प्रहरार्धे वसन्तश्च ग्रीष्मो मध्यन्दिनान्तरे ॥ ६-

तुर्ययामे च वर्षाख्या शरदस्तंगते रवौ ।
एतत्ते कथितं सुभ्रु कालानां नियमं शृणु ॥ ६-

एवं ज्ञात्वा महेशानि सर्वकर्माणि कारयेत् ।
शान्तिं पुष्टिं तथा वश्यमाकर्षोच्चाटनादिकम् ॥ ६-

षट्कर्माणि प्रयुक्तानि निग्रहो मारणं तथा ।
रोगकृत्याक्षयादीनां निरासः शान्तिरीरिता ॥ ६-

पुष्टिर्धनजनादीनां वश्यादीनां च कथ्यते ।
जनसंवननं चैवाकर्षणमात्मना कृतम् ॥ ६-

उच्चाटनादिकरणं निग्रहः परिकीर्तितः ।
जनानां प्राणहरणं मारणं परिकीर्तितम् ॥ ६-

सूर्यादयं समारभ्य घटिकादशकं क्रमात् ।
ऋतवः स्युर्वसन्ताद्याश्चाहोरात्रं दिने दिने ॥ ६-

वसन्तग्रीष्मवर्षाख्यशरद्धेमन्तशैशिराः ।
हेमन्तो शान्तिके प्रोक्तो वसन्तो वश्यकर्मणि ॥ ६-

(प्. ७३) शिशिरे स्तम्भनं प्रोक्तं विद्वेषे ग्रीष्म ईरितः ।
प्रावृड्डुच्चाटने शस्ता शरन्मारणकर्मणि ॥ ६-

वश्ये चाकर्षणे चैव रक्तवर्णं विभावयेत् ।
निर्विषीकरणे शान्तौ पुष्टौ चाप्यायने सितम् ॥ ६-

पीतं स्तम्भनकार्येषु धूम्रमुच्छाटने भवेत् ।
उन्मादे शक्रगोपाभं कृष्णवर्णाभकं मृतौ ॥ ६-

उत्थितं मारणे ध्येयं सुप्तमुच्चाटने स्मृतम् ।
उपविष्टं सुरेशानि वश्यादौ परिचिन्तयेत् ॥ ६-

आसीनं श्वेतवर्णं तु ज्ञेयं तु शान्ति(सात्वि)के शिवे ।
वामपार्श्वस्थितं कृष्णं तामसं परिकीर्तितम् ॥ ६-

सात्त्विकं मोक्षकामानां राजसं राज्यमिच्छताम् ।
तामसं शत्रुनाशार्थं सर्वव्याधिनिवारकम् ॥ ६-

मारणे विषसंहारे भूतग्रहनिवारणे ।
उच्चाटने च विद्वेषे पञ्चवर्णं प्रयुज्यते ॥ ६-

मन्त्रान्ते नामसंस्थानं योग इत्यभिधीयते ।
शान्तिके पौष्टिके वश्ये प्रायश्चित्तविशोधने ॥ ६-

मोहने दीपने योगं प्रयुञ्जन्ति मनीषिणः ।
स्तम्भनोच्चाटनोच्छेदविद्वेषेषु स चोच्यते ॥ ६-

नाम्न आद्यन्तमध्ये च मन्त्रसांमुख्य उच्यते ।
मन्त्राभिमुख्यकरणे सर्वपापप्रणाशने ॥ ६-

ज्वर एष विषकृत्याशन्तिके स च उच्यते ।
संमीलने स एवाथ मन्त्राणामक्षराणि च ॥ ६-

एकैकान्तरितं मन्त्रग्रथनं तत् प्रकीर्तितम् ।
यच्छान्तिके विधातव्यं नामाद्यन्ते यदा मनुः ॥ ६-

(प्. ७४) तत्संपुटं भवेत् तत्तु कीलकं परिभाषितम् ।
स्तम्भे मृत्युजये द्विष्टौ रक्षणादिषु संपुटः ॥ ६-

द्वे द्वे मन्त्राक्षरे यत्र एकैकं साध्यनामकम् ।
विदर्भ एष विज्ञेयो मुनिभिस्तन्त्रवेदिभिः ॥ ६-

वह्निकार्ये जपेत् स्वाहा नमः सर्वत्र चार्चने ।
शान्तिपुष्टिवशद्वेषमारणोच्चाटने तथा ॥ ६-

सुधा स्वाहा वषट् हुं च वौषट् फटं क्रमान् न्यसेत् ।
पद्मासनं महादेवि पौष्टिके समुदाहृतम् ॥ ६-

वश्ये चैव महेशानि तथ च शान्तिके शिवे ।
आसनं स्वस्तिकं प्रोक्तं साक्षात् सिद्धिकरं तथा ॥ ६-

आकृष्टौ च महेशानि कम्बलं समुदाहृतम् ।
वीरासनं महेशानि विद्वेषे समुदाहृतम् ॥ ६-

उच्चाटने मारणे च वीरासनं प्रशस्यते ।
शान्तिपौष्टिकवश्ये च सुन्दरी शोभनाशया ॥ ६-

सर्वाभरणसंदीप्ता प्राप्तकाममनोरथा ।
ध्यातव्या देवता सम्यक् सुप्रसन्नाननाम्बुजा ॥ ६-

आकर्षणे च तद्वत् स्यात् उच्चाटने प्रशस्यते ।
साध्य आकर्षणे द्वेषे प्रथितं तन्त्रवेदिभिः ॥ ६-

वर्जमानैर्जनैर्दान्तैर्ग्रथितस्तक्षकेण च ।
उकारवयसाविष्टौ यक्ष उच्चाटने तथा ॥ ६-

शिलयाक्रान्तितस्तत्त्वं तृणपानादिषु स्मरेत्(?) ।
इदानीं शृणु चार्वङ्गि तिथीनां नियमं शुभे ॥ ६-

पञ्चमी च द्वितीया च तृतीया सप्तमी तथा ।
बुधेज्यवारसंयुक्ता शान्तिकर्मणि पूजिता ॥ ६-

(प्. ७५) सप्तमी पौष्टिके शस्ता अष्टमी नवमी तथा ।
दशम्येकदशी चैव भानुशुक्रादिसंयुता ॥ ६-

आकर्षणेऽप्यमावास्या नवमी प्रतिपत्तथा ।
पौर्णमासी मन्दभानुयुक्ता विद्वेषकर्मणि ॥ ६-

कृष्णा चतुर्दशी तद्वदष्टमी मन्दवारका ।
उच्चाटने तिथिः शस्ता प्रदोषे च विशेषतः ॥ ६-

चतुर्दश्यष्टमी कृष्णा अमावास्या तथैव च ।
मन्दसौरदिनोपेता शस्ता मारणकर्मणि ॥ ६-

बुधचन्द्रदिनोपेता पञ्चमी दशमी तथा ।
पौर्णमासी च विज्ञेया तिथिः स्तम्भनकर्मणि ॥ ६-

शुभग्रहोदये कुर्यादशुभा अशुभोदये ।
रौद्रकर्माणि रिक्तार्के मृत्युयोगे च मारणम् ॥ ६-

होमतर्पणपूजा च भावना जप एव च ।
मन्त्रस्य धारणा चैव मारणोत्सादने तथा ॥ ६-

एतानि काम्यकर्माणि प्रयोगेऽन्यत् समर्चयेत् ।
अथान्यत् संप्रवक्ष्यामि वशीकरणमुत्तमम् ॥ ६-

येन विज्ञातमात्रेण मन्त्राः सिद्ध्यन्ति तत्क्षणात् ।
प्रतिमां कारयेद् देवि पलेन रजतस्य च ॥ ६-

पलार्धेन महेशानि साध्यस्य प्रतिमां शिवे ।
हरितालं पलार्धं च हरिद्राचूर्णकं तथा ॥ ६-

गर्तं कृत्वा सार्धहस्तं तत्र निक्षिप्य सुन्दरि ।
रक्तासनं तत्र दत्त्वा वसेत् तद्गतमानसः ॥ ६-

चतुर्दिक्षु महेशानि पताकां विनिवेशयेत् ।
रक्तासने चोपविश्य पूर्वास्यो जपमाचरेत् ॥ ६-

(प्. ७६) पूजाया नियमं देवि जानीहि नगनन्दिनि ।
तिलपूर्णं घटं तत्र स्थापयेत् देवि देशिकः ॥ ६-

ताम्रपात्रं ततो न्यस्य प्रतिष्ठामाचरेत् ततः ।
प्राणप्रतिष्ठामन्त्रेण प्राणान् संस्थापयेद् बुधः ॥ ६-

अधः कृत्वा पूजयित्वा प्रवालमालया जपेत् ।
दशसाहस्रजप्येन प्रयोगार्हो भवेत् ततः ॥ ६-

प्रणवं पूर्वमुच्चार्य मायाबीजं द्वितीयकम् ।
कान्तं च लाकिनीयुक्तं वामकर्णेन्दुभूषितम् ॥ ६-

ततो रक्तपदं ब्रूयाच्चामुण्डे तदनन्तरम् ।
साध्यनाम ततो न्यस्य वशमानय तत्परम् ॥ ६-

वह्निजायावधिर्मन्त्रो जपेद् दशसहस्रकम् ।
दशांशादिप्रमाणेन होमादींश्च समाचरेत् ॥ ६-

प्रातः स्नात्वा शुचिर्भूत्वा हविष्याशी जितेन्द्रियः ।
प्रातः कालं समारभ्य जपेद् मध्यन्दिनावधि ॥ ६-

जपे समाप्ते देवेशि हुनेद् दिने दिने शुभे ।
जातीकुसुमहोमेन वशयेन्नात्र संशयः ॥ ६-

कर्पूरमिश्रितैस्तोयैस्तर्पयेत् परदेवताम् ।
पूर्वं प्रणवमुद्धृत्य चामुण्डां प्रवदेत् ततः ॥ ६-

तर्पयाम्यग्निजायान्तं मन्त्रं जानीहि भैरवि ।
अनेनैव विधानेन सन्तर्प्य परदेवताम् ॥ ६-

सिद्धिप्रयोगो देवेशि जायते नात्र संशयः ।
अभिषेकं ततः कुर्याद् भैरवि प्राणवल्लभे ॥ ६-

प्रणवं च महेशानि चामुण्डां तदनन्तरम् ।
अभिषिञ्चामि तत्पश्चात् हृदन्तेनाभिषेचयेत् ॥ ६-

(प्. ७७) तद्दशांशेन देवेशि ब्राह्मणान् भोजयेत् तदा ।
एवं कृते महेशानि वशीकरणमुत्तमम् ॥ ६-

जायते नात्र संदेहः सत्यं सुरगणार्चिते ।
कामतुल्यश्च नारीणां रिपूणां शमनोपमः ॥ ६-

यावज्जीवितपर्यन्तं स्मरबाण इवेश्वरि ।
जायते नात्र संदेहः सत्यं सुरगणार्चिते ॥ ६-

श्वेतापराजितामूलं पेषयेद् रोचनायुतम् ।
शतेन मन्त्रितं कृत्वा तिलकं कारयेत् ततः ॥ ६-

वशयेद् नात्र सन्देहः सत्यं सत्यं महेश्वरि ।
चन्द्रसूर्यौ यदि वृथा तदा निष्फलभाग् भवेत् ॥ ६-

रक्तवस्त्रेण चामुण्डां तोषयेद् बहुयत्नतः ।
सुवर्णदक्षिणा देया वित्तानुसारतः प्रिये ॥ ६-

आद्यन्ते महतीं पूजां कुर्यात् तस्य वरानने ।
पञ्चदिनप्रयोगेण राजानं वशमानयेत् ॥ ६-

तव प्रीत्यै महादेवि कथितं भुवि दुर्लभम् ।
विद्वेषणं विशेषेण शृणुष्वैकमनाः प्रिये ॥ ६-

करञ्जकविषेणैव तथा धत्तूरकेण च ।
काकोलूकौ सदा लेख्यौ भूर्जपत्रे महेश्वरि ॥ ६-

साध्यानां नामसहितं मन्त्रं संलिख्य साधकः ।
एतयोर्यादृशं वैरं तादृशं चामुकयोर्भवेत् ॥ ६-

वह्निजायावधिर्मन्त्रः सर्वविद्वेषकारकः ।
महाकाली देवता च पूजा तस्याः शुभप्रदा ॥ ६-

एवं सहस्रमानेन जपं कुर्याच्छुचिस्मिते ।
मारणं सविशेषं च शृणुष्वैकमनाः प्रिये ॥ ६-

(प्. ७८) निहत्य कृष्णमार्जारं मस्तकं तत्र तं नयेत् ।
सिन्दूरेण समायुक्तं कुर्यात् साधकसत्तमः ॥ ६-

तज्जिह्वायां महादेवि साध्यनाम लिखेच्छिवे ।
साध्यनाम लिखित्वा तु कालीमन्त्रं जपेन्मुदा ॥ ६-

निजबीजेन घटितमक्षरं प्रजपेत् ततः ।
दशसाहस्रजापेन मारयेदरिमग्रतः ॥ ६-

श्मशानकालिकां तत्र चावाह्य पूजयेच्छुभे ।
लौहालङ्कारसंयुक्तं वस्त्रं देव्यै प्रदापयेत् ॥ ६-

दक्षिणास्यो जपेद् मन्त्रं ततः सिद्धो भवेन्मनुः ।
अन्नं पक्त्वा महादेवि निर्जने दापयेत् प्रिये ॥ ६-

अर्धरात्रे बलिं दत्त्वा खनेद् वैरिगृहे यदि ।
सप्ताहमध्ये देवेशि शत्रुर्याति यमालयम् ॥ ६-

इति ते कथितं देवि सारात् सारतरं मतम् ।
तव स्नेहाद्वरारोहे प्रकाशितमिदं पुरः ॥ ६-

शान्तिकं शृणु सर्वज्ञे येन जीवति साधकः ।
उर्वशीं प्रथमं नीत्वा युगान्तकारकं परम् ॥ ६-

स्तनद्वयेन संयुक्ता धूमिनी त्रितयं ततः ।
अस्य मन्त्रस्य देवेशि सहस्राष्टप्रमाणतः ॥ ६-

जपं कुर्याद् महेशानि अन्नपूर्णा च देवता ।
पूजयेद् विविधैर्भक्ष्यैर्नानारससमन्वितैः ॥ ६-

चर्व्यं चोष्यं तथा लेह्यं द्रव्यं दद्यान्मनोहरम् ।
दशांशादिप्रमाणेन होमादींश्च समाचरेत् ॥ ६-

पद्मपुष्पस्य होमेन शान्तिर्भवति सुन्दरि ।
मधुना तर्पयेद् देवीमन्नपूर्णां परां गतिम् ॥ ६-

(प्. ७९) प्रथमेऽहनि देवेशि जलेन पूरयेद् घटम् ।
तद्घटे पूजयेद् देवीं पुज्यावाह्य सुरेश्वरीम् ॥ ६-

मन्त्रेणानेन देवेशि यदि कुर्यात् प्रयोगकम् ।
सर्वव्याधिर्विनश्येत नात्र कार्या विचारणा ॥ ६-

रहस्यं शृणु देवेशि [येन प्रत्यक्षतांव्रजेत् इति पाठान्तरम् ।]येन
सत्य(युगं?पुरं)व्रजेत् ।
साधनादि महेशानि बहुधा कथितं मया ॥ ६-

पुनः केन प्रकारेण ज्योतीरूपां विलोकयेत् ।
तन्मे शृणु वरारोहे कृपया परमेश्वरि ॥ ६-

शृणु साध्वि महाभागे सर्वज्ञानान्तरस्थितम् ।
वैष्णवे गाणपत्ये च शैवे वा शम्भवेऽपि वा ॥ ६-

योगे संन्यासधर्मे वा कौलो धर्मः प्रशस्यते ।
कुलीनधर्ममाश्रित्य जपेद् रात्रिन्दिवं शिवे ॥ ६-

नद्यादौ विजने शून्ये गेहे बिल्वतले तटे ।
लतासंवेष्टितस्थाने शुद्धभावेन तां भजेत् ॥ ६-

श्मशाने निर्जने वापि सदा तिष्ठति सुन्दरी ।
विकाररहिताश्चेत् त्वां भजन्ते सिद्धिकामिनः ॥ ६-

तदा त्वं साधकानां च भविता दृष्टिगोचरा ।
साधनं च प्रवक्ष्यामि कथितं यत् तपोधने ॥ ६-

यतिभावेन वा देवि राजभावेन वा शिवे ।
अभेददर्शी संभूय त्वां प्रपश्यति साधकः ॥ ६-

तीर्थपूर्णं नवघटं कुजवारेऽष्टमी यदि ।
निधाय तत्र विधिवत् पूजां कृत्वा विधानतः ॥ ६-

विषिच्य वेदिकां तत्र तस्योपरि शुभासनम् ।
आस्तीर्य निवसेत् तत्र ज्योतिर्मन्त्रपुरःसरम् ॥ ६-

(प्. ८०) फूत्कारेण चतुर्दिक्षु तन्मन्त्रमुच्चरन् धिया ।
ध्यायेच्च सततं देवि तव रूपं प्रयत्नतः ॥ ६-

द्विभुजां सुन्दरीं श्यामां नानारत्नविभूषिताम् ।
रक्तवस्त्रां स्मितमुखीं मातृवत् परिपालिनीम् ॥ ६-

भैरवीं घोररूपां त्वां तदा जानाति भैरवि ।
नासारन्ध्रोपरि ध्यायेत् तव तेजः स्वचक्षुषा ॥ ६-

कूर्चमध्येऽथवा पश्येत् तव ज्योतिरनामयम् ।
चन्द्रकोटिप्रभं शीतं रविकोटिसमं खरम् ॥ ६-

उत्तुङ्गे च महाकालं स्वप्रकाशाचलं गुरुम् ।
धीरेण चेतसा धार्यं काले काले विधानतः ॥ ६-

शून्यालये प्राङ्गणे वा वीथिकापालिकासु च ।
शृङ्गाट-हट्ट-शालेषु यथारुचि करोत्विति ॥ ६-

किन्तु देवि विना हेतुं चेतः कस्मात् प्रसीदति ।
अन्तःशुद्धिर्मनःशुद्धिर्हेतुशून्या कथं भवेत् ॥ ६-

नाचारे हरति प्रीतिर्विगीते नास्ति मे रुचिः ।
ततो हेतुं समाधाय सुगोप्यं जपमाचरेत् ॥ ६-

सुरा हेतुः कारणं च परमामृतमेव च ।
ज्ञानदा शुभदा तीर्थं मदिरा मोदिनी सती ॥ ६-

शुण्डा प्रबहुकुल्याङ्गा पावनी तारिणीति च ।
तव नामानि गोप्यानि जानीहि कुलभैरवि ॥ ६-

तत् स्वरूपां मदोन्मत्तां मदिरां शङ्खभूषणाम् ।
ध्यायेत् प्रतिमुखीं स्मेरस्वप(सुद)तीं शुभदां शुभाम् ॥ ६-

न च मे त्वापभाषेथा सदा शान्तन चेतसा ।
भिक्षुत्वं राजता वापि तवाश्रया युगे युगे ॥ ६-

(प्. ८१) हेतुशून्या क्रिया नष्टा नान्तःशुद्धिर्नवा सुखम् ।
देहं व्यर्थं विजानीहि देवि त्वत्साधनं विना ॥ ६-

साधनं हि वृथा देवि हेतुवादं तथा शृणु ।
भैरवैर्हेतुपतिभिर्मार्गैः सेव्यं च शङ्करि ॥ ६-

मिलित्वा पर्वतेऽरण्ये यो वै संयमितात्मना ।
एकाकी नैव मद्यान्नं स्त्रीभिः (?) स्तोत्रं सुवर्णितम् ॥ ६-

पञ्चभिर्दशभिर्वापि जापकस्य सुसंयुतम् ।
समभावे जपेद् देवि नियतं द्वित्रिकैः सह ॥ ६-

किञ्चिद्ध्यानेन तत्सर्वं न द्विधा किञ्चिदीरितम् ।
स्मृत्वा ततं ब्रह्ममयं भ्रान्तिरत्र न जायते ॥ ६-

स्वीकृत्य त्वमपि ध्यायेस्तदा द्रक्ष्यसि सुन्दरि ।
एवं ध्यात्वा महेशानि प्रसन्नं यदि मे मनः ॥ ६-

शोधनं संप्रवक्ष्यामि ज्ञानात् सार्वज्ञ्यदायकम् ।
घटं पुरो निधायादौ त्रिर्जपन् मूलमुच्चरेत् ॥ ६-

योनिमुद्रां प्रदर्श्याथ शुभमेनमुदीरयेत् ।
नमस्ते ज्ञानदे शुद्धे शुद्धिभावविनिश्चिते ॥ ६-

ज्योतीरूपे ध्वान्तहरे वरदेऽमृतरूपिणि ।
अविद्यान्तरसंस्थाने महापातकनाशिनि ॥ ६-

सर्वपुण्यप्रसवने सर्वदामृतमानसे ।
नमस्तुभ्यं नमस्तुभ्यं प्रसीद परमेश्वरि ॥ ६-

ऋद्धिं देहि मनः शुद्धिं(देहि)दुद्रुव(?)ते नमः ।
चराचरधृते पुण्ये धृतिदे धृतिनाशिनि ॥ ६-

सुरासुरनरैः सेव्ये व्यामोहं हर मेऽनघे ।
अरुणाक्षि विशालाक्षि विलक्षे साक्षिणि स्वयम् ॥ ६-

(प्. ८२) दिव्यशङ्खपरीधाने सुलज्जे प्रीयतां मयि ।
तमःसंचयनाशिन्यै शिवारूपधृते परे ॥ ६-

नमस्ते कुलधर्मायै कालिकायै हवे वले ।
ऐं स्त्रीं हूं ह्रीं दिव्यरूपे महामाये महेश्वरि ॥ ६-

ह्रींकारात् सिद्धिमाप्नोति बुद्धिं देहि यशस्विनि ।
अमृतत्वं प्रयाह्यत्र निधेहि सिद्धिमुत्तमाम् ॥ ६-

अपारेऽसारसंसारे तारे कामदुघेऽनघे ।
सर्वदेवगणप्रीतेऽपरिमेयगुणाश्रये ॥ ६-

ब्रह्मानन्दपरानन्दे नमस्तेऽस्तु पुनः पुनः ।
चक्षुर्ध्वान्तं मनोध्वान्तं छिन्धि देवि सुरेश्वरि ॥ ६-

कुलाचारप्रसन्ना त्वं पुनीहि ब्रह्मवादिनि ।
सत्यानन्दमयि श्रीदे कमले शूलधारिणि ॥ ६-

पूतक्रतो विश्वसेव्ये प्रसूतिमुनिमानसे ।
नमो नित्यं जयायै ते परायै ते नमाम्यहम् ॥ ६-

शुद्धाचाररते गोप्ये पशूनां गणकण्ठके ।
यथा ध्वान्ताद्विमुच्येऽहं तथा कुरु सुरार्चिते ॥ ६-

एवं स्तुत्वा महादेवि मूलेनैव विशोधयेत् ।
ओं एकमेव परं ब्रह्म स्थूलसूक्ष्ममयं ध्रुवम् ॥
कचोद्भवां ब्रह्महत्यां तेन ते नाशयाम्यहम् ॥ ६-

ओं सूर्यमण्डलसंभूते वरुणालयसंभवे ।
अमाबीजमये देवि शुक्रशापाद्विमुच्यताम् ॥ ६-

ओं वेदानां प्रणवो बीजं ब्रह्मानन्दमयं यदि ।
तेन सत्येन देवेशि ब्रह्महत्यां व्यपोहतु ॥ ६-

ततस्तां पुरतः कृत्वा यथोक्तं जपमाचरेत् ।
दिने दिने महादेवि यदि पूजां करोति हि ॥ ६-

(प्. ८३) अवश्यमेव तद्रूपं जानीयात् साधकोत्तमः ।
शवानां साधनं देवि बहुधा कथितं मया ॥ ६-

वीरभावेन तद् देवि हेतुहीनं वृथागतम् ।
इदानीं शवरूपेण ध्यायेत् त्वां सततं शिवे ॥ ६-

तदा क्रीडति(सि) मूर्त्या च शवोपरि त्रपान्विता ।
ततो नित्यानुरागेण यद्भावाय प्रकल्पसे ॥ ६-

महानिशायां ब्राह्म्ये वा मुहूर्ते ध्यानतत्परः ।
त्वद्रूपं परमानन्दं तदा पश्यति निश्चितम् ॥ ६-

रात्रिपूजा-जपध्यानैर्बहुशो हेतुभावितैः ।
प्रसन्ना त्वं तदा देवि ततस्तत्र दृढा भवेत् ॥ ६-

सतीं दृष्ट्वा नमस्कुर्यात् स्पृष्ट्वा तां च शुचिर्भवेत् ।
पीत्वा च परमानन्दं लभते प्राणनिर्वृतिम् ॥ ६-

मोदिनीपूरितघटं बिल्वशाखादिशोभितम् ।
निधाय पुरतो मन्त्रैः पूजां कृत्वा विधानतः ॥ ६-

धूपैर्दीपैश्च नैवेद्यैर्बलिभिश्चैव शुद्धिभिः ।
द्वाविंशतिशतं नित्यं जप्तव्यं वेदिकोपरि ॥ ६-

यथाशक्त्याथवा जप्यं लक्षमेकं सुसंयुतम् ।
तस्मादुत्थाय विधिवत् तिलाज्यैः श्रीफलैर्हुनेत् ॥ ६-

तत्तया सुरया देवि तर्पयेच्च विधानतः ।
सन्तुष्टे मण्डले देवि संतुष्टा सिद्धिदा तदा ॥ ६-

निर्विघ्नं जायते तत्र निःशङ्कं निरुपद्रवम् ।
निःशोकं निर्विकारं च परं चेतः प्रसीदति ॥ ६-

नैवेद्यं तु नमस्कुर्यात् त्वद्बुद्ध्या स्वीकरिष्यति ।
भ्रमबुद्धिर्न कर्तव्या मनसापि कदाचन ॥ ६-

(प्. ८४) तन्नैवेद्यं चेतसापि यदि निन्दति कश्चन ।
तदा तं चर्वयेत् काली निर्मूलं जायतेऽथवा ॥ ६-

तस्माद् दृष्ट्वा च श्रुत्वा च न च निन्दायते क्वचित् ।
नरमार्जारमहिष च्छागलैर्मेषकैस्तथा ॥ ६-

कपोतकलविङ्कादैर्हंसमद्गुर-कुक्कुटैः ।
शालसजालशकुल-रोहितादिभिरण्डजैः ॥ ६-

बलिभिर्विविधैश्चान्यैः फलैश्च मधुराप्लुतैः ।
सिक्तसंपक्वदग्धैश्च वित्वचैरिक्षुयष्टिभिः ॥ ६-

तारिणीं पुरतः कृत्वा शुद्धचित्तेन देशिकः ।
स्त्रीणां मनो न हन्तव्यं स्त्रियश्चास्य विशेषतः ॥ ६-

शक्तिरूपा हि त्वद्व्य(क्ता?क्तिः)यतः सर्वत्र शोभने ।
पशुशक्तिः पक्षिशक्तिर्नरशक्तिश्च शोभने ॥ ६-

विगुणं पूजिता कर्म सगुणं जायते सदा ।
तासां पूजा विधानेन कर्तव्या भक्तितः शुभे ॥ ६-

कौलिनीं सुभगां शक्तिं पुष्पेणापि न ताडयेत् ।
यदि शक्तिर्भवेत् तुष्टा तुष्टां जानीहि तां शिवे ॥ ६-

नित्यपूजाविधानेन जपहोमपरायणम् ।
कुलसङ्गं समाश्रित्य पुरश्चरणमाचरेत् ॥ ६-

क्षेमङ्करीं जम्बुकीं च काकोलं गृध्रमुत्तमम् ।
दृष्ट्वा चैषां रुतं श्रुत्वा प्रणमेत् मन्त्रपूर्वकम् ॥ ६-

जपकाले महेशानि यद्येषां श्रूयते रवः ।
तदैव सिद्धिं जानीहि न जपेत् स्तोत्रमाचरेत् ॥ ६-

बलिना मुण्डमालाभिर्गृहं कृत्वा जपं चरेत् ।
कृशोदरि महाचण्डे मुक्तकेशि बलिप्रिये ॥ ६-

(प्. ८५) कुलाचारप्रसन्नास्ये नमस्ते शङ्करप्रिये ।
दीपैरुद्दीपितं कृत्वा तन्मध्ये निवसन् पुनः ॥ ६-

परमानन्दचित्तेन तद्रूपस्य जपं चरेत् ।
एकलक्षेन जप्तेन साधयेत् सिद्धिमुत्तमाम् ॥ ६-

रात्रौ जपं तथा पूजां रहस्यामृतसेवनम् ।
यदि न स्यात् कुलानन्दसाधकः कौलिकः कथम् ॥ ६-

बहुधा कथितं देवि सत्यं जानीहि मद्वचः ।
कुलामृतं विना देवि चेतः कस्मात् प्रसीदति ॥ ६-

ततो देवि समादाय पूजितां कुलपावनीम् ।
अनन्यभावमाश्रित्य ममात्मा सुप्रसीदति ॥ ६-

श्रीदेव्युवाच ।
किमर्थं बहुधा देव मोदिनीस्तुतिरीरिता ।
तां विना नैव सिद्धिः स्यादित्येवं कथितं कथम् ॥ ६-

तन्मे ब्रूहि महेशान येन तत्साधनं सदा ।
क्रियते शान्तचित्तेन तद्रूपं दृश्यते मुदा ॥ ६-

श्रीभैरव उवाच ।
शृणु देवि परं गुह्यं कारणस्य च कारणम् ।
येन ज्ञातेन शारीरं मानसं च महेश्वरि ॥ ६-

विनश्यति महा(देवि?मोहो)दिव्यं देहं च लप्स्यते ।
सर्वागमार्थसारं च सर्वयोगस्य मातरम् ॥ ६-

शरीरं मलिनं विद्धि मनश्चञ्चलमेव च ।
मलापकर्षणं नास्ति कुतो ध्यानं महेश्वरि ॥ ६-

शरीरभावा बहवः सुखदुःखात्मकाः शुभे ।
चेतःसंमीलनं केन ज्ञायतां तव जन्तुषु ॥ ६-

(प्. ८६) भीतिलज्जाजुघुप्साद्या निद्रातन्द्राभ्रमादयः ।
अविपाको विभ्रमश्च शोकचिन्तादिकाः परे ॥ ६-

भवन्ति विविधा भावा भूतानां देहधारिणाम् ।
देहव्यपाये नयनं भूतानां देहधारणे ॥ ६-

तत्रैव मन एवाहमात्मारामा सनातनी ।
अतस्तु तारिणीं देवि मम तेजःस्वरूपिणीम् ॥ ६-

जानीहि भक्तिसंयुक्तां तामाश्रय विधानतः ।
मलापकर्षिते देहे सम्यग् दीपिततेजसि ॥ ६-

ध्यानयोगे स्थिरत्वं च बलित्वं चोपलभ्यते ।
नाजीर्णो दुर्बलो रोगी भीरुश्चिन्तापरिप्लुतः ॥ ६-

सुरासंसेवनाद् देवि नैते दोषा भवन्ति हि ।
अन्ये च बहवो दोषा नश्यन्ति मुक्तियोगतः ॥ ६-

शापाश्चञ्चलचित्तानां ब्रह्मादीनामिहोदिताः ।
मन्त्रेण तां समुद्दिश्य मम पूजापरो भव ॥ ६-

त्वत्स्वरूपां महादेवि तां विद्धि सर्वदा प्रिये ।
तया विना मनो नित्यं मालिन्यं न परित्यजेत् ॥ ६-

परित्यक्ते तु मालिन्ये मनो देहं च रूपभाक् ।
अतः सुरां समाश्रित्य साधनं कुरु यत्नतः ॥ ६-

इदानीं शृणु चार्वङ्गि शाक्ताचारं वरानने ।
येन विना न सिद्धिः स्यात् कल्पकोटिशतैरपि ॥ ६-

मधु मांसं च मत्स्यं च मैथुनं महिला तथा ।
पञ्चमानां समाकृत्या पञ्चमी त्वत् स्वरूपिणी ॥ ६-

नत्वा स्तुत्वा च तां देवीं पूजयित्वा सदा शुचिः ।
सुरा जनी च शक्तिः स्यान्मम रूपस्वरूपिणी ॥ ६-

(प्. ८७) तां समाश्रित्य सिद्धिः स्यान्नात्र कार्या विचारणा ।
सुराभाण्डं नमस्कुर्यात् स्त्रियं च रक्तवाससम् ॥ ६-

कपिलां रोहिणीं गञ्जां गोष्ठं गां च पयस्विनीम् ।
कुलवृक्षफलैः पूजा नैवेद्यमामिषं रसम् ॥ ६-

एका त्वं सर्वदेवानां सर्वदेवात्मिकापि च ।
सर्वानन्दमयः साक्षात् सर्वकामपरायणः ॥ ६-

चतुष्पथजपासक्तः शुद्धः श्माशानिकः क्वचित् ।
भूत्वैव भावयन्नात्मानं ततः स्याच्छक्तिपूजकः ॥ ६-

ब्रह्मानन्दो ब्रह्मरसः सुमनोऽस्थिविभूषितम् ।
सुरासनं प्रेतमाला धार्यते शक्तिदेवतैः ॥ ६-

आत्मभूकुसुमैः शुक्रैर्बलिभिः पूजनं निशि ।
परब्रह्मरसानन्दी करोति शक्तिसेवकः ॥ ६-

रात्रिपूजा विशेषेण कर्तव्या साधकोत्तमैः ।
बलिभिः पञ्चमीवर्गैरन्नैर्विविधपिष्टकैः ॥ ६-

अशनैस्तुलितैः क्लिन्नै रसकेन च सारितैः ।
पुष्पैर्धूपैश्च दीपैश्च नैवेद्यैर्बलिभिस्तथा ॥ ६-

सानन्दैर्नृत्यगीताद्यैः शक्तिभिः साधकैः सह ।
संपूज्य पर(मा?या)भक्त्या तर्पयेद्वर्गमाश्रितः ॥ ६-

कुलीनान् कुलसंबन्धान् विज्ञातान् द्वैतमानसान् ।
महासत्त्वान् दृष्टपथान् मदेकभाविनोऽपि च ॥ ६-

शक्तयः सर्वतः पूज्या मद्भावेन विशेषतः ।
शक्तिश्च कुसुमैः पूज्या सिन्दूरैर्गन्धचन्दनैः ॥ ६-

अथ माल्यैरलङ्कारैः केवलं मातृभावतः ।
कुमारीपूजनं नित्यं शक्तिं वान्यां प्रपूजयेत् ॥ ६-

(प्. ८८) एवं शक्तो यदा शक्तेः पूजनं भवमोचनम् ।
परीवादः पराभूतिर्हठादाकर्षणं स्त्रियाः ॥ ६-

मनसापि न कर्तव्यं देवि सिद्धिं यदीच्छ(सि?ति) ।
रात्रौ च भ्रमणं देवि रात्रौ च शक्तिपूजनम् ॥ ६-

न करोति यदा लोके साधकः कौलिकः कथम् ।
अनिन्दा सर्वभूतानां सर्वत्रैव दयान्वितः ॥ ६-

बलिं विना महादेव्या हिंसा सर्वत्र वर्जिता ।
सदा सानन्दमनसा मम कामपरायणः ॥ ६-

चतुष्पथनमस्कारी श्मशानचारिपूजकः ।
अन्धकारसमास्थायी गुहासेवनतत्परः ॥ ६-

परमामृतपूतात्मा मम प्रीतिपरायणः ।
शालिग्रामे ब्राह्मणे च निन्दां चैव विवर्जयेत् ॥ ६-

एषां पूजां विशेषेण करोति कारयत्यपि ।
ब्राह्मणो ब्रह्मभावेन क्षत्रः क्षात्रेण शङ्करि ॥ ६-

वैश्यश्च(शूद्र?वैश्य)भावेन प्रसन्नो विचरिष्यति ।
दिवा हविष्यभोजी स्यात् न स्पृशेदन्यपूरुषम् ॥ ६-

रात्रौ स्वीयगणैर्युक्तः पञ्चमीमाश्रयेच्छिवे ।
तव पूजापरो भूत्वा शक्तिभिः साधकैः सह ॥ ६-

नृत्यते गीयते यद्यत् तत् स्तोत्रं पूजनं तव ।
विना तीर्थाभिषेकेण नान्तः शुद्ध्यति भैरवि ॥ ६-

न भूयो याति शोकांश्च परत्र मोक्षभाग् भवेत् ।
न रूपदर्शने देवि संशयो नास्ति कश्चन ॥ ६-

इति पूजां महेशानि कृत्वा देवीपुरं वसेत् ।
अस्याः परतरा देवि नास्ति तन्त्रे महेश्वरि ॥ ६-

(प्. ८९) एषा पूजा हि देव्याश्च पूजैव सुरवन्दिते ।
सर्वधर्मान् परित्यज्य पूजामेतां करोति यः ॥ ६-

स योगी च महात्मा च संसारात् त्रायते क्षणात् ।
अगम्यागमने पापं नास्ति तस्य वरानने ॥ ६-

या कथा तव देवेशि तव स्तोत्रं वरानने ।
इतस्ततो यद्गमनं प्रदक्षिणमुदाहृतम् ॥ ६-

ततः परं महादेवि धर्माधर्मो न जायते ।
अप्रकाश्यं महेशानि तव स्नेहात् प्रकाशितम् ॥ ६-

मद्भक्तेभ्यो महेशानि प्रकाशमुपदाय च ।
अभक्तेभ्यो न दद्याद्धि दत्त्वा मृत्युमवाप्नुयात् ॥ ६-

इति ते कथितं देव्यास्तर्पणं शृणु भैरवि ।
विद्याकामेन होतव्यं तिलाज्यं मधुसंयुतम् ॥ ६-

बिल्वपत्रं घृताक्तं च किंशुकं बकुलं तथा ।
बन्धूकपुष्पहोमेन राजा च दासतामियात् ॥ ६-

सर्पिर्लवणहोमेन आकर्षयति कामिनी ।
कर्णिकारस्य होमेन सौभाग्यं लभते नरः ॥ ६-

करवीरैश्च पुंनागैः पुष्टिमाप्नोत्यसंशयम् ।
राजवृक्षस्य होमेन सर्वसंपत्तिमान् भवेत् ॥ ६-

दुर्वातिलाज्यहोमेन दीर्घायुष्ट्वमवाप्नुयात् ।
संपूज्य मूलमन्त्रेण बिल्वपत्रैर्घृतान्वितैः ॥ ६-

सहस्रं प्रत्यहं हुत्वा प्राप्नोति परमां गतिम् ।
घृताक्तमालतीपुष्पहोमाद् द्रुतकविर्भवेत् ॥ ६-

तर्पणस्य प्रसङ्गेन होमोऽयं कथितः शिवे ।
मधुना तर्पणं कुर्यात् सर्वकामफलप्रदम् ॥ ६-

(प्. ९०) मन्त्रसिद्ध्यै महेशानि महापातकनाशनम् ।
कर्पूरमिश्रितैस्तोयैर्मासमात्रं प्रतर्पयेत् ॥ ६-

वशीकृत्य नृपान् सर्वान् भोगी स्याद् यावदायुषम् ।
घृतैः पूर्णयशः सिद्ध्येद् दुग्धैरारोग्यमाप्नुयात् ॥ ६-

अगुरुमिश्रितं देवि सर्वकालं सुखी भवेत् ।
नारिकेलोदकमिश्रैस्तोयैः सर्वार्थमाप्नुयात् ॥ ६-

मरीचमिश्रितैस्तोयैः सर्वाञ्छत्रून् विनाशयेत् ।
केवलैरुष्णतोयैश्च शत्रुमुच्चाटयेत् क्षणात् ॥ ६-

ज्वराविष्टो भवेत् तेन दुग्धसेकात् शमं भवेत् ।
हविष्याशी मुक्तकेशो जपेदयुतमाचरेत् ॥ ६-

गद्यपद्यमयी वाणी सभायां तस्य जायते ।
उच्चाटयति पिङ्गाक्षी संभावयति केकरा ॥ ६-

विद्रावयति मुक्तास्या संभ्रामयति घूर्णिता ।
विक्षोभयति संक्षुब्धा संतापयति सन्निभा ॥ ६-

संकोचयति संरुद्धा विप्ररुद्धा प्रबोधयेत् ।
एतत् सर्वं प्रकर्तव्यं भावनामात्रचिन्तनम् ॥ ६-

उच्चाटेषु च सर्वेषु चायुतं प्रजपेत् सुधीः ।
शताभिजप्तमात्रेण रोचनातिलकं नरः ॥ ६-

कृत्वा पश्यति यं मन्त्री तं कुर्याद् दासवत् प्रिये ।
दन्तेनानीयते चूर्णं कीलकं तेन कारयेत् ॥ ६-

यथा मधुघृताक्तेन पद्मिनीपत्रमात्रके ।
लिखेत् सूत्रावलीमध्ये मूलमन्त्रं विदर्भितम् ॥ ६-

तत् कुण्डचतुरस्रे च निक्षिप्य जुहुयादपि ।
सहस्रं क्षीरनीराक्तं पद्मानां लोहितत्विषाम् ॥ ६-

(प्. ९१) मन्त्रं शृणु वरारोहे येन सिद्ध्यति निश्चितम् ।
ओं पद्मे पद्मे महापद्मे पद्मावति माये तथा ॥ ६-

स्वाहान्तोऽयं महामन्त्रो नैमित्तिकफलप्रदः ।
एवं यः कुरुते कर्म सद्यो द्रुतकविर्भवेत् ॥ ६-

उपचारविशेषेण राजपत्नीं वशं नयेत् ।
रम्भाजातीबीजपूरं सुगन्धिपरिमिश्रितम् ॥ ६-

मिश्रीकृत्य बलिं दद्यादष्टम्यां च विशेषतः ।
प्रयोगबलिमन्त्रोऽयं प्रयोगान् साधयेद् यदि ॥ ६-

अर्धरात्रे ततो नित्यं बलिं दद्यात् चतुष्पथे ।
परसैन्यग्रहारिष्ट रोगकृत्यानिवारणम् ॥ ६-

प्रणवं पूर्वमुच्चार्य उग्रतारे ततः परम् ।
विकटदंष्ट्रे परपक्षं मोहय [क्षोभय ख पाठः ।] द्वन्द्वमुच्चरेत् ॥ ६-

खादय द्वन्द्वमुच्चार्य पचद्वन्द्वं वदेत् पुनः ।
ये मां हिंसितुमुद्यता योगिनीचक्रैस्तान् हारय हूं फट् स्वाहा ।
परविद्यामाकर्षय २ छेदय २ हन २ कपाले गृह्ण २ स्वाहा ।
अनेनैव च देवेशि बलिं दद्याद् महेश्वरि ।
मायाबीजं समुच्चार्य कालि कालीति सुन्दरि ॥ ६-

वज्रेश्वरी पदं पश्चाल्लोहदण्डायै नमः पदम् ।
इति संपूज्य देवेशि शक्तिं संपूजयेत् ततः ॥ ६-

हू। वागीश्वरीब्रह्मभ्यां नमः । हू। लक्ष्मीनारायणाभ्यां च ।
ततो नमः पदं ब्रूयाद् देवि चण्डे महेश्वरि ॥ ६-

ततोमामहेश्वराभ्यां नम इत्यादिनार्चयेत् ।
प्रणवं च ततः पश्चात् कार्तिकेश्वराभ्यां नमः ॥ ६-

(प्. ९२) इत्यने(न?नैव)मन्त्रेण शक्तिं संपूजयेन्नरः ।
इति खड्गं प्रपूज्यैव विशेषेण प्रपूजयेत् ॥ ६-

ओं खड्गाय खरनाशाय शक्तिकार्यार्थतत्पर ।
पशुच्छेदस्त्वया कार्यः खड्गनाथ नमोऽस्तु ते ॥ ६-

अनेनैव तु मन्त्रेण प्रणमेत् खड्गमुत्तमम् ।
गृहीत्वा ताम्रपात्रं च जलपूर्णमुदङ्मुखः ॥ ६-

हर्षकामो महादेव्यै पशोश्च प्रोक्षणं चरेत् ।
प्रोक्षणं च पशोः कृत्वा चोत्सृजेद् देवताधिया ॥ ६-

यथोक्तेन विधानेन तुभ्यमस्तु निवेदनम् ।
छिन्ने च पतिते वृद्धिर्वामभागे च निन्दितम् ॥ ६-

दैन्यं मध्ये च पतितं देवे छेदं स्मरेद् बुधः ।
ततः कुण्डान्तिके गत्वा आहुतिर्दशपञ्चभिः ॥ ६-

तेनैवमुत्सृजन् दोषं बलिं लक्षेत् सलक्षणम् ।
ततो रुधिरमाधाय वटुकादीन् समर्चयेत् ॥ ६-

नैर्-ऋत्यां च महेशानि हू। वा। वटुकभैरवम् ।
वायव्ये हूं यां योगिनीभ्यो नमः इत्यादिनार्चयेत् ॥ ६-

ऐशान्यां च महेशानि हूं क्षौ। क्षेत्रपालाय नमः ।
इत्यादिना देवि(सम्यक्)गन्धपुष्पैः समर्चयेत् ॥ ६-

आग्नेययां हू। गां गणेशाय नम इत्यादिनार्चयेत् ।
गन्धपुष्पैः समभ्यर्च्य बलिदानं समाचरेत् ।
इति ते कथितो देवि बलिदानस्य निर्णयः ॥ ६-

इति श्रीबृहन्नीलतन्त्रे भैरवभैरवीसंवादे (कुलपूजा
शाक्ताचारादिविधिनिरूपणं) षष्ठः पटलः

अथ
सप्तमः पटलः ।
श्रीभैरव उवाच ।
अथ वक्ष्ये महेशानि निग्रहोपायमुत्तमम् ।
अवश्यमेव कर्तव्यं प्रयोगसाधनं तथा ॥ ७-

मङ्गले शनिवारे च श्मशानाङ्गारमानयेत् ।
कृष्णवस्त्रेण संवेष्ट्य बध्नीयाद्रक्ततन्तुना ॥ ७-

शताभिमन्त्रितं कृत्वा निःक्षिपेद् वैरिवेश्मनि ।
सप्ताहाभ्यन्तरे तेषामुच्चाटनमिदं भवेत् ॥ ७-

नरास्थि विलिखेन्मन्त्रं क्षारयुक्तहरिद्रया ।
सहस्रं परिजप्याथ निशायां शनिवासरे ॥ ७-

निक्षिप्यते यस्य गेहे तस्य मृत्युस्त्रिमासतः ।
क्षेत्रे तु शस्यहानिः स्याज्जवहानिस्तुरङ्गमे ॥ ७-

धनहानिर्धनागारे ग्राममध्ये तु तत्क्षयम् ।
(द्वि?द्वे)षे तु विलिखेद् मन्त्रं प्रेतकर्पटके सुधीः ॥ ७-

द्वेष्यद्वेषकयोर्नाम्ना तस्य द्वेषो महान् भवेत् ।
मन्त्रं शृणु वरारोहे प्रयोगार्हो भवेद् यतः ॥ ७-

अमुकं मारयेत् यादौ मारयेति पदं ततः ।
सहस्रं परिसंजप्य मन्त्रमेनं महेश्वरि ॥ ७-

द्वेषमन्त्रविशेषं तु शृणु चैकमनाः प्रिये ।
अमुकामुकयोर्द्वेषं कुरु कुर्वित्यनन्तरम् ॥ ७-

मन्त्रमुच्चार्य देवेशि जपेद् देवि सहस्रकम् ।
उच्चाटय पदद्वन्द्वं पिङ्गाक्षि तदनन्तरम् ॥ ७-

(प्. ९४) फट् मन्त्रं मन्त्रमुच्चार्य साध्यसंज्ञान्वितं पुनः ।
देशाद् देशान्तरं याति रिपुः काक इवापरः ॥ ७-

वह्निपुटे रिपोर्मन्त्रं लिखित्वा पत्रकेण तु ।
श्मशाने मन्त्रमुच्चार्य पुटीकृत्य विदर्भ्य च ॥ ७-

सहस्रजन्मभिर्जप्त्वा विद्या न हि फलप्रदा ।
सिद्धयश्च विनश्यन्ति देवानामपि दुर्लभाः ॥ ७-

मातृचक्रेऽमृतं लेख्यं भिन्नाञ्जनपुटीकृतम् ।
जले निःक्षिप्य मन्त्रं तु पुनर्नव इतीरितः ॥ ७-

जन्मलुप्तो मनुः स्निग्धो नवोदितशशी यथा ।
क्षणे क्षणेऽपि तेजस्वी रिपुदृष्टिगतोऽपि च ॥ ७-

अथ वक्ष्ये मन्त्रमेकं धारयेत् सर्वदा प्रिये ।
योनियुग्मे लिखेन्मन्त्रं मूलं हेमशलाकया ॥ ७-

क्लीबहीनान् दीर्घभिन्नान् षट्कोणे च लिखेत् ततः ।
अष्टपत्रेष्वष्टवर्णास्तद्वहिर्भूपुरद्वयम् ॥ ७-

अष्टवज्र भूपुरे च विलिखेत् साधकोत्तमः ।
स्वर्णपत्रेऽथवा भूर्जे रौप्ये वाप्यथ सुव्रते ॥ ७-

विलिखेद् हेमलेखन्या गन्धाष्टकसमन्वितम् ।
दूर्वाकाण्डेन संलिख्य कुशमूलेन वा पुनः ॥ ७-

वेष्टितं पीतवस्त्रेण यत्नेन परिवेष्टयेत् ।
बध्नीयात् पीतवस्त्रेण शिशूनां कण्ठभूषणम् ॥ ७-

स्त्रीणां वामभुजे चैवमन्येषां दक्षिणे भुजे ।
वन्ध्या तु लभते पुत्रं निर्धनो धनवान् भवेत् ॥ ७-

इयं रक्षा पुरा बद्धा ज्ञानार्थं गौतमादिभिः ।
कीर्त्यर्थं पार्थिवैश्चान्यैः संग्रामे जयकाङ्क्षिभिः ॥ ७-

(प्. ९५) वाग्भवं कुलदेवी च तारकं वाग्भवं तथा ।
हृल्लेखास्त्रमनुश्चैव वह्निजायावधिर्मनुः ॥ ७-

अष्टाक्षरो मनुः प्रोक्तो मन्त्राणां सार ईरितः ।
कालिकामन्त्रतन्त्रोक्तान् प्रयोगानेव चाचरेत् ॥ ७-

कालिकातन्त्रमन्त्रोक्तान् प्रयोगानिह चाचरेत् ।
यथा काली तथा नीला भेदो नास्ति महेश्वरि ॥ ७-

अविशेषेण कर्तव्यं सत्यं च कथितं मया ।
अन्यच्छृणु वरारोहे वशीकरणमुत्तमम् ॥ ७-

यत्कृते साधको वीरो धन्यो भवति निश्चितम् ।
पुष्यार्के च महादेवि वीरमूलं समानयेत् ॥ ७-

शोधितं पञ्चगव्येन शोषयेद् भास्करद्युतौ ।
चूर्णयेद् मेषशृङ्गेण समादाय च तं शिवे ॥ ७-

यन्त्रं संलिख्य देवेशि मातृकाख्यं सुशोभनम् ।
मन्त्रं शृणु वरारोहे ध्यानात् सार्वज्ञ्यदायकम् ॥ ७-

व्योमेन्द्वौरसनार्णकर्णिकमचां द्वन्द्वैः स्फुरत्केसरं
वर्गोल्लासिवसुच्छदं वसुमतीगेहेन संवेष्टितम् ।
आशास्वस्त्रिषु लान्तटान्तसहितं क्षोणीपुरेणावृतं
यन्त्रं नीलतनोः परं निगदितं सर्वार्थसिद्धिप्रदम् ॥ ७-

तेन चूर्णेन देवेशि यन्त्रं संलिख्य यत्नतः ।
मृत्पात्रे च समालिख्य स्थापयेत् कुम्भकोपरि ॥ ७-

तिलपूर्णं घटं तेन स्थापयेत् सुरवन्दिते ।
पट्टवस्त्रेण चामुण्डां पूजयेच्छार्करोदकैः ॥ ७-

तन्मन्त्रं परमेशानि जप्त्वा वशयेज्जगत् त्रयम् ।
कपर्दिनं समुद्धृत्य कलहं तद् द्वितीयकम् ॥ ७-

(प्. ९६) खड्गेति परमेशानि चामुण्डे च ततः परम् ।
जयशब्दं समुच्चार्य वशमानय ठद्वयम् ॥ ७-

अनेन मन्त्रराजेन कुर्यात् पौष्टिकमुत्तमम् ।
भक्षं भोज्यं महादेव्यै दद्यात् सुरगणार्चिते ॥ ७-

रक्तासने चोपविश्य सहस्राष्टौ जेपेन्मुदा ।
दशांशादिप्रमाणेन होमादींश्च समाचरेत् ॥ ७-

जापे समाप्ते देवेशि दद्याद् रजतदक्षिणाम् ।
पलं वापि तदर्धं वा तदर्धं वापि शक्तितः ॥ ७-

प्रवालमालया देवि जपं कुर्याच्छुचिस्मिते ।
उष्णीषं लोहितं प्रोक्तमुत्तरीयं तथा प्रिये ॥ ७-

रक्तवस्त्रं परीधाय जपेत् तद् गतमानसः ।
कवित्वं जायते सुभ्रु! मन्त्रस्यास्य प्रसादतः ॥ ७-

कविता वशमायाति नात्र कार्या विचारणा ।
इदानीं शृणु चार्वङ्गि कविताकारकं परम् ॥ ७-

प्रयोगं सर्वसंगोप्यं तव स्नेहात् प्रकाश्यते ।
नटीं चण्डा(लीनं?लिनीं)चैव योगिनं सर्वमोहनम् ॥ ७-

बीजत्रयं जपेद्रात्रौ मध्यरात्रौ रवेर्दिने ।
अष्टाधिकसहस्रेण प्रमाणेन जपं चरेत् ॥ ७-

शताभिमन्त्रितं कृत्वा पिबेच्च जलमुत्तमम् ।
सप्तदिनप्रयोगेण कविता चित्तमोदिनी ॥ ७-

जायते नात्र सन्देहः सत्यं सुरगणार्चिते ।
पाणिना दक्षिणेनैव मधुलाजान् समानयेत् ॥ ७-

प्रागेव नाडीच्छेदाद् बालं संस्कुर्याच्च साधकः ।
कवित्वं जायते तेना द्वितीयं सुरवन्दिते ॥ ७-

(प्. ९७) जिह्वां संमार्ज्य देवेशि लिखेद् हेमशलाकया ।
दूर्वया वा महादेवि जिह्वोष्ठयोः समालिखेत् ॥ ७-

पङ्क्तिद्वयेन संलिख्य कुर्याच्च बालसंस्क्रियाम् ।
एकादशाहे देवेशि द्वादशाहेऽथ वा पुनः ॥ ७-

वर्णजात्यादिभेदेन मासान्तं संभविष्यति ।
यथाशक्त्युपचारेण देवतां पूजयेत् पुरः ॥ ७-

संपूज्य देवतां भक्त्या लिखेन्मन्त्रं महेश्वरि ।
यदा पिता न देशस्थः पितृव्यो मातुलोऽपि वा ॥ ७-

लिखित्वा परमेशानि कुर्याच्च बालसंस्क्रियाम् ।
मूलमन्त्रं लिखेद् मन्त्री यस्योष्ठे श्वेतदूर्वया ॥ ७-

वाक्योच्चाररतो बालो वाग्मी द्रुतकविर्भवेत् ।
जन्मसंस्कारकं नाम पुत्रे जाते प्रशस्यते ॥ ७-

जिह्वायां तु लिखेद् मन्त्रं यज्ञदारु कुशेन वा ।
वारत्रयं सुसंमार्ज्य दक्षिणेनैव पाणिना ॥ ७-

मन्त्रमुच्चार्य प्रत्येकं पङ्क्तिं कुर्यात् सुशोभनाम् ।
आदौ संस्कारः कर्तव्यस्तदन्ते च लिखेन्मनुम् ॥ ७-

गन्धचन्दनपुष्पैश्च पूजयेत् तारिणीं शिवाम् ।
उत्तराभिमुखो भूत्वा स्थापयेत् पीठमुत्तमम् ॥ ७-

पूजयेत् तारिणीं देवीं नानाभक्ष्यैः सुशोभनैः ।
षोडशैरुपचारैश्च पूजयेद् भक्तिभावतः ॥ ७-

धूपं दद्याद् गुग्गुलुना सर्वकर्मफलप्रदम् ।
नारिकेलं तथा रम्भां बदरं बकुलं तथा ॥ ७-

बीजपूरं कर्णिकारं शर्करां गन्धसंयुताम् ।
मधूदकं कलायं च सिद्धान्नं पायसप्लुतम् ॥ ७-

(प्. ९८) मांसं मत्स्यं पिष्टकं च दद्यादतिप्रियं महत् ।
कविर्वाग्मी भवेत् पुत्रः सर्वकर्मप्रकारकः ॥ ७-

जितेन्द्रियः सत्यवादी धार्मिको जायते महान् ।
पिता चैव पितुर्भ्राता मातुर्भ्राता पुनस्तथा ॥ ७-

लिखेद् मन्त्रं महेशानि नान्यः सुरगणार्चिते ।
भ्राता वापि लिखेद् मन्त्रं सर्वकामफलप्रदम् ॥ ७-

मातुः क्रोडे समादाय वस्त्रेणास्तीर्य यन्ततः ।
शान्तिं कुर्याद् बालकस्य ब्राह्मणैः [साधकैः ख पाठः ।] सह
संयुतः ॥ ७-

इमं पुत्रं कामयत कामजानामिहैव तु ।
देवेभ्यश्च महेशानि पुष्णाति पदमन्तरम् ॥ ७-

शिवशान्तिस्तारायै केसरेभ्यस्तारायै शिवाय शिवयशसे ।
मन्त्रस्य लेखनान्ते तु शान्तिं कुर्याद् महेश्वरि ।
इत्येतद् मत्स्यसूक्ते च कथितं विस्तरेण तु ॥ ७-

तन्मातुर्वामकर्णे तु शान्तिस्तोत्रं पठेन्मुदा ।
मातर्देवि नमस्तेऽस्तु ब्रह्मरूपधरेऽनघे ॥
कृपया हर विघ्नं मे सर्वसिद्धिं [मन्त्र ख पाठः ।] प्रयच्छ मे ॥ ७-

माहेशि वरदे देवि परमानन्दरूपिणि ।
कृपया हर मे विघ्नं सर्वसिद्धिं प्रयच्छ मे ॥ ७-

कौमारि सर्वविद्येशे कौमारक्रीडने परे ।
कृपया हर मे विघ्नं सर्वसिद्धिं प्रयच्छे मे ॥ ७-

विष्णुरूपधरे देवि विनतासुतवाहिनि ।
कृपया हर विघ्नं मे मन्त्रसिद्धिं प्रयच्छ मे ॥ ७-

वाराहि वरदे देवि दंष्ट्रोद् धृतवसुन्धरे ।
कृपया हर मे विघ्नं सर्वसिद्धिं प्रयच्छ मे ॥ ७-

(प्. ९९) शक्ररूपधरे देवि शक्रादिसुरपूजिते ।
कृपया हर मे विघ्नं सर्वसिद्धिं प्रयच्छ मे ॥ ७-

चामुण्डे मुण्डमालासृक्चर्चिते विघ्ननाशिनि ।
कृपया हर मे विघ्नं सर्वसिद्धिं प्रयच्छ मे ॥ ७-

महालक्ष्मि महोत्साहे शोकसंतापहारिणि ।
कृपया हर मे विघ्नं सर्वसिद्धिं प्रयच्छ मे ॥ ७-

मितिमातृमये देवि मितिमातृबहिष्कृते ।
एके बहुतरे [विधे ख पाठः ।] देवि विश्वरूपे नमोऽस्तु ते ॥ ७-

इदं स्तोत्रं पठेद् यस्तु कर्मारम्भे महेश्वरि ।
विदग्धां वा समालोक्य तस्य विघ्नो न जायते ॥ ७-

कुलीनस्य द्वारदेवाः कथितास्तव सुन्दरि ।
दीक्षाकाले नित्यपूजासमये नार्चयेद् यदि ॥ ७-

तस्य पूजाफलं देवि नीयते यक्षराक्षसैः ।
शतवर्षजपाद् देवि न सिद्धिर्जायते प्रिये ॥ ७-

महापदि समुत्पाते पठेत् स्तोत्रं गणेश्वरि ।
आपदश्च पलायन्ते संशयो नास्ति कश्चन ॥ ७-

विद्याकामेन देवेशि शतकृत्वः पठेत् स्तवम् ।
इति ते कथितं मातुः स्तोत्रं कण्ठविभूषणम् ॥ ७-

मद्भक्तेभ्यो महेशानि प्रकाशमुपपादय ।
अप्रकाश्यमिदं स्तोत्रं न देयं यस्य कस्यचित् ॥ ७-

दातव्यं हि सदा तस्मै भक्तिश्रद्धान्वितोऽपि यः ।
सत्कुलीनाय शान्ताय ऋजवे दम्भवर्जिने ॥ ७-

दद्यात् स्तोत्रं महेशानि नान्यथा फलभाग् भवेत् ।
अष्टादशपुराणेषु वेदव्यासेन कीर्तितम् ॥ ७-

(प्. १००) श्रीदेव्युवाच ।
देवदेव महादेव स्थितिसंहारकारक ।
प्रश्नमेकं करोम्यत्र सकाशात् तव सुव्रत ॥ ७-

कैतवं च परित्यज्य तत् कथ्यं भवनाशन ।
महाचीनक्रमं देव कथितं न प्रकाशितम् ।
कथयस्व तदिदानीं यदि स्नेहोऽस्ति मां प्रति ॥ ७-

श्रीभैरव उवाच ।
महाचीनक्रमं देवि सर्वतन्त्रेषु गोपितम् ।
यत् कृत्वा साधकाः सर्वे शिवत्वं यान्ति तत्क्षणात् ॥ ७-

न वक्तव्यं महेशानि भुवनत्रितये शिवे ।
शुद्धभावेन देवेशि वक्तव्यं तव गोचरे ॥ ७-

नान्योऽस्ति मे प्रियः कोऽपि त्वदन्यः सुरवन्दिते ।
इदानीं परमेशानि निधारय मनः शिवे ॥ ७-

महाचीनक्रमं देवि कथितव्यं वरानने ।
अहं देहो महेशानि देही त्वं सर्वरूपदृक् ॥ ७-

मीनो यथा महादेवि पयसि प्रहृतो यथा ।
सदात्मा त्वं महेशानि अकथ्यं नास्ति सुन्दरि ॥ ७-

केचिद् देवा नरा केचिद् दानवा यक्षराक्षसाः ।
नागलोकाः किन्नराश्च गन्धर्वाप्सरसां गणाः ॥ ७-

ये वा पशुमृगाः पक्षा ये केचिज्जगतीगताः ।
एते जडतराः सर्वे परस्परखलात्मकाः ॥ ७-

कुकर्मनिरताः सर्वे कुमार्गदर्शनोत्सुकाः ।
एतेषां ब्रह्म [कोऽपि ख पाठः ।] विज्ञानमानन्दं ब्रह्म चित्सुखम् ॥ ७-

न जानाति महेशानि तत् कथं कथयामि ते ।
नित्यमुक्तस्वभावोऽयं तदर्थमिदमीरितम् ॥ ७-

(प्. १०१) क्षमस्व यदि चार्वङ्गि न वक्तव्यं महेश्वरि ।
श्रीदेव्युवाच ।
नमस्ते शिवरूपाय नमस्ते गुरुरूपिणे ॥ ७-

नमस्ते वरद स्वामिन् करुणानिधये नमः ।
अन्यदेवरता ये च सर्वे त्वत् पदकाङ्क्षिणः ॥ ७-

तेषामेवाधिकफलं मद्भक्तानां व्यवस्थितम् ।
सिंहव्याघ्रादयो ये च ये च विघ्नानुसारिणः [कारिणः ख पाठः ।] ॥ ७-

विकाराश्च तथा सर्पास्तथान्ये दुष्टजन्तवः ।
ते सर्वे विलयं यान्ति पतङ्गा इव पावके ॥ ७-

देहं [गेहे ख पाठः ।] दीपशिखाकारं दृश्यते दुष्टजन्तुभिः ।
केवलं प्रेमभावेन त्वयैव विभुणा प्रभो ॥ ७-

किं वा शवमयो भूत्वा आसने पञ्चदेवताः ।
पृथिवी जलतां याति जलं तेजोमयं भवेत् ॥ ७-

तेजो वायुं तथा वायुराकाशं तत्प्रकाशकम् ।
दानवा राक्षसाः सर्वे ये चान्ये (दानवा?देवता)गणाः ॥ ७-

राजानश्च तथा चान्ये सर्वे त्वत्पादवर्तिनः ।
आज्ञां भजन्ति गन्धर्वाः किं पुनर्नरकीटकाः [किन्नराः ख पाठः ।] ॥
७-

यत्र यत्र भवेद् वाञ्छा तत् तत् सिद्धिः करे स्थिता ।
सदानुगामिनी वाणी भजते तं सुनिश्चितम् ॥ ७-

द्विधाभावं परित्यज्य किमन्यद् बहुभाषितैः ।
मोक्षार्थी लभते मोक्षं धनार्थी धनमाप्नुयात् ॥ ७-

अन्ते तु जायते गौरीलोके शिव इवापरः ।
सिद्धा भवन्ति यद्भक्ताः कथयस्व ममाग्रतः ॥ ७-

(प्. १०२) श्रीभैरव उवाच ।
न वक्तव्यमभक्ताय परभक्ताय पापिने ।
महाचीनक्रमं देवि विविधं कथितं शिवे ॥ ७-

स्नानादि मानसं शौचं मानसः प्रवरो जपः ।
पूजनं मानसं दिव्यं मानसं कल्पनादिकम् ॥ ७-

सर्व एव शुभः कालो नाशुभो वर्तते क्वचित् ।
न विशेषो दिवा रात्रौ न सन्ध्यायां महानिशि ॥ ७-

वस्त्रासनस्थानगे(हे?ह)देहस्पर्शादि वारिणः ।
शुद्धिं नचाचरेदत्र निर्विकल्पं मनश्चरेत् ॥ ७-

नात्र शुद्ध्याद्यपेक्षास्ति न चामेध्यादिदूषणम् ।
य एवं चिन्तयेद् मन्त्री सर्वकामफलप्रदम् ॥ ७-

गद्यपद्यमयी वाणी सभायां तस्य जायते ।
तस्य दर्शनमात्रेण वादिनो निष्प्रभा मताः ॥ ७-

राजानोऽपि च दासत्वं भजन्ते किं परे जनाः ।
सर्वदा पूजयेद् देवीमस्नातः कृतभोजनः ॥ ७-

महानिश्यशुचौ देशे बलिं मन्त्रेण दापयेत् ।
स्त्रीनिन्दां च न कुर्वीत तासां प्रेम विवर्द्धयेत् ॥ ७-

अत्युत्कटापराधेऽपि न तस्या द्वेषमाचरेत् ।
स्त्रीद्वेषो नैव कर्तव्यो विशेषात् पूजयेत् स्त्रियः ॥ ७-

जपस्थाने महाशङ्खं निवेश्योर्ध्वं जपं चरेत् ।
स्त्रियं गच्छन् स्पृशन् पश्यन् यत्र कुत्रापि देशिकः ॥ ७-

भक्षंस्ताम्बूलमन्यांश्च भ(क्ष?क्ष्य)द्रव्यं यथारुचि ।
मांसमत्स्यदधिक्षौद्रभ(क्ष?क्ष्य)द्रव्यं यथारुचि ॥ ७-

भुक्तान्नशेषभ(क्षा?क्ष्या)णि भुक्त्वा सर्वं जपं चरेत् ।
दिक्कालनियमो नास्ति स्थित्यादिनियमो न च ॥ ७-

(प्. १०३) न जपे कालनियमो नार्चादिषु बलिष्वपि ।
स्वेच्छानियम उक्तोऽत्र महामन्त्रस्य साधने ॥ ७-

नाधर्मो विद्यते सुभ्रु किञ्चिद् धर्मो महान् भवेत् ।
स्वेच्छाचारस्थितो देवि प्रचरेद् हृष्टमानसः ॥ ७-

(कृतार्थं?कार्तार्थ्यं)मन्यमानस्तु संतुष्टो जितमानसः ।
जपं कृत्वा विशेषेण स्त्रिया च जपमाचरेत् ॥ ७-

आसनं शृणु देवेशि प्राक् सिद्ध्येज्जपमुत्तमम् ।
पीठानामुत्तमं पीठं जपात् सार्वज्ञ्यदायकम् ॥ ७-

योनिपीठे निवेश्यैव श्रोण्यां कमललोचने ।
योन्यां संक्षिप्तलिङ्गस्तु जपेत् तद्गतमानसः ॥ ७-

सहस्रं प्रत्यहं जप्त्वा कन्दर्पसदृशः पुमान् ।
जायते नात्र संदेहः सत्यं सुरगणार्चिते ॥ ७-

चीनाचारविशेषं हि कथितं परमेश्वरि ।
ताराकल्पे महेशानि विस्तरेण प्रकाशितम् ॥ ७-

अत्र चैव महेशानि विशेषः कथितो मया ।
योनिकुन्तलमादाय गृह्णीयादन्तरीयकम् ॥ ७-

एवं वत्सरपर्यन्तं जपेत् तद्गतमानसः ।
नीलासरस्वती काली चान्नपूर्णा च भैरवी ॥ ७-

साधकाय प्रहृष्टाय प्रसीदति न संशयः ।
साधकोऽपि महादेवि वत्सरात् तां प्रपश्यति ॥ ७-

इह ते संशयो नास्ति सत्यं सत्यं महेश्वरि ।
अतिस्नेहात् सुरश्रेष्ठे प्रकाशितमिदं तव ॥ ७-

रहस्यं शृणु चार्वङ्गि येन सिद्ध्यति सुन्दरि ।
रजस्वलां स्त्रियं वीक्ष्य सहस्रं प्रजपेद् यदि ॥ ७-

(प्. १०४) तदैव मन्त्रसिद्धिः स्यान्नात्र कार्या विचारणा ।
दिनैः षोडशभिर्देवि सिद्धिमाप्नोति साधकः ॥ ७-

पर्वते हस्तमारोप्य निर्भयो यतमानसः ।
कवितां लभते सोऽपि अमृतत्वं च गच्छति ॥ ७-

नीलपद्मं तथा बिम्बं खञ्जनं शिखरं तथा ।
चामरं रविबिम्बं च तिलपुष्पं सरोवरम् [सरोरुहम् ख पाठः ।] ॥ ७-

त्रिसूत्रं [त्रिशूलं ख पाठः ।] वीक्ष्य जप्त्वा तु सततं शुद्धभावतः ।
सुखप्रसादं सुमुखं सुलोचनं सुहास्यदम् ॥ ७-

सुकेशं सुगतिं कन्दं सुगन्धं सुखमेव च ।
लभते च यथासंख्यं शृणु पार्वति सादरम् ॥ ७-

महाचीनद्रुमे देवीं ध्यात्वा तत्र प्रपूज्य च ।
तद् द्रुमोद् भवपुष्पेण पूजयेद् भक्तिभावतः ॥ ७-

स भवेत् कुलदेवश्च कुलक्रमगतः शुचिः ।
ब्रह्मतरोर्महामूले देवीं ध्यात्वा यथाविधि ॥ ७-

तत्सुधासारसारेण तर्पयेद् मातृकानने ।
स भवेत् साधकश्रेष्ठो मातॄणां च भवेत् प्रियः ॥ ७-

महाचीनद्रुमलतावेष्टितः साधकोत्तमः ।
रात्रौ यदि जपेद् मन्त्रं सच [लता ख पाठः ।] कल्पद्रुमो भवेत् ॥ ७-

तिथिक्रमेण देवेशि लतया वेष्टितो भवेत् ।
तदा मासेन सिद्धिः स्यात् सहस्रजपमानतः ॥ ७-

अष्टम्यां च चतुर्दश्यां द्विगुणं यदि जप्यते ।
तदैव महती सिद्धिर्देवानामपि दुर्लभा ॥ ७-

महाचीनद्रुमे बीजं लिखित्वा कुङ्कुमेन च ।
तत्पार्श्वे साध्यमालिख्य ताडयद् दृष्टिवृष्टिभिः ॥ ७-

(प्. १०५) तत्र गच्छति कामार्ता यत्र यत्रोपलभ्यते ।
महाचीनद्रुमरसेनाक्तं पिण्डं विधाय च ॥ ७-

यन्नाम्ना दीयते देवि सोऽचिराद् मुक्तिमाप्नुयात् ।
महाचीनद्रुममूल-मज्जाभिर्बिल्वपत्रकैः ॥ ७-

सहस्रं देवीमभ्यर्च्य श्मशाने साधकोत्तमः ।
तदा राज्यमवाप्नोति यदि सा न पलायते ॥ ७-

तस्यापि षोडशांशेन कलां नार्हन्ति ते शवाः ।
शवासनाधिकफलं लतागेहप्रवेशनम् ॥ ७-

धनकामस्तु यो विद्वान् महदैश्वर्यकामुकः ।
बृहस्पतिसमो यस्तु भवितुं कामयेद् नरः ॥ ७-

अष्टोत्तरशतं जप्त्वा कुलमामन्त्र्य मन्त्रवित् ।
मैथुनं यः प्रयात्येवं स तु सर्वफलं लभेत् ॥ ७-

लतारतेषु जप्तव्यं महापातकमुक्तये ।
लता यदि न संसर्गे तदा रेतः प्रयत्नतः ॥ ७-

समुत्सार्य जपेद् मन्त्रं धर्मकामार्थसिद्धये ।
सुरतेषु प्रजप्तव्यं महापातकमुक्तये ॥ ७-

वरासनस्थां संवीक्ष्य तन्मूले स्वेष्टदेवताम् ।
पूजयित्वा महारात्रौ त्रिदिनं पूजयेद् मनुम् ॥ ७-

लक्षपीठफलं देवि लभते नात्र संशयः ।
वेतालपादुकासिद्धिः खड्गसिद्धिश्च जायते ॥ ७-

अञ्जनं तिलकं गुप्तं प्रजप्य तु सहस्रकम् ।
स्वदेहरुधिराक्तैश्च बिल्वपत्रैः सहस्रकैः ॥ ७-

श्मशानेऽभ्यर्च्य देवीं तु वागीशसमतां व्रजेत् ।
श्मशाने योषितं मन्त्री संपूज्य ऋतुगां शुभाम् ॥ ७-

(प्. १०६) रक्तचन्दनदिग्धाङ्गीं रक्तवस्त्रैरलङ्कृताम् ।
चारुपुष्पैर्मनुं प्रोच्य ततो ध्यायेच्च सुन्दरीम् ॥ ७-

रमित्वा तां लभेद्राज्यं यदि नात्र पलायते ।
मेषमाहिषरक्तेन वाग्मित्वं तस्य जायते ॥ ७-१५२ ॥ ७-
धनित्वं जायते तस्य सर्वसिद्धिः प्रजायते ।
वचसा च भवेज्जीवो धनेन च धनाधिपः ॥ ७-

आज्ञया देवराजोऽसौ रूपेणैव मनोभवः ।
बलेन पवनो ह्येष सर्वतत्त्वार्थसाधकः ॥ ७-

शोधितं साधितं दद्यात् सास्थि मांसं सदा बलिम् ।
सर्वं सास्थि प्रदातव्यं तथा लोमसमन्वितम् ॥ ७-

एवंभूतः सदा देवि साधको भुवि दुर्लभः ।
यया कयाचित् दृष्ट्या वा यज्जपो भुवि दृश्यते ॥ ७-

एतत् प्रकाशनात् देवि मृत्युर्भवति नान्यथा ।
एतत् साधकनिन्दां वा एतन्मन्त्रस्य वा पुनः ॥ ७-

महाभूतगणैः सार्धं तस्य सर्वं हराम्यहम् ।
योगिनीचक्रसहिता स्वयं तद्वधकारिणी ॥ ७-

रहस्यं शृणु देवेशि येन वाग्मी भवेत् सदा ।
यस्मात् परतरं नास्ति तन्त्रमध्ये सुरेश्वरि ॥ ७-

सारस्वतप्रयोगोऽयं कथितो विश्वमोहने ।
विशेषं कथयिष्यामि सावधानावधारय ॥ ७-

वीरतन्त्रे कथितं ते येन सर्वमयो भवेत् ।
जिह्वायां भावयेद् यस्तु तारिणीं दीपरूपिणीम् ॥ ७-

मातृकासहितां विद्यां त्रिरावर्त्य जलं पिबेत् ।
जलपानविधानेन मूकोऽपि सुकविर्भवेत् ॥ ७-

अजस्रभावनाभ्यासात् साधकः सुकृती सुधीः ।
कविर्वाग्मी महायोगी मुक्तिभागी भवेन्नरः ॥ ७-

अब्दाच्चतुर्विधं तस्य पाण्डित्यमुपजायते ।
अथ वक्ष्ये महेशानि रहस्यं परमाद्भुतम् ॥ ७-

युवतीनां तु योनौ तु लिखेद् मन्त्रान् मनोरमान् ।
संजप्य च महामन्त्रं सर्वसारस्वतप्रदम् ॥ ७-

सहस्रजपमानेन प्रयोगं च समाचरेत् ।
पश्चाद् भ्रमणयोगेन ताडयेद् योनिमण्डलम् ॥ ७-

सहस्रं च जपेत् तावद् यावद् रेतो न जायते ।
तेन तत्त्वेन देवेशि तर्पयेद् यतमानसः ॥ ७-

कवित्वं जायते सुभ्रु वाग्मित्वं च तथैव च ।
पण्डि(त)त्वं महत्त्वं च जायते नात्र संशयः ॥ ७-

रक्तपुष्पैर्महेशानि योनिपूजनमाचरेत् ।
युवतीरूपमास्थाय पूजयेद् बहुयत्नतः ॥ ७-

घृणां त्यक्त्वा महेशानि पूजयेद् योनिमण्डलम् ।
रहस्यं शृणु चार्वङ्गि येन सिद्धो भवेद् मनुः ॥ ७-

(श्रीदेव्युवाच ।)
भगवन् भूतभव्येश भूताधिप महाबल ।
प्रसीद देवदेवेश सर्वप्राणिहिते रत ॥ ७-

येनावश्यं भवेत् सिद्धिस्तदुपायं वद प्रभो ।
श्रीभैरव उवाच ।
शृणु देवि परं ज्ञानं सर्वज्ञानोत्तमोत्तमम् ।
येन विज्ञानमात्रेण शीघ्रं विद्या प्रसीदति ॥ ७-

मूलकन्दे च या शक्तिर्जगदाधाररूपिणी ।
तद्भ्रमावर्तवातो यः प्राण इत्युच्यते बुधैः ॥ ७-

(प्. १०८) झिल्लीशब्दा व्यक्ततरा कूजन्ती सततोत्थिता ।
गच्छन्ती ब्रह्मरन्ध्रेण प्रविशन्ती स्वकेतनम् ॥ ७-

यातायातक्रमेणैव तत्र कुर्यान्मनोलयम् ।
तेन मन्त्रे शिखा जाता सर्वमन्त्रप्रदीपिका ॥ ७-

तमःपूर्णे गृहे यद्वद् न किञ्चिदपि भासते ।
शिखाहीनास्तथा मन्त्रा न सिध्यन्ति कदाचन ॥ ७-

शिखोपदेशः सर्वत्र गोपितः परमेश्वरि ।
तेन विना न सिद्धिः स्याद् वर्षकोटिशतैरपि ॥ ७-

तस्मात् त्वयापि गिरिजे गोपनीयः प्रयत्नतः ।
सुप्ता निद्रायिता मत्ता विद्रावणरता परा ॥ ७-

समस्तदोषजालेन ग्रथिता [रहिता येन ख पाठः ।] कुलसुन्दरि ।
[स्वापे प्रहरे महानिशि चारो वामनाड्या वायोरुदयः । तथैव
दक्षिणनाड्या वायोरुदये दिवाचारः । संध्याचारस्तु
उभयनाडीप्रवाहः ।] निशाचारं दिवाचारं सन्ध्याचारं च पल्लवम् ॥
७-

दुर्लभं बीजसंयुक्तं [संकेतं भावसंकेतं ख पाठः ।]
भावसंयोगमेव च ।
ज्ञात्वा प्रबोधयेद् वीरो गुरुस्तत्रैव कारणम् ॥ ७-

निशाचारे महेशानि विशेषं कथयामि ते ।
वामदक्षिणनासायामुदये देवि तत्त्वतः ॥ ७-

स्वापकाले तु मन्त्राणां जपोऽनर्थफलप्रदः ।
स्वापकालो वामवाहो जागरो [प्रबोधो ख ।] दक्षिणावहः ॥ ७-

आग्नेयस्य मनोः सौम्यमन्त्रस्यैतद्विपर्ययः ।
प्रबोधकालं जानीयाद् मन्त्रयोरुभयोरपि ॥ ७-

कर्मणोर्वह्निताराद्याः वियत्प्रायाः समीरिताः ।
आग्न्येययोऽपि च सौम्याः स्युर्भूयिष्ठेन्द्वमृताक्षराः ॥ ७-

(प्. १०९) एवं पञ्चाशदाग्नेययो विद्याः सौम्याः प्रकीर्तिताः ।
वामवाहो यदा वायुर्दीर्घाणां योजनं तदा ॥ ७-

दक्षिणस्यां यदा वायुस्तदा ह्रस्वो नियोजितः ।
उभयस्थो यदा वायुस्तदा स्युरुभयात्मिकाः ॥ ७-

प्रणवं मातृकादेवी हृल्लेखेत्यमृतत्रयम् ।
अमृतत्रयसंयोगाद् दुष्टमन्त्रोऽपि सिद्ध्यति ॥ ७-

एवं शृणु वरारोहे सर्वसारं मनूत्तमम् ।
नियमः पुरुषैर्ज्ञेयो न योषित्सु कदाचन ॥ ७-

यद्वा तद्वा येन तेन सर्वतः सर्वतोऽपि च ।
योषितां ध्यानमात्रेण सिद्धयः स्युर्न संशयः ॥ ७-

यथाऽयस्कान्तमात्रेण गूढविद्धशिलंत्वयः ।
स्वयमेव बहिर्याति यथा वा सौरतेजसा ॥ ७-

सूर्यकान्तः स्फुटं भाति यथा चन्द्रस्य रश्मिभिः ।
चन्द्रकान्तो द्रावयति यथा वर्षासु वारिदैः ॥ ७-

जलसेकातितृप्ता भू रसपूर्णा प्रचक्षते ।
क्षुधार्तः क्षीरपानेन यथा तृप्तोऽभिजायते ॥ ७-

पुष्पदर्शनमात्रेण गन्धर्वश्च सुखी भवेत् ।
कुलपुष्पप्रदानेन यथा शक्तिः प्रतुष्यति ॥ ७-

गुरुसेवैकमात्रेण मन्त्रसिद्धिर्भवेद् यथा ।
महापद्मवनं ध्यात्वा यथा सिद्धिश्वरो भवेत् ॥ ७-

त्रिपुराध्यानमात्रेण भुक्तिर्मुक्तिर्यथा भवेत् ।
महादुर्गाप्रसादेन यथा सिद्धीश्वरो भवेत् ॥ ७-

युवतीध्यानमात्रेण यथा कुलपतिर्भवेत् ।
गङ्गास्मरणामात्रेण निष्पापो जायते यथा ॥ ७-

(प्. १०९) तथा कर्षणमात्रेण शिव एव प्रजायते ।
कामाख्या योनिपूजायां यथा तुष्यति भैरवि ॥ ७-

योषिच्चिन्तनमात्रेण तथैव वरदायिनी ।
तस्मात् सर्वप्रयत्नेन दीक्षयेद्(द्वि?नि)जकौलिकीम् ॥ ७-

अदीक्षितकुलासङ्गात् सिद्धिहानिः प्रजायते ।
अनेनैव क्रमेणैव यः करोति क्रियां शुभाम् ॥ ७-

तस्य वंशे महेशानि बृहस्पतिसमः पुमान् ।
जायते नात्र सन्देहः सत्यं सत्यं सुरार्चिते ॥ ७-

एकदा नारदं प्राप्य गौरी सर्वसुखान्विता ।
पप्रच्छ मधुरां भाषां शङ्करान्वेषणे रता ॥ ७-

देवर्षिरब्रवीद् वाक्यं शृणु हे नगनन्दिनि ।
ताराप्रयोगमेतं हि येन सिद्धिर्भविष्यति ॥ ७-

नारद उवाच ।
एकदेन्द्रः श्रिया भ्रष्टो विहाय चामरावतीम् ।
हिरण्याक्षपुरेऽगच्छत् सहितो देवसैन्यकैः ॥ ७-

देवारिभिः समं तत्र विरोधः सुमहानभूत् ।
पराजितो देवराजो बृहस्पतिपुरोधसः ॥ ७-

आश्रमे च पुनर्गत्वा विमृश्य विविधं शिवे ।
उवाच सादरं वाक्यं गुरुं प्राप्य जगद् गुरुम् ॥ ७-२०५ ॥ ७-
(इन्द्र उवाच ।)
विश्वेषां पावनस्त्वं हि जगत् यस्मिंश्चराचरे ।
ब्रजामि शरणं देव रक्ष मां भगवन् यतः ॥ ७-

उपायं ब्रूहि देवेश इन्द्रत्वं जायते यतः ।
केन रूपेण देवेश मम त्राणं भविष्यति ॥ ७-

(प्. १११) बृहस्पतिरुवाच ।
देवेन्द्र शृणु मद्वाक्यं येन त्राणं भविष्यति ।
हिरण्याक्षपुरे देव दैत्याः सर्वारिमर्दकाः ॥ ७-

तेषां पराभवं कर्तुं न क्षमो जगतीतले ।
कारणं शृणु देवेश येनैव शृणु मद्वचः ॥ ७-

पुरा त्रेतायुगे राजन्नकरोर्नीलसाधनम् ।
तेन पुण्यफलेनैव इन्द्रत्वं गतवान् प्रिय ॥ ७-

कालीतारासाधनं च नानारूपेणवि(स्तरं?स्तृतम्) ।
अकरोद् दैत्यपुत्रोऽसौ तस्मात् पुण्यफलादिदम् ॥ ७-

येनोपायेन देवेश इन्द्रत्वं प्राप्स्यसि स्वयम् ।
तस्योपायं महाराज सावधानोऽवधारय ॥ ७-

धर्मेण वर्धते नित्यमधर्मान्न विवर्धते ।
येन रूपेण देत्योऽसौ धर्मं संत्यजति द्रुतम् ॥ ७-

तमुपायं जगद्वन्द्य(ब्रूहि?शृणु)सत्यं वचो मम ।
वृद्धब्राह्मणरूपेण वञ्चयामि सुरेश्वर ॥ ७-

ततो विप्रो महान् भूत्वा वृद्धः पण्डितपावनः ।
सर्वशास्त्रार्थतत्त्वज्ञो हिरण्याक्षपुरं ययौ ॥ ७-

शृणु वत्स महद् वाक्यं येन भद्रं भविष्यति ।
अहं तु सर्वशास्त्रज्ञो निर्धनत्वादिहागतः ॥ ७-

वृत्तिं दत्त्वाध्यापकत्वमिति भिक्षा कृता मया ।
अध्यापकाय यो वृत्तिं दत्त्वाध्यापयति द्विजान् ॥ ७-

किं न दत्तं भवेत् तेन धर्मकामार्थमिच्छता ।
पुण्यात् पुण्यतरं पुण्यं जानीहि सर्वसंमतम् ॥ ७-

तथाऽस्त्विति वचः(श्रु?कृ)त्वा चाददद् वृत्तिमुत्तमाम् ।
अध्यापयामास द्विजान् दत्त्वा वृत्तिं मनोरमाम् ॥ ७-

(प्. ११२) कुतर्कः शतशो देवि कृतस्तेन महीयसा ।
कुतर्केण महादेवि कुतर्कोऽयं महानपि ॥ ७-

मोहितो दैत्यराजेन्द्रो येन दानवपुङ्गवः ।
कृते कर्मणि भूमिस्थैः स्वर्गे तृप्तिः कथं भवेत् ॥ ७-

तारिणी च महाकाली भवानी च महेश्वरी ।
तासां पूजा वृथा देव किमर्थं क्रियतेऽशुभा ॥ ७-

एवं बहुविधेनैव कुतर्केण महानपि ।
मोहितो दैत्यराजोऽसौ धर्मं त्यक्त्वा महेश्व(री?रि) ॥ ७-

अधर्मनिरताः सर्वे धर्मं त्यक्त्वा महेश्वरि ।
कालक्रमेण तेषां तु आपदः परमाः शुभे ॥ ७-

ततो बृहस्पतिर्देवो देवराजगृहं ययौ ।
इन्द्राय सर्वमाचख्यौ दैत्यानां कर्मबन्धनम् ॥ ७-

शृणु चैकाग्रमनसा येन ते कुशलं महत् ।
जायते नात्र संदेहो देवराज जगत्पते ॥ ७-

तारिणीं कालिकां चैवान्नपूर्णां भैरवीं पराम् ।
संपूज्य विधिवद्भक्त्या सर्वसिद्धिर्भविष्यति ॥ ७-

पूजाविधानं देवेश श्रोतुमर्हम्यसंशयम् ।
प्राङ्गने मध्यमे रात्रौ फाल्गुने मासि सुन्दर ॥ ७-

चतुर्दिक्षु महेशान कदलीस्तम्भमुत्तमम् ।
आत्म(ने?नो)ऽग्रे च देवेश मण्डपं कारय प्रिय ॥ ७-

चूताश्वत्थवटैर्दे(वि?व)च्छन्नं कुर्याच्च मण्डपम् ।
कुमारीवेष्टितं कुर्याद् मण्डपं सर्वमोहनम् ॥ ७-

तारामूर्तिं तथा कालीमूर्तिं वा देवराजक ।
सर्वकार्यप्रदां देव तां कुरुष्व महेश्वर ॥ ७-

(प्. ११३) अन्नदामूर्तिमेतां हि कुरु वा सुरवन्दित ।
वटपत्रे महादेव्यै बलिं यत्नेन दापयेत् ॥ ७-

आसनं कम्बलं दद्यात् स्वागतं मधुनिर्मितम् ।
पाद्यं तु पयसा दद्यादर्घ्यं दद्यात् कुशेन च ॥ ७-

मधुपर्कं घृतेनैव जलेनाचमनीयकम् ।
तक्रेण स्नानमाचर्य वसनं लोहितं स्मृतम् ॥ ७-

रजताभरणं दद्यात् सर्वदेवमनोहरम् ।
तण्डुलेन विना देव्यै नैवेद्यं दापयेत् प्रिय ॥ ७-

चर्व्यं चोष्यं तथा लेह्यं पेयं दद्याद् मनोहरम् ।
रक्तचन्दनबीजैश्च जपेदष्टसहस्रकम् ॥ ७-

शुक्लप्रतिपदारभ्यमष्टम्यां च समापयेत् ।
बलिं दद्याद् महादेव्यै छागेन महिषेण वा ॥ ७-

अन्नं मत्स्यं तथा मांसं घृतं परमशोभनम् ।
पिष्टकं परमं द्रव्यं दद्याद् देव्यै मनोहरम् ॥ ७-

होमयेद् देवदेवेश यथाशक्ति विधानतः ।
श्रीभैरव उवाच ।
कुमारीं पूजयेद् यत्नैर्द्रव्यैर्बहुविधैरपि ॥ ७-

होमादिकं तु सकलं कुमारीपूजनं विना ।
परिपूर्णफलं नैव सकलं पूजनं भवेत् ॥ ७-

ततः सकलसिद्ध्यर्थं कुमारीं तु प्रपूजयेत् ।
आनयेत् कन्यकां योग्यां कुमारीं तु सुवासिनीम् ॥ ७-

सुवासिनीं मदप्रौढां संशयं त्यज सुन्दरि ।
कथयामि न सन्देहः कुमारीपूजनं शुभम् ॥ ७-

यस्याः पूजनमात्रेण त्रैलोक्यपूजनं भवेत् ।
कुमारी च महेशानि त्रिधा मूर्तिर्व्यवस्थिता ॥ ७-

(प्. ११४) परापरात्मिका चैव तृतीया च परापरा ।
यत्र काले न किञ्चित् स्याद् देवासुरमहोरगाः ॥ ७-

त्रैलोक्यं न त्वमहं तदा जाता कुमारिका ।
आद्यसृष्टिकरी या तु प्रत्यक्षा साभवत् त्रिधा ॥ ७-

उमाकला तु सा जाता [देवी ख पाठः ।] सृष्टिरूपा भवान्तरे ।
एकवर्षा भवेत् सन्ध्या द्विवर्षा च सरस्वती ॥ ७-

त्रिवर्षा च त्रिधा मूर्तिश्चतुर्वर्षा च कालिका ।
सुभगा पञ्चवर्षा च षड्वर्षा तु उमा भवेत् ॥ ७-

सप्तभिर्मालिनी चैव अष्टवर्षा च कुब्जिका ।
नवभिः कालसङ्कर्षा दशभिश्चापराजिता ॥ ७-

एकादशे तु रुद्राणी द्वादशाब्दे तु भैरवी ।
त्रयोदशे महालक्ष्मीर्द्विसप्ता पीठनायिका ॥ ७-

क्षेत्रज्ञा पञ्चदशभिः षोडशे चर्चिका मता ।
एवं क्रमेण संपूज्या यावत् पुष्पं न जायते ॥ ७-

प्रतिपदादि पूर्णान्तं वृद्धिभेदेन पूजयेत् ।
महापर्वसु सर्वेषु विशेषाच्च पवित्रके ॥ ७-

महानवम्यां देवेशि कुमारीं च प्रपूजयेत् ।
पिङ्गलां पूजयेद् यस्तु षोडशे चैकभक्तिमान् ॥ ७-

भक्तितः पूजयित्वा तु सर्वसंपत्तिमान् भवेत् ।
पूजयेत् कुलविद्यानामेकैकां कुलभैरवीम् ॥ ७-

एवं प्रणवयोगेन चैतन्यं तत्त्वमर्चयेत् [मनुं ख पाठः ।] ।
प्रणवस्य विशेषं हि जानीहि नगनन्दिनि ॥ ७-

यज्ज्ञानात् साधकाः सर्वे भवन्ति मुक्तिभागिनः ।
योनिर्बिन्दुमती चैव मायाबीजं ततः परम् ॥ ७-

(प्. ११५) ततो लक्ष्मीं समुच्चार्य कुर्याद् मायां महेश्वरि ।
[ऐं ह्रीं श्रीं हूं ह्रीं एते पञ्च प्रणवाः ।] प्रणवाः पञ्च
विख्याताः सर्वपापहराः शुभे ॥ ७-

भैरवीबीजमाख्यातं प्रेतबीजं मनोहरम् ।
एकं द्वाभ्यां त्रिभिश्चैव सप्तभिर्वाष्टभिः पुनः ॥ ७-

महाभयानि दुर्भिक्षाद्युत्पातानि कुलेश्वरि ।
दुःस्वप्नमपमृत्युश्च अन्ये ये ये समुद्भवाः ॥ ७-

कुमारीपूजनादेव न तस्य प्रभवन्ति हि ।
नित्यक्रमेण देवेशि पूजयेद् विधिपूर्वकम् ॥ ७-

घ्नन्ति विघ्नान् पूजितास्तास्तथा शत्रून् महोत्कटान् ।
व्याधयः सर्वरिष्टानि दुर्निमित्तान्यसंशयम् ॥ ७-

ग्रहा यक्षाः क्षयं यान्ति भूतवेतालपन्नगाः ।
असुरा गुह्यकाः प्रोक्ता योगिनी गुह्यडाकिनी ॥ ७-

अणिमादीनि वेतालभैरवादीनि चैव हि ।
तुष्यन्ति दिव्यवेतालो भवेत् कुमारिकार्चनात् ॥ ७-

ऐंकारेण जलं देयं ह्रींकारात् पादशोधनम् ।
श्रींकारेण महेशानि अर्घ्यं दद्याद् महेश्वरि ॥ ७-

कूर्चबीजेन देवेशि दद्याच्चन्दनमुत्तमम् ।
शक्तिबीजेन पुष्पाणि सर्वैः धूपांश्च दापयेत् ॥ ७-

वाग्भवं च ततो मायां सुन्दरीति ततः परम् ।
ङेऽन्तं पश्चिमवक्त्रं च हृदन्तेन न्यसेत् प्रि(य?ये) ॥ ७-

योनियुक्तं शान्तवर्णो बिन्दुयुक्तःसुरार्चिते ।
कुमारिके पदं प्रोच्य शिरसे वह्निवल्लभा ॥ ७-

वेदादिं च ततो मायां स्वबीजं तदनन्तरम् ।
शिखायै वषडित्युक्तं भैरवप्राणवन्दिते ॥ ७-

(प्. ११६) प्रणवं काकिनीं चैव बिन्दुयुक्तां सनातनीम् ।
वागीश्वरी पदं चोक्त्वा कवचाय हुमीरितम् ॥ ७-

मायाबीजं समुच्चार्य अस्त्राय फडिति क्रमात् ।
वाग्भवं च सिद्धि पदं जयाय तदनन्तरम् ॥ ७-

पूर्ववक्त्राय देवेशि हृदन्तेन प्रपूजयेत् ।
पुनर्वाग्भवबीजं ङेयुतमुत्तरवक्त्रकम् ॥ ७-

नमोन्तेन महादेवि पूजयेत् सुरसुन्दरीम् ।
प्रणवं च महेशानि कालिके पदमन्तरम् ॥ ७-

दक्षवक्त्राय तत्पश्चाद् नमोन्तं भैरवप्रिये ।
वाग्भवेन पुरक्षोभं मायाबीजे गुणाष्टकम् ॥ ७-

श्रीबीजेन श्रियो लाभो ह्रींबीजेनारिसंक्षयः ।
भैरवेण तु बीजेन खड्गानामपराजितम् ॥ ७-

कुमारिकाष्टकं वाथ सदा त्वं च कुमारिका ।
अष्टोत्तरशतं वापि एकां कन्यां प्रपूजयेत् ॥ ७-

पूजिताः पूजयन्त्येता निर्दहन्त्यवमानिताः ।
कुमारी योगिनी साक्षात् कुमारी सर्वदेवताः ॥ ७-

भूर्भुवर्मूर्तिका देवी कुमारी च प्रपूजिता ।
असुरा दुष्टनागाश्च ये ये दुष्टग्रहा अपि ॥ ७-

भूतवेतालगन्धर्व डाकिनीयक्षराक्षसाः ।
हृदयं देवताः सर्वे भूर्भुवश्चैव भैरवि ॥ ७-

पृथिव्यादीनि सर्वाणि ब्रह्माण्डं सचराचरम् ।
ब्रह्मा विष्णुश्च रुद्रश्च ईश्वरश्च सदाशिवः ॥ ७-

ते तुष्टाः सर्वतुष्टाश्च कुमारीं यः प्रपूजयेत् ।
कालाग्निशिवपर्यन्तं तथा गौर्यादिसंस्थितिः ॥ ७-

(प्. ११७) सप्तद्विपाः समुद्राश्च भुवनानि चतुर्दश ।
विधिना वै कुमारीं च भोजयेच्चैव भैरवीम् ॥ ७-

पाद्यमर्घ्यं तथा धूपं कुङ्कुमं चन्दनं तथा ।
भक्तिभावेन संपूज्य सर्वं त(स्य?स्या) निवेदयेत् ॥ ७-

प्रदक्षिणत्रयं कुर्याद् आदौ मध्ये तथान्ततः ।
पश्चाच्च दक्षिणा देया रजतस्वर्णमौक्तिकैः ॥ ७-

विवाहयेत् स्वयं कन्यां ब्रह्महत्या विनश्यति ।
गवां हत्या स्त्रिया हत्या सर्वं पापं प्रणश्यति ॥ ७-

माता चैव पिता चैव भ्रातरश्च विशेषतः ।
ये च यत्र पुरः [पुनः ख पाठः ।] सर्वे कन्यादानं प्रकल्पयेत् ॥ ७-

भुक्तिमुक्तिफलं तस्य सौभाग्यं सर्वसंपदः ।
रुद्रलोके वसेद् नित्यं त्रिनेत्रो [नियतो ख पाठः ।] भगवान् हरः ॥ ७-

षष्टिकोटिसहस्राणि अश्वमेधफलं लभेत् ।
एतत् फलं लभेद् मर्त्यः कन्यां यस्तु विवाहयेत् ॥ ७-

बालुकाः सागरे यावत् तावदब्दं महेश्वरि ।
एकैकं कुलमुद्धृत्य सत्यकल्पे गतोऽपि च ॥ ७-

तावत् स भुङ्क्ते भोगांश्च यावद्भूमिदिवौकसः ।
कन्यादानं महादानं सर्वदानेषु चोत्तमम् ॥ ७-

दौर्भाग्यं नश्यति क्षिप्रं सौभाग्यं च प्रवर्धते ।
राजद्वारे लभेत् पूजां राजलक्ष्मीः स्थिरायते ॥ ७-

सर्वाः कुमारिकाश्चैव पूजयेद् भक्तिभावतः ।
महाभये समुत्पन्ने यस्तु कन्यां प्रपूजयेत् ॥ ७-

तत्क्षणाल्लभते मोक्षं सत्यं सत्यं न संशयः ।
इति ते कथितं देवि कुमारीपूजनक्रमम् ॥ ७-

(प्. ११८) विशेषलक्षणं चैव कथयिष्यामि संशृणु ।
तस्मात् परतरं नास्ति(म?त)न्त्रमध्ये महेश्वरि ॥ ७-

कुमारीं पूजयित्वा च शिवत्वं गतवानहम् ।
कृष्णत्वं गतवान् कृष्णो ब्रह्मत्वं गतवान्(मुदा?विधिः) ॥ ७-

इति श्रीबृहन्नीलतन्त्रे भैरवभैरवीसंवादे (निग्रहादिप्रयोग
कुमारीपूजाक्रमनिरूपणं) सप्तमः पटलः

अथ
अष्टमः पटलः ।
श्रीभैरव उवाच ।
यन्त्रं शृणु वरारोहे येन सिद्ध्यति निश्चितम् ।
ततो लिखेद् यन्त्रराजं समस्तपुरुषार्थदम् ॥ ८-

यस्य विज्ञानमात्रेण सद्यः खेचरतां व्रजेत् ।
आदौ त्रिकोणं विन्यस्य त्रिकोणं तद्बहिर्न्यसेत् ॥ ८-

बहिस्त्रिकोणमालिख्य षट्कोणं तद्बहिर्न्यसेत् ।
मध्ये तु वैन्दवं चक्रं मायाबीजविभूषितम् ॥ ८-

षट्कोणं तद्बहिर्वृत्तं ततश्चाष्टदलं लिखेत् ।
बहिर्वृत्तेन संयुक्तं भूपुरेणैव संवृतम् ॥ ८-

(प्. ११९) ज्ञात्वैवं मुक्तिमायाति यन्त्रमेतन्न संशयः ।
एतत् तु विलिखेत् ताम्रे कुण्डगोलविलेपिते ॥ ८-

स्वयंभूकुसुमैर्युक्ते कुङ्कुमागुरुसंयुते ।
शुद्धासने च पशुभिरदृष्टे पुरतो न्यसेत् ॥ ८-

अर्घ्यद्रव्यमर्घ्यपात्रे निक्षिपेत् पुरतः सुधीः ।
ततोऽर्घ्यं कारयेद् मन्त्री तया नार्या सुवेशया ॥ ८-

कुण्डगोलोद्भवं द्रव्यं सुयंभूकुसुमं तथा ।
नाधर्मो जायते सुभ्रु महामन्त्रस्य साधने ॥ ८-

ततो पीठक्रमेणैव यन्त्रपूजां समाचरेत् ।
ततो हृदयपद्मान्तः स्फुरन्तीं परमेश्वरीम् ॥ ८-

सुषुम्नावर्त्मना नीत्वा शिरःस्थानं महेश्वरि ।
ततो वै स्वकराम्भोजपुष्पराशौ समानयेत् ॥ ८-

नासया वामया देवि वायुबीजेन मन्त्रवित् ।
देवेशि भक्तिसुलभे परिवारसमन्विते ॥ ८-

यावत् त्वां पूजयिष्यामि मातर्देवि इहावह ।
इत्यनेन च मन्त्रेण देवीमावाहयेत् सुधीः ॥ ८-

आवाह्य देवीं तामिष्ट्वा चोपचारैर्निवेश्य च ।
कालीं कपालिनीं कुल्लां कुरुकुल्लां विरोधिनीम् ॥ ८-

विप्रचित्तां पूजयेच्च बहिः षट्कोणके तथा ।
उग्रामुग्रप्रभां दीप्तां तन्मध्ये च त्रिकोणके ॥ ८-

मात्रां मुद्रां मितां चैव पूजयेदपर त्रिके ।
सर्वाः श्यामा असिकरा मुण्डमालाविभूषिताः ॥ ८-

तर्जनीं वामहस्तेन धारयन्त्यो दिगम्बराः ।
देवतादक्षिणे भागे महाकालं समर्चयेत् ॥ ८-

(प्. १२०) ततः स्तुत्वा नमस्कृत्य कुर्यात् संमेलनं धिया ।
देवताग्रे तु संभोगं देवताप्रीतिकारकम् ॥ ८-

संभोगं तु पुरस्कृत्य देवीमीह विसृज्य च ।
कृतकृत्यो भवेन्मन्त्री नात्र कार्या विचारणा ॥ ८-

इदानीं शृणु देवेशि उपचारान् विशेषतः ।
प्रथमं तु सुरा पूज्या माध्वी गौडी तथैव च ॥ ८-

पैष्टी तस्या अभावेन आतिदेशिकमाचरेत् ।
नारिकेलोदकं कांस्ये ताम्रपात्रे स्थितं मधु ॥ ८-

गव्यं च ताम्रपात्रस्थं मद्यतुल्यं घृतं विना ।
ताम्बूलं च सकर्पूरं नारिकेलं सशर्करम् ॥ ८-

पायसं सघृतं चैव आर्द्रकं सगुडं तथा ।
तण्डुलं सतिलं चैव तालं खर्जूरमेव च ॥ ८-

कदलीं तिन्तिडीं चैव श्रीफलं फलमुत्तमम् ।
अन्यानि च सुगन्धीनि स्वादूनि च फलानि च ॥ ८-

नरश्छागस्तथा मेषो महिषः शशकस्तथा ।
शरभः शूकरश्चैव बलयः परिकीर्तिताः ॥ ८-

कृष्णमार्जारकश्चैव ज्ञातव्या मन्त्रवित्तमैः ।
एतेषां चैव रक्तानि देयानि परमेश्वरि ॥ ८-

जलं सुवासितं देयं कुलक्षालनमेव च ।
नैवेद्यानि प्रधानानि कथितानि मया प्रिये ॥ ८-

येन संतुष्यते देवि कुमारी वरवर्णिनी ।
तं दद्यात् परमेशानि किमन्यच्च्रोतुमिच्छसि ॥ ८-

पुष्पितायाः कुलागारं स्पृष्ट्वा जपति यो नरः ।
अयुतैकप्रमाणेन साधकः स्थिरमानसः ॥ ८-

(प्. १२१) केवलं शुद्धभावेन स तु विद्यानिधिर्भवेत् ।
संस्कृताः प्राकृताः शब्दा लौकिका वैदिकास्तथा ॥ ८-

वशमायान्ति ते सर्वे साधकस्य न चान्यथा ।
मुक्तकेशो हविष्याशी प्रजपेदयुतं नरः ॥ ८-

नग्नां परस्त्रियं स्पृष्ट्वा प्रजपेत् स्थिरमानसः ।
तस्यालोकनमात्रेण वादिनो निष्प्रभां गताः ॥ ८-

राजानोऽपि च दासत्वं भजन्ते किं परे जनाः ।
धनकामस्तु यो विद्वान् महदैश्वर्यकामुकः ॥ ८-

बृहस्पतिसमो यस्तु भवितुं कामयेन्नरः ।
सुन्दरीं यौवनोन्मत्तां नारीमानीय यत्नतः ॥ ८-

अष्टोत्तरशतं जप्त्वा कुलमामन्त्र्य मन्त्रवित् ।
मैथुनं यः करोत्येव स तु विद्यानिधिर्भवेत् ॥ ८-

विपरीतरता सा तु भुवि श्रीर्हृदयोपरि ।
तन्मुखे चुम्बनं दत्त्वा सहस्रं मानसं जपेत् ॥ ८-

स भवेत् सर्वसिद्धीशो नात्रकार्या विचारणा ।
सर्वेषां साधनानां हि श्रेष्ठं स्यात् कुलसाधनम् ॥ ८-

तस्मात् सर्वप्रयत्नेन साधयेत् तं समाहितः ।
इदानीं शृणु देवेशि रहस्यमिदमुत्तमम् ॥ ८-

पुरा दारुवने रम्ये उन्मत्ता रागमोहिताः ।
परस्त्रियं घर्षयन्ति मद्यं स्वादन्ति नित्यशः ॥ ८-

तद् दृष्ट्वानुचितं कर्म विष्णुना समुपस्थितम् ।
श्रीविष्णुरुवाच ।
देवदेव महादेव सर्वदेव दयानिधे ॥ ८-

देवदारुवने पापा मद्यपानरतातुराः ।
परस्त्रियं घर्षयन्ति मुनयो रागमोहिताः ॥ ८-

(प्. १२२) दिगम्बरास्तथा मूढाः संप्रयास्यन्ति कां गतिम् ।
इति तस्य वचः श्रुत्वा तमुवाच त्वहं प्रिये ॥ ८-

कालिका या महाविद्या ह्यनिरुद्धसरस्वती ।
विद्याराज्ञीति या प्रोक्ता एते तन्मन्त्रजापकाः ॥ ८-

परं मुक्ता भविष्यन्ति तद्गायत्रीं जपन्ति च ।
एतस्यास्तु प्रभावेण सर्वे देवा विमोचिताः ॥ ८-

निजमातृवधात् सोऽपि परशुरामो विमोचितः ।
दत्तात्रेयश्चात्रिपुत्रः सुरापानाद् विमोचितः ॥ ८-

गोतमस्त्रीघर्षणाच्च देवेन्द्रोऽपि विमोचितः ।
चाण्डालीगमनात् पूर्वं वशिष्ठश्च विमोचितः ॥ ८-

गुरुदाराघर्षणाच्च चन्द्रमाश्च विमोचितः ।
ब्रह्मणस्तु शिरश्छेदाच् शिवः सोऽहं विमोचितः ॥ ८-

रावणस्य वधाच्चापि रामचन्द्रो विमोचितः ।
तमेव गूढं वक्ष्यामि श्रुत्वा गोप्यः सदा बुधैः ॥ ८-

कालिकायै पदं चोक्त्वा विद्महे तदनन्तरम् ।
ततः श्मशानवासिन्यै धीमहीति पदं ततः ॥ ८-

तन्नो घोरी पदं चोक्त्वा ततः कामः प्रचोदयात् ।
एषा तु कालीगायत्री दशधा जप्तयानया ॥ ८-

ब्रह्महत्यादिपापानि खण्डं खण्डं व्रजन्ति हि ।
अनया सदृशी विद्या अनेन सदृशो जपः ॥ ८-

अनेन सदृशं ज्ञानं न भूतं न भविष्यति ।
अन्यच्च शृणु देवेशि यथा पानादिकर्मणि ॥ ८-

कुमारीसाधनादीनि अनया साधयेच्छुभे ।
लीलया च महेशानि सिद्धिर्भवति निश्चितम् ॥ ८-

(प्. १२३) नटी कापालिनी वेश्या रजकी ब्राह्मणी शुभा ।
शूद्रकन्या विशः स्त्री च क्षत्रि(यी?या) सर्वदायिनी ॥ ८-

एतासां कांश्चिदानीय ततस्तद्योनिमण्डले ।
पूजयित्वा महादेवीं ततो मैथुनमाचरेत् ॥ ८-

धर्माधर्महविर्दी(प्ता?प्ते) आत्माग्नौ मनसा स्रुचा ।
सुषुम्नावर्त्मना नित्यमक्षवृत्तिर्जुहोम्यहम् ॥ ८-

स्वाहान्तोऽयं महामन्त्र आरम्भे परिकीर्तितः ।
प्रकाशाकाशहस्ताभ्यामवलम्ब्योन्मनीस्रुचम् ॥ ८-

धर्माधर्मफल[कला ख पाठः ।]स्नेहपूर्णां वह्नौ जुहोम्यहम् ।
स्वाहान्तोऽयं महामन्त्रः शुक्रत्यागे प्रकीर्तितः ॥ ८-

ततो गच्छेत् प्रियां गच्छन् देवीं त्रिभुवनेश्वरीम् ।
तच्छ्रुत्वा वचनं विष्णुर्मां पुनरभ्यभाषत ॥ ८-

नमोऽस्तु ते महादेव सर्वतन्त्रात्मरूपिणे ।
त्वत् प्रसादादयं देव संशयो मे महान् गतः ॥ ८-

अनुजानीहि देवेश गमिष्यामि यथासुखम् ।
ततो मयाभ्यनुज्ञातः प्रणम्य च यथाविधि ॥ ८-

ययौ स्वभवनं विष्णुरेतत् ते कथितं प्रिये ।
इदानीं शृणु देवेशि मन्त्रराजं मनोरमम् ॥ ८-

अत्र श्रीमन्त्रराजस्य माहात्म्यं शृणु पार्वति ।
श्रद्धया यत्र देवेशि परां मुक्तिमवाप्स्यति ॥ ८-

अश्वमेधैश्च गोमेधैर्नरमेधैस्तथा परैः ।
दानैश्च विविधैर्द्रव्यैर्होमैर्नानाविधैरपि ॥ ८-

अनेकजन्मसाहस्रैस्तपोभिः प्राप्यते परा ।
विद्याराज्ञी घोरकाली अनिरुद्धसरस्वती ॥ ८-

(प्. १२४) ज्ञात्वैव मुक्तिमाप्नोति किं पुनः कथ्यते परम् ।
अस्य ज्ञानप्रभावेण सिद्धयोऽष्टौ भवन्ति हि ॥ ८-

मन्त्रस्य ज्ञानमात्रेण विजयी भुवि जायते ।
तस्यालोकनमात्रेण वादिनो निष्प्रभा मताः ॥ ८-

राजानोऽपि च दासत्वं भजन्ते किं परे जनाः ।
वह्नेः शैत्यं जलस्तम्भं गतिस्तम्भं विवस्वतः ॥ ८-

दिवारात्रिव्यत्ययं च वशीकर्तुं क्षमो भवेत् ।
बृहस्पतिसमो वाग्मी सुकविर्भार्गवो भवेत् ॥ ८-

धने कुबेरसदृशस्तेजसा भास्करोपमः ।
बलेन सदृशो रामे विष्णुतुल्यपराक्रमः ॥ ८-

ब्रह्महत्यासुरापानस्तेयगुर्वङ्गनागमात् ।
सद्यो निर्दोषमायाति मन्त्रस्यास्य प्रसादतः ॥ ८-

एवं संक्षेपतो वक्ष्ये नास्ति मन्त्रसमोऽधुना ।
सौरे च गाणपत्ये च चान्द्रे वैष्णव एव च ॥ ८-

नान्यद् विस्तरतो वक्तुं शक्यते परमेश्वरि ।
वक्त्रैः कोटिसहस्रैस्तज्जिह्वाकोटिशतैरपि ॥ ८-

निजमुद्धृत्य देवेशि आगस्करं द्वितीयकम् ।
वाणीं चैव महेशानि वर्णत्रयमुदाहृतम् ॥ ८-

अनेन मन्त्रराजेन सदृशं नापरं प्रिये ।
तव स्नेहाद् वरारोहे प्रकाशमुपपादितम् ॥ ८-

न वक्तव्यं न वक्तव्यं न वक्तव्यं महेश्वरि ।
तव स्नेहेन कथितं प्राणवद्धि सुरेश्वरि ॥ ८-

कुमारीपूजनेनैव दक्षिणाविधिरुत्तमा ।
कथिता देवि भद्रं ते अप्रकाश्यं प्रकाशितम् ॥ ८-

(प्. १२५) पूजाविधिरयं प्रोक्तः कुत्र वा पूज्यते शिवा ।
कुत्र वा ध्यायते देवी तं शृणुष्व महेश्वरि ॥ ८-

कामरूपे पूर्णगिरौ कोङ्कटे चोड्डीयानके ।
वाराणस्यां तु लौहित्ये करतोयानदीजले ॥ ८-

आर्यावर्ते प्रयागे च ब्रह्मावर्ते तथैव च ।
अनन्तफलदा पूजा सर्वत्रैव जले स्थले ॥ ८-

तदभावे शुन्यगेहे सिन्दूरादिविलेपिते ।
कर्त्रिशूलधनुःखड्ग-घण्टाचामरकादिभिः ॥ ८-

वितानध्वजसंकीर्णे कृष्णागुरुसुधूपिते ।
सुदतीनां सुकेशीनां वेश्यानां गानशोभिते ॥ ८-

घण्टानादरवाकीर्णे दीपावलीपरिष्कृते ।
एवं भूतगृहे पूज्या तारा चैव सुशोभना ॥ ८-

श्मशाने च सदा पूज्या पीठादप्यधिका मता ।
तारिण्यास्तु श्मशानात् तु नान्यत् स्थानं प्रशस्यते ॥ ८-

तस्माच् श्मशाने पूजा च कर्तव्या भूतिलिप्सुभिः ।
गायत्री या पुरा प्रोक्ता ब्रह्मज्ञानस्वरूपिणी ॥ ८-

श्रीकृष्णश्च ऋषिस्तस्या गायत्री च्छन्द उच्यते ।
शिवशक्तिस्वरूपा हि देवता परिकीर्तिता ॥ ८-

अतः परं प्रवक्ष्यामि येनाशु फलमाप्नुयात् ।
ब्राह्मे मुहूर्ते उत्थाय ताम्बूलपूरिताननः ॥ ८-

खड्गहस्तः सुवाढ्यां तु दद्याद् मांसान्वितं बलिम् ।
पूजयित्वा यथान्यायं तत आनीय सुन्दरीम् ॥ ८-

कामिनीं यौवनोन्मत्तां सुवेशां चारुहासिनीम् ।
कुलजां युवतीं वीक्ष्य नमस्कुर्यात् समाहितः ॥ ८-

(प्. १२६) यदि भाग्यवशेनैव कुलदृष्टिः प्रजायते ।
तदैव मानसीं पूजां तत्र तासां प्रकल्पयेत् ॥ ८-

स्त्रियो देवाः स्त्रियः प्राणाः स्त्रिय एव विभूषणम् ।
स्त्रीमेलनं सदा कुर्यात् सुन्दरीभिर्विशेषतः ॥ ८-

तासां प्रहारो निन्दा च कौटिल्यमप्रियं ततः ।
सर्वथा नैव कर्तव्यमन्यथा सिद्धिरोधकृत् ॥ ८-

तद्धस्तारचितं भोज्यं दैवतायै निवेदयेत् ।
प्रातःकृत्यं ततः कृत्वा स्नात्वा चिरं यथाविधि ॥ ८-

प्रयोगेण समागम्य कपालान्तःस्थले विशेत् ।
दिक्कालनियमो नास्ति स्थित्यादिनियमो नच ॥ ८-

न जपे कालनियमो नार्चनादिबलिष्वपि ।
स्वेच्छानियम उक्तोऽत्र महामन्त्रस्य साधने ॥ ८-

पूजयेद् विविधैः पुष्पैस्तुलसीवर्जितैः शुभैः ।
एवं संपूज्य विधिवत् सञ्जपेत् परमेश्वरीम् ॥ ८-

निशायां पूजयेद् देवीं जपेच्च प्रयतो नरः ।
सिन्दूरभूषणो नित्यं तथा चैव दिगम्बरः ॥ ८-

नारीं दिगम्बरीं कृत्वा विपरीतरतो भवेत् ।
अभिघातं चुम्बनं च कुर्यात् स्वाभीष्टसिद्धये ॥ ८-

निर्लज्जाकामबाणेन घृष्टं स्यात् मन्दिरं धनुः ।
तस्मिन् काले साधकेन्द्रो जपेत् संशुद्धमानसः ॥ ८-

संभोगं च स्वयं कुर्वञ्जपेत् सारस्वतप्रदाम् ।
तस्माद् भाव्या महेशानि कथिता देवदुर्लभा ॥ ८-

यस्याः प्रसादमासाद्य कलयामि जगत् त्रयम् ।
शिवशक्त्यात्मिका देवी अनिरुद्धसरस्वती ।
यां ज्ञात्वा मुक्तिमाप्नोति किमन्यत् कथयामि ते ॥ ८-

(प्. १२७) (श्रीदेव्युवाच ।)
इदानीं(शृणु?देव)कस्यास्ति घोरे कलियुगे शुभे ।
प्राधान्यं परमेशान तद्वदस्व सदाशिव ॥ ८-

श्रीभैरव उवाच ।
कलिनाम्नि युगे देवि प्रधानां तारिणीं शुभाम् ।
कालीं चैव महेशानि अनिरुद्धसरस्वतीम् ॥ ८-

श्मशानकालिकायास्तु प्राधान्यं शृणु भैरवि ।
सर्वसिद्धेः कारणं हि अनिरुद्धसरस्वती ॥ ८-

तस्या मन्त्रेण मन्त्री स्यात् सर्वसिद्धिफलप्रदः ।
तारामन्त्रं पूर्वमुक्तं कालीमन्त्रं शृणुष्व मे ॥ ८-

मायाद्वन्द्वं कूर्चयुग्मं निजबीजत्रयं तथा [त्रयं त्रयम् ख पाठः
।] ।
दक्षिणे कालिके चेति संहारक्रमतः शुभे ॥ ८-

पूर्वबीजानि चोद्धृत्य स्वाहान्तोऽयं मनुः स्मृतः ।
विद्याराज्ञीति विख्याता मन्त्रश्च कल्पपादपः ॥ ८-

अस्मात् परतरं नास्ति कालीमन्त्रं मनोरमम् ।
तस्मात् सर्वप्रयत्नेन मन्त्रराजं शृणुष्व मे ॥ ८-

मन्त्रस्य ज्ञानमात्रेण जीवन्मुक्तश्च साधकः ।
एषा विद्या(रहस्या तु) पूजने जपने तथा ॥ ८-

ध्यानं तथा कुलाचारे सर्वविद्यागमेषु च ।
उच्चाटनं मारणं च वशीकरणमुत्तमम् ॥ ८-

आकर्षणं स्तम्भनं च विद्वेषणमतः परम् ।
अनया साधयेद् देवि सिद्ध्यत्येव न संशयः ॥ ८-

पूजां च विविधां कुर्यात् स्वशाखोक्तक्रमेण च ।
रक्तपुष्पैः पूजयित्वा सहस्रं होमयेदथ ॥ ८-

(प्. १२८) सा तु काममयी नारी निर्लज्जा काममोहिता ।
स्वयं(सान्त्याष्य?सन्त्यज्य)भर्तारं साधकं गच्छति ध्रुवम् ॥ ८-

अयुतं च जपेद् देवि ध्यात्वा देवीं दिगम्बरीम् ।
स्थावरा जङ्गमाश्चैव पातालतलगा अपि ॥ ८-

आकर्ष्यति मन्त्री च तत्क्षणाद् भुवि संस्थिताः ।
जप्त्वा देवीं श्मशाने च ध्यात्वा देवीं दिगम्बरीम् ॥ ८-

तद्भस्मलेपनं कुर्यात् ततः संहरते जगत् ।
श्वेतापराजितापुष्पैः पुजयेद् भक्तिभावतः ॥ ८-

हुत्वायुतं श्मशानेऽपि विश्वमुच्चाटयेद् ध्रुवम् ।
नारीं नग्नां श्मशाने च स्पृष्ट्वा च योनिमण्डलम् ॥ ८-

जपित्वा च वशीकुर्याद् यदि सा न पलायते ।
कृष्णपुष्पैः पूजयित्वा ध्यात्वा चैव दिगम्बरीम् ॥ ८-

जप्त्वायुतं श्मशानस्थः शत्रूणां मारणं चरेत् ।
कालीकल्पस्वरूपं च कथितं सुन्दरि प्रिये ॥ ८-

गोपने सर्वसिद्धिः स्याद् नात्र कार्या विचारणा ।
यथा काली तथा नीला चानिरुद्धसरस्वती ॥ ८-

तस्माच्च कथिता विद्या काली काली(कलौ युगे) ।
रहस्यं शृणु चार्वङ्गि कुण्डल्याश्चक्रनिर्णये ॥ ८-

आसनं जीवनस्येदममृतं देहरक्षकम् ।
निर्गुणं शाम्भवं चक्रं त्रिविधं शृणु पार्वति ॥ ८-

येन विज्ञानमात्रेण ध्रुवं ज्योतिर्मयो भवेत् ।
इडापिङ्गलयोर्मध्ये वर्णाश्च ज्योतीरूपिणः ॥ ८-

ज्योतीरूपाणि चक्राणि ज्योतीरूपा च कुण्डली ।
चन्द्रतः सूर्यपर्यन्तं चक्राण्यत्र चतुर्दश ॥ ८-

(प्. १२९) अत्रास्ति कुण्डलीशक्तिर्बीजरूपा निराकृतिः ।
परेयं कुण्डलीशक्तिश्चन्द्रमण्डलवर्तिनी ॥ ८-

इमं भेदं महेशानि यो जानाति स योगवित् ।
दलं कोशं तथा वर्णं तथैव चक्रदेवताः ॥ ८-

तथैव पूर्ववज्ज्ञेयं सर्वचक्रेष्वयं विधिः ।
चन्द्रतो ब्रह्मरन्ध्रान्तं चक्राण्यत्र चतुर्दश ॥ ८-

परापरेति विख्याता कुण्डली जीवसंज्ञका ।
सूर्यतो ब्रह्मरन्ध्रान्तं चक्राण्यत्र चतुर्दश ॥ ८-

परमेष्ठी समाख्याता सूर्यमण्डलवर्तिनी ।
नराकारस्वरूपेयं परज्योतिःस्वरूपिणी ॥ ८-

गोलकान्तर्ग(तो?ता)देवी ज्योतिर्बिन्दुसमाश्रिता ।
अत्रास्ति गोलकं चक्रं गोलोक इव दृश्यते ॥ ८-

इयं नारायणी काली तारा शून्यनिवासिनी ।
सुन्दरी रक्तकाली च महिषमर्दिनी तथा ॥ ८-

मन(सः?सा)कल्पि(तो?ता)मूर्तिस्तेजोरूपाऽपरा च सा ।
परमात्मैव रामोऽयं महाविष्णुर्महाशिवः ॥ ८-

निरञ्जनस्वरूपोऽयं कृष्णरूपा च तारिणी ।
आत्मप्रकाशिनी नित्या नित्यानन्दस्वरूपिणी ॥ ८-

तस्या मन्त्राणि सुभगे मम मन्त्राणि यानि तु ।
पूर्वाम्नायविधानेन शीघ्रकामफलप्रदा ॥ ८-

नानापापहरा देवी वीरस्तद्गतमानसः ।
तत्त्वभावं समासाद्य फलतत्त्वं लभेन्नरः ॥ ८-

तव मन्त्राणि देवेशि सर्वार्थदायकानि च ।
यथा स्वयंभुवा देवाश्चत्वारः परिकीर्तिताः ॥ ८-

(प्. १३०) ज्ञातव्याश्च प्रसिद्धाश्च पारम्पर्योपदेशतः ।
पर्यायतोऽपि विज्ञेयाः श्रुतिवाङ्मयभेदतः ॥ ८-

तथा त्वयि मया प्रोक्ताः षडाम्नायाश्च सन्निधौ ।
स चाम्नायः श्रुतिर्ज्ञेयः श्रुतिश्च वेद उच्यते ॥ ८-

अतस्त्वयापि गिरिजे गोपनीयः स्वयोनिवत् ।
अत ऊर्ध्वं तु सुभगे रहस्यं परमं शृणु ॥ ८-

महामन्त्री यदा देवि साधको दैवयोगतः ।
तत्र कस्य जपं कुर्यात् पूजनादिकमेव च ॥ ८-

सर्वदेवनमस्कारं नित्यं कुर्यात् प्रयत्नतः ।
जपादिकं तु तस्यैव यत्र शङ्काभिजायते ॥ ८-

गुरोर्गृहीतमन्त्रस्य प्रजपत्यपि साधकः ।
भ्रष्टाचारं प्रमादाद्वा आलस्याद्वापि सुन्दरि ॥ ८-

शङ्करस्य गृहीतस्य कथितं यत्र कुत्रचित् ।
हीनवीर्यमवाप्नोति मन्त्रादिश्च वरानने ॥ ८-

इत्यादिदोषनाशार्थं विधानं शृणु सांप्रतम् ।
प्रथमं जननं नाम जीवनं तु द्वितीयकम् ॥ ८-

तृतीयं ताडनं देवि चतुर्थं बोधनं तथा ।
पञ्चमं त्वभिषेकस्तु विमलीकरणं तथा ॥ ८-

आप्यायनं सप्तमं तु अष्टमं तर्पणं स्मृतम् ।
नवमं दीपनं प्रोक्तं दशमं गोपनं मतम् ॥ ८-

मन्त्राणां मातृकायन्त्रादुद्धारो जननं स्मृतम् ।
प्रणवान्तरितान् कृत्वा मन्त्रवर्णान् जपेत् सुधीः ॥ ८-

स्वरव्यञ्जनभेदेन जीवनं तदुदाहृतम् ।
मन्त्रवर्णान् समालिख्य ताडयेच्चन्दनाम्भसा ॥ ८-

(प्. १३१) प्रत्येकं वायुबीजेन ताडनं नाम(तः?तत्) शृणु ।
मन्त्रं विलिख्य विधिवत् प्रसूनैः करवीरजैः ॥ ८-

तन्मन्त्राक्षरसंख्यातैर्हन्याद्रेफेण बोधनम् ।
स्वतन्त्रोक्तविधानेन तदा मन्त्रार्णसंख्यया ॥ ८-

अश्वत्थपल्लवैर्मन्त्रमभिषिञ्चेद् विशुद्धये ।
संचिन्त्य मनसा मन्त्रं ज्योतिर्मन्त्रेण निर्दहेत् ॥ ८-

मन्त्रे मलत्रयं देवि विमलीकरणात्मकम् ।
तारं व्योमाग्निमनुयुक् दण्डी ज्योतिर्मनुर्मतः ॥ ८-

कुशोदकेन जप्तेन प्रत्यर्णं प्रोक्षयेद् मनोः ।
तेन मन्त्रेण विधिवदेतदाप्यायनं मतम् ॥ ८-

मनुना वारिणा पात्रे तर्पणं तर्पणं भवेत् ।
तारमायारमायोगाद् मनोर्दीपनमुच्यते ॥ ८-

जप्यमानस्य मन्त्रस्य गोपनं चाप्रकाशनम् ।
एते च दश संस्काराः सर्वतन्त्रेषु गोपिताः ॥ ८-

एतान् कृत्वा जपेद् मन्त्रं सदा परहितं प्रिये ।
निर्गुणं यत् परं ब्रह्म ज्योतीरूपं निराकृति ॥ ८-

साकारं यदि जायेत सर्वदेहेषु देवता ।
रूपत्रयं सदा भूत्वा देहिनां देहभेदतः ॥ ८-

भगाकारं च यद् ब्रह्म लिङ्गाकारस्वरूपतः ।
केचित् सेवन्ति सुभगे लिङ्गाकारस्य सर्वदा ॥ ८-

भगाकारं च सेवन्ते विविधा ज्ञानिनः सदा ।
स्त्रीजातिरूपा सर्वत्र सर्वदेहेषु जानता ॥ ८-

(या?सा) शक्तिरूपा विज्ञेया पुरुषः शिवरूपधृक् ।
तत्र तेषां विशेषार्थं नरदेहे वरानने ॥ ८-

(प्. १३२) शक्तिः शिवश्च विज्ञेयो मम संकेतमुत्तमम् ।
भगं कुण्डं च सुभगे स्रुवं लिङ्गं प्रकीर्तितम् ॥ ८-

ऋतुरग्निश्च सुभगे गर्तमध्ये च क्षेपणम् ।
आज्यरूपं मतं शुक्रं मनो होता प्रकीर्तितः ॥ ८-

फलरूपं च तत्रैव नानासंसारकामनाः ।
विज्ञाय चैवं यो मन्त्री मनुश्च पीठब्रह्मवत् ॥ ८-

नित्यं च होमयेद् देवि तस्य रूपमनन्तकम् ।
यं यं कामादिकं देवि मनसा चिन्त्य कारयेत् ॥ ८-

न दोषगुणविज्ञेयो (यं यं?तं तं) काममवाप्नुयात् ।
यथोक्तदेवतायाश्च यथोक्तफलमश्नुते ॥ ८-

आयुर्लक्ष्मीं यशो देवि कीर्तिं च मोक्षमाप्नुयात् ।
गोपनीयं प्रयत्नेन न देयं यस्य कस्यचित् ॥ ८-

गोप्या गोप्या पुनर्गोप्या जननीजारगर्भवत् ।
इति ते कथितं सम्यक् संस्कारक्रममुत्तमम् ॥ ८-

इदानीं शाम्भवं चक्रं त्रिविधं शृणु पार्वति ।
येन विज्ञानमात्रेण ध्रुवं ज्योतिर्मयो भवेत् ॥ ८-

इडापिङ्गलयोर्मध्ये वर्णाश्च ज्योतीरूपिणः ।
ज्योतीरूपाणि चक्राणि ज्योतीरूपा च कुण्डली ॥ ८-

चन्द्रतः सूर्यपर्यन्तं चक्राण्यत्र चतुर्दश ।
तत्रास्ति कुण्डलीशक्तिर्बीजरूपा निराकृतिः ॥ ८-

पारेयं कुण्डलीशक्तिश्चन्द्रमण्डलवर्तिनी ।
इमं भेदं महेशानि यो जानाति स योगवित् ॥ ८-

दलं कोषं तथा वर्णं तथैव च(न्द्र?क्र)देवताः ।
तथैव पूर्ववज्ज्ञेयः सर्वचक्रेष्वयं विधिः ॥ ८-

(प्. १३३) चन्द्रतो ब्रह्मरन्ध्रान्तं चक्राण्यत्र चतुर्दश ।
परापरेति विख्याता कुण्डली जीवसंज्ञका ॥ ८-

सूर्यतो ब्रह्मरन्ध्रान्तं चक्राण्यत्र चतुर्दश ।
परमेष्ठी समाख्याता सूर्यमण्डलवर्तिनी ॥ ८-

नराकारस्वरूपेयं परज्योतिःस्वरूपिणी ।
गोलकान्तर्गता देवी ज्योतिर्बिन्दुसमाश्रिता ॥ ८-

अत्रास्ति गोलकं चक्रं गोलोक इव दृश्यते ।
इयं नारायणी काली तारा स्याच्छून्यवासिनी ॥ ८-

सुन्दरी रक्तकालीयं भैरवी नादिनी तथा ।
मन(सः?सा)कल्पिता मूर्तिस्तेजोरूपा परापरा ॥ ८-

परमात्मैव रामोऽयं महाविष्णुर्महाशिवः ।
निरञ्जनस्वरूपोऽयं कृष्णरूपा च तारिणी ॥ ८-

आत्मप्रकाशिनी देवी नित्यानन्दस्वरूपिणी ।
इति ते कथितं देवि रहस्यं परमाद्भुतम् ॥ ८-

अस्मात् परतरं नास्ति तन्त्रमध्ये सुरेश्वरि ।
इदानीं शृणु देवेशि परं ब्रह्मस्वरूपकम् ॥ ८-

प्राणस्तु परमेशानि आत्मज्ञानं शुचिस्मिते ।
यस्तु प्राणो महेशानि स जीवः परिकीर्तितः ॥ ८-

प्रदीपकलिकाकारो हृदये विद्यते प्रिये ।
परं ब्रह्म महेशानि प्रदीपकलिकाकृति ॥ ८-

आत्मान्तरात्मा देवेशि सर्वेषां हृदि वर्तते ।
अन्तरात्मा परं ब्रह्म शरीरं व्याप्य तिष्ठति ॥ ८-

द्वये तेजो वरारोहे शक्तिं प्रकृतिरूपिणीम् ।
प्राणायामस्य काले तु दृष्ट्वाश्चर्यं वरानने ॥ ८-

(प्. १३४) यद् दृष्टं परमं गुह्यं तन्निशामय योगिनि ।
आत्मा ब्रह्मसमो भूत्वा यद् दृष्टं परमेश्वरि ॥ ८-

तदक्षरं महेशानि दृष्टमानन्दमद्भुतम् ।
मनो मया महेशानि कृत्वा तत्रैव पार्वति ॥ ८-

सुधार्णवे महेशानि मग्नो भूत्वा वरानने ।
लक्षवर्षं महेशानि निर्गतं परमेश्वरि ॥ ८-

प्राणायामक्षणे देवि लक्षवर्षं गतं मम ।
यद् दृष्टं परमेशानि निर्दिष्टं तच्छृणु प्रिये ॥ ८-

नातः परतरं किञ्चिद् विद्यते मम गोचरे ।
पर्यङ्कं परमेशानि आश्चर्यं परमाद्भुतम् ॥ ८-

पयःफेननिभा शयया नानारत्नविभूषिता ।
या शयया परमेशानि स एव श्रीसदाशिवः ॥ ८-

तत्रोपरि महेशानि सूक्ष्मां त्रिपुरसुन्दरीम् ।
जपायावकसिन्दूर सदृशाकृतिरूपिणीम् ॥ ८-

चतुर्भुजां त्रिनेत्रां च पञ्चबाणधनुर्धराम् ।
वरदाभयहस्तां च धारिणीं परमेश्वरीम् ॥ ८-

दृष्ट्वानन्दमयीं लोलां लक्षवर्षं गतं मम ।
यदा तु परमेशानि मम दृग् गोचरं गतः ॥ ८-

तदैव सहसा तत्र सूक्ष्मरूपत्वमागतः ।
ध्यानभङ्गे महेशानि तदैव मम सुन्दरि ॥ ८-

तत्रैव दृष्टं ब्रह्माण्डं ब्रह्माद्यास्त्रिदिवौकसः ।
शक्तिं विना महेशानि नास्ति किञ्चिद् मम प्रिये ॥ ८-

शक्तिर्हि ब्रह्मणो रूपं शक्तिरूपं वरानने ।
शक्तिं विना महेशानि न किञ्चिद् मम गोचरे ॥ ८-

(प्. १३५) एवं हि क्रमतो देवि मातृकान्यासमुत्तमम् ।
कृत्वा न्यासं महेशानि मातृका विश्वमोहिनी ॥ ८-

अतः परं महेशानि श्रीकण्ठन्यासमाचरेत् ।
श्रीकण्ठन्यासमात्रेण शिवोऽहं कमलानने ॥ ८-

श्रीकण्ठं परमेशानि त्रैलोक्ये चातिदुर्लभम् ।
पूर्वोक्तेन क्रमेणैव सर्वं कुर्यात् शुचिस्मिते ॥ ८-

सर्वं कुर्याद् महेशानि यत्नतः परमेश्वरि ।
ध्यायेत् शिवां वरारोहां हृत्प(त्र?द्मे)कमलेक्षणे ॥ ८-

हृत्पद्मं परमं स्थानं ब्रह्मस्थानं सुरार्चिते ।
जीवस्य स्थानमेतत् तु हृदयं परमं पदम् ॥ ८-

हृत्पद्मं द्वादशदलं सहस्रादित्यवर्चसम् ।
तन्मध्ये भावयेद् देवं शिवं मृत्युञ्जयं प्रिये ॥ ८-

शुद्धस्फटिकसंकाशं पञ्चवक्त्रं महाप्रभम् ।
आजानुबाहुं देवेशि पद्मवक्त्रं सुवीक्षणम् ॥ ८-

किरीटिनं कुण्डलिनं केयूराङ्गदशोभितम् ।
सततं हास्ययुक्तं च दन्तपङ्क्तिविराजितम् ॥ ८-

रुद्राक्षशोभितोरस्कं जटाशोभितमस्तकम् ।
व्याघ्रचर्मपरीधानं दशबाहुविराजितम् ॥ ८-

एवं ध्यात्वा महादेव सदा मृत्युञ्जयं प्रिये ।
शक्तियुक्तं महादेवं सर्वाङ्गसर्वमोहनम् ॥ ८-

सर्वाङ्गचिन्तनं कृत्वा एकाङ्गं चिन्तयेत् ततः ।
एकाङ्गं तु परित्यज्य समाधिर्जायते ततः ॥ ८-

समाधिकाले देवेशि यत् तेज उपपद्यते ।
तन्निशामय देवेशि ज्ञानं परमदुर्लभम् ॥ ८-

(प्. १३६) सर्वाङ्गं तु परित्यज्य यत् तेज उपजायते ।
स एव परमेशानि शिवो मृत्युञ्जयः प्रिये ॥ ८-

प्रदीपकलिकाकारां प्रकृतिं विद्धि पार्वति ।
तत्र तेजसि देवेशि अन्तरात्मा सदा स्थितः ॥ ८-

अन्तरात्मा महेशानि कार्यकारणवर्जितः ।
भ्रमरे भ्रमरीं बद्ध्वा हृत्पद्मे परमेश्वरि ॥ ८-

योगस्थस्य महेशानि लक्षवर्षं गतं मम ।
इति श्रीबृहन्नीलतन्त्रे भैरवभैरवीसंवादे (यन्त्रमन्त्रान्तरप्रयोग
तत्संस्कारादिविधिनिरूपणं) अष्टमः पटलः

अथ
नवमः पटलः ।
श्रीभैरव उवाच ।
शृणु देवि प्रवक्ष्यामि साधनान्तरमुत्तमम् ।
यत् कृते परमेशानि कृतार्थो नात्र संशयः ॥ ९-

प्रासादस्यान्तिके देवि कदलीस्तम्भनं भवेत् ।
तत्र वेदिं महेशानि वृक्षं तत्र प्ररोपयेत् ॥ ९-

रक्तासने चोपविश्य साधयेद् वीरसाधनम् ।
मातृकान्यासमाचर्य पूजयेत् परमेश्वरीम् ॥ ९-

षोडशैरुपचारैस्तु पूजयेत् परदेवताम् ।
पाद्यं दद्याद् महादेव्यै गोमूत्रमिश्रितं पयः ॥ ९-

(प्. १३७) ताम्रपात्रे मधु दत्त्वा दुग्धयुक्तं हविर्युतं ।
घनीभूतं महेशानि दधि दद्यात् सशर्करम् ॥ ९-

आचमनीयं देवेशि कांस्येनैव प्रदापयेत् ।
नैवेद्यं परमं दद्यात् सुस्वादु सुमनोहरम् ॥ ९-

मधुयुक्तं नारिकेलं तक्रं च शर्करान्वितम् ।
दत्त्वा देव्यै महेशानि जीवन्मुक्तो भवेद् ध्रुवम् ॥ ९-

अन्नं दद्याद् महेशानि सामिषं परमं शुभे ।
सप्ताहं व्याप्य तत्रैव जपेत् तद्गतमानसः ॥ ९-

गते तु प्र(हरे?थमे)यामे द्वितीयप्रहरावधि ।
रुद्राक्षमालया देवि जपेद् वीतभयः सदा ॥ ९-

सप्ताहाभ्यन्तरे देवि सिद्धो भवति मानवः ।
मातृकाक्षरसंयुक्तां विद्यां यद्वा न्यसेत् ततः ॥ ९-

मन्त्रध्यानपरो भूत्वा जपेद् मन्त्रमनन्यधीः ।
एकाक्षरं यदि भवेद् दिक्सहस्रं ततो जपेत् ॥ ९-

द्व्यक्षरे त्वष्टसाहस्रं त्र्यक्षरे त्वयुतार्धकम् ।
ततः परं तु मन्त्राणां गजान्तकसहस्रकम् ॥ ९-

निशायां जपमारभ्य उदयान्तं समाचरेत् ।
जपादौ च बलिं दत्त्वा पश्चादपि बलिं हरेत् ॥ ९-

जपान्ते जपमध्ये वा देहि देहीति भाषते ।
तदापि च बलिं दद्याच् छागलं वापि माहिषम् ॥ ९-

न दिक्षु वीक्षणं किञ्चिन् न वा बन्धुसमागमः ।
गजारिदुष्टसर्पाणां मृगानां दंष्ट्रिणां तथा ॥ ९-

पक्षिकीटपिशाचानां यद्यन्मनसि संस्थितम् ।
तत्सर्वं स्वप्नवत् बु(द्ध्य?ध्वा)भयं सर्वत्र वर्जयेत् ॥ ९-

(प्. १३८) समाप्य साधनं देवि दक्षिणां विभवावधि ।
गुरवे गुरुपुत्राय तत् पत्न्यै चापि दापयेत् ॥ ९-

सम्यक् सिद्धस्य मन्त्रस्य नासाध्यं विद्यते क्वचित् ।
गुरुमन्त्रवतः [बहु ख पाठः ।] पुंसः का कथा रुद्र एव सः ॥ ९-

यतः सर्वत्र देवेशि गुरुपूजा गरीयसी ।
तदग्रे मन्त्रतन्त्राणां भाषणं नैव कारयेत् ॥ ९-

पूजिते गुरुपादे वै सर्वदैव सुखी भवेत् ।
सर्वेषां तन्त्रमन्त्राणां पितासौ परमेश्वरः ॥ ९-

अन्यदेवसपर्या वा चान्यदेवस्य कीर्त(नात्?नम्) ।
गुरुदेवं विना देवि तदग्रे नरके स्थितिः ॥ ९-

शवारू(ढा?ढो)यदि भवेत् तद्विशेष इहोच्यते ।
शून्यागारे बिल्वमूले नदीतीरे चतुष्पथे ॥ ९-

शवासन(र?ग)तो मन्त्री चिन्तयेद् वीरसाधनम् ।
चण्डालं चाभिभूतं वा शीघ्रसिद्धिफलप्रदम् ॥ ९-

आनीय स्थापयेदादौ न्यासजालं समाचरेत् ।
पीठमन्त्रं समालिख्य गन्धपुष्पादिनार्चयेत् ॥ ९-

अभ्यर्च्य चासनं दत्त्वा आत्मरक्षां च कारयेत् ।
ततः शवास्ये विधिवद् देवताप्यायनं ततः ॥ ९-

मन्त्रान्ते भुवनेशी स्याद् रेफान्तो मन्त्र ईरितः ।
महानीलक्रमं देवि सर्वसिद्धिप्रदायकम् ॥ ९-

न कस्यचित् प्रयोक्तव्यं गोप्तव्यं प्रीतये मम ।
सर्वेषां जीवहीनानां जन्तूनां वीरसाधने ॥ ९-

ब्राह्मणं गोमयं त्यक्त्वा साधयेत् वीरसाधनम् ।
महाशवाः प्रशस्ताः स्युः प्रधानं साधयेत् प्रिये ॥ ९-

(प्. १३९) श्मशाने हि पुरश्चर्या कथिता भुवि दुर्लभा ।
श्मशानसाधनं देवि मतं साधनमुत्तमम् ॥ ९-

श्मशानस्थो यदि भवेत् जपन् मन्त्रमनन्यधीः ।
स सर्वसाधनं कृत्वा देवीलोके महीयते ॥ ९-

इति श्रीबृहन्नीलतन्त्रे भैरवभैरवीसंवादे (वीरसाधनविधानं) नवमः
पटलः

अथ
दशमः पटलः ।
श्रीभैरव उवाच ।
इदानीं शृणु चार्वङ्गि येन सिद्धो भवेद् मनुः ।
शवमुण्डं समादाय मङ्गले वासरे निशि ॥ १०-

पञ्चगव्येन मिलितं चन्दनैकेन संयुतम् ।
अर्द्धहस्तमिते गर्ते हरिद्रारोचनायुते ॥ १०-

क्षिपेत् तत्र शवमुण्डं रजतेन समन्वितम् ।
मृत्तिकया पूरयित्वा सर्वं संस्कृत्य शोधयेत् ॥ १०-

तत्रोपरि विशेद् देवि क्रमेण हि समन्वितः ।
सहस्रस्य प्रमाणेन जपं कुर्यात् समाहितः ॥ १०-

समाप्ते तु जपे तत्र पूजयेत् परमेश्वरीम् ।
एवं त्रिदिनमध्ये तु सिद्धो भवति मानवः ॥ १०-

(प्. १४०) इति ते कथितं भद्रं प्रयोगं सिद्धिदायकम् ।
अष्टमीसन्धिवेलायां अष्टोत्तरशतं जपेत् ॥ १०-

सप्तदिनप्रयोगेन सिद्धिमाप्नोति मानवः ।
शनौ च सन्धिवेलायां गृहे लताख्यकं यजेत् ॥ १०-

जपेदेकाकी विजने लतासाधनतत्परः ।
एवं कृते महादेवि सिद्धिमाप्नोति साधकः ॥ १०-

पूर्वोक्तकल्पमासाद्य पूजादिकं समाचरन् ।
केवलं कामदेवोऽसौ जप्त्वा चाष्टोत्तरं शतम् ॥ १०-

सप्ताहाभ्यन्तरे देवि महदैश्वर्यमाप्नुयात् ।
विशेषं शृणु चार्वङ्गि तन्त्रेषु सर्वकामदम् ॥ १०-

येन विज्ञानमातेण सिद्धयोऽष्टौ भवन्ति हि ।
तासां मूले तु देवेशि उग्रां संपूज्य साधकः ॥ १०-

महासिद्धिर्भवेद् देवि सत्यं सत्यं वरानने ।
कुलाकृष्टलतागारे लिखित्वा मन्त्रमेव च ॥ १०-

प्रपूज्य तत्र संस्कारं कृत्वा तस्यै निवेदयेत् ।
किञ्चित् जप्तं मनुं नीत्वा देवताभावतत्परः ॥ १०-

तां प्रपूज्य नमस्कृत्य स्वयं जप्त्वा सुसंयतः ।
प्रातः स्त्रीभ्यो बलिं दत्त्वा मन्त्रसिद्धिर्भवेन् नृणाम् ॥ १०-

भूमिपुत्रसमायुक्ता अमावास्या शुभप्रदा ।
भाद्रे पुष्करयोगेन तस्यां वीरवरोत्तमः ॥ १०-

विष्णुक्रान्तां समानीय निक्षिपेद् मृतभूमिषु ।
तत्र तां सचितां कृत्वा तद्दिने मृतहट्टके ॥ १०-

तत्र प्रसार्य तां मत्स्यत्वक्स्नेहेन दापयेत् ।
तज्जलेनाभिषेकं च पूर्ववच्च शवोपरि ॥ १०-

(प्. १४१) सचितां विजयां तस्य उदरे मुखवर्त्मना ।
क्षिप्त्वा तत्रैव तत् मत्स्यमञ्जनान्वितलोचनः ॥ १०-

तिलकं पूर्वद्रव्येण तथाजस्रं मनुं जपेत् ।
स्वयमायाति भगवान् भैरवो बीमबाहुकः ॥ १०-

गतभीतिस्ततो वीरस्तं विलोक्य जपेद् मनुम् ।
यदि भाग्यवशाद् देवि लगुडस्तत्र लक्ष्यते ॥ १०-

तदा स्वयं भैरवोऽसौ साक्षाद् वीरेश्वरो भवेत् ।
मत्स्यमानीय देवेशि निक्षिपेत् पितृकानने ॥ १०-

तत्रासकृज् जपित्वा च देवतामेलनं भवेत् ।
निशायां मृतहट्टे च उन्मत्तानन्दभैरवः ॥ १०-

दिग्वासा विमलो भस्मभूषणो मुक्तकेशकः ।
कृपाणी खड्गहस्तश्च जपेन् मातृकया यदि ॥ १०-

तदा तस्य महादेवि सर्वसिद्धिः करे स्थिता ।
डाकिनीं योगिनीं वापि अन्यां वा गणसुन्दरीम् ॥ १०-

तत्र चानीय संपूज्य सर्वसिद्धीश्वरो भवेत् ।
गुरुमानीय संस्थाप्य देववत् पूजयेद् विभुम् ॥ १०-

वस्त्रालङ्कारहेमाद्यैः स्वयं संतोषयेद् गुरुम् ।
तत्सुतं तत्सुतां वापि तत्पत्नीं च विशेषतः ॥ १०-

पूजयित्वा मनुं जप्त्वा सर्वसिद्धीश्वरो भवेत् ।
सहस्रारे गुरोः पादपद्मं ध्यात्वा प्रपूज्य च ॥ १०-

केवलं देवभावेन जप्त्वा सिद्धीश्वरो भवेत् ।
गुरोरनुज्ञामात्रेण दुष्टमन्त्रोऽपि सिद्ध्यति ॥ १०-

गुरुं विलङ्घ्य शास्त्रेऽस्मिन् नाधिकारः सुरैरपि ।
एषां च मन्त्रतन्त्राणां प्रयोगः क्रियते यदि ॥ १०-

(प्. १४२) गुरुवक्त्रं विना देवि सिद्धिहानिः प्रजायते ।
एतत् तन्त्रं च मन्त्रं च शिष्येभ्योऽपि न दापयेत् ।
अन्यथा प्रेतराजस्य भवनं याति निश्चितम् ॥ १०-

इति श्रीबृहन्नीलतन्त्रे भैरवभैरवीसंवादे
(साधनान्तरविधाननिरूपणं) दशमः पटलः

अथ
एकादशः पटलः ।
श्रीभैरव उवाच ।
विशेषान् शृणु वक्ष्यामि येन सिद्ध्येज् जगत् त्रयम् ।
यस्मात् परतरं नास्ति तन्त्रमध्ये न संशयः ॥ ११-

सर्वभाषामयी शुद्धा सर्वाम्नायैर्नमस्कृता ।
मायाबीजं समुद्धृत्य तारकं वह्निसंयुतम् ॥ ११-

मायाबिन्द्वीश्वरयुतं [बिन्दुस्वर ख पाठः ।] द्वितीयं बीजमुद्धृतम् ।
[त्रुटिरत्र दृश्यते ।] रमां फट्कारकं चैव बीजपञ्चकमुत्तमम् ॥ ११-

पञ्चरश्मिसमाक्रान्ताऽज्ञानेन्धनप्रदीपकम् ।
तस्योद्धारमहं वक्ष्ये शृणु सार्वज्ञकारणम् ॥ ११-

प्रथमं प्रणवं दत्त्वा चतुर्थस्वरभूषितम् ।
रेफारूढं स्फुरद् दीप्तमिन्दुबिन्दुविराजितम् ॥ ११-

(प्. १४३) भगं चैव महेशानि चतुर्थस्वरसंयुतम् ।
(दाहारूढं रयं चैव शक्तियुक्तं तु योजयेत्) ॥ ११-

नादबिन्दुसमायुक्तं हूंकारं योजयेत् ततः ।
फट्कारं च ततो दद्यात् संपूर्णं सिद्धिदायकम् ॥ ११-

लीलया वाक्प्रदा चेति तेन नीलसरस्वती ।
तारकत्वात् सदा तारा सुखमुक्तिप्रदायिनी ॥ ११-

(उग्रापत्तारिणी यस्मादुग्रतारा प्रकीर्तिता ।)
वितारैकजटा चैषा महामुक्तिकरी सदा ॥ ११-

तारास्त्ररहिता त्र्यर्णा महानीलसरस्वती ।
ताराद्या पञ्चवर्णेयं श्रीमन्निलसरस्वती ॥ ११-

श्रीबीजाद्यापि देवेशि तदा श्रीःसर्वतोमुखी ।
एषैव हि महाविद्या मायाद्या सकलेष्टदा ॥ ११-

वाग्भवाद्या यदा विद्या वाग्रूपा सर्ववाङ्मयी ।
एतान् क्रमगतान् प्राप्ता(न्)मत भेदाञ् जगन्मयी ॥ ११-

एषा पञ्चाक्षरी विद्या पञ्चभूतप्रकाशिनी ।
वधूबीजं मध्यबीजं सर्वबीजान्तिमं भवेत् ॥ ११-

फलिनी सर्वविद्यानां जयिनी जयकाङ्क्षिणाम् ।
विषक्षयकरी विद्या अमृतत्वप्रदायिनी ॥ ११-

मन्त्रस्य ज्ञानमात्रेण विजयी भुवि जायते ।
लिखेत् खं कूर्चसंयुक्तं रौद्रं त्रैगुण्यमेव च ॥ ११-

विधिविष्णुमहेशानां स्वशक्त्या क्रमयोगतः ।
एषा मता महाविद्या सर्वसिद्धिप्रदा शुभा ॥ ११-

सर्वमन्त्रमयी शुद्धा सर्वतन्त्रेषु गोपिता ।
सिद्धिदा भजतामाशु संप्रदायविधानतः ॥ ११-

(प्. १४४) ध्यानपूजादिकं सर्वं कुर्यात् साधकसत्तमः ।
अथातः संप्रवक्ष्यामि तारां भुवनतारिणीम् ॥ ११-

यस्याः स्मरणमात्रेण भयमाशु विनाशयेत् ।
प्रणवं पूर्वमुद्धृत्य हृल्लेखाबीजमुद्धरेत् ॥ ११-

गगनं शेषसंयुक्तं बिन्दुनादविभूषितम् ।
कूर्चबीजं च हृदयं तारायै च समुद्धरेत् ॥ ११-

महापद्मं समुद्धृत्य तारायै च समुद्धृतम् ।
सकलदुस्तरांस्तारे तारयेति तथा पुनः ॥ ११-

तरयुग्मं वह्निजाया मन्त्रोऽयं सुरपादपः ।
गद्यपद्यमयी वाणी सभायां तस्य जायते ॥ ११-

चतुर्लक्षजपेनास्याः सिद्धयोऽष्टौ भवन्ति हि ।
ध्यानपूजादिकं सर्वं पूर्वत् समुपाचरेत् ॥ ११-

प्रणवं पूर्वमुद्धृत्य तारे उत्तारयेति च ।
माया स्वाहेति मन्त्रोऽयं दशाक्षर उदाहृतः ॥ ११-

स्मरणात् सर्वसत्त्वानां भयमाशु विनाशयेत् ।
ध्यानपूजादिकं सर्वं पूर्वमुक्तं सुरेश्वरि ॥ ११-

विद्यारत्नं प्रवक्ष्यामि शृणु पर्वतनन्दिनि ।
वाग्भवं कुलदेवीं च तारकं वाग्भवं तथा ॥ ११-

हृल्लेखां चास्त्रमन्त्रान्ते वह्निजायावधिर्मनुः ।
अष्टाक्षरो मनुः प्रोक्तो वेदमातुरनुत्तमः ॥ ११-

पञ्चाङ्गं चास्य मन्त्रस्य पञ्चबीजैः प्रकल्पयेत् ।
अस्त्रं शेषाक्षरैर्न्यस्य कृतकृत्यो भवेद् नरः ॥ ११-

ध्यानपूजादिकं सर्वं पूर्वमुक्तं महेश्वरि ।
कालिका सिद्धविद्या स्याद् महाकाली परा मता ॥ ११-

तस्यास्तन्त्रे महाविद्या विज्ञेया साधकोत्तमैः ।
सर्ववेदमयी विद्या सर्वाम्नायैर्नमस्कृता ॥ ११-

रक्षाकरी च संप्रोक्ता यदा सेव्या च साधकैः ।
प्रणवं पूर्वमुच्चार्य पद्मे युग्मं तथैव च ॥ ११-

महापद्मे पदं कुर्यात् पद्मावति पदं ततः ।
माये स्वाहेति मन्त्रोऽयं प्रोक्तः सप्तदशाक्षरः ॥ ११-

पूजा पूर्ववदुद्दिष्टा चार्धरात्रे चतुष्पथे ।
जपमस्याश्चरेद् यस्तु शीघ्रं द्रुतकविर्भवेत् ॥ ११-

बीजमन्त्राः स्वतन्त्राः स्युस्तारिण्याः सर्वसिद्धिदाः ।
एते भेदा महोग्रायाः पुरुषार्थप्रवर्तकाः ॥ ११-

आयुःश्रीकान्तिकविता विद्यासौभाग्यदायिनी ।
अन्ते निरामयं ब्रह्म जीवन्मुक्तिप्रदायिनी ॥ ११-

(शिवबीजं महेशानि शक्तिबीजं ततः परम् ।
सर्वबिन्दुसमायुक्तं वेदाद्यं तदधः क्रमात् ॥ ११-

माया स्त्रीं वर्मबीजान्ते हंसं जीवमुदीरितम् ।
एषा त्वष्टाक्षरी विद्या तव स्नेहात् प्रकाशिता ॥ ११-३७ ॥)
आज्ञासिद्धिमवाप्नोति त्रैलोक्यं वशमानयेत् ।
वशमायान्ति सहसा वेदविद्याश्चतुर्दश ॥ ११-

हंसतारा महाविद्या तव स्नेहात् प्रकाशिता ।
कवितामाहरेत् पुंसां धनार्थी धनमाप्नुयात् ॥ ११-

मोक्षार्थी लभते मोक्षं नात्र कार्या विचारणा ।
उग्रतारा महाविद्या कथ्यते मम पौरुषम् ॥ ११-

पञ्चाक्षरी च या विद्या हंसाद्यन्ता महोदया ।
केवलं त्वत्प्रयत्नेन [प्रसादेन ख पाठः ।] तव स्नेहात् प्रकीर्तिता ॥ ११-

(प्. १४६) अस्याश्च जपपूजादीन् पञ्चाक्षरीवदाचरेत् ।
बीजयुक्ता महाविद्या त्रिताराद्या पृथक् पृथक् ॥ ११-

त्रैलोक्ये कथिता सिद्धिदायिन्युत्तमभूतिदा ।
षड्दीर्घमायया चैव षडङ्गं समुपाचरेत् ॥ ११-

पूजा पूर्ववदुद्दिष्टा प्रयोगान् वापि तत्समान् ।
वाङ्मायाकमलाबीजमीशो भृगुनिषेवितः ॥ ११-

चतुर्दशेन्दुसंयुक्तः पश्चाद् भृगुः सहेश्वरः ।
चतुर्दशविसर्गाढ्यो वद द्वन्द्वं च वाक् पदम् ॥ ११-

वादिनीति पदं पश्चात् क्लीं पदत्रितयं ततः ।
नीलसरस्वति पदं त्रिधावृत्तिश्च वाङ्मनोः ॥ ११-

काहि शब्दद्वयं पश्चात् कलरीमग्निवल्लभा ।
चतुस्त्रिंशद्वर्णयुक्तो नीलसारस्वतो मनुः [प्रकाशम् - ऐं ह्रीं श्रीं
हसौं स्हौंः वद वद वाग्वादिनि क्लीं क्लीं क्लीं नीलसरस्वति ऐं ऐं ऐं
काहिकाहि कलरीं स्वाहा ॥ ११-३४ ] ॥ ११-

षाट्कोशिकोऽयं विज्ञेयः षड्भिर्मन्त्रैर्यतः कृतः ।
ऋषिच्छन्दोदेवतानां विभागं शृणु पार्वति ॥ ११-

गङ्गाप्रवाहो नामर्षिर्मत्स्यरूपी जनार्दनः ।
अत्यष्टिः कथिता छन्दो देवी नीलसरस्वती ॥ ११-

सर्ववागैश्वर्यमयी समस्ताभीष्टदायिनी ।
ऐंबीजं कीलकं ज्ञेयं ह्सौं शक्तिः समीरिता ॥ ११-

नीलो वर्णश्च विज्ञेयस्त्वरितं कविताफलम् ।
मुद्रा तु प्रति(वासि?राशी)नां मुखमुद्रा समीरिता ॥ ११-

हृल्लेखया षडङ्गानि कुर्यात् षड्दिर्घयुक्तया ।
नीलांशुकां मणिमयीं व्याघ्रचर्मधरां शुभाम् ॥ ११-

(प्. १४७) विद्यां ब्रह्मस्वरूपां च सर्वकामफलप्रदाम् ।
नमस्कुर्यात् प्रयत्नेन सर्वकामवरेश्वरीम् ॥ ११-

अथ वक्ष्ये महेशानि नीलस्य भावमग्रतः ।
पूर्वं देवासुरैर्युद्धे दानवा दितिजैः सह ॥ ११-

चक्रेण चक्रिणा छित्त्वा (छिन्नाः) कान्दिशीकाः प्रदुद्रुवुः ।
सम्भूय ते दुष्टदैत्याः समुद्रकुहरोदरे ॥ ११-

चक्रिणा च कृता पूर्वदेवानां परिभू(यते?तये) ।
देवरूपा भगवती सर्वमन्त्रमयी शुभा ॥ ११-

तत्रैव सर्वविप्राणां यज्ञकाण्डः प्रवर्तते ।
तेषु यज्ञेषु संभूतैर्हविर्भिर्बलिनः सुराः ॥ ११-

......................................................................... ।
सुरा हास्मान् प्रबाधन्ते वयं निर्बलिनस्ततः ॥ ११-

इति तेषां वचः श्रुत्वा दीनानां दितिजन्मनाम् ।
हयग्रीवः सोमकश्च निर्वेदं भृशमापतुः ॥ ११-

तावुभौ भ्रातरौ दुष्टौ तुरङ्गग्रीव सोमकौ ।
शब्दाकर्षणिकां देवीं समुद्दिश्यातपस्यताम् ॥ ११-

तयोर्घोरतपःप्रीता शब्दाकर्षणिदेवता ।
प्रोवाच व्रियतामत्र वाञ्छितो वरवल्लभः ॥ ११-

ताभ्यामुक्ता भगवती वरप्रार्थनहेतवे ।
सर्वशब्दाकर्षणार्थं वरोऽस्मभ्यं प्रदीयताम् ॥ ११-

तथास्त्विति तया प्रोक्तौ दानवावतिदर्पितौ ।
ततस्तस्य प्रभावेण भूलोकं समुपस्थितौ ॥ ११-

स(र्वाः?र्वे)चाकर्षिताः शब्दा मन्त्ररूपा द्विजन्मनाम् ।
सा शब्दरूपिणी देवी शुभ्ररूपा सरस्वती ॥ ११-

(प्. १४८) मुखानि सर्वविप्राणां त्यक्त्वा दिव्यवपुर्धरा ।
आयाता दैत्यवरयोर्दुष्टगृहमुपागता ॥ ११-

क्रन्दन्तीं तां च विवशां नीत्वा पातालगोलके ।
हालाहलविषैः कृत्वा कुण्डं नीलजलप्रभैः ॥ ११-

तत्र तां विनिमज्यैव वद्ध्वा पन्नगरज्जुभिः ।
पर्वतैर्निविडं कृत्वा पुनर्देवजिगीषया ॥ ११-

तामासाद्य महादिप्तौ तुष्टुवतुः शुभावहम् ।
शब्दाकर्षणबाणेन दैत्यानां पृथिवीतले ॥ ११-

निःशब्दाश्चैव बाणेन वेदविस्मारिणो द्विजाः ।
मन्त्रविस्मरणेनैव यज्ञविद्या निरासिता ॥ ११-

तन्नाशतो हविर्भागवर्जिता बलहानितः ।
निर्वीयाश्च निरुद्योगास्ताभ्यां देवा निराकृताः ॥ ११-

इत्थं विद्राव्य विबुद्धांस्तौ हयग्रीवसोमकौ ।
विष्णुचक्राङ्कितौ तौ च समुद्रान्तर्गृहे स्थितौ ॥ ११-

ततो विष्णुर्महामत्स्यरूपधारी सदा प्रभुः ।
यत्नं चकार देवेशि तदुद्धरणहेतवे ॥ ११-

सहस्रदंष्ट्रस्य झषस्य रूपं पाठीननाम्नः परमोऽथ विष्णुः ।
रूपं गृहीत्वा भगवाननन्तो विवेश देवोद्धरणाय यत्न(चाब्धि)म् ॥ ११-

वराहरूपेण यथाब्धिमग्नां युगे युगे प्रोद्धृतवान् धरित्रीम् ।
तथैव मत्स्याकृतिरम्बुजाक्षो विलोडयामास समुद्रपूरम् ॥ ११-

(प्. १४९) श्रीमत्स्यरूपस्य हरेः शरीरादाविर्बभूवुश्च भुजाश्चतस्रः ।
खड्गं तथा चक्रकशार्ङ्गचापौ कौमोदकी बाहुचतुष्टयेन ॥ ११-

मत्स्यस्वरूपस्य जनार्दनस्य बभूव युद्धं शरदां सहस्रम् ।
ततश्च शब्दार्थविमर्शनार्थं निःश्वासवातेन बलादगृह्णात् ॥ ११-

अप(अ)हृतौ तौ हरिचक्रकृत्तौ कौमोदकीताडनमूर्च्छितौ च ।
महाहवे नाशमुपागतौ तौ दैत्यौ हयग्रीवकसोमकाख्यौ ॥ ११-

अथाम्बुधेर्गर्तपुरास्त्रवासे निवेशितां तां विषकुण्डमध्ये ।
मत्स्यस्वरूपी भगवाननन्तो निःश्वासमात्रैकशरीरशेषाम् ॥ ११-

आश्वासयामास स गीतवाक्यैर्हरिः स्मितं प्राह सरस्वतीं ताम् ।
त्रितारविद्यां प्रथमं जगाद समस्तमन्त्रप्रकरस्य मूलम् ॥ ११-

तेनापि नो संविदमाप देवी प्रासादमन्त्रं पुनरुज्जगाद ।
तेनापि नो संविदमाप देवी कामेश्वरीं सोऽथ जगाद विष्णुः ॥ ११-

(प्. १५०) एवं षडक्षरमनुं वचसां सवित्रीमुत्थाप्य तां
संविदमाबभाषे ।
नीलासि जाता विषकुण्डमध्ये सर्वाङ्गपूर्णा स्मितवक्त्रपद्मे ॥ ११-

यथा पुरा सर्वमहासुराणां मुखान्तरे याहि च वीतयत्नम् ।
वेदान् समुच्चारय नाशयैतान् इत्यादि वाणी हरिमाह देवी ॥ ११-

मत्स्यावतारेण सुरक्षिताहं भयं भवेन्नैव फलं समाप्तम् ।
किंत्वस्य शोभाकृतिरन्यथा मे नीलत्वमाप्तेति नितान्तचिन्ता ॥ ११-

निवेशिताहं विषकुण्डमध्ये यथेति दूरीभवति क्षणेन ।
तथा कुरुष्व प्रथितरुपायै इत्युक्त ईशोऽपि जगाद लक्ष्मीम् ॥ ११-

मा त्वं शुचं याहि चिरात् सवित्रि प्रागस्म्यभूवं शशिशुद्धवर्णा ।
उग्रेण हालाहलकर्षणेन नीलत्वमाप्तासि कुतोऽत्र दोषः ॥ ११-

नील्यो विपण्यो भुवनस्य शोभां पुष्णन्ति नीलः खलु देव एव ।
नीला मृडानी जगतां सवित्री नीलं च कण्ठे पुरशासनस्य ॥ ११-

(प्. १५१) नीलो महेन्द्रः सुरचक्रवर्ती नीला जगज्जीवनदाश्च मेघाः ।
नीलं नभः सर्वजनावकाशो नीलः कलङ्कः शशिदीप्तिहेतुः ॥ ११-

नीलोऽप्यहं सत्त्वगुणाश्रयश्च नीलस्य वर्णस्य कुतोऽस्ति दोषः ।
अशेषभूषामणिभूषिताङ्ग्यो विनाञ्जनेनाक्षिनिवेशितेन ॥ ११-

न रूपवत्यो नच वा युवत्यो विलासवत्यो नवयौवनाश्च ।
ख्यातिश्च ते नीलसरस्वतीति ख्याता भवित्री भुवनत्रयेऽपि ॥ ११-

त्वदर्थमेव प्रयतं मयार्ये षाट्कौषिकी बालमृगाक्षि नित्या ।
षडर्णयोगेन हि जीवितासि विनष्टचेष्टा विषकुण्डमध्ये ॥ ११-

इत्थं समाश्व(अ)स्य वचोभिराद्यां प्रणम्य चादाय सरस्वतीं ताम् ।
प्रवर्तयामास मुखे द्विजानां पुनः सुराणां सुखहव्यल(ब्धौ?ब्ध्यै) ॥
११-

ततः प्रभृत्येव जगत्प्रतीता मोक्षप्रदा नीलसरस्वतीति ।
(...............................................................................................) ॥ ११-

(प्. १५२) अस्या गुप्तं महामन्त्रं सर्वकामफलप्रदम् ।
यस्य स्मरणमात्रेण विजयी भुवि जायते ॥ ११-

शृणु वक्ष्यामि देवेशि उपायं साधने प्रिये ।
येन देवेशि भद्रं ते भविष्यति सुनिश्चितम् ॥ ११-

मन्त्रं शृणु वरारोहे जपात् सार्वज्ञदायकम् ।
विष्णुशक्तिर्महाशक्तिर्वह्निबीजं फडन्तकम् ॥ ११-

वर्णपञ्चकमेतत् तु सार्वज्ञकारणं महत् ।
यदाक्षमालया देवि दिक्सहस्रं जपेद् मनुम् ॥ ११-

आज्ञासिद्धिमवाप्नोति नात्र कार्या विचारणा ।
षण्मासात् परतो देवि महाराजत्वमाप्नुयात् ॥ ११-

अनेन सदृशं ज्ञानमनेन सदृशं तपः ।
नास्ति नास्ति महामाये तन्त्रमध्ये सुरेश्वरि ॥ ११-

अनेन मन्त्रराजेन वश्यादिकं समाचरेत् ।
ततः सिद्धो भवेद् मर्त्यो नात्र चिन्ताविधिः स्मृतः ॥ ११-

इति श्रीबृहन्नीलतन्त्रे भैरवभैरवीसंवादे
(मन्त्रोद्धारतत्प्रकारान्तरनीलिम्-निरूपणमेकादशः पटलः

अथ
द्वादशः पटलः ।
श्रीभैरव उवाच ।
इदानीं शृणु वक्ष्यामि विद्योत्पत्तिं वरानने ।
महाकाली जगद्धात्री तेजोरूपा जगन्मयी ॥ १२-

ब्रह्मरूपा महादेवी सर्वकल्याणहेतुका ।
गोलोकादुपरि स्थानं मणिमुक्तादिशोभितम् ॥ १२-

चतुर्द्वारं चतुष्काण्डं चतुरस्रं मनोरमम् ।
चतुर्भित्तिसमाकीर्णं मुक्ताहा(रं?रै)र्महोज्ज्वलम् ॥ १२-

स्फटिकस्तम्भसंक्रान्तं नृत्यगीतादिसंयुतम् ।
निर्मुक्तं परमेशानि परमं नात्र संशयः ॥ १२-

इति ते कथितं दिव्यं कैलासस्थानमुत्तमम् ।
गते जगति सर्वांशे प्रलये परमेऽनघे ॥ १२-

ब्रह्मविष्णुशिवास्तत्र न्यवसंस्तत्र भैरवि ।
भीमनामा महाराजा धार्मिकः परमः पुमान् ॥ १२-

तस्य द्वारि महादेवि शिवाद्याः सकलेष्टदाः ।
तपसा च महादेवि प्रीतास्ते भद्रकेकये ॥ १२-

प्रलये च गते देवि राजानं रक्षितुं शिवे ।
ब्रह्माद्याः परमेशानि उपायं चक्रिरे शिवे ॥ १२-

अन्तस्तत्त्वं समीक्ष्यैव उपायं च वरानने ।
न्यवसंस्तत्र संप्राप्ता देवीरूपं मनोरमम् ॥ १२-

विभागं परमेशानि वटपत्रोदरे स्थिताः ।
भगवत्या(ः) पदं ध्यात्वा लक्षवर्षं ततोऽभवत् ॥ १२-

(प्. १५४) जाता काली परा नित्या प्रत्यक्षा तत्र भैरवि ।
प्राह देव महादेव भवद्भिः स्तूयतेऽत्र का ॥ १२-

ततस्तां दृष्टिपथगां ज्ञात्वा ब्रह्मादयः सुराः ।
स्तवं चक्रुः परं तत्र भगवत्याः पदेऽभवन् ॥ १२-

नमस्तुभ्यं महेशानि परमानन्दरूपिणि ।
अस्माकं प्राणरक्षार्थमागतासि जलोपरि ॥ १२-

नमस्तुभ्यं नमस्तुभ्यं नमस्तुभ्यं नमो नमः ।
नमस्तेऽस्तु महारौद्रि कालरात्रि नमोऽस्तु ते ॥ १२-

त्वां विना परमे रौद्रि प्रेतत्वं गतवान् भवः ।
रक्ष रक्ष परे विद्ये त्रैलोक्यभुवनोदरे ॥ १२-

मधुकैटभसंहन्त्रि निसुम्भासुरमर्दिनि ।
देवैश्वर्यप्रदे देवि नमस्ते शङ्करप्रिये ॥ १२-

चन्द्रसूर्यमये देवि परज्योतिःस्वरूपिणि ।
स्तवाभिभावभूता त्वं प्रसीद परमेश्वरि ॥ १२-

इत्युक्त्वा प्रणिपत्यापि प्रणमन्तः पुनः पुनः ।
किरीटेनार्कवर्णेन कालीपदेऽस्पृशन् प्रिये ॥ १२-

वरं वृणु महाभागा भगवत्योक्तमुत्तमम् ।
रक्षां कुरु महामाये नमस्ते शङ्करप्रिये ॥ १२-

तथास्त्विति वचः कृत्वा सृष्ट्यादी(न्)कुरुतानघाः ! ।
ब्रह्मोवाच ।
केन रूपेण देवेशि सृष्टिस्थित्यादिकं भवेत् ।
इति तस्य वचः श्रुत्वा भवानी भवमोहिनी ॥ १२-

कथयामास सर्वांस्तान् व(वदुस्ता?रदा सा)सुरान् वरान् ।
मम पादरजो नीत्वा उपादानात्मकं शिवम् ॥ १२-

(प्. १५५) सृष्ट्यादीन् कुरुत प्राज्ञा येन सिद्धिर्भविष्यति ।
तत्पादप्रभवं नीत्वा रजो देवि शिवे शुभे ॥ १२-

सृष्टिं कर्तुं ततो ब्रह्मा स्थितौ विष्णुः प्रवर्तकः ।
संहारे रुद्र एवासौ प्रावर्तयत सत्वरम् ॥ १२-

सृष्टिराविर्बभूवाथ सर्वदेववरोत्तमैः ।
सनकाद्या सनन्दाद्या सन्ध्या चापि व्यजायत ॥ १२-

प्रजाः ससर्ज देवेशः सर्वभूतमयीः शुभाः ।
स्थितिं विष्णुर्महाभागश्चकार जगतां विभुः ॥ १२-

प्रसंहरति रुद्रश्च सृष्टेरेवं क्रमं शृणु ।
स्वर्गे देवा महादेवि इन्द्रो राजा तु तत्र वै ॥ १२-

मर्त्यलोकं सनाथाढ्यं राजा च भगवान् मनुः ।
पातालं सर्वनागाढ्यं निर्ममे जगतां विभुः ॥ १२-

तत्र राजा विराधाख्यः प्रजापालनतत्परः ।
ततो ब्रह्मा च विष्णुश्च रुद्रश्चैव सदाशिवः ॥ १२-

स्वस्वकर्मणि घूर्णन्ते प्रभवन्ति गणेश्वरि ।
ततस्तु परमेशानि रौद्री रात्रिरुदीरिता ॥ १२-

असुरास्तत्र देवेशि प्रदुद्रुवुर्महाभयाः ।
स्वर्गान् निराकृतास्तैस्तु भयानकभयार्दिताः ॥ १२-

इन्द्रादयः सुरगणा ब्रह्मविष्णुशिवात्मिकाम् ।
आगच्छंस्तु महादेवीं स्वस्वकार्यार्थसाधकाः ॥ १२-

त्वमेव जगतां नाथस्त्वयि सर्वं प्रतिष्ठितम् ।
त्वमेव हव्यं(हेतो?होता)च भोज्यं भोक्ता च शाश्वतः ॥ १२-

वेद्यं वेदयिता चासि ध्याता ध्येयं च तत्परः ।
त्वं पितृणामपि पिता देवानामपि देवता ॥ १२-

(प्. १५६) परतोऽपि परश्चापि विधाता वेधसामपि ।
परब्रह्मस्वरूपस्त्वं प्रसीद परमेश्वरि ॥ १२-

इति तेषां वचः श्रुत्वा देवी चादितिजन्मनाम् ।
प्राह देवाः ! परो धर्मः परात् परतरोऽपि च ॥ १२-

किं कारणं महाभागाः! यत्नं कुरुत सादरम् ।
एवं श्रुत्वा ततो ब्रह्मा प्रोवाच वदतां वरः ॥ १२-

महेन्द्रस्य न चैश्वर्यं शाम्यते न च तेन सा ।
विष्ण्वादिको महान् भूतस्तेन शाम्येन्न संशयः ॥ १२-

ययौ ब्रह्मा महेन्द्रेण गोलोकं सहितो मुदा ।
नानाविधैर्महेशानि वाक्यैश्च परमेश्वरम् ॥ १२-

तुष्टाव परमानन्दं स्वकार्योद्धरणाय च ।
इति तस्य वचः श्रुत्वा ब्रह्मणः परमेष्ठिनः ॥ १२-

उवाच सादरं विष्णुर्न मया शक्यते विभो ।
ब्रह्मविष्णू महेशानि आगतौ मम गोचरे ॥ १२-

स्तवैर्बहुविधैर्दिव्यैस्तुष्टुवतुः परं शुभे ।
मयोक्तं परमेशानि एतान् हन्तुं न शक्यते ॥ १२-

इति मद्वचनं श्रुत्वा ब्रह्मविष्णू समाहितौ ।
प्राञ्जलिं च ततो बद्ध्वा प्रतुष्टुवतुर्मां चिरम् ॥ १२-

ततः परं महादेवि कथितं सर्वमोहनम् ।
न शक्तिर्मम तत्रास्ति समर्था तद्विमर्दने ॥ १२-

अस्ति काली महातीर्थे कैलासे भवगेहिनी ।
परमे च शिवे देवी संस्थिता विश्वमोहिनी ॥ १२-

सैव काली महाविद्याऽज्ञानेन्धनप्रदीपनी ।
ततो ब्रह्मा च विष्णुश्च रुद्रोऽहं परमेश्वरि ॥ १२-

(प्. १५८) महाकालीदर्शनाय वयं तत्र गताः शुभे ।
तेजोरूपधरे देवि महानाथे हरप्रिये ॥ १२-

देवदानवगन्धर्वहिताय परमेश्वरि ।
प्रसीद सर्वकल्याणि नमस्ते शारदेऽनघे ॥ १२-

इति तेषां वचः श्रुत्वा महाकाली महाशिवा ।
देवानां प्रीतये देवि प्रत्यक्षरूपतां गता ॥ १२-

देवी उवाच ।
किं याचत सुराः सर्वे वरं वृणु तपोघनाः! ।
यत् (यत्)कामयमानाः स्थ तत् सर्वं(शृणुता?वदता)मराः ॥ १२-

देवा ऊचुः ।
भीता महासुरैर्देवि यज्ञकाण्डं निवर्तितम् ।
तेषां वधाय देवि त्वं प्रसीद सर्वगोचरे ॥ १२-

इति तेषां वचः श्रुत्वा देवी चादितिजन्मनाम् ।
प्रसन्ना सा महादेवी नीलरूपा वराङ्गना ॥ १२-

नीलसरस्वती ख्याता सृष्टसर्वविमोहिनी ।
तस्या उत्थाय सा देवी नीलवाणीति शब्दिता ॥ १२-

किमाज्ञापय देवि त्वं तत् करोमि प्रहेलया ।
तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा महाकालीति चिन्मयी ॥ १२-

उवाच सादरं देवि स्नेहगद्गदया गिरा ।
लीलया वाक्प्रदा चेति तस्मान्नीलसरस्वती ॥ १२-

देवि त्वं प्रथिता साध्वि नीलवाणीति(भाविनी?तारिणी) ।
तस्याः प्रभाववृन्दैश्च व्याप्तं सर्वं जगत् त्रयम् ॥ १२-

गच्छ त्वं परमेशानि मत्स्वरूपा वरानने ।
देवकार्यहितार्थाय निर्मिता त्वं शुचिस्मिते ॥ १२-

(प्. १५८) इति तस्या वचः श्रुत्वा तारिणी विश्वमोहिनी ।
देवान् प्राह महाभागाः! गच्छत यत्र तेऽसुराः ॥ १२-

अहं तत्र गमिष्यामि सर्वथा सन्निधौ सुराः ।
इत्युक्त्वा सा महादेवी तारिणी कामचारिणी ॥ १२-

अन्तर्हिता महामाया मायारूपवती च सा ।
महामाया सदानन्दा सर्वदेवमयी शुभा ॥ १२-

ए(या?षा) च सर्वदेवानां गायत्री च मनोरमा ।
गायत्री सैव सावित्री सैव ब्रह्मस्वरूपिणी ॥ १२-

यामासाद्य महात्मानो धर्मकामार्थमुक्तिषु ।
नासाद्यं मेनिरे किञ्चित् त्रिषु लोकेषु सुन्दरि ॥ १२-

कवित्वं परमैश्वर्यं महादेव्याः प्रसादतः ।
ईशत्वं गतवान् इन्द्रः विष्णुत्वं गतवान् हरिः ॥ १२-

शिवत्वं गतवान् रुद्रः सर्वैश्वर्ययुतो महान् ।
इति तद्वचनं श्रुत्वा देवाः सर्वैर्नमस्कृताः ॥ १२-

किरीटेनार्कवर्णेन स्पृशन्तस्तत्पदाम्बुजम् ।
नमस्कृत्य नमस्कृत्य पुनर्नत्वा महेश्वरीम् ॥ १२-

सर्वं कार्यं महादेवि न किञ्चिदवशिष्यते ।
संस्मृता संस्मृता देवि हिंसेथाः परमापदः ॥ १२-

इति नत्वा महादेवीं सर्वकामवरेश्वरीम् ।
आगतास्ते पुनस्तत्र स्थितिर्यत्र शिवे (नघे?नगे) ॥ १२-

पञ्चवर्षं गतं तत्र देवानां दिव्यजन्मनाम् ।
भ्रष्टराज्याः परातङ्का मर्त्या इव नगोपरि ॥ १२-

इन्द्रादयः सुरगणाः पुनर्देवीं समस्मरन् ।
गताः सर्वे नगं शुद्धं यत्रास्ते सुन्दरी शिवा ॥ १२-

(प्. १५९) आसनं स्वागतं पाद्यमर्घ्यमाचमनीयकम् ।
मधुपर्काचमस्नान - वसनाभरणानि च ॥ १२-

गन्धपुष्पे धूपदीपौ नैवेद्यं वन्दनं शिवे ।
षोडशैरुपचारैश्च देवीं नीलसरस्वतीम् ॥ १२-

पूजयित्वा बलिं दत्त्वा शिवायै विविधैः शुभैः ।
जपं चकार देवेशि देववृन्दः सुरोत्तमः ॥ १२-

महामन्त्रं पूर्वमुक्तं लक्षं जप्त्वा महेश्वरि ।
अयुतं चाजुहोदज्यैः पद्मपुष्पैर्मनोरमैः ॥ १२-

होमं चक्रुस्तिलयुक्तैः शर्करासहितैरपि ।
एवं हुत्वा महादेवि दशांशेनाभिषेचनम् ॥ १२-

दशांशैस्तर्पणं देवि कृतं सर्वैर्महेश्वरि ।
समाप्ते च ततो देवीं पूजयित्वा महानिशि ॥ १२-

बलिं दत्त्वा महादेव्यै सुराहाराः सुरास्तथा ।
एवं नियममानेन कृतं कर्म मनोरमम् ॥ १२-

ततो भगवती देवी देवैः स्मृता महेश्वरि ।
सन्तुष्टा सा महादेवी नीलरूपा महोदरी ॥ १२-

देवाग्रे परमेशानि प्रत्यक्षत्वमुपागता ।
किं करोमि क्व गच्छामि ब्रूत देवाः! समाहवे ॥ १२-

देवा ऊचुः ।
प्रणमा(मि?मो)महादेवि प्रसन्ना भव चेश्वरि ।
ततो भगवती देवी नीलरूपा मनोरमा ॥ १२-

दृष्ट्वा सुरसमूहान् सा तारिणी सर्वकामदा ।
स्वदेहतः पराः सृष्टा विद्या द्वादश ईरिताः ॥ १२-

काली चैव महादेवी महाविद्या तथैव च ।
षोडशी भुवनेशानी भैरवी च्छिन्नमस्तका ॥ १२-

(प्. १६०) धूमावती च बगला मातङ्गी कमलात्मिका ।
एता विद्या महादेवि सिद्धिविद्याः प्रकीर्तिताः ॥ १२-

महादेव्याः सरस्वत्या देहोद्भूता वरानने ।
अन्याश्च मातरस्तस्या देहाज्जाता वरानने ॥ १२-

सर्वा देव्याः परानन्दे नृत्यन्ति चरणान्तिके ।
ततोऽसुरान् निहत्यैव पुनर्देवान् महेश्वरि ॥ १२-

संस्थापयामास तदा स्वस्वस्थानं गतास्तदा ।
इति प्रकारं देवेशि शृणु भैरवि मन्मुखात् ॥ १२-

तव स्नेहाद् वरारोहे प्रकाशमुपपादितम् ।
एतत् ते कथितं देवि विद्योत्पत्तिर्महेश्वरि ॥ १२-

सर्वतन्त्रेषु देवेशि गोपनीया सुरेश्वरि ।
तस्मात् परतरं नास्ति तन्त्रमध्ये महेश्वरि ॥ १२-

एषा ते कथिता विद्या सर्वसारोत्तमोत्तमा ।
इदानीं शृणु देवेशि सार्वज्ञकारणं मतम् ॥ १२-

रात्रौ प्रथमयामे तु मङ्गले वासरे शिवे ।
चतुर्हस्तप्रमाणां हि वेदिं कृत्वा मनोरमाम् ॥ १२-

सिन्दूरेण महेशानि यन्त्रं निर्माय साधकः ।
ताम्रस्योपरि संस्थाप्य वेष्टयेद् रक्तवाससा ॥ १२-

तिलपूर्णं घटं तत्र स्थापयेत् सुरवन्दिते ।
पूर्वमुक्तं मन्त्रबीजं तेनैव जपमाचरेत् ॥ १२-

पूर्वास्यो हि जपं कुर्यद् विशेद् रक्तासने सुधीः ।
भूर्जे विलिख्य देवेशि साध्यनाम विदर्भितम् ॥ १२-

तदधः स्थापयेद् देवि विशेत् तदुपरि प्रिये ।
रक्तवस्त्रं परिधाय उष्णीषं लोहितं शिवे ॥ १२-

(प्. १६१) जपेत् पूर्वमुखो देवि पूजयेत् परमेश्वरीम् ।
सिन्दूरारुणविग्रहां करतले वामे च मुण्डं तथा
कर्णे सव्ये शवेशं परिणमितजटाकेशपाशेन युक्ता(म्) ।
ध्यायेदट्टाट्टहासां (............?) रक्तधाराविशेषा
रक्ताख्या पूर्णमूला विदधतु(?)(सु)वरं कामरूपा वराङ्गी ॥ १२-

इति ध्यात्वा महादेवीं पूजयेत् परमेश्वरीम् ।
दशसाहस्रजाप्येन जपं कुर्याच्शुचिस्मिते ॥ १२-

होमयेत् तद्दशांशेन दशांशैस्तर्पणं चरेत् ।
तद्दशांशैर्महेशानि अभिषेचनमाचरेत् ॥ १२-

ततो देवि महाभागे जपहोमादिकं चरेत् ।
पञ्चदिनप्रयोगेण सिद्धो भवति साधकः ॥ १२-

इति ते कथितं देवि प्रयोगसारमुत्तमम् ।
सर्वसिद्धिप्रदं देवि सर्वापद्विनिवारकम् ॥ १२-

पुष्पवन्तौ यदि वृथा तदा निष्फलभाग् भवेत् ।
अस्मात् परतरं नास्ति सत्यं सुरगणार्चिते ॥ १२-

इति श्रीबृहन्नीलतन्त्रे भैरवभैरवीसंवादे (विद्योत्पत्ति
सृष्टिक्रमपूजादिसाधन निरूपणं) द्वादशः पटलः

अथ
त्रयोदशः पटलः ।
श्रीभैरव उवाच ।
अथ वक्ष्ये महेशानि सावधानावधारय ।
महाकाल्याः परं मन्त्रं सर्वसारस्वतप्रदम् ॥ १३-

यामाहुराद्यां प्रकृतिं वराङ्गनां
प्रमातुराद्यां सकलां तुरीयाम् ।
परापराम्बां वरदां वरेण्यां
वीरेश्वरीं साधकसिद्धिदात्रीम् ॥ १३-

यामाद्यां प्रकृतिं प्राहुः कालीं कालस्वरूपिणीम् ।
तस्या मन्त्रं महामन्त्रं मन्त्रसारमिमं प्रिये ॥ १३-

यज्ज्ञात्वा साधकाः सर्वे सिद्धिं प्रापुर्महर्षयः ।
शिवरूपा शवारूढा वरदा भयनाशिनी ॥ १३-

सर्वकामप्रदा देवी सर्वविस्मयकारिणी ।
नात्र चित्तादिशुद्धिः स्याद् न चामित्रादिदूषणम् ॥ १३-

न कालनियमस्तत्र महामन्त्रस्य साधने ।
न वारं न च नक्षत्रं न च तिथ्यादिदूषणम् ॥ १३-

गुरुचिन्ता न चैवात्र महाकाल्याश्च साधने ।
मन्त्रं शृणु वरारोहे सर्वसारस्वतप्रदम् ॥ १३-

महाशक्तिद्वयं देवि शब्दबीजद्वयं ततः ।
निजबीजत्रयं चैव दक्षिणे कालिके - पदम् ॥ १३-

संहारक्रमयोगेन पूर्वबीजानि चोच्चरेत् ।
वर्तुलाद्यं महामन्त्रं वह्निप्रियान्तकं शिवे ॥ १३-

(प्. १६३) त्रयोविंशत्यक्षरात्मा मनुः परमशोभनः ।
अनेन मन्त्रराजेन शिवोऽहं नात्रसंशयः ॥ १३-

भैरवोऽस्य ऋषिः प्रोक्तो उष्णिक् छन्द उदाहृतम् ।
महाकाली देवता च लज्जाबीजं तु बीजकम् ॥ १३-

हू।बीजं मन्त्रशक्तिः स्याद् विनियोगः प्रकीर्तितः ।
ध्यानं शृणु वरारोहे जपात् सिद्धिप्रदायकम् ।
यस्याभ्यासवशाद् देवि पशवो वीरतां गताः ॥ १३-

मेघाङ्गीं विगताम्बरां शवशिवारूढां त्रिनेत्रां(परां)
कर्णालम्बितबालयुग्मशुभदां मुण्डस्रजा मालिनीम् ।
वामेऽधोर्ध्वकराम्बुजे नरशिरः खड्गं च सव्येतरे
दानाभीति विमुक्तकेशनिचयां वन्दे महासुन्दरीम् ॥ १३-

इति ध्यानेन संपूज्य तोषयेत् परमेश्वरीम् ।
गायत्रीं शृणु चार्वङ्गि जपात् सार्वज्ञदायिकाम् ॥ १३-

कालिकायै पदं चोक्त्वा विद्महे पदमन्तरम् ।
श्मशानान्ते च वासिन्यै धीमहीति पदं ततः ॥ १३-

तन्नो घोरा च देवेशि प्रचोदयादनन्तरम् ।
जप्ता विंशतिधा देवी सर्वसंपत् प्रदायिनी ॥ १३-

जपेद् विंशतिसाहस्रं पुरश्चरणसिद्धये ।
होमयेत् तद् दशांशेन तद् दशांशेन तर्पयेत् ॥ १३-

दशांशेनाभिषेकं च भोजयेद् ब्राह्मणांस्ततः ।
तदन्ते महतीं पूजां कृत्वा सर्वं समाचरेत् ॥ १३-

ततो विसर्जयेद् देवि घटं चैव जले क्षिपेत् ।
तत् प्रयोगमहं वक्ष्ये दृष्टादृष्टफलप्रदम् ॥ १३-

साधिते च प्रयोगेऽस्मिन् मन्त्राः सिद्ध्यन्ति नान्यथा ।
गते तु(प्रहरे?प्रथमे)यामे तृतीयप्रहरावधि ॥ १३-

(प्. १६४) प्राङ्गने चाथवा भूमौ साधयेद् वीरसाधनम् ।
कदलीस्तम्भमारोप्य वेदिकां च महेश्वरि ॥ १३-

घटं तत्र च संस्थाप्य सिन्दूरेणसमन्वितम् ।
आम्रपल्लवमेतस्मिन् पानसं खादिरं तथा ॥ १३-

अश्वत्थबदरीपत्रं क्षिपेत् कुम्भे गणेश्वरि ।
स्वर्णं रुप्यं तथा मुक्तां प्रवालं स्फटिकं तथा ॥ १३-

एतत् सर्वं समुत्क्षिप्य साधयेद् वीरसाधनम् ।
संलिख्य मातृकायन्त्रं तत्रोपरि विशेनमुदा ॥ १३-

कम्बले संविशेन्मन्त्री उत्तराशामुखः स्थितः ।
नानाद्रव्यैः पूजयित्वा अन्नव्यञ्जनसंयुतम् ॥ १३-

छागमांसं तथा सान्नं परमान्नं मनोरमम् ।
पायसं च तथा देवि महादेव्यै प्रदापयेत् ॥ १३-

आनीय युवतीं रम्यां नानालङ्कारभूषिताम् ।
केशसंस्करणं कृत्वा ताम्बूलं च प्रदापयेत् ॥ १३-

स्तनद्वये रमाबीजं मुखे वाग्भवबीजकम् ।
भगपार्श्वद्वये देवि लिखेत् कामद्वयं शिवे ॥ १३-

कुन्तलाकर्षणं कुर्यात् स्तनमर्दनपूर्वकम् ।
संक्षिप्य लिङ्गं तद्योनौ घातं कुर्याच्शुचिस्मिते ॥ १३-

सहस्रस्य प्रमाणेन जपं कुर्याद् वरानने ।
सप्तदिनप्रयोगेण मन्त्रसिद्धिर्भवेत् प्रिये ॥ १३-

अथवा प्रजपेत् मन्त्रं यावत् पत्रं न दृश्यते ।
पत्रे जाते महेशानि मन्त्रसिद्धिर्न संशयः ॥ १३-

इति ते कथितं देवि रहस्यं सर्वकामदम् ।
न प्रकाश्यं महेशानि न प्रकाश्यं कदाचन ॥ १३-

(प्. १६५) भवभीतिर्महेशानि नास्ति हे नगनन्दिनि ।
प्रयोगोऽयं महेशानि सर्वसिद्धिप्रदायकः ॥ १३-

मूलमन्त्रस्य माहात्म्यं कथितुं नैव शक्यते ।
वक्रकोटिसहस्रैस्तु जिह्वाकोटिशतैरपि ॥ १३-

तथापि वक्तुं शक्नोमि न च वै परमेश्वरि ।
अस्ति गुह्यतमं स्थानं त्रैलोक्ये चातिदुर्लभम् ॥ १३-

कामरूपं महापीठं सर्वकामफलप्रदम् ।
एवं जप्तं महेशानि अनन्तफलदं भवेत् ॥ १३-

यदि भाग्यवशेनैव पीठं प्राप्नोति मानवः ।
तत्र जप्तं महेशानि अनन्तफलदं भवेत् ॥ १३-

सिद्धिर्यत्र महेशानि तत्र तिष्ठति भैरवी ।
तस्मात् परतरं स्थानं तन्त्रेऽस्मिन्नात्र संशयः ॥ १३-

इति श्रीबृहन्निलतन्त्रे भैरवभैरवीसंवादे (महाकालीमन्त्र -
तत्पुरश्चरणादिप्रयोग - वीरसाधननिरूपणं) त्रयोदशः पटलः

अथ
चतुर्दशः पटलः ।
श्रीभैरव उवाच ।
अथ वक्ष्ये महादेवि कामाख्यामन्त्रमुत्तमम् ।
कामाख्यापञ्चमूर्तीनां रूपकं पञ्चभैरव(म्) ॥ १४-

(प्. १६६) कामस्थं काममध्यस्थं कामोदरपुटी(हृ?कृ)तम् ।
कामेन कामयेत् कामी कामं कामेन कामयेत् ॥ १४-

ज्येष्ठं तु व्यञ्जनं ब्रह्मा अपरः शक्र उच्यते ।
प्रथमं पुरतः कुर्यात् संसक्तं वसुधामयम् ॥ १४-

प्रजापतिस्तथा शक्रबीजसंस्थाक्षिसंयुतम् ।
चन्द्रार्घसहितं बीजं कामाख्यायाः प्रचक्षते ॥ १४-

इदं धर्मप्रदं काममोक्षा(र्थी?र्थ)संप्रदायकम् ।
इदं रहस्यं परममन्यतस्तु सुदुर्लभम् ॥ १४-

स्तुत्यमिदं यः शृणुयाद् गुरुवक्त्राद् वरोत्तमम् ।
स कामान् निखिलान् प्राप्य परे लोके महीयते ॥ १४-

कालीतन्त्रस्य मन्त्रस्य यथा पूर्वं मयोदितम् ।
मण्डलं प्रतिपत्त्या तु पर्याय आलयस्य च ॥ १४-

स एव प्रथमः कार्यः शिलायां पुष्पचन्दनैः ।
पात्रादीनां प्रतिष्ठार्थं तथैवात्रापि योजयेत् ॥ १४-

तत्र ताः सकलाः ग्राह्या आसनादेश्च पूजनम् ।
प्रथमं भास्करायार्घ्यं प्रदद्याच् श्वेतसर्षपैः ॥ १४-

रक्तचन्दनपुष्पौश्च सगणाय महात्मने ।
आसनार्चनशेषे तु पीठोक्ताः सर्वदेवताः ॥ १४-

पीठनाम्ना तु संपूज्य मण्डलस्य तु मध्यतः ।
ध्यानस्वरूपं भिन्नं तु महाकाल्या वरानने ॥ १४-

कामाख्यासर्वसाम्ये तु महामायास्तवोद्गतम् ।
योगिनीस्तु चतुःषष्टिं पूजयेत् परमेश्वरि ॥ १४-

गुहं मनोभ(वो?वं) देवि महोच्छ्वासां तथा सखीम् ।
अनन्तरं पूजयेत् तु दिक्पालांश्च नवग्रहान् ॥ १४-

(प्. १६७) रूपतस्तान् समुद्दिश्य पूजयेत् स गणाधिपे ।
पूर्वद्वारे गणपतिं प्रथमं पूजयेच्शिवे ॥ १४-

नन्दिनं च हनूमन्तं पश्चिमद्वारि पूजयेत् ।
भृङ्गी चोत्तरतः पूज्यो महाकालस्तु दक्षिणे ॥ १४-

एते मम द्वारपालास्तव द्वारे प्रपूजयेत् ।
पात्रामृतीकृतवि(धौ?धिं) कुर्याद्वै काममुद्रया ॥ १४-

भूतापसरणं कुर्यात् पूर्वं तालत्रयेण तु ।
वामहस्ते दक्षिणेन पाणिना तालमाचरेत् ॥ १४-

हू। हू। फडिति मन्त्रेण वेतालादींश्च सर्पयेत् ।
अत्रोक्तेन स्वरूपेण प्राणायामान्तमाचरेत् ॥ १४-

स्थापयेत् प्रथमं देवीं मूलमन्त्रेण पूजकः ।
मधुक्षीराज्यदधिभिर्गोमूत्रैर्गोमयैस्तथा ॥ १४-

रत्नोदकैः शर्करादिगुडरत्नकुशोदकैः ।
सितसर्षपमुद्गाभ्यां तिलक्षीरैस्तथा यवैः ॥ १४-

रक्तचन्दनपुष्पैश्च दूर्वागोरोचनायुतैः ।
नवभिर्वितरेदर्घ्यं शिलाया योनिसन्निधौ ॥ १४-

आसनं पाद्यमर्घ्यं च तत आचमनीयकम् ।
मधुपर्कं स्नानजलं वस्त्रं चन्दनभूषणे ॥ १४-

पुष्पं धूपं च दीपं च नेत्राञ्जनमतः परम् ।
नैवेद्याचमनीये तु प्रदक्षिणानमस्कृती ॥ १४-

एते षोडश निर्दिष्टा उपचारास्तु सुन्दरि ।
आवाहयेद् महादेवि गायत्र्या कामरूपया ॥ १४-

तामेवं विद्धि वेतालगुह्यदैवतभैरवैः ।
कामाख्ये त्वमिहागच्छ यथावन्मम संनिधौ ॥ १४-

(प्. १६८) पूजाकर्मणि सान्निध्यमिह कल्पय कामिनि ।
पूजावसाने च बलिं देवीप्रित्यै निवेदयेत् ॥ १४-

रुद्राक्षमालया जप्यमाधायैव समापयेत् ।
त्र्यक्षरैर्मूलमन्त्रस्य त्रिरावृत्तैः प्रपूजयेत् ॥ १४-

महाकाल्याः षडङ्गानि स्वाङ्गानामन्तरे तथा ।
नीलमन्त्रस्य मन्त्रस्य कराङ्गन्यासयोश्च ये ॥ १४-

स्वरैः प्रोक्ता महादेवि सार्धचन्द्रैः सबिन्दुकैः ।
मूलमन्त्राद्यक्षराभ्यां युगपद्भुवि योजयेत् ॥ १४-

कनिष्ठादिक्रमेणैव त्वङ्गन्यासं समाचरेत् ।
अङ्गन्यासकरन्यासौ कृत्वा पश्चात् तु साधकः ॥ १४-

हृच्छिरस्तु शिखा वर्म नेत्रास्योदरपृष्ठतः ।
वाह्वोः पार्श्वयोर्जङ्घयोः पादयोश्चापि विन्यसेत् ॥ १४-

अभयं वरदं हस्तमक्षमालां सुरेश्वरि ।
पूजयेच्च शिवं सूर्यं शिवाश्चन्द्रकलास्तथा ॥ १४-

रक्तपद्मं शरं चैव लोहितं ब्रह्मपुत्रकम् ।
मनोभवशिलां तत्र शक्तिहस्तां सुमध्यमाम् ॥ १४-

देव्याः प्रपूजयेद् भक्तः करवालं च पार्श्वतः ।
पीठाधिदेवतास्तत्र यजेत् कामेश्वरीं शुभाम् ॥ १४-

त्रिपुरां पूजयेन् मध्ये पीठे प्रत्यधिदेवताम् ।
शारदां च महोच्छ्वासां मध्य एवं प्रपूजयेत् ॥ १४-

चण्डेश्वरी महादेवी देव्या निर्माल्यधारिणी ।
योनिमुद्रा समाख्याता निर्माल्यस्य विसर्जने ॥ १४-

इदं द्रव्यं तु सिन्दूर अङ्गरागं तु कुङ्कुमैः ।
इति योऽत्र मया प्रोक्तो विशेषः परिपूजने ॥ १४-

(प्. १६९) एतैर्विशेषैः सहितं महादेव्याः प्रपूजने ।
सर्वं कल्पं समासाद्य कालिकां परिपूजयेत् ॥ १४-

मनोभवगुहामध्ये स याति परमां गतिम् ।
ब्रह्माणी चण्डिका रौद्री गौरीन्द्राणी तथैव च ॥ १४-

कौमारी वैष्णवी दूर्गा नारसिंही च कालिका ।
चामुण्डा शिवदूती च वाराही कार्तिकी तथा ॥ १४-

माहेश्वरी शङ्करी च जयन्ती सर्वमङ्गला ।
काली (क)पालिनी मेधा शिवा शाकम्भरी तथा ॥ १४-

भीमा शान्ता भ्रामरी च रुद्राणी चाम्बिका तथा ।
क्षेमा धात्री तथा स्वाहा स्वधाऽपर्णा महोदरी ॥ १४-

घोररूपा महाकाली भद्रकाली भयङ्करी ।
क्षेमङ्करी चोग्रचण्डा चण्डोग्रा चण्डनायिका ॥ १४-

चण्डा चण्डवती चण्डी महाप्रियङ्करी तथा ।
बलविकरणी देवी बलप्रमथनी तथा ॥ १४-

मनोन्मथनी चैव हि सर्वभूतस्य दमनी ।
उमा तारा महानिद्रा विजया च जया तथा ॥ १४-

पूर्वोक्ताः शैलपुत्र्याद्या योगिन्यष्टौ तथा क्रमात् ।
ताभिराभिश्च सहिताश्चतुष्षष्टिं च योगिनीः ॥ १४-

पूजयेद् मण्डलस्या(न्ता?न्तः) सर्वकामार्थसिद्धये ।
नानाविधं तु नैवेद्यं पानं पायसमेव च ॥ १४-

मोदकापुपपिष्टादि देव्यै सम्यक् प्रदापयेद् ।
एवं तु पूजयेद् देवीं कालिकां कामदायिनीम् ॥ १४-

भक्तियुक्तो नरो भूत्वा सर्वान् स लभते प्रियान् ।
महोच्छ्वासा महादेवी महामाया तु सा स्मृता ॥ १४-

(प्. १७०) कालिकातन्त्रमन्त्रेण संपूज्य योनिमण्डले ।
तदेव मण्डलं चास्या ह्यङ्गन्यासं तदेव च ॥ १४-

स एव पूजापर्यायस्तद्ध्यानं सैव देवता ।
मण्डलादि विसर्गान्तं महामायाः प्रपूजने ॥ १४-

यत् प्रोक्तं तेन तां देवीं महोच्छ्वासां तु मण्डले ।
स्नानपूर्वं पूजयेत् तु मध्वाज्यादिभिरासवैः ॥ १४-

शृणुष्वेकमनाः कान्ते त्रिपुरायाः प्रपूजनम् ।
एतस्या मूलम(न्त्रेण?न्त्रं तु) पूर्वमुत्तरतन्त्रके ॥ १४-

वाग्भवं कामबीजं च डामरं चेति तत् त्रयम् ।
सर्वधर्मार्थकामादिसाधनं कुण्डलीयुतम् ॥ १४-

त्रीण्यस्याः पूजने दद्यात् स्वर्गा(?)ध्याता महेश्वरी ।
त्रिपुरेति ततः ख्याता कामाख्या कामरूपिणी ॥ १४-

तस्यास्तु स्नापनं यादृङ् महाकाल्याः प्रकीर्तितम् ।
तेनैव स्नापनं कुर्याद् मूलमन्त्रेण साधकः ॥ १४-

त्रिकोणमण्डलं चास्यास्त्रिपुरं च त्रिरेखकम् ।
मन्त्रस्तु त्र्यक्षरं ज्ञेयं तथा रूपत्रयं ततः ॥ १४-

त्रिविधा कुण्डलीशक्तिस्त्रिदेवानां च भूतये ।
सर्वं त्रयं त्रयं यस्मात् तस्मात् सा त्रिपुरा मता ॥ १४-

उदीच्याद्यथ पू(र्णा?र्वा)न्ता रेखाः कार्यास्तु मण्डले ।
त्रिस्त्रिरेखास्तु कर्तव्याः स्युः पुनः पुष्पचन्दनैः ॥ १४-

ऐशान्याद्यथ नैर्-ऋत्यां यन्त्रं कृत्वाञ्ज(सो)ल्लिखेत् ।
नैर्-ऋत्यां चैव वायव्यां तत ऐशान्यगाः पुनः ॥ १४-

एवं त्रिकोणं विलिखेद् मण्डलस्यान्तरे पुनः ।
ऐशान्यां या तु देवेशि सा शक्तिः परमेश्वरी ॥ १४-

(प्. १७१) एवं क्रमेण देवेशि वेतालादीन् प्रपूजयेत् ।
इति श्रीबृहन्नीअलतन्त्रे भैरवभैरवीसंवादे (कामाख्यामन्त्र -
त्रिपुरामण्डलपूजादिनिरूपणं) चतुर्दशः पटलः

अथ
पञ्चदशः पटलः ।
श्रीभैरव उवाच ।
अथ वक्ष्ये महेशानि साधनस्थानमुत्तमम् ।
यत्र जप्तं महेशानि हठात् सिद्धिप्रदायकम् ॥ १५-

दर्पणो देवि नाम्ना तु पर्वतः परमेश्वरि ।
कुबेरो यत्र वसति लोकपालैर्युतः शिवे ॥ १५-

रोहितो मध्यदेशे तु तस्मिन्नास्ते महेश्वरि ।
रक्तवर्णो महेशानि लोहाकृतिरिवापरः ॥ १५-

पर्वतस्य महेशानि माहात्म्यात् स्वर्गतिं गतः ।
हिमालयेन सदृशः सर्वकर्मसुसाधकः ॥ १५-

समुत्पन्नं तु लौहित्यं सर्वैर्देवगणैर्हरिः ।
सर्वतीर्थोदकैः सम्यक् स्नापयामास तं सुतम् ॥ १५-

तस्य स्नानात् महेशानि पापदर्पस्य पाटनात् ।
तेनायं दर्पणो नाम सर्वैर्देवगणैः कृतः ॥ १५-

(प्. १७२) तस्मिन् जप्ते महेशानि तत्क्षणात् सिद्धिमाप्नुयात् ।
रोहितो नाम दैत्योऽसौ देवीमन्त्रं प्रजप्तवान् ॥ १५-

तत्र देवीवरं प्राप्य तत्क्षणात् स्वर्ग(तं?तिं) गतः ।
अधिष्ठाने तु देव्यास्तु दर्पणाख्या तदाभवत् ॥ १५-

दर्पणाद् दिशि पूर्वस्यामग्निज्वालामयो गिरिः ।
सर्पाकारशतज्वालादीर्घाकृतिः कृतः स्मृतः ॥ १५-

यत्र तिष्ठति वै वह्निरूर्ध्वभागे महेश्वरि ।
सिन्दूरपुञ्जसंकाशे चारुदारुशिलातले ॥ १५-

तस्मिन् गिरिवरे वह्निर्नित्यमद्यापि शोभते ।
भैरवस्य हितार्थाय महाकाली महोज्ज्वला ॥ १५-

तत्र तिष्ठति देवेशि रक्तवर्णा महोज्ज्वला ।
पूर्वमेव स्थितस्तत्र साक्षाद्वह्निर्महोज्ज्वलः ॥ १५-

लौहित्यनिकटे कुण्डः सर्वसारस्वतप्रदः ।
तत्र स्नात्वा महेशानि साक्षाद् देवमयो भवेत् ॥ १५-

पुरस्तादग्निस्थानस्य कुण्डकं वरुणाह्वयम् ।
तस्य तीरे गिरिः श्रेष्ठो नाम्ना कंशवरः पुरा ॥ १५-

वरुणस्तत्र वसति नित्यमेव जलाधिपः ।
तस्मिन् कंशवरे सम्यक् पूजयित्वा प्रचेतसम् ॥ १५-

स्नात्वा च वारुणे कुण्डे वारुणं लोकमाप्नुयात् ।
आद्यं व्यञ्जनमेवात्र पञ्चमस्वरसंयुतम् ॥ १५-

शशिचूडाशिखायुक्तं कौबेरं बीजमुच्यते ।
सप्तमो यः पकारस्य बिन्दुचन्द्रार्धसंयुतः ॥ १५-

वह्निबीजमिति ख्यातस्तेन वह्निं प्रपूजयेत् ।
मकारपञ्चमः सोमबिन्दुभ्यां वारुणः स्मृतः ॥ १५-

(प्. १७३) एभिर्मन्त्रैरिमान् देवान् नित्यमेव प्रपूजयेत् ।
वायुकूटो नाम गिरिः पूर्वस्यां वारुणाचलात् ॥ १५-

खड्गीशवायुबीजेन मण्डलेन समन्वितः ।
वायुलोकः स्थितस्तत्र यस्माद् निःसृत्य मारुतः ॥ १५-

ऊर्ध्वाधोभागमासाद्य नित्यं वहति भूतले ।
तत्र वायुं समभ्यर्च्य वायुलोकमवाप्नुयात् ॥ १५-

पूर्वाद्वायुगिरेः शैलश्चाश्वकूट इति स्मृतः ।
त्रिकोणश्चाश्वसंकाशस्तदूर्ध्वे चन्द्रमण्डलम् ॥ १५-

कूर्मं च बिन्दुसंयुक्तं मन्त्रं संजप्य सुन्दरि ।
चन्द्रबीजमिति ख्यातं विद्धि तं परमेश्वरि ॥ १५-

अद्यापि तं महादेवि प्रतिदर्शे च चन्द्रमाः ।
प्रदक्षिणीकृत्य महादेवि याति निशापतिः ॥ १५-

महाकाली घोररूपा तत्र तिष्ठति सुन्दरि ।
शिवेन सार्धं देवेशि क्रीडायुक्ता महानिशि ॥ १५-

तत्र गत्वा मनुं जप्त्वा सिद्धो भवति साधकः ।
रहस्यं शृणु देवेशि सर्वाह्लादकरं परम् ॥ १५-

तस्यैव पूर्वभागे तु सोमकुण्डाह्वयं सरः ।
तत्र स्नात्वा च पीत्वा च मुक्तिमाप्नोति मानवः ॥ १५-

चन्द्रो देवि महेन्द्रस्तु रोहिणीसहितः प्रिये ।
भगवत्याः पदं तत्र अञ्चितौ मुक्तिदायिनौ ॥ १५-

कृते कार्ये महादेवि भगवत्या महोल्कया ।
रोहिण्या सहितो देवि चन्द्रः सर्वप्रकाशकः ॥ १५-

अतिरेकं महाकाल्याः कृतवान् परमेश्वरि ।
दधिना परमेशानि दुग्धेनैव महेश्वरि ॥ १५-

(प्. १७४) तेजोऽसीति घृतेनैव शर्करासहितेन च ।
फलोदकैर्महेशानि श्रीपुष्पसहितैस्तथा ॥ १५-

नानातीर्थोकैश्चैव अभिषिञ्चेद् अनन्तरम् ।
तज्जलैः सहितं कुण्डं महापुण्यफलप्रदम् ॥ १५-

चन्द्रकुण्डस्य तीरे तु महाभीमः सिताकृतिः ।
प्रतिदर्शं पूजयित्वा लभेद् मुक्तिं महेश्वरि ॥ १५-

तस्यैव निकटे देवि भस्मकूटो महागिरिः ।
यत्र तिष्ठति भूतेशो महादेवो महामतिः ॥ १५-

दक्षिणे तस्य कूटस्य देवी पीयूषधारिणी ।
उर्वशी नाम विख्याता महेन्द्रो यत्र तिष्ठति ॥ १५-

महाकाल्या महेशानि चोर्वशी तत्र तिष्ठति ।
महाकाल्या महादेवि यत्र तिष्ठति भाविनी ॥ १५-

सा चैवामृतराशिस्तु कृत्वा किंचन किंचन ।
उपस्थापयते नित्यं कामाख्या योनिमण्डले ॥ १५-

सुधाशिलान्तरस्था तु उर्वशी कुण्डवासिनी ।
उर्वशीकुण्डकूटस्य मध्ये कुण्डं सुधाकृतम् ॥ १५-

(द्वि?द्वा)त्रिंशद् धनुर्विस्तीर्णं पञ्चाशद् धनुरायतम् ।
तत्र स्नात्वा च पीत्वा च कामरूपो भवेद् नरः ॥ १५-