ब्रह्मवैवर्त पुराण · अध्याय 2.10

नारद उवाच ॥
श्रुतं पृथिव्युपाख्यानमतीव सुमनोहरम् ॥
गङ्गोपाख्यानमधुना वद वेदविदां वर

भारतं भारतीशा पादाजगाम सुरेश्वरी ॥
विष्णुस्वरूपा परमा स्वयं विष्णुपदी सती

कथं कुत्र युगे केन प्रार्थिता प्रेरिता पुरा ॥
तत्क्रमं श्रोतुमिच्छामि पापघ्नं पुण्यदं शुभम्

॥ नारायण उवाच ॥
राजराजेश्वरः श्रीमन्सगरः सृर्य्यवंशजः ॥
तस्य भार्या च वैदर्भी शैब्या च द्वे मनोहरे

सत्यस्वरूपः सत्येष्टः सत्यवाक्सत्यभावनः ॥
सत्यधर्मविचारज्ञः परं सत्ययुगोद्भवः

एककन्यश्चैकपुत्रो बभूव सुमनोहरः ॥
असमञ्ज इति ख्यातः शैब्यायां कुलवर्द्धनः

अन्या चाराधयामास शङ्करं पुत्रकामुकी ॥
बभूव गर्भस्तस्याश्च शिवस्य तु वरेण च

गते शताब्दे पूर्णे च मांसपिण्डं सुषाव सा ॥
तद्दृष्ट्वा च शिवं ध्यात्वा रुरोदोच्चैः पुनः पुनः

शम्भुर्ब्राह्मणरूपेण तत्समीपं जगाम ह ॥
चकार संविभज्यैतत्पिण्डं षष्टिसहस्रधा

सर्वे बभूवुः पुत्राश्च महाबलपराक्रमा ॥
ग्रीष्ममध्याह्नमार्त्तण्डप्रभाजुष्टकलेवराः

कपिलर्षेः कोपदृष्ट्या बभूवुर्भस्मसाच्च ते ॥
राजा रुरोद तच्छ्रुत्वा जगाम मरणं शुचा

तपश्चकारासमंजो गङ्गानयनकारणात् ॥
तपः कृत्वा लक्षवर्षं म्रियते कालयोगतः

दिलीपस्तस्य तनयो गङ्गानयनकारणात ॥
तपः कृत्वा लक्षवर्ष ययौ लोकान्तरं नृपः

अंशुमाँस्तस्य पुत्रश्च गङ्गानयनकारणात् ॥
तपः कृत्वा लक्षवर्षं मृतश्च कालयोगतः

भगीरथस्तस्य पुत्रो महाभागवतः सुधीः ॥
वैष्णवो विष्णुभक्तश्च गुणवानजरामरः

तपः कृत्वा लक्षवर्षं गङ्गानयनकारणात् ॥
ददर्श कृष्णं हृष्टास्यं सूर्य्यकोटिसमप्रभम्

द्विभुजं मुरलीहस्तं किशोरं गोपवेषकम् ॥
परमात्मानमीशं च भक्तानुग्रहविग्रहम्

स्वेच्छामयं परं ब्रह्म परिपूर्णतमं विभुम् ॥
ब्रह्मविष्णुशिवाद्यैश्च स्तुतं मुनिगणैर्युतम्

निर्लिप्तं साक्षिरूपं च निर्गुणं प्रकृतेः परम् ॥
ईषद्धास्यं प्रसन्नास्यं भक्तानुग्रहकारकम्

वह्निशुद्धां शुकाधानं रत्नभूषणभूषितम् ॥
तुष्टाव दृष्ट्वा नृपतिः प्रणम्य च पुनःपुनः

लीलया च वरं प्राप्य वाञ्छितं वंशतारकम् ॥
तत्राजगाम गंगा सा स्मरणात्परमात्मनः ॥

तं प्रणम्य प्रतस्थौ च तत्पुरः संपुटाञ्जलिः ॥
उवाच भगवांस्तत्र तां दृष्ट्वा सुमनोहरम् ॥
कुर्वतीं स्तवनं दिव्यं पुलकाञ्चितविग्रहाम्

श्रीकृष्ण उवाच ॥
भारतं भारतीशापाद्गच्छ शीघ्रं सुरेश्वरि

सगरस्य सुतान्सर्वान्पूतान्कुरु ममाज्ञया ॥
त्वत्स्पर्शवायुना पूता यास्यन्ति मम मन्दिरम्

बिभ्रतो दिव्यमूर्त्तिं ते दिव्यस्यन्दनगामिनः ॥
मत्पार्षदा भविष्यन्ति सर्वकालं निरामयाः

कर्मभोगं समुच्छिद्य कृतं जन्मनि जन्मनि ॥
नानाविधं महत्स्वल्पं पापं स्याद्भारते नृभिः

गंगायाः स्पर्शवातेन नश्यतीति श्रुतौ श्रुतम् ॥
स्पर्शनं दर्शनाद्देव्याः पुण्यं दशगुणं ततः

मौसलस्नानमात्रेण सामान्यदिवसे नृणाम्॥
कोटिजन्मार्जितं पापं नश्यतीति श्रुतौ श्रुतम्

यानि कानि च पापानि ब्रह्महत्यादिकानि च॥
नानाजन्मार्जितान्येव कामतोऽपि कृतानि च

तानि सर्वाणि नश्यन्ति मौसलस्नानतो नृणाम् ॥
पुण्याहस्नानजं पुण्यं वेदा नैव वदन्ति च

केचिद्वदन्ति ते देवि फलमेव यथागमम् ॥
ब्रह्मविष्णुशिवायाश्च सर्वे नैव विदन्ति च

सामान्यदिवसस्नानसङ्कल्पं शृणु सुन्दरि ॥
पुण्यं दशगुणं चैव मौसलस्नानतः परम्

ततस्त्रिंशद्गुणं पुण्यं रविसंक्रमणे दिने ॥
अमायां चापि तत्तुल्यं द्विगुणं दक्षिणायने

ततो दशगुणं पुण्यं नराणामुत्तरायणे ॥
चातुर्मास्यां पौर्णमास्यामनन्तं पुण्य मेव च

अक्षयायां च तत्तुल्यं नैतद्वेदे निरूपितम् ॥
असंख्यपुण्यफलदमेतेषु स्नानदानकम्

सामान्यदिवसे स्नानं ध्यानाच्छतगुणं फलम् ॥
मन्वन्तरेषु देवेशि युगादिषु तथैव च

माघस्य सितसप्तम्यां भीष्माष्टम्यांतथैव च ॥
तथा ऽशोकाष्टमीतिथ्यां नवम्यां च तथा हरेः

ततोऽपि द्विगुणं पुण्यं नन्दायां तव दुर्लभम् ॥
दशपापहरायां तु दशम्यां सुमहत्फलम्

नन्दासमं च वारुण्यां महत्पूर्वं चतुर्गुणम् ॥
ततश्चतुर्गुणं पुण्यं द्विमहत्पूर्वके सति

पुण्यं कोटिगुणं चैव सामान्यस्नानतो भवेत् ॥
चन्द्रसूर्योपरागेषु स्मृतं दशगुणं ततः

पुण्येऽप्यर्द्धोदये काले ततः शतगुणं फलम् ॥
सर्वेषामेव सङ्कल्पो वैष्णवानां विपर्य्ययः

फलसन्धानरहिता जीवन्मुक्ताश्च वैष्णवाः ॥
मत्प्रीतिभक्तिकामास्ते सर्वदा सर्वकर्मसु

गुरुवक्त्राद्विष्णुमन्त्रो यस्य कर्णे विशेत्परः ॥
जीवन्मुक्तं वैष्णवं तं वेदाः सर्वे वदन्ति च

पुरुषाणां शतं पूर्वं पैतृकं च परं शतम् ॥
मातामहस्य च शतं मातरं मातृमातरम्

भगिनीं भ्रातरं चैव भागिनेयं च मातुलम् ॥
श्वश्रुं च श्वशुरं चैव गुरुपत्नीं गुरोः सुतम्

गुरुं च ज्ञानदातारं मित्रं च सहचारिणम् ॥
भृत्यं शिष्य तथा चेटीं प्रजाः स्वाश्रमसन्निधौ

उद्धरेदात्मना सार्द्धं मन्त्रग्रहणमात्रतः ॥
मन्त्रग्रहणमात्रेण जीवन्मुक्तो भवेन्नरः

तस्य संस्पर्शनात्पूतं तीर्थं च भुवि भारते ॥
तस्यैव पादरजसा सद्यः पूता वसुन्धरा

पादोदकस्थानमिदं तीर्थमेव भवेद्ध्रुवम् ॥
अन्नं विष्ठा जलं मूत्रं यद्विष्णोरनिवेदितम्

खादन्ति नो वैष्णवाश्च सदा नैवेद्यभोजिनः ॥
विष्णोर्निवेदितान्नं च नित्यं ये भुञ्जते नराः

पूतानि सर्वतीर्थानि तेषां च स्पर्शनादहो ॥
विष्णोः पादोदकं पुण्यं नित्यं ये भुञ्जते नराः

तत्पापानि पलायन्ते वैनतेयादिवोरगाः ॥
तेषां दर्शनमात्रेण पूतं च भुवनत्रयम्

विष्णोः सुदर्शनं चक्रं सन्ततं तांश्च रक्षति ॥
मद्गुणश्रवणाद्ये च पुलकाङ्कितविग्रहाः॥

गद्गदाः साश्रुनेत्राश्च नरास्ते वैष्णवोत्तमाः ॥
पुत्रादपि परः स्नेहो मयि येषां निरन्तरम् ॥
गृहाद्याश्च मयि न्यस्तास्ते नराः वैष्णवोत्तमाः

आब्रह्मस्तम्बपर्यन्तं मत्तः सर्वं चराचरम् ॥
सर्वेषामहमेवेश इतिज्ञा वैष्णवोत्तमाः

असंख्यकोटिब्रह्माण्डं ब्रह्मविष्णुशिवादयः ॥
प्रलये मयि लीयन्ते चेतिज्ञा वैष्णवोत्तमाः

तेजःस्वरूपं परमं भक्तानुग्रहविग्रहम् ॥
स्वेच्छामयं निर्गुणं च निरीहं प्रकृतेः परम्

सर्वे प्राकृतिका मत्त आविर्भूतास्तिरोहिताः॥
इति जानन्ति ये देवि ते नरा वैष्णवोत्तमाः

इत्येवमुक्त्वा देवेशो विरराम तयोः पुरः ॥
उवाच तं त्रिपथगा भक्तिनम्रात्मकन्धरा

गङ्गोवाच ॥
यामि चेद्भारतं नाथ भारतीशापतः पुरा ॥
तवाज्ञया च राजेन्द्र तपसा चैव साम्प्रतम्

यानि कानि च पापानि मह्यं दास्यन्ति पापिनः ॥
तानि मे केन नश्यन्ति तदुपायं वद प्रभो

कतिकालं परिमितं स्थितिर्मे तत्र भारते ॥
कदा यास्यामि सर्वेश त्वद्विष्णोः परमं पदम्

ममान्यद्वाच्छितं यद्यत्सर्वं जानासि सर्ववित् ॥
सर्वान्तरात्मन्त्सर्वज्ञ तदुपायं वद प्रभो

श्रीकृष्ण उवाच ॥
जानामि वाञ्छितं गङ्गे तव सर्वं सुरेश्वरि ॥
पतिस्ते रुद्ररूपोऽयं लवणोदो भविष्यति

ममैवांशः समुद्रश्च त्वं च लक्ष्मीस्वरूपिणी ॥
विदग्धाया विदग्धेन सङ्गमो गुणवान्भुवि

यावत्त्यः सन्ति नद्यश्च भारत्याद्याश्च भारते ॥
सौभाग्यं तव तास्वेव लवणोदस्य सौरते

अद्यप्रभृति देवेशि कलेः पञ्च सहस्रकम् ॥
वर्षं स्थितिस्ते भारत्या भुवि शापेन भारते

नित्यं वारिधिना सार्द्धं करिष्यसि रहो रतिम् ॥
त्वमेव रसिका देवी रसिकेन्द्रेण संयुता

त्वां तोषयन्ति स्तोत्रेण भगीरथकृतेन च ॥
भारतस्था जनाः सर्वे पूजयिष्यन्ति भक्तितः

ध्यानेन कौथुमोक्तेन ध्यात्वा त्वां पूजयिष्यति ॥
यः स्तौति प्रणमेन्नित्यं सोऽश्वमेधफलं लभेत्

गङ्गा गङ्गेति यो ब्रूयाद्यो जनानां शतैरपि ॥
मुच्यते सर्वपापेभ्यो विष्णुलोकं स गच्छति

सहस्रपापिनां स्नानाद्यत्पापं ते भविष्यति ॥
मद्भक्तदर्शने तावत्तदैव हि विनश्यति

पापिनां तु सहस्राणां शवस्पर्शेन यत्तव ॥
मन्मन्त्रोपासकस्नानात्तदघं च विनश्यति

यत्र यत्र भवेद्गङ्गे मन्नामगुणकीर्त्तनम् ॥
तत्रैव त्वमधिष्ठानं करिष्यस्यघमोचनात्

सार्द्धं सरिद्भिः श्रेष्ठाभिः सरस्वत्या दिभिः शुभे ॥
तत्तु तीर्थं भवेत्सद्यो यत्र मद्गुणकीर्त्तनम्

यद्रेणुस्पर्शमात्रेण पूतो भवति पातकी ॥
रेणुप्रमाणं वर्षं च स वैकुण्ठे वसेद् ध्रुवम्

ज्ञानेन त्वयि ये भक्त्या मन्नामस्मृतिपूर्वकम् ॥
समुत्सृजन्ति प्राणांश्च ते गच्छन्ति हरेः पदम्

पार्षदप्रवरास्ते च भविष्यन्ति हरेश्चिरम् ॥
असंख्यकं प्राकृतिकं लयं द्रक्ष्यन्ति ते नराः

मृतस्य बहुपुण्येन तच्छवं त्वयि विन्यसेत् ॥
प्रयाति स च वैकुण्ठं यावदस्थ्नां स्थितिस्त्वयि

कायव्यूहं ततः कृत्वा भोजयित्वा स्वकर्मकम् ॥
तस्मै ददामि सारूप्यं तं करोमि च पार्षदम्

अज्ञानी त्वज्जलस्पर्शाद्यदि प्राणान्समुत्सृजेत् ॥
तस्मै ददामि सारूप्यं तं करोमि पार्षदम्

अन्यत्र वा त्यजेत्प्राणांस्त्वन्नामस्मृतिपूर्वकम् ॥
तस्मै ददामि सालोक्यमसंख्यप्रलयालयम्

अन्यत्र वा त्यजेत्प्राणान्मन्नामस्मृतिपूर्वकम् ॥
तस्मै ददामि सालोक्यं यावद्वै ब्रह्मणो वयः

तीर्थेऽप्यतीर्थे मरणे विशेषो नास्ति कश्चन ॥
मन्मन्त्रोपासकानां च नित्यं नैवेद्यभोजिनाम्

पूतं कर्तुं स शक्तो हि लीलया भुवनत्रयम् ॥
रत्नेन्द्रसारयानेन लोकं स प्रयाति च

मद्भक्तबान्धवा ये ये ते ते पुण्यधियः शुभे ॥
ते यान्ति रत्नयानेन गोलोकं च सुदुर्लभम्

यत्र तत्र मृता ये च ज्ञानाज्ञानेन वा सति ॥
जीवन्मुक्ताश्च ते पूता भक्तसन्निधिमात्रतः

इत्युक्त्वा श्रीहरिस्तां च तमुवाच भगीरथम् ॥
स्तुहि गङ्गामिमां भक्त्या पूजां कुरु च साम्प्रतम्

भगीरथस्तां तुष्टाव पूजयामास भक्तितः ॥
ध्यानेन कौथुमोक्तेन स्तोत्रेण च पुनः पुन.

श्रीकृष्णं प्रणनामाथ परमात्मानमीश्वरम् ॥
भगीरथश्च गङ्गां च सोऽन्तर्द्धाय गतो हरिः

नारद उवाच ॥
स्तोत्रेण केन ध्यानेन केन पूजाक्रमेण च ॥
पूजां चकार नृपतिर्वद वेदविदां वर

श्रीनारायण उवाच ॥
स्नात्वा नित्यक्रियां कृत्वा धृत्वा धौते च वाससी ॥
पादौ प्रक्षाल्य चाचम्य संयतो भक्तिपूर्वकम्

गणेशं च दिनेशं च वह्निं विष्णुं शिवं शिवाम् ॥
सम्पूजयेन्नरश्शुद्धः सोऽधिकारी च पूजने

गणेशं विघ्ननाशाय निष्पापाय दिवाकरम् ॥
वह्निं स्वशुद्धये विष्णुं मुक्तये पूजयेन्नरः

शिवं ज्ञानाय तदिनां शिवां बुद्धिविवृद्धये ॥
सम्पूज्यैतल्लभेत्प्राज्ञो विपरीतमतोऽन्यथा

दध्यावनेन तद्ध्यानं शृणु नारद तत्त्वतः ॥
ध्यानं च कौथुमोक्तं वै सर्वपापप्रणाशनम्

श्वेतचम्पकवर्णाभां गङ्गां पापप्रणाशिनीम् ॥
कृष्णविग्रहसम्भूतां कृष्णतुल्यां परां सतीम्

वह्निशुद्धांशुकाधानां रत्नभूषणभूषिताम् ॥
शरत्पूर्णेन्दुशतकप्रभाजुष्टकलेवराम्

ईषद्धासप्रसन्नास्यां शश्वत्सुस्थिरयौवनाम् ॥
नारायणप्रियां शान्तां सत्सौभाग्यसमन्विताम

बिभ्रतीं कबरीभारं मालतीमाल्यसंयुताम् ॥
सिन्दूरबिन्दुललितां सार्द्धं चन्दनबिन्दुभिः

कस्तूरीपत्रकं गण्डे नानाचित्रसमन्वितम् ॥
पक्वबिम्बसमानैकचार्वोष्ठपुटमुत्तमम्

मुक्तापंक्तिप्रभाजुष्टदन्तपंक्तिमनोहराम् ॥
सुचारुवक्रनयनां सकटाक्षमनोरमाम्

कठिनं श्रीफलाकारं स्तनयुग्मं च बिभ्रतीम् ॥
बृहच्छ्रोणीं सुकठिनां रम्भास्तम्भपरिष्कृताम्

स्थलपद्मप्रभाजुष्टपादपद्मयुगंधराम् ॥
रत्नाभरणसंयुक्तं कुंकुमाक्तं सयावकम्

देवेन्द्रमौलिमन्दारमकरन्दकणारुणम् ॥
सुरसिद्धमुनीन्द्रादिदत्तार्घ्यैस्संयुतं सदा

तपस्विमौलिनिकरभ्रमरश्रेणिसंयुतम् ॥
मुक्तिप्रदं मुमुक्षूणां कामिनां स्वर्गभोगदम्

वरां वरेण्यां वरदां भक्तानुग्रहकातराम् ॥
श्रीविष्णोः पददात्रीं च भजे विष्णुपदीं सतीम्

इति ध्यानेन चानेन ध्यात्वा त्रिपथगां शुभाम् ॥
दत्त्वा संपूजयेद्ब्रह्मन्नुपहारांश्च षोडश

आसनं पाद्यमर्घ्यं च स्नानीयं चानुलेपनम् ॥
धूपं दीपं च नैवेद्यं ताम्बूलं शीतलं जलम्

वसनं भूषणं माल्यं गंधमाचमनीयकम् ॥
मनोहरं सुतल्पं च देयान्येतानि षोडश

दत्त्वा भक्त्या संप्रणमेत्स्तुत्वा तां संपुटाञ्जलिः ॥
संपूज्यैवंप्रकारेण सोऽश्वमेधफलं लभेत्

स्तोत्रं वै कौथुमोक्तं च संवादं विष्णुवेधसोः ॥
शृणु नारद वक्ष्यामि पापघ्नं च सुपुण्यदम्

श्रीब्रह्मोवाच ॥
श्रोतुमिच्छामि देवेश लक्ष्मीकान्त नमः प्रभो ॥
विष्णो विष्णुपदीस्तोत्रं पापघ्नं पुण्यकारणम्

श्रीनारायण उवाच ॥
शिवसंगीतसंमुग्धश्रीकृष्णाङ्गद्रवोद्भवाम् ॥
राधांगद्रवसम्भूतां तां गङ्गां प्रणमाम्यहम्

या जन्मसृष्टेरादौ च गोलोके रासमण्डले ॥
सन्निधाने शङ्करस्य तां गङ्गां प्रणमाम्यहम् ॥

गोपैर्गोपीभिराकीर्णे शुभे राधामहोत्सवे ॥
कार्तिकीपूर्णिमाजातां तां गंगां प्रणमाम्यहम्

कोटियोजनविस्तीर्णा दैर्घ्ये लक्षगुणा ततः ॥
समावृता या गोलोकं तां गंगां प्रणमाम्यहम्

षष्टिलक्षैर्योजनैर्या ततो दैर्घ्ये चतुर्गुणा॥
समावृता या वैकुण्ठं तां गंगां प्रणमाम्यहम्

विंशल्लक्षैर्योजनैर्या ततो दैर्घ्ये चतुर्गुणा ॥
आवृता ब्रह्मलोकं या तां गंगां प्रणमाम्यहम्

त्रिंशल्लक्षैर्योजनैर्या दैर्घ्ये पञ्चगुणा ततः ॥
आवृता शिवलोकं या तां गंगां प्रणमाम्यहम्

षड्योजनसुविस्तीर्णा दैर्घ्ये दशगुणा ततः ॥
मन्दाकिनी येन्द्रलोके तां गंगां प्रणमाम्यहम्

लक्षयोजनविर्स्तार्णा दैर्घ्ये सप्तगुणा ततः ॥
आवृता ध्रुवलोकं या तां गंगां प्रणमाम्यहम्

लक्षयोजनविस्तीर्णा दैर्घ्ये षड्गुणिता ततः ॥
आवृता चन्द्र लोकं या तां गंगां प्रणमाम्यहम्

योजनैष्षष्टिसाहस्रैर्दैर्घ्ये दशगुणा ततः ॥
आवृता सृर्य्यलोकं या तां गंगां प्रणमाम्यहम्॥

लक्षयोजनविस्तीर्णा दैर्घ्ये षङ्गुणिता ततः ॥
आवृता सत्यलोकं या तां गङ्गां प्रणमाम्यहम्

दशलक्षै र्योजनैर्या दैर्घ्ये पञ्चगुणा ततः ॥
आवृता या तपोलोकं तां गङ्गां प्रणमाम्यहम्

सहस्रयोजना या च दैर्घ्ये सप्तगुणा ततः ॥
आवृता जनलोकं या तां गंगां प्रणमाम्यहम्

सहस्रयोजनाऽऽयामे दैर्घ्ये सप्तगुणा ततः ॥
आवृता या च कैलासं तां गंगां प्रणमाम्यहम्

पाताले या भोगवती विस्तीर्णा दशयोजना ॥
ततो दशगुणा दैर्घ्ये तां गंगां प्रणमाम्यहम्

क्रोशैकमात्रविस्तीर्णा ततः क्षीणा न कुत्रचित् ॥
क्षितौ चालकनन्दा या तां गङ्गां प्रणमाम्यहम्

सत्ये या क्षीरवर्णा च त्रेतायामिन्दुसन्निभा ॥
द्वापरे चन्दनाभा च तां गंगां प्रणमाम्यहम्

जलप्रभा कलौ या च नान्यत्र पृथिवीतले ॥
स्वर्गे च नित्यं क्षीराभा तां गङ्गां प्रणमाम्यहम्

यस्याः प्रभाव अतुलः पुराणे च श्रुतौ श्रुतः ॥
या पुण्यदा पापहर्त्री तां गङ्गां प्रणमाम्यहम्

यत्तोयकणिकास्पर्शः पापिनां च पितामह ॥
ब्रह्महत्यादिकं पापं कोटिजन्मार्जितं दहेत्

इत्येवं कथितं ब्रह्मन्गंगापद्यैकविंशतिम् ॥
स्तोत्ररूपं च परमं पापघ्नं पुण्यबीजकम्

नित्यं यो हि पठेद्भक्त्या संपूज्य च सुरेश्वरीम् ॥
अश्वमेधफलं नित्यं लभते नात्र संशयः

अपुत्रो लभते पुत्रं भार्याहीनो लभेत्प्रियाम् ॥
रोगान्मुच्येत रोगी च बद्धो मुच्येत बन्धनात्

अस्पष्टकीर्तिः सुयशा मूर्खो भवति पण्डितः ॥
यः पठेत्प्रातरुत्थाय गङ्गास्तोत्रमिदं शुभम् ॥

शुभं भवेत्तु दुःस्वप्नं गङ्गास्नानफलं लभेत्

नारायण उवाच ॥
भगीरथोऽनया स्तुत्या स्तुत्वा गङ्गां च नारद ॥
जगाम तां गृहीत्वा च यत्र नष्टश्च सागराः

वैकुण्ठं ते ययुस्तूर्णं गङ्गायाः स्पर्शवायुना ॥
भगीरथेन साऽऽनीता तेन भागीरथी स्मृता

इत्येवं कथितं सर्वं गङ्गोपाख्यानमुत्तमम् ॥
पुण्यदं मोक्षदं सारं किं भूयः श्रोतुमिच्छसि

नारद उवाच ॥
शिवसंगीतसंमुग्धे श्रीकृष्णे द्रवतां गते ॥
द्रवतां च गतायां च राधायां किं बभूव ह

तत्रस्थाश्च जना ये ये ते च किं चक्रुरुद्यमम् ॥
एतत्सर्वं सुविस्तीर्णं प्रभो वक्तुमिहार्हसि

नारायण उवाच ॥
कार्त्तिकीपूर्णिमायां च राधायाः सुमहोत्सवे ॥
कृष्णः संपूज्य तां राधामवसद्रासमण्डले

कृष्णेन पूजितां तां तु संपूज्यादृतमानसाः ॥
ऊचुर्ब्रह्मादयः सर्वे ऋषयः सनकादयः

एतस्मिन्नन्तरे कृष्ण संगीतं च सरस्वती ॥
जगौ सुन्दरतानेन वीणया च मनोहरम्

तुष्टो ब्रह्मा ददौ तस्यै महारत्नाढ्यमालिकाम् ॥
शिरोमणीन्द्रसारं च सर्वब्रद्माण्डदुर्लभम्

कृष्णः कौस्तुभरत्नं च सर्व रत्नात्परं वरम् ॥
अमूल्यरत्नखचितं हारसारं च राधिका

नारायणश्च भगवन्वनमालां मनोहराम् ॥
अमूल्यरत्नकलितं लक्ष्मीर्मकरकुण्डलम्

विष्णुमाया भगवती मूलप्रकृतिरीश्वरी ॥
दुर्गा नारायणीशानी विष्णुभक्तिं सुदुर्लभाम्

धर्मबुद्धिं च धर्मस्तु यशश्च विपुलं भवे ॥
वह्निशुद्धांशुकं वह्निर्वायुश्च मणिनूपुरम्

एतस्मिन्नन्तरे शम्भुर्ब्रह्मणा प्रेरितो मुहुः ॥
जगौ श्रीकृष्णसंगीतं रासोल्लाससमन्वितम्

मूर्च्छां प्रापुः सुराः सर्वे चित्रपुत्तलिका यथा ॥
क्षणेन चेतनां प्राप्य ददृशू रासमण्डलम्

स्थलं सर्वं जलाकीर्णं हीनराधाहरिं तथा ॥
अत्युच्चै रुरुदुः सर्वे गोपा गोप्यः सुरा द्विजाः

ध्यानेन धाता बुबुधे सर्वमेतदभीप्सितम् ॥
गतश्च राधया सार्द्धं श्रीकृष्णो द्रवतामिति

ततो ब्रह्मादयः सर्वे तुष्टुवुः परमेश्वरम् ॥
स्वमूर्त्तिं दर्शय विभो वाञ्छितं वरमेव नः

एतस्मिन्नन्तरे तत्र वाग्बभूवाशरीरिणी ॥
तामेव शुश्रुवुः सर्वे सुव्यक्तां मधुरां शुभाम्

सर्वात्माऽहमियं शक्तिर्भक्तानुग्रहविग्रहा ॥
ममाप्यस्याश्च हे देवा देहेन च किमावयोः

मनवो मानवाः सर्वे मुनयश्चैव वैष्णवाः ॥
मन्मन्त्रपूता मां द्रष्टुमागमिष्यन्ति मत्पदम्

मूर्तिं द्रष्टुं च सुव्यग्रा यूयं यदि सुरेश्वराः ॥
करोति शम्भुस्तत्रैव मदीयं वाक्यपालनम्

स्वयं विधाता त्वं ब्रह्मन्नाज्ञां कुरु जगद्गुरो ॥
कर्तुं शास्त्रविशेषं च वेदांगं सुमनोहरम्

अपूर्वमन्त्रनिकरैः सर्वाभीष्टफलप्रदैः ॥
स्तोत्रैश्च कवचैर्ध्यानैर्युतं पूजाविधिक्रमैः

मन्मन्त्रं कवचं स्तोत्रं कृत्वा यत्नेन गोपय ॥
भवन्ति विमुखा येन जनानां यत्करि ष्यति

सहस्रेषु शतेष्वेको मन्मन्त्रोपासको भवेत् ॥
ते ते जना मन्त्रपूताश्चागमिष्यन्ति मत्पदम् ॥

अन्यथा च भविष्यन्ति सर्वे गोलोकवासिनः ॥
निष्फलं भविता सर्वं ब्रह्माण्डं चैव वेधसः

जनाः पञ्चप्रकाराश्च युक्ताः स्रष्टुर्भवे भवे ॥
पृथिवीवासिनः केचित्केचित्स्वर्गनिवासिन

अधोनिवासिनः केचिद्ब्रह्मलोकनिवासिनः ॥
केचिद्वा वै ष्णवाः केचिन्मम लोकनिवासिनः

इदं कर्तुं महादेवः करोतु सुरसंसदि ॥
प्रतिज्ञां सुदृढां सद्यस्ततो मूर्तिं च पश्यसि

इत्येवमुक्त्वा गगने विरराम सनातनः ॥
तद्दृष्ट्वा च जगन्नाथस्तमुवाच शिवं मुदा

ब्रह्मणो वचनं श्रुत्वा ज्ञानेशो ज्ञानिनां वरः ॥
गङ्गातोयं करे धृत्वा स्वीचकार वचस्तु सः

संयुक्तं विष्णुमायाद्यैर्मन्त्राद्यैः शास्त्रमुत्तमम् ॥
वेदसारं करिष्यामि कृष्णाज्ञापालनाय च

गंगातोयमुपस्पृश्य मिथ्या यदि वदेज्जनः ॥
स याति कालसूत्रं च यावद्वै ब्रह्मणो वयः

इत्युक्ते शङ्करे ब्रह्मन्गोलोके सुरसंसदि ॥
आविर्बभूव श्रीकृष्णो राधया सह तत्परः

ते तं दृष्ट्वा च संहृष्टाः संस्तूय पुरुषोत्तमम् ॥
परमानन्दपूर्णाश्च चक्रुश्च पुनरुत्सवम्

कालेन शम्भुर्भगवाञ्छास्त्रदीपं चकार सः ॥
इत्येवं कथितं सर्वं सुगोप्यं च सुदुर्लभम्

सा चैवं द्रवरूपा या गङ्गा गोलोकसम्भवा ॥
राधाकृष्णाङ्गसम्भूता भुक्तिमुक्तिफलप्रदा

स्थाने स्थाने स्थापिता सा कृष्णेन परमात्मना ॥
कृष्णस्वरूपा परमा सर्वब्रह्माण्डपूजिता

इति श्रीब्रह्मवैवर्त्ते महापुराणे नारदनारायणसंवादे द्वितीये प्रकृतिखण्डे गङ्गोपाख्यानं नाम दशमोऽध्यायः